೪. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೨೬. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾತಿ ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವಿಸಾಖಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಮಹಾವ. ೩೪೯ ಆದಯೋ) ಅನುಞ್ಞಾತಾ. ಪಟಿಕಚ್ಚೇವಾತಿ ಪುರೇಯೇವ.

೬೨೭. ಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಗಿಮ್ಹಮಾಸಾನಂ ಏಕೋ ಪಚ್ಛಿಮಮಾಸೋ ಸೇಸೋ. ಕತ್ವಾತಿ ಸಿಬ್ಬನರಜನಕಪ್ಪಪರಿಯೋಸಾನೇನ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ. ಕರೋನ್ತೇನ ಚ ಏಕಮೇವ ಕತ್ವಾ ಸಮಯೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ದ್ವೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ.

ಅತಿರೇಕಮಾಸೇ ಸೇಸೇ ಗಿಮ್ಹಾನೇತಿ ಗಿಮ್ಹಾನನಾಮಕೇ ಅತಿರೇಕಮಾಸೇ ಸೇಸೇ.

ಅತಿರೇಕದ್ಧಮಾಸೇ ಸೇಸೇ ಗಿಮ್ಹಾನೇ ಕತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಠತ್ವಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯ ಪರಿಯೇಸನಕ್ಖೇತ್ತಂ ಕರಣಕ್ಖೇತ್ತಂ ನಿವಾಸನಕ್ಖೇತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕ್ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಖೇತ್ತಂ, ಕುಚ್ಛಿಸಮಯೋ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೋತಿ ದುವಿಧೋ ಸಮಯೋ, ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯಚತುಕ್ಕಂ ಕುಚ್ಛಿಸಮಯಚತುಕ್ಕನ್ತಿ ದ್ವೇ ಚತುಕ್ಕಾನಿ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ತತ್ಥ ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕಾಳಪಕ್ಖುಪೋಸಥಾ, ಅಯಮೇಕೋ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಪರಿಯೇಸನಕ್ಖೇತ್ತಞ್ಚೇವ ಕರಣಕ್ಖೇತ್ತಞ್ಚ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಅಲದ್ಧಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ಲದ್ಧಂ ಕಾತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ, ನಿವಾಸೇತುಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಕಾಳಪಕ್ಖುಪೋಸಥಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಆಸಾಳ್ಹೀಪುಣ್ಣಮಾ, ಅಯಮೇಕೋ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಪರಿಯೇಸನಕರಣನಿವಾಸನಾನಂ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಖೇತ್ತಂ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ಕಾತುಂ ನಿವಾಸೇತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂಯೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಆಸಾಳ್ಹೀಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ, ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸಾ ಪರಿಯೇಸನಕರಣನಿವಾಸನಾಧಿಟ್ಠಾನಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಖೇತ್ತಂ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ಅಲದ್ಧಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ಲದ್ಧಂ ಕಾತುಂ ನಿವಾಸೇತುಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ. ಇದಂ ತಾವ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಖೇತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾ, ಇಮೇ ಸತ್ತ ಮಾಸಾ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೋ ನಾಮ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ‘‘ಕಾಲೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸತುಪ್ಪಾದಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ‘‘ದೇಥ ಮೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸತುಪ್ಪಾದಂ ಕತ್ವಾ ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಇಮಿನಾವ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪರಿವಾರೇ –

‘‘ಮಾತರಂ ಚೀವರಂ ಯಾಚೇ, ನೋ ಚ ಸಙ್ಘೇ ಪರಿಣತಂ;

ಕೇನಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಪತ್ತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ ಚ ಞಾತಕೇ;

ಪಞ್ಹಾ ಮೇಸಾ ಕುಸಲೇಹಿ ಚಿನ್ತಿತಾ’’ತಿ. (ಪರಿ. ೪೮೧);

ಅಯಞ್ಹಿ ಪಞ್ಹೋ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋತಿ. ಏವಂ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ, ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ ಕುಚ್ಛಿಸಮಯೋ ನಾಮ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಸತುಪ್ಪಾದಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ವತ್ತಭೇದೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಯೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ದೇನ್ತಿ, ಇಮೇ ಪನ ಸಚೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ವತ್ತಭೇದೋ ನತ್ಥಿ, ತೇಸು ಸತುಪ್ಪಾದಕರಣಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ. ವಿಞ್ಞತಿಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಇದಂ ಪನ ಪಕತಿಯಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕದಾಯಕೇಸುಪಿ ಹೋತಿಯೇವ. ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸತುಪ್ಪಾದಂ ಕತ್ವಾ ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ. ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ. ‘‘ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ದೇಥ ಮೇ’’ತಿ ಇದಞ್ಹಿ ಪರಿಯೇಸನಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಕುಚ್ಛಿಸಮಯಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ನಗ್ಗೋ ಕಾಯಂ ಓವಸ್ಸಾಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಉದಕಫುಸಿತಗಣನಾಯ ಅಕತ್ವಾ ನ್ಹಾನಪರಿಯೋಸಾನವಸೇನ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಸೋ ಚ ಖೋ ವಿವಟಙ್ಗಣೇ ಆಕಾಸತೋ ಪತಿತಉದಕೇನೇವ ನ್ಹಾಯನ್ತೋ. ನ್ಹಾನಕೋಟ್ಠಕವಾಪಿಆದೀಸು ಘಟೇಹಿ ಆಸಿತ್ತಉದಕೇನ ವಾ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ವಸ್ಸಂ ಉಕ್ಕಡ್ಢಿಯತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಕತಪರಿಯೇಸಿತಾಯ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮ ಮಾಸಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಪುನ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಠಮಮಾಸಂ ಉಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಮಾಸಮೇವ ಕರೋನ್ತಿ, ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಧೋವಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾ. ಅನಧಿಟ್ಠಿತಾ ಅವಿಕಪ್ಪಿತಾ ದ್ವೇ ಮಾಸೇ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೇನ ವಾ ಅಪ್ಪಹೋನಕಭಾವೇನ ವಾ ಅಕತಾ ಹೋತಿ, ತೇ ಚ ದ್ವೇ ಮಾಸೇ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಚ ಚಾತುಮಾಸನ್ತಿ ಛ ಮಾಸೇ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರೀಯತಿ, ಅಪರೇಪಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಲಭತಿ, ಏವಂ ದಸ ಮಾಸಾ ಹೋನ್ತಿ. ತತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಮೂಲಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಸ್ಸ ಏಕಮಾಸನ್ತಿ ಏವಂ ಏಕಾದಸ ಮಾಸೇ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಏಕಾಹದ್ವೀಹಾದಿವಸೇನ ಯಾವ ದಸಾಹಾನಾಗತಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ವಾ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ, ಕದಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾತಿ ಏತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ನ ವಿಚಾರಿತಂ. ಲದ್ಧದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಪನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಟ್ಠಿತಾ ತದಹೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ದಸಾಹೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಚೀವರಕಾಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಮೇತಬ್ಬಾತಿ ಅಯಂ ನೋ ಅತ್ತನೋಮತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ; ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕತೋ ಪುಬ್ಬೇ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ‘‘ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೬೨) ಚ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಏಕಾಹದ್ವೀಹಾದಿವಸೇನ ಯಾವ ದಸಾಹಾನಾಗತಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ವಾ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ವಾ ತದಹು ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ದಸಾಹೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಚೀವರಕಾಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಮೇತಬ್ಬಾ.

ತತ್ಥ ಸಿಯಾ ‘‘ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತು’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ‘‘ಚಾತುಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಯದಾ ವಾ ತದಾ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಯದಿ ಏವಂ, ‘‘ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಂ ಯಾವ ಆಬಾಧಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಸಾಪಿ, ಚ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ. ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ‘‘ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಅಚಲಂ ಕಾರಣಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಂ. ಅಪಿಚ ಕುರುನ್ದಿಯಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾವಸಾನೇ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಕದಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ? ಲದ್ಧದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಪನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ಯದಿ ನಪ್ಪಹೋತಿ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀ’’ತಿ.

೬೩೦. ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಏತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಞ್ಹಿ ನಗ್ಗಾನಂ ಕಾಯೋವಸ್ಸಾಪನೇ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಮಹಗ್ಘವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ಚೋರುಪದ್ದವೋ ಆಪದಾ ನಾಮ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.