೩. ಪತ್ತವಗ್ಗೋ

೧. ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೯೮. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ಪತ್ತವಾಣಿಜ್ಜನ್ತಿ ಗಾಮನಿಗಮಾದೀಸು ವಿಚರನ್ತಾ ಪತ್ತವಾಣಿಜ್ಜಂ ವಾ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಆಮತ್ತಿಕಾಪಣಂ ವಾತಿ ಅಮತ್ತಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಭಾಜನಾನಿ, ತಾನಿ ಯೇಸಂ ಭಣ್ಡಂ ತೇ ಆಮತ್ತಿಕಾ, ತೇಸಂ ಆಮತ್ತಿಕಾನಂ ಆಪಣಂ ಆಮತ್ತಿಕಾಪಣಂ, ಕುಲಾಲಭಣ್ಡವಾಣಿಜಕಾಪಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೦೨. ತಯೋ ಪತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಾತಿ ತೀಣಿ ಪತ್ತಸ್ಸ ಪಮಾಣಾನಿ. ಅಡ್ಢಾಳ್ಹಕೋದನಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ತಣ್ಡುಲನಾಳೀನಂ ಓದನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಮಗಧನಾಳಿ ನಾಮ ಅಡ್ಢತೇರಸಪಲಾ ಹೋತೀತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ಸೀಹಳದೀಪೇ ಪಕತಿನಾಳಿ ಮಹನ್ತಾ, ದಮಿಳನಾಳಿ ಖುದ್ದಕಾ, ಮಗಧನಾಳಿ ಪಮಾಣಯುತ್ತಾ, ತಾಯ ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ದಿಯಡ್ಢನಾಳಿ ಏಕಾ ಸೀಹಳನಾಳಿ ಹೋತೀತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ಚತುಭಾಗಂ ಖಾದನನ್ತಿ ಓದನಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣಂ ಖಾದನಂ, ತಂ ಹತ್ಥಹಾರಿಯಸ್ಸ ಮುಗ್ಗಸೂಪಸ್ಸ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತದುಪಿಯಂ ಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಓದನಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಸಾಕಫಲಕಳೀರಾದಿಬ್ಯಞ್ಜನಂ.

ತತ್ರಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಅನುಪಹತಪುರಾಣಸಾಲಿತಣ್ಡುಲಾನಂ ಸುಕೋಟ್ಟಿತಪರಿಸುದ್ಧಾನಂ ದ್ವೇ ಮಗಧನಾಳಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ತಣ್ಡುಲೇಹಿ ಅನುತ್ತಣ್ಡುಲಂ ಅಕಿಲಿನ್ನಂ ಅಪಿಣ್ಡಿತಂ ಸುವಿಸದಂ ಕುನ್ದಮಕುಳರಾಸಿಸದಿಸಂ ಅವಸ್ಸಾವಿತೋದನಂ ಪಚಿತ್ವಾ ನಿರವಸೇಸಂ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಓದನಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣೋ ನಾತಿಘನೋ ನಾತಿತನುಕೋ ಹತ್ಥಹಾರಿಯೋ ಸಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಸಙ್ಖತೋ ಮುಗ್ಗಸೂಪೋ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬೋ. ತತೋ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ ಯಾವಚರಿಮಾಲೋಪಪ್ಪಹೋನಕಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಾದಿಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ, ಸಪ್ಪಿತೇಲತಕ್ಕರಸಕಞ್ಜಿಕಾದೀನಿ ಪನ ಗಣನೂಪಗಾನಿ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಹಿ ಓದನಗತಿಕಾನೇವ, ನೇವ ಹಾಪೇತುಂ ನ ವಡ್ಢೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಏವಮೇತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸಚೇ ಪತ್ತಸ್ಸ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಿಮರಾಜಿಸಮಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸುತ್ತೇನ ವಾ ಹೀರೇನ ವಾ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಹೀರಸ್ಸ ವಾ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತಂ ಫುಸತಿ, ಅಯಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ. ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಥೂಪೀಕತಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋಮಕೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ. ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ನ ಸಮ್ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅನ್ತೋಗತಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠುಕ್ಕಟ್ಠೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ.

ನಾಳಿಕೋದನನ್ತಿ ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ಏಕಾಯ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಯಾ ಓದನಂ. ಪತ್ಥೋದನನ್ತಿ ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ಉಪಡ್ಢನಾಳಿಕೋದನಂ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಪನ ನಾಮಮತ್ತೇ ವಿಸೇಸೋ – ಸಚೇ ನಾಳಿಕೋದನಾದಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಹೇಟ್ಠಿಮರಾಜಿಸಮಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಮಜ್ಝಿಮೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ. ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಥೂಪೀಕತಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಮಜ್ಝಿಮೋಮಕೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ. ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ನ ಸಮ್ಪಾಪುಣಾತಿ ಅನ್ತೋಗತಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಮಜ್ಝಿಮುಕ್ಕಟ್ಠೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ. ಸಚೇ ಪತ್ಥೋದನಾದಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೇಟ್ಠಿಮರಾಜಿಸಮಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಓಮಕೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ. ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಥೂಪೀಕತಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಓಮಕೋಮಕೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ. ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ ಅನ್ತೋಗತಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಓಮಕುಕ್ಕಟ್ಠೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋತಿ ಏವಮೇತೇ ನವ ಪತ್ತಾ. ತೇಸು ದ್ವೇ ಅಪತ್ತಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠುಕ್ಕಟ್ಠೋ ಚ ಓಮಕೋಮಕೋ ಚ. ‘‘ತತೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಅಪತ್ತೋ ಓಮಕೋ ಅಪತ್ತೋ’’ತಿ ಇದಞ್ಹಿ ಏತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಉಕ್ಕಟ್ಠುಕ್ಕಟ್ಠೋ ಹಿ ಏತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠತೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠತ್ತಾ ‘‘ತತೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಅಪತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಓಮಕೋಮಕೋ ಚ ಓಮಕತೋ ಓಮಕತ್ತಾ ತತೋ ಓಮಕೋ ಅಪತ್ತೋತಿ ವುತ್ತೋ. ತಸ್ಮಾ ಏತೇ ಭಾಜನಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ, ನ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಾ, ನ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಾ. ಇತರೇ ಪನ ಸತ್ತ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ, ಏವಂ ಅಕತ್ವಾ ತಂ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ತಂ ಸತ್ತವಿಧಮ್ಪಿ ಪತ್ತಂ ದಸಾಹಪರಮಂ ಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

೬೦೭. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪತ್ತಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀತಿ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಧೋತೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಖಞ್ಜಕಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಧೋತೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏವಂ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ.

೬೦೮. ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ ವಿಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಪಮಾಣಯುತ್ತಸ್ಸಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನುಪಗತ್ತಂ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಅಯೋಪತ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಾಕೇಹಿ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೋ ದ್ವೀಹಿ ಪಾಕೇಹಿ ಪಕ್ಕೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋ, ಉಭೋಪಿ ಯಂ ಮೂಲಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಿಂ ದಿನ್ನೇಯೇವ. ಸಚೇ ಏಕೋಪಿ ಪಾಕೋ ಊನೋ ಹೋತಿ, ಕಾಕಣಿಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ವಾ ಮೂಲಂ ಅದಿನ್ನಂ, ನ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋ. ಸಚೇಪಿ ಪತ್ತಸಾಮಿಕೋ ವದತಿ ‘‘ಯದಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮೂಲಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ದಸ್ಸಥ, ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋ ಹೋತಿ, ಪಾಕಸ್ಸ ಹಿ ಊನತ್ತಾ ಪತ್ತಸಙ್ಖಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಮೂಲಸ್ಸ ಸಕಲಸ್ಸ ವಾ ಏಕದೇಸಸ್ಸ ವಾ ಅದಿನ್ನತ್ತಾ ಸಕಭಾವಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಕೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಾಕೇ ಚ ಮೂಲೇ ಚ ನಿಟ್ಠಿತೇಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋ ಹೋತಿ. ಯೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋ, ಸ್ವೇವ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗೋ, ಸೋ ಹತ್ಥಂ ಆಗತೋಪಿ ಅನಾಗತೋಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬೋ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬೋ ವಾ. ಯದಿ ಹಿ ಪತ್ತಕಾರಕೋ ಮೂಲಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಯಂ ವಾ ದಾತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಅಸುಕದಿವಸೇ ನಾಮ ಪಚಿತ್ವಾ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಚ ತೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನದಿವಸತೋ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸಚೇ ಪನ ಪತ್ತಕಾರಕೋ ‘‘ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಥೇವ ಕರೋತಿ, ತೇನ ಪೇಸಿತಭಿಕ್ಖು ಪನ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನ ಆರೋಚೇತಿ, ಅಞ್ಞೋ ದಿಸ್ವಾ ವಾ ಸುತ್ವಾ ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ, ಭನ್ತೇ, ಪತ್ತೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ ಆರೋಚೇತಿ, ಏತಸ್ಸ ಆರೋಚನಂ ನಪಮಾಣಂ. ಯದಾ ಪನ ತೇನ ಪೇಸಿತೋಯೇವ ಆರೋಚೇತಿ, ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸಚೇ ಪತ್ತಕಾರಕೋ ‘‘ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಹತ್ಥೇ ಪಹಿಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಥೇವ ಕರೋತಿ, ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಭಿಕ್ಖು ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವೇಣೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ನ ಆರೋಚೇತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಭಣತಿ ‘‘ಅಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಧುನಾ ಆಭತೋ ಪತ್ತೋ ಸುನ್ದರೋ’’ತಿ! ‘‘ಕುಹಿಂ, ಆವುಸೋ, ಪತ್ತೋ’’ತಿ? ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪೇಸಿತೋ’’ತಿ. ಏತಸ್ಸಪಿ ವಚನಂ ನ ಪಮಾಣಂ. ಯದಾ ಪನ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಪತ್ತಂ ದೇತಿ, ಲದ್ಧದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ತಸ್ಮಾ ದಸಾಹಂ ಅನತಿಕ್ಕಾಮೇತ್ವಾವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬೋ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬೋ ವಾ.

ತತ್ಥ ದ್ವೇ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾ – ಕಾಯೇನ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ವಾಚಾಯ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ತೇಸಂ ವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೇನ ಚ ‘‘ಇಮಂ ಪತ್ತಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಏತಂ ಪತ್ತಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಸಮ್ಮುಖೇ ವಾ ಪರಮ್ಮುಖೇ ವಾ ಠಿತಂ ಪುರಾಣಪತ್ತಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ದತ್ವಾ ನವಂ ಪತ್ತಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಠಿತಂ ಹತ್ಥೇನ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಕಾಯೇನ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬೋ, ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬೋ. ತತ್ರ ದುವಿಧಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ – ಸಚೇ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಹೋತಿ ‘‘ಇಮಂ ಪತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ. ಅಥ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭೇ ವಾ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ವಾ ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ ವಾ ಹೋತಿ, ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಪತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ.

ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೇನ ಪನ ಏಕಕೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಯಮಾನಿಸಂಸೋ – ಸಚಸ್ಸ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಿತೋ ನು ಖೋ ಮೇ, ನೋ’’ತಿ ವಿಮತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಇತರೋ ಸಾರೇತ್ವಾ ವಿಮತಿಂ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸತೀತಿ. ಸಚೇ ಕೋಚಿ ದಸ ಪತ್ತೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇವ ಅತ್ತನಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ನ ಸಬ್ಬೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ಏಕಂ ಪತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಪುನದಿವಸೇ ತಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೋ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬೋ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ಪರಿಹರಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ.

ಏವಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಿಯಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನನ್ತಿ? ಸಿಯಾ. ಸಚೇ ಹಿ ಅಯಂ ಪತ್ತಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ದೇತಿ, ವಿಬ್ಭಮತಿ ವಾ ಸಿಕ್ಖಂ ವಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ಕಾಲಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ಲಿಙ್ಗಂ ವಾಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತತಿ, ಪಚ್ಚುದ್ಧರತಿ ವಾ, ಪತ್ತೇ ವಾ ಛಿದ್ದಂ ಹೋತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ದಿನ್ನವಿಬ್ಭನ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಾ, ಕಾಲಂಕಿರಿಯಕತೇನ ಚ;

ಲಿಙ್ಗಪಚ್ಚುದ್ಧರಾ ಚೇವ, ಛಿದ್ದೇನ ಭವತಿ ಸತ್ತಮ’’ನ್ತಿ.

ಚೋರಹರಣವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೇಹಿಪಿ ವಿಜಹತಿಯೇವ. ಕಿತ್ತಕೇನ ಛಿದ್ದೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿಜ್ಜತಿ? ಯೇನ ಕಙ್ಗುಸಿತ್ಥಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ ಚೇವ ಪವಿಸತಿ ಚ. ಇದಞ್ಹಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಞ್ಞಾನಂ ಲಾಮಕಧಞ್ಞಸಿತ್ಥಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಯಚುಣ್ಣೇನ ವಾ ಆಣಿಯಾ ವಾ ಪಟಿಪಾಕತಿಕೇ ಕತೇ ದಸಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ತಾವ ‘‘ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ವಿಕಪ್ಪನೇ ಪನ ದ್ವೇ ವಿಕಪ್ಪನಾ – ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಚ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಚ. ಕಥಂ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಹೋತಿ? ಪತ್ತಾನಂ ಏಕಬಹುಭಾವಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಪತ್ತೇ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಏತಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಏತೇ ಪತ್ತೇ’’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಅಯಮೇಕಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ನಿಧೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಾ ನ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ ವಾ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ವಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪನ ವುತ್ತೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತತೋಪಭುತಿ ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ.

ಅಪರೋ ನಯೋ – ತಥೇವ ಪತ್ತಾನಂ ಏಕಬಹುಭಾವಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ‘‘ಇಮಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಪತ್ತೇ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಏತಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಏತೇ ಪತ್ತೇ’’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಅಭಿರುಚಿತಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ತಿಸ್ಸಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ತಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಯಂ ಅಪರಾಪಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ನಿಧೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪರಿಭೋಗಾದೀಸು ಪನ ಏಕಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಕಂ…ಪೇ… ತಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ಸನ್ತಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ ವಾ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ವಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತೋಪಭುತಿ ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ.

ಕಥಂ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಹೋತಿ? ಪತ್ತಾನಂ ತಥೇವ ಏಕಬಹುಭಾವಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಪತ್ತೇ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಏತಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಏತೇ ಪತ್ತೇ’’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪನತ್ಥಾಯ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ತೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋ – ‘‘ಕೋ ತೇ ಮಿತ್ತೋ ವಾ ಸನ್ದಿಟ್ಠೋ ವಾ’’ತಿ? ತತೋ ಇತರೇನ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವಾ…ಪೇ… ತಿಸ್ಸಾ ಸಾಮಣೇರೀ’’ತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಪುನ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಅಹಂ ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ…ಪೇ… ‘‘ತಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಯಂ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ. ಏತ್ತಾವತ್ತಾ ನಿಧೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪರಿಭೋಗಾದೀಸು ಪನ ಏಕಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ದುತಿಯಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ ವಾ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ವಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತೋಪಭುತಿ ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ.

ಇಮಾಸಂ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಕಪ್ಪನಾನಂ ನಾನಾಕರಣಂ, ಅವಸೇಸೋ ಚ ವಚನಕ್ಕಮೋ ಸಬ್ಬೋ ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀಹೀತಿ.

ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೦೯. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ನ ಯಾಪೇತೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ಯದಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ನಾಭವಿಸ್ಸಾ, ಅಞ್ಞಥತ್ತಮ್ಪಿ ಅಗಮಿಸ್ಸಾ, ಏವಂ ತೇಹಿ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹೋ, ಸೋತಾಪನ್ನತ್ತಾ ಪನ ಕೇವಲಂ ಸರೀರೇನೇವ ನ ಯಾಪೇತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅತ್ತನಾಪಿ ನ ಯಾಪೇತಿ, ಪುತ್ತದಾರಾಪಿಸ್ಸ ಕಿಲಮನ್ತೀ’’ತಿ.

೬೧೨-೩. ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಊನಾನಿ ಪಞ್ಚ ಬನ್ಧನಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋ, ನಾಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಬನ್ಧನಾನಿ ಪೂರೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ತೇನ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನ. ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನಂ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಅಬನ್ಧನಸ್ಸಾಪಿ ಪಞ್ಚ ಬನ್ಧನಾನಿ ನ ಪೂರೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಸೋ ನತ್ಥಿತಾಯ, ತಸ್ಮಾ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಅಬನ್ಧನೋ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯಸ್ಸ ಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋ ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸೋ ಅಪತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಬನ್ಧನಞ್ಚ ನಾಮೇತಂ ಯಸ್ಮಾ ಬನ್ಧನೋಕಾಸೇ ಸತಿ ಹೋತಿ, ಅಸತಿ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಬನ್ಧನೋಕಾಸೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ದ್ವಙ್ಗುಲಾ ರಾಜಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ದ್ವಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಾ ಏಕಾಪಿ ರಾಜಿ ನ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಸ ದ್ವಙ್ಗುಲಾ ರಾಜಿ ಹೋತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಪನ ತಾದಿಸಾ ಏಕಾ ರಾಜಿ ಹೋತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸಾ ರಾಜಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಯನ್ತೇ ಪತ್ತವೇಧಕೇನ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಸುತ್ತರಜ್ಜುಕ-ಮಕಚಿರಜ್ಜುಕಾದೀಹಿ ವಾ ತಿಪುಸುತ್ತಕೇನ ವಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ, ತಂ ಬನ್ಧನಂ ಆಮಿಸಸ್ಸ ಅಲಗ್ಗನತ್ಥಂ ತಿಪುಪಟ್ಟಕೇನ ವಾ ಕೇನಚಿ ಬದ್ಧಸಿಲೇಸೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಬ್ಬಂ. ಸೋ ಚ ಪತ್ತೋ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ, ಸುಖುಮಂ ವಾ ಛಿದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ. ಸುದ್ಧೇಹಿ ಪನ ಮಧುಸಿತ್ಥಕಲಾಖಾಸಜ್ಜುಲಸಾದೀಹಿ ಬನ್ಧಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಫಾಣಿತಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಚುಣ್ಣೇನ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಮುಖವಟ್ಟಿಸಮೀಪೇ ಪನ ಪತ್ತವೇಧಕೇನ ವಿಜ್ಝಿಯಮಾನೋ ಕಪಾಲಸ್ಸ ಬಹಲತ್ತಾ ಭಿಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಸ ಪನ ದ್ವೇ ರಾಜಿಯೋ ಏಕಾಯೇವ ವಾ ಚತುರಙ್ಗುಲಾ, ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಬನ್ಧನಾನಿ ದಾತಬ್ಬಾನಿ. ಯಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ ಏಕಾಯೇವ ವಾ ಛಳಙ್ಗುಲಾ, ತಸ್ಸ ತೀಣಿ. ಯಸ್ಸ ಚತಸ್ಸೋ ಏಕಾಯೇವ ವಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಾ, ತಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ. ಯಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಏಕಾಯೇವ ವಾ ದಸಙ್ಗುಲಾ, ಸೋ ಬದ್ಧೋಪಿ ಅಬದ್ಧೋಪಿ ಅಪತ್ತೋಯೇವ, ಅಞ್ಞೋ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ. ಏಸ ತಾವ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಅಯೋಪತ್ತೇ ಪನ ಸಚೇಪಿ ಪಞ್ಚ ವಾ ಅತಿರೇಕಾನಿ ವಾ ಛಿದ್ದಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಚೇ ಅಯಚುಣ್ಣೇನ ವಾ ಆಣಿಯಾ ವಾ ಲೋಹಮಣ್ಡಲಕೇನ ವಾ ಬದ್ಧಾನಿ ಮಟ್ಠಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸ್ವೇವ ಪತ್ತೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ, ನ ಅಞ್ಞೋ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ. ಅಥ ಪನ ಏಕಮ್ಪಿ ಛಿದ್ದಂ ಮಹನ್ತಂ ಹೋತಿ, ಲೋಹಮಣ್ಡಲಕೇನ ಬದ್ಧಮ್ಪಿ ಮಟ್ಠಂ ನ ಹೋತಿ, ಪತ್ತೇ ಆಮಿಸಂ ಲಗ್ಗತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಅಪತ್ತೋ. ಅಞ್ಞೋ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ.

೬೧೫. ಥೇರೋ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಪತ್ತೇ ಆನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪತ್ತೋ ಪಮಾಣಯುತ್ತೋ ಸುನ್ದರೋ ಥೇರಾನುರೂಪೋ, ತಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಯೋ ನ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಯೋ ಪನ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಅಞ್ಞೇನ ಪತ್ತೇನಾ’’ತಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಪತ್ತಪರಿಯನ್ತೋತಿ ಏವಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತಪತ್ತೋ.

ನ ಅದೇಸೇತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಛತ್ತನಾಗದನ್ತಕಾದಿಕೇ ಅದೇಸೇ, ನ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬೋ. ಯತ್ಥ ಪುರಿಮಂ ಸುನ್ದರಂ ಪತ್ತಂ ಠಪೇತಿ, ತತ್ಥೇವ ಠಪೇತಬ್ಬೋ. ಪತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ನಿಕ್ಖಿಪನದೇಸೋ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಧಾರಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತೋಯೇವ.

ನ ಅಭೋಗೇನಾತಿ ಯಾಗುರನ್ಧನರಜನಪಚನಾದಿನಾ ಅಪರಿಭೋಗೇನ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ. ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಪನ ಬ್ಯಾಧಿಮ್ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಭಾಜನೇ ಅಸತಿ ಮತ್ತಿಕಾಯ ಲಿಮ್ಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ವಾ ಪಚಿತುಂ ಉದಕಂ ವಾ ತಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬೋತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ನ ದಾತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಪನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ವಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವರಪತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಸಾರುಪ್ಪೋ, ಅಯಂ ಥೇರಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ಅಞ್ಞೋ ವಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಂ ದೇತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಮಯ್ಹಮೇವ ಪತ್ತಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ.

೬೧೭. ಪವಾರಿತಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಘವಸೇನ ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನಾಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೧೮. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥೋ, ಭನ್ತೇತಿ ರಾಜಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಯ್ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತೇ ಥೇರಸ್ಸ ಲೇಣತ್ಥಾಯ ಪಬ್ಭಾರಂ ಸೋಧೇನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಆರಾಮಿಕಂ ದಾತುಕಾಮೋ ಪುಚ್ಛಿ.

೬೧೯-೨೧. ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋತಿ ವಿಸುಂ ಏಕೋ. ಮಾಲಾಕಿತೇತಿ ಕತಮಾಲೇ ಮಾಲಾಧರೇ, ಕುಸುಮಮಾಲಾಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಿಣಣ್ಡುಪಕನ್ತಿ ತಿಣಚುಮ್ಬಟಕಂ. ಪಟಿಮುಞ್ಚೀತಿ ಠಪೇಸಿ. ಸಾ ಅಹೋಸಿ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಾತಿ ದಾರಿಕಾಯ ಸೀಸೇ ಠಪಿತಮತ್ತಾಯೇವ ಥೇರಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಸುವಣ್ಣಪದುಮಮಾಲಾ ಅಹೋಸಿ. ತಞ್ಹಿ ತಿಣಣ್ಡುಪಕಂ ಸೀಸೇ ಠಪಿತಮತ್ತಮೇವ ‘‘ಸುವಣ್ಣಮಾಲಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ಥೇರೋ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ…ಪೇ…. ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ದುತಿಯದಿವಸೇಯೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಸುವಣ್ಣನ್ತಿ ಅಧಿಮುಚ್ಚೀತಿ ‘‘ಸೋವಣ್ಣಮಯೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೇಸಜ್ಜಾನನ್ತಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ. ಬಾಹುಲಿಕಾತಿ ಪಚ್ಚಯಬಾಹುಲಿಕತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಾ. ಕೋಲಮ್ಬೇಪಿ ಘಟೇಪೀತಿಏತ್ಥ ಕೋಲಮ್ಬಾ ನಾಮ ಮಹಾಮುಖಚಾಟಿಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಓಲೀನವಿಲೀನಾನೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಉಭತೋಪಸ್ಸೇಸು ಚ ಗಳಿತಾನಿ. ಓಕಿಣ್ಣವಿಕಿಣ್ಣಾತಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ ಗನ್ಧೇನ ಭೂಮಿಂ ಖನನ್ತೇಹಿ ಓಕಿಣ್ಣಾ, ಭಿತ್ತಿಯೋ ಖನನ್ತೇಹಿ ಉಪರಿ ಸಞ್ಚರನ್ತೇಹಿ ಚ ವಿಕಿಣ್ಣಾ. ಅನ್ತೋಕೋಟ್ಠಾಗಾರಿಕಾತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಂವಿಹಿತಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾ.

೬೨೨. ಪಟಿಸಾಯನೀಯಾನೀತಿ ಪಟಿಸಾಯಿತಬ್ಬಾನಿ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭೇಸಜ್ಜಾನೀತಿ ಭೇಸಜ್ಜಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ಏವಂ ಲದ್ಧವೋಹಾರಾನಿ. ‘‘ಗೋಸಪ್ಪೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಯೇಸಂ ಮಂಸಂ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಮಿಗರೋಹಿತಸಸಾದೀನಂ ಸಪ್ಪಿಂ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಯೇಸಞ್ಹಿ ಖೀರಂ ಅತ್ಥಿ, ಸಪ್ಪಿಪಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥಿಯೇವ, ತಂ ಪನ ಸುಲಭಂ ವಾ ಹೋತು ದುಲ್ಲಭಂ ವಾ, ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ನವನೀತಮ್ಪಿ.

ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕತ್ವಾ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾನಿ. ಕಥಂ? ಪಾಳಿಯಾ ಆಗತಸಪ್ಪಿಆದೀಸು ಸಪ್ಪಿ ತಾವ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ತದಹುಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ನಿರಾಮಿಸಮ್ಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಮಿಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಸಚೇ ಏಕಭಾಜನೇ ಠಪಿತಂ, ಏಕಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಸಚೇ ಬಹೂಸು ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಪುರೇಭತ್ತಂ ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ವಾ ಉಗ್ಗಹಿತಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝೋಹರಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ; ಅಬ್ಭಞ್ಜನಾದೀಸು ಉಪನೇತಬ್ಬಂ. ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಅನಜ್ಝೋಹರಣೀಯತಂ ಆಪನ್ನತ್ತಾ. ‘‘ಪಟಿಸಾಯನೀಯಾನೀ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತನವನೀತೇನ ಸಪ್ಪಿಂ ಕತ್ವಾ ದೇತಿ, ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸಚೇ ಸಯಂ ಕರೋತಿ, ಸತ್ತಾಹಮ್ಪಿ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತನವನೀತೇನ ಪನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕತಸಪ್ಪಿ ಸತ್ತಾಹಮ್ಪಿ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಉಗ್ಗಹಿತಕೇನ ಕತೇ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಸುದ್ಧಸಪ್ಪಿನಯೇನೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಖೀರೇನ ವಾ ದಧಿನಾ ವಾ ಕತಸಪ್ಪಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಕತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ತದಹುಪುರೇಭತ್ತಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸಯಂಕತಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ನವನೀತಂ ತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಸಾಮಂಪಾಕೋ ನ ಹೋತಿ, ಸಾಮಂಪಕ್ಕೇನ ಪನ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಮಿಸಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಸವತ್ಥುಕಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ, ‘‘ತಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇಹಿ ಕತಂ ಪನ ಅಬ್ಭಞ್ಜನಾದೀಸು ಉಪನೇತಬ್ಬಂ. ಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪಿ ಚ ಉಗ್ಗಹಿತಕೇಹಿ ಕತಂ ಉಭಯೇಸಮ್ಪಿ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಸಪ್ಪಿಮ್ಹಿ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಯತ್ಥ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಸಪ್ಪಿನಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ತತ್ಥ ಇಮಿನಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಕಾರಣಪತಿರೂಪಕಂ ವತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಸಪ್ಪಿ ಚ ನವನೀತಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಂ ದುಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ. ಪರತೋ ಚಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯೋಪಿ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ.

ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಂ ನವನೀತಮ್ಪಿ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ತದಹುಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ. ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಾನಾಭಾಜನೇಸು ಠಪಿತೇ ಭಾಜನಗಣನಾಯ ಏಕಭಾಜನೇಪಿ ಅಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಿಣ್ಡವಸೇನ ಠಪಿತೇ ಪಿಣ್ಡಗಣನಾಯ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸಪ್ಪಿನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಪನ ದಧಿಗುಳಿಕಾಯೋಪಿ ತಕ್ಕಬಿನ್ದೂನಿಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಧೋತಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಉಪಡ್ಢತ್ಥೇರಾ ಆಹಂಸು. ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಕ್ಕತೋ ಉದ್ಧಟಮತ್ತಮೇವ ಖಾದಿಂಸೂ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಮಾ ನವನೀತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೇನ ಧೋವಿತ್ವಾ ದಧಿತಕ್ಕಮಕ್ಖಿಕಾಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾದೀನಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಪಚಿತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೇನ ಅಧೋತಮ್ಪಿ ಪಚಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಯಂ ತತ್ಥ ದಧಿಗತಂ ವಾ ತಕ್ಕಗತಂ ವಾ ತಂ ಖಯಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಏತ್ತಾವತಾ ಹಿ ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಆಮಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಕ್ಕತ್ತಾ ಪನ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕಾ. ಇದಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಠಪಿತನವನೀತೇ ಚ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಖೀರದಧೀನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕತನವನೀತೇ ಚ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ತಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕತನವನೀತೇ ಚ ಉಗ್ಗಹಿತೇಹಿ ಕತನವವೀತೇ ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸನವನೀತೇ ಚ ಸಬ್ಬೋ ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತಿಪರಿಭೋಗಾಪರಿಭೋಗನಯೋ ಸಪ್ಪಿಮ್ಹಿ ವುತ್ತಕ್ಕಮೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ತೇಲಭಿಕ್ಖಾಯ ಪವಿಟ್ಠಾನಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತತ್ಥೇವ ಸಪ್ಪಿಮ್ಪಿ ನವನೀತಮ್ಪಿ ಪಕ್ಕತೇಲಮ್ಪಿ ಅಪಕ್ಕತೇಲಮ್ಪಿ ಆಕಿರನ್ತಿ, ತತ್ಥ ತಕ್ಕದಧಿಬಿನ್ದೂನಿಪಿ ಭತ್ತಸಿತ್ಥಾನಿಪಿ ತಣ್ಡುಲಕಣಾಪಿ ಮಕ್ಖಿಕಾದಯೋಪಿ ಹೋನ್ತಿ. ಆದಿಚ್ಚಪಾಕಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಗಹಿತಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಹೋತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಠಪಿತಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚಿತ್ವಾ ನತ್ಥುಪಾನಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸಚೇ ವದ್ದಲಿಸಮಯೇ ಲಜ್ಜಿ ಸಾಮಣೇರೋ ಯಥಾ ತತ್ಥ ಪತಿತತಣ್ಡುಲಕಣಾದಯೋ ನ ಪಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಂ ಸಾಮಿಸಪಾಕಂ ಮೋಚೇನ್ತೋ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ವಿಲೀಯಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಪುನ ಪಚಿತ್ವಾ ದೇತಿ, ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸತ್ತಾಹಂ ವಟ್ಟತಿ.

ತೇಲೇಸು ತಿಲತೇಲಂ ತಾವ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ. ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಪನಸ್ಸ ಭಾಜನಗಣನಾಯ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಉಗ್ಗಹಿತಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝೋಹರಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸೀಸಮಕ್ಖನಾದೀಸು ಉಪನೇತಬ್ಬಂ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಪುರೇಭತ್ತಂ ತಿಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕತತೇಲಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ ಹೋತಿ, ಸೀಸಮಕ್ಖನಾದೀಸು ಉಪನೇತಬ್ಬಂ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ತಿಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕತತೇಲಂ ಅನಜ್ಝೋಹರಣೀಯಮೇವ, ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಸೀಸಮಕ್ಖನಾದೀಸು ಉಪನೇತಬ್ಬಂ. ಪುರೇಭತ್ತಂ ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ವಾ ಉಗ್ಗಹಿತಕತಿಲೇಹಿ ಕತತೇಲೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕತಿಲೇ ಭಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಾ ತಿಲಪಿಟ್ಠಂ ವಾ ಸೇದೇತ್ವಾ ಉಣ್ಹೋದಕೇನ ವಾ ತೇಮೇತ್ವಾ ಕತತೇಲಂ ಸಚೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಕತಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಅತ್ತನಾ ಕತತೇಲಂ ಪನ ನಿಬ್ಬಟ್ಟಿತತ್ತಾ ಪುರೇಭತ್ತಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಸಾಮಂಪಕ್ಕತ್ತಾ ಸಾಮಿಸಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಪನ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಅನಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ, ಸೀಸಮಕ್ಖನಾದೀಸು ಉಪನೇತಬ್ಬಂ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಯದಿ ಪನ ಅಪ್ಪಂ ಉಣ್ಹೋದಕಂ ಹೋತಿ ಅಬ್ಭುಕ್ಕಿರಣಮತ್ತಂ, ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ಹೋತಿ, ಸಾಮಪಾಕಗಣನಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಾಸಪತೇಲಾದೀಸುಪಿ ಅವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇಸು ಅವತ್ಥುಕತಿಲತೇಲೇ ವುತ್ತಸದಿಸೋವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಸಚೇ ಪನ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಾನಂ ಸಾಸಪಾದೀನಂ ಚುಣ್ಣೇಹಿ ಆದಿಚ್ಚಪಾಕೇನ ಸಕ್ಕಾ ತೇಲಂ ಕಾತುಂ, ತಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಾಸಪಮಧುಕಚುಣ್ಣಾದೀನಿ ಸೇದೇತ್ವಾ ಏರಣ್ಡಕಟ್ಠೀನಿ ಚ ಭಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏವ ತೇಲಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ತೇಲಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇಹಿ ಕತಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ವತ್ಥೂನಂ ಯಾವಜೀವಿಕತ್ತಾ ಪನ ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ದೋಸೋ ನತ್ಥೀತಿ. ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಮಿಸಪರಿಭೋಗೇನೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಉಗ್ಗಹಿತಕೇಹಿ ಕತಂ ಅನಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗೇ ವಟ್ಟತಿ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ತೇಲಕರಣತ್ಥಾಯ ಸಾಸಪಮಧುಕಏರಣ್ಡಕಟ್ಠೀನಿ ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕತಂ ತೇಲಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ. ದುತಿಯದಿವಸೇ ಕತಂ ಛಾಹಂ ವಟ್ಟತಿ. ತತಿಯದಿವಸೇ ಕತಂ ಪಞ್ಚಾಹಂ ವಟ್ಟತಿ. ಚತುತ್ಥ-ಪಞ್ಚಮ-ಛಟ್ಠಸತ್ತಾಮದಿವಸೇ ಕತಂ ತದಹೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಸಚೇ ಯಾವ ಅರುಣಸ್ಸ ಉಗ್ಗಮನಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ಕತಂ ಅನಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ. ಅನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯತ್ತಾ ಪನ ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗೇ ವಟ್ಟತಿ. ಸಚೇಪಿ ನ ಕರೋತಿ, ತೇಲತ್ಥಾಯ ಗಹಿತಸಾಸಪಾದೀನಂ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮನೇ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಅನಾಗತಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ನಾಳಿಕೇರನಿಮ್ಬಕೋಸಮ್ಬಕಕರಮನ್ದಅತಸೀಆದೀನಂ ತೇಲಾನಿ ಅತ್ಥಿ, ತಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತಿ. ಅಯಮೇತೇಸು ವಿಸೇಸೋ. ಸೇಸಂ ಯಾವಕಾಲಿಕವತ್ಥುಂ ಯಾವಜೀವಿಕವತ್ಥುಞ್ಚ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಾಮಂಪಾಕಸವತ್ಥುಕಪುರೇಭತ್ತಪಚ್ಛಾಭತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹಿತಉಗ್ಗಹಿತಕವತ್ಥುವಿಧಾನಂ ಸಬ್ಬಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೬೨೩. ವಸಾತೇಲನ್ತಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ, ಅಚ್ಛವಸಂ, ಮಚ್ಛವಸಂ, ಸುಸುಕಾವಸಂ, ಸೂಕರವಸಂ, ಗದ್ರಭವಸ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೬೨) ಏವಂ ಅನುಞ್ಞಾತವಸಾನಂ ತೇಲಂ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅಚ್ಛವಸ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ಠಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸವಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಾನ ವಸಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ. ಮಚ್ಛಗ್ಗಹಣೇನ ಚ ಸುಸುಕಾಪಿ ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ವಾಳಮಚ್ಛತ್ತಾ ಪನ ವಿಸುಂ ವುತ್ತಂ. ಮಚ್ಛಾದಿಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಾನಂ ವಸಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ. ಮಂಸೇಸು ಹಿ ದಸಮನಉಸ್ಸ-ಹತ್ಥಿ-ಅಸ್ಸ-ಸುನಖ-ಅಹಿ-ಸೀಹ-ಬ್ಯಗ್ಘ-ದೀಪಿ-ಅಚ್ಛ-ತರಚ್ಛಾನಂ ಮಂಸಾನಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಾನಿ. ವಸಾಸು ಏಕಾ ಮನುಸ್ಸವಸಾವ. ಖೀರಾದೀಸು ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇಹಿ ಕತನಿಬ್ಬಟ್ಟಿತವಸಾತೇಲಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಯಂ ಪನ ತತ್ಥ ಸುಖುಮರಜಸದಿಸಂ ಮಂಸಂ ವಾ ನ್ಹಾರು ವಾ ಅಟ್ಠಿ ವಾ ಲೋಹಿತಂ ವಾ ಹೋತಿ, ತಂ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ. ಸಚೇ ಪನ ವಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಕರೋತಿ, ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಮಿಸಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ನಿರಾಮಿಸಪರಿಭೋಗಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಕಾಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕಾಲೇ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ಕಾಲೇ ಸಂಸಟ್ಠಂ ತೇಲಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೬೨). ತತ್ರಾಪಿ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಮೇವ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತುಂ ವಾ ಕಾತುಂ ವಾ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ವಿಕಾಲೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಿಕಾಲೇ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ವಿಕಾಲೇ ಸಂಸಟ್ಠಂ, ತಂ ಚೇ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ತಿಣ್ಣಂ ದುಕ್ಕಟಾನಂ. ಕಾಲೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಿಕಾಲೇ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ವಿಕಾಲೇ ಸಂಸಟ್ಠಂ, ತಂ ಚೇ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ದುಕ್ಕಟಾನಂ. ಕಾಲೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕಾಲೇ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ವಿಕಾಲೇ ಸಂಸಟ್ಠಂ, ತಂ ಚೇ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಕಾಲೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕಾಲೇ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ಕಾಲೇ ಸಂಸಟ್ಠಂ, ತಂ ಚೇ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ.

ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಂ ಪನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಪ್ಪಿನವನೀತವಸಾನಿ ಏಕತೋ ಪಚಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಟ್ಟಿತಾನಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಆವುಸೋ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಕಿರೇತ್ಥ ಪಕ್ಕತೇಲಕಸಟೇ ವಿಯ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯತಿ. ತತೋ ನಂ ಉತ್ತರಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಭನ್ತೇ, ನವನೀತೇ ದಧಿಗುಳಿಕಾ ವಾ ತಕ್ಕಬಿನ್ದು ವಾ ಹೋತಿ, ಏತಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏತಮ್ಪಿ, ಆವುಸೋ, ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ತತೋ ನಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏಕತೋ ಪಚಿತ್ವಾ ಸಂಸಟ್ಠಾನಿ ತೇಜವನ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ರೋಗಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಾಧಾವುಸೋ’’ತಿ ಥೇರೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ.

ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ – ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸವಸಾ ಸಾಮಿಸಪರಿಭೋಗೇ ವಟ್ಟತಿ, ಇತರಾ ನಿರಾಮಿಸಪರಿಭೋಗೇ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ಇದಂ ಕಿ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ನನು ವಾತಾಬಾಧಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಞ್ಚಮೂಲಕಸಾವಯಾಗುಯಂ ಅಚ್ಛಸೂಕರತೇಲಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ಪಿವನ್ತಿ, ಸಾ ತೇಜುಸ್ಸದತ್ತಾ ರೋಗಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಮಧು ನಾಮ ಮಕ್ಖಿಕಾಮಧೂತಿ ಮಧುಕರೀಹಿ ನಾಮ ಮಧುಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ ಖುದ್ದಕಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ ಭಮರಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ ಚ ಕತಂ ಮಧು. ತಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಪರಿಭೋಗಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಮಿಸಪರಿಭೋಗಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಸಚೇ ಸಿಲೇಸಸದಿಸಂ ಮಹಾಮಧುಂ ಖಣ್ಡಂ ಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಂ, ಇತರಂ ವಾ ನಾನಾಭಾಜನೇಸು, ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ. ಸಚೇ ಏಕಮೇವ ಖಣ್ಡಂ, ಏಕಭಾಜನೇ ವಾ ಇತರಂ ಏಕಮೇವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಉಗ್ಗಹಿತಕಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಅರುಮಕ್ಖನಾದೀಸು ಉಪನೇತಬ್ಬಂ. ಮಧುಪಟಲಂ ವಾ ಮಧುಸಿತ್ಥಕಂ ವಾ ಸಚೇ ಮಧುನಾ ಅಮಕ್ಖಿತಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಯಾವಜೀವಿಕಂ. ಮಧುಮಕ್ಖಿತಂ ಪನ ಮಧುಗತಿಕಮೇವ. ಚೀರಿಕಾ ನಾಮ ಸಪಕ್ಖಾ ದೀಘಮಕ್ಖಿಕಾ, ತುಮ್ಬಲನಾಮಿಕಾ ಚ ಅಟ್ಠಿಪಕ್ಖಾ ಕಾಳಮಹಾಭಮರಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಆಸಯೇಸು ನಿಯ್ಯಾಸಸದಿಸಂ ಮಧು ಹೋತಿ, ತಂ ಯಾವಜೀವಿಕಂ.

ಫಾಣಿತಂ ನಾಮ ಉಚ್ಛುಮ್ಹಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ಉಚ್ಛುರಸಂ ಉಪಾದಾಯ ಅಪಕ್ಕಾ ವಾ ಅವತ್ಥುಕಪಕ್ಕಾ ವಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಅವತ್ಥುಕಾ ಉಚ್ಛುವಿಕತಿ ಫಾಣಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಂ ಫಾಣಿತಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಬಹೂ ಪಿಣ್ಡಾ ಚುಣ್ಣೇತ್ವಾ ಏಕಭಾಜನೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ ಘನಸನ್ನಿವೇಸಾ, ಏಕಮೇವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಉಗ್ಗಹಿತಕಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಘರಧೂಪನಾದೀಸು ಉಪನೇತಬ್ಬಂ. ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಅಪರಿಸ್ಸಾವಿತಉಚ್ಛುರಸೇನ ಕತಫಾಣಿತಂ ಸಚೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಕತಂ, ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಸಯಂಕತಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಅನಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಅಪರಿಸ್ಸಾವಿತಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಕತಮ್ಪಿ ಅನಜ್ಝೋಹರಣೀಯಮೇವ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಉಚ್ಛುಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕತಫಾಣಿತೇಪಿ. ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪನ ಪರಿಸ್ಸಾವಿತಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕೇನ ಕತಂ ಸಚೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಕತಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ. ಸಯಂಕತಂ ಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪಿ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪರಿಸ್ಸಾವಿತಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಕತಂ ಪನ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ಸತ್ತಾಹಂ ವಟ್ಟತಿ. ಉಗ್ಗಹಿತಕಕತಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ‘‘ಝಾಮಉಚ್ಛುಫಾಣಿತಂ ವಾ ಕೋಟ್ಟಿತಉಚ್ಛುಫಾಣಿತಂ ವಾ ಪುರೇಭತ್ತಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ.

ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನ ‘‘ಏತಂ ಸವತ್ಥುಕಪಕ್ಕಂ ವಟ್ಟತಿ, ನೋ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಉಚ್ಛುಫಾಣಿತಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ನೋವಟ್ಟನಕಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಯುತ್ತಂ. ಸೀತುದಕೇನ ಕತಂ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಫಾಣಿತಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ. ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ. ಖೀರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕತಂ ಮಧುಕಫಾಣಿತಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ. ಖಣ್ಡಸಕ್ಖರಂ ಪನ ಖೀರಜಲ್ಲಿಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸೋಧೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತಿ. ಮಧುಕಪುಪ್ಫಂ ಪನ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಅಲ್ಲಂ ವಟ್ಟತಿ, ಭಜ್ಜಿತಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಭಜ್ಜಿತ್ವಾ ತಿಲಾದೀಹಿ ಮಿಸ್ಸಂ ವಾ ಅಮಿಸ್ಸಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟಿತಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಯದಿ ಪನ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮೇರಯತ್ಥಾಯ ಯೋಜೇನ್ತಿ, ಯೋಜಿತಂ ಬೀಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಕದಲೀ-ಖಜ್ಜೂರೀ-ಅಮ್ಬ-ಲಬುಜ-ಪನಸ-ಚಿಞ್ಚಾದೀನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಫಲಾನಂ ಫಾಣಿತಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಮೇವ. ಮರಿಚಪಕ್ಕೇಹಿ ಫಾಣಿತಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಂ ಯಾವಜೀವಿಕಂ.

ತಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಸಚೇಪಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕ ಘಟೇ ಅವಿನಿಬ್ಭೋಗಾನಿ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಏಕಮೇವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ವಿನಿಭುತ್ತೇಸು ಪಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ. ಸತ್ತಾಹಂ ಪನ ಅನತಿಕ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ಗಿಲಾನೇನಪಿ ಅಗಿಲಾನೇನಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯಥಾಸುಖಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಸತ್ತವಿಧಞ್ಹಿ ಓದಿಸ್ಸಂ ನಾಮ – ಬ್ಯಾಧಿಓದಿಸ್ಸಂ, ಪುಗ್ಗಲೋದಿಸ್ಸಂ, ಕಾಲೋದಿಸ್ಸಂ, ಸಮಯೋದಿಸ್ಸಂ, ದೇಸೋದಿಸ್ಸಂ, ವಸೋದಿಸ್ಸಂ, ಭೇಸಜ್ಜೋದಿಸ್ಸನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಬ್ಯಾಧಿಓದಿಸ್ಸಂ ನಾಮ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಮನುಸ್ಸಿಕಾಬಾಧೇ ಆಮಕಮಂಸಂ ಆಮಕಲೋಹಿತ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೬೪) ಏವಂ ಬ್ಯಾಧಿಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ತೇನೇವ ಆಬಾಧೇನ ಆಬಾಧಿಕಸ್ಸ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಕಾಲೇಪಿ ವಿಕಾಲೇಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವ.

ಪುಗ್ಗಲೋದಿಸ್ಸಂ ನಾಮ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೋಮನ್ಥಕಸ್ಸ ರೋಮನ್ಥನಂ. ನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಹಿಮುಖದ್ವಾರಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋಹರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೭೩) ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ತಸ್ಸೇವ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ.

ಕಾಲೋದಿಸ್ಸಂ ನಾಮ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಮಹಾವಿಕಟಾನಿ ದಾತುಂ – ಗೂಥಂ, ಮುತ್ತಂ, ಛಾರಿಕಂ, ಮತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೬೮) ಏವಂ ಅಹಿನಾ ದಟ್ಠಕಾಲಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ.

ಸಮಯೋದಿಸ್ಸಂ ನಾಮ – ‘‘ಗಣಭೋಜನೇ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ೨೧೭) ನಯೇನ ತಂ ತಂ ಸಮಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಅನಾಪತ್ತಿಯೋ, ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಮಯೇ ಅನಾಪತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞದಾ.

ದೇಸೋದಿಸ್ಸಂ ನಾಮ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವರೂಪೇಸು ಪಚ್ಚನ್ತಿಮೇಸು ಜನಪದೇಸು ವಿನಯಧರಪಞ್ಚಮೇನ ಗಣೇನ ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೫೯) ಏವಂ ಪಚ್ಚನ್ತದೇಸೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತಾನಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾದೀನಿ, ತಾನಿ ತತ್ಥೇವ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ನ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇ.

ವಸೋದಿಸ್ಸಂ ನಾಮ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೬೨) ಏವಂ ವಸಾನಾಮೇನ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸವಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯವಸಾನಂ ತೇಲಂ ತಂತದತ್ಥಿಕಾನಂ ತೇಲಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಭೇಸಜ್ಜೋದಿಸ್ಸಂ ನಾಮ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಭೇಸಜ್ಜಾನೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೬೦-೨೬೧) ಏವಂ ಭೇಸಜ್ಜನಾಮೇನ ಅನುಞ್ಞಾತಾನಿ ಆಹಾರತ್ಥಂ ಫರಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾನಿ ಸಪ್ಪಿನವನೀತತೇಲಮಧುಫಾಣಿತನ್ತಿ. ತಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತದಹುಪುರೇಭತ್ತಂ ಯಥಾಸುಖಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸತ್ತಾಹಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾನಿ.

೬೨೪. ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞೀ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಸಚೇಪಿ ಸಾಸಪಮತ್ತಂ ಹೋತಿ ಸಕಿಂ ವಾ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ಸಾಯನಮತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಮೇವ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚ ದೇಸೇತಬ್ಬಂ.

ನ ಕಾಯಿಕೇನ ಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಾಯೋ ವಾ ಕಾಯೇ ಅರು ವಾ ನ ಮಕ್ಖೇತಬ್ಬಂ. ತೇಹಿ ಮಕ್ಖಿತಾನಿ ಕಾಸಾವಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಉಪಾಹನಪಾದಕಥಲಿಕಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿಪಿ ಅಪರಿಭೋಗಾನಿ. ‘‘ದ್ವಾರವಾತಪಾನಕವಾಟೇಸುಪಿ ಹತ್ಥೇನ ಗಹಣಟ್ಠಾನಂ ನ ಮಕ್ಖೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಕಸಾವೇ ಪನ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಕವಾಟಾನಿ ಮಕ್ಖೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ.

ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತೀತಿ ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಪ್ಪಿಞ್ಚ ತೇಲಞ್ಚ ವಸಞ್ಚ ಮುದ್ಧನಿತೇಲಂ ವಾ ಅಬ್ಭಞ್ಜನಂ ವಾ ಮಧುಂ ಅರುಮಕ್ಖನಂ ಫಾಣಿತಂ ಘರಧೂಪನಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸಚೇ ಅಧಿಟ್ಠಿತತೇಲಂ ಅನಧಿಟ್ಠಿತತೇಲಭಾಜನೇ ಆಕಿರಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಭಾಜನೇ ಚೇ ಸುಖುಮಂ ಛಿದ್ದಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ತೇಲಂ ಪುರಾಣತೇಲೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರೀಯತಿ, ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಅಥ ಮಹಾಮುಖಂ ಹೋತಿ, ಸಹಸಾವ ಬಹುತೇಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪುರಾಣತೇಲಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತಿ, ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ಅಧಿಟ್ಠಿತಗತಿಕಮೇವ ಹಿ ತಂ ಹೋತಿ, ಏತೇನ ನಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತತೇಲಭಾಜನೇ ಅನಧಿಟ್ಠಿತತೇಲಾಕಿರಣಮ್ಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೬೨೫. ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸನ್ತಕಂ ಏಕೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಅವಿಭತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸಚೇ ಯೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ಸೋ ಇತರಂ ಭಣತಿ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಇಮಂ ತೇಲಂ ಸತ್ತಾಹಮತ್ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜ ತ್ವ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಚ ಪರಿಭೋಗಂ ನ ಕರೋತಿ, ಕಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ? ನ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ಆಪತ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ತೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತತ್ತಾ, ಇತರಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ.

ವಿನಸ್ಸತೀತಿ ಅಪರಿಭೋಗಂ ಹೋತಿ. ಚತ್ತೇನಾತಿಆದೀಸು ಯೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಚತ್ತಞ್ಚ ವನ್ತಞ್ಚ ಮುತ್ತಞ್ಚ ಹೋತಿ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಚತ್ತಂ ವನ್ತಂ ಮುತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅನಪೇಕ್ಖೋತಿ ವುಚ್ಚತ್ತಿ, ಏವಂ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ದತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ? ‘‘ಏವಂ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರೋ ಆಹ. ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ – ‘‘ನಯಿದಂ ಯಾಚಿತಬ್ಬಂ, ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇ ದಿನ್ನಸ್ಸ ಹಿ ಪುನ ಪರಿಭೋಗೇ ಆಪತ್ತಿಯೇವ ನತ್ಥಿ. ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಪರಿಭೋಗೇ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಮಿದಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ದಿನ್ನಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಸಚೇ ಸಾಮಣೇರೋ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ವಾ ಅನಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ವಾ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನತ್ಥುಕಮ್ಮತ್ಥಂ ದದೇಯ್ಯ, ಗಹೇತ್ವಾ ನತ್ಥುಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಬಾಲೋ ಹೋತಿ, ದಾತುಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ತೇ, ಸಾಮಣೇರ, ತೇಲ’’ನ್ತಿ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಹರ, ಥೇರಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಅಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಂ,

ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೨೬. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾತಿ ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವಿಸಾಖಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಮಹಾವ. ೩೪೯ ಆದಯೋ) ಅನುಞ್ಞಾತಾ. ಪಟಿಕಚ್ಚೇವಾತಿ ಪುರೇಯೇವ.

೬೨೭. ಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಗಿಮ್ಹಮಾಸಾನಂ ಏಕೋ ಪಚ್ಛಿಮಮಾಸೋ ಸೇಸೋ. ಕತ್ವಾತಿ ಸಿಬ್ಬನರಜನಕಪ್ಪಪರಿಯೋಸಾನೇನ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ. ಕರೋನ್ತೇನ ಚ ಏಕಮೇವ ಕತ್ವಾ ಸಮಯೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ದ್ವೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ.

ಅತಿರೇಕಮಾಸೇ ಸೇಸೇ ಗಿಮ್ಹಾನೇತಿ ಗಿಮ್ಹಾನನಾಮಕೇ ಅತಿರೇಕಮಾಸೇ ಸೇಸೇ.

ಅತಿರೇಕದ್ಧಮಾಸೇ ಸೇಸೇ ಗಿಮ್ಹಾನೇ ಕತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಠತ್ವಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯ ಪರಿಯೇಸನಕ್ಖೇತ್ತಂ ಕರಣಕ್ಖೇತ್ತಂ ನಿವಾಸನಕ್ಖೇತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕ್ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಖೇತ್ತಂ, ಕುಚ್ಛಿಸಮಯೋ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೋತಿ ದುವಿಧೋ ಸಮಯೋ, ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯಚತುಕ್ಕಂ ಕುಚ್ಛಿಸಮಯಚತುಕ್ಕನ್ತಿ ದ್ವೇ ಚತುಕ್ಕಾನಿ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ತತ್ಥ ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕಾಳಪಕ್ಖುಪೋಸಥಾ, ಅಯಮೇಕೋ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಪರಿಯೇಸನಕ್ಖೇತ್ತಞ್ಚೇವ ಕರಣಕ್ಖೇತ್ತಞ್ಚ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಅಲದ್ಧಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ಲದ್ಧಂ ಕಾತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ, ನಿವಾಸೇತುಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಕಾಳಪಕ್ಖುಪೋಸಥಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಆಸಾಳ್ಹೀಪುಣ್ಣಮಾ, ಅಯಮೇಕೋ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಪರಿಯೇಸನಕರಣನಿವಾಸನಾನಂ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಖೇತ್ತಂ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ಕಾತುಂ ನಿವಾಸೇತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂಯೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಆಸಾಳ್ಹೀಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ, ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸಾ ಪರಿಯೇಸನಕರಣನಿವಾಸನಾಧಿಟ್ಠಾನಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಖೇತ್ತಂ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ಅಲದ್ಧಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ಲದ್ಧಂ ಕಾತುಂ ನಿವಾಸೇತುಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ. ಇದಂ ತಾವ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಖೇತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾ, ಇಮೇ ಸತ್ತ ಮಾಸಾ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೋ ನಾಮ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ‘‘ಕಾಲೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸತುಪ್ಪಾದಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ‘‘ದೇಥ ಮೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸತುಪ್ಪಾದಂ ಕತ್ವಾ ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಇಮಿನಾವ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪರಿವಾರೇ –

‘‘ಮಾತರಂ ಚೀವರಂ ಯಾಚೇ, ನೋ ಚ ಸಙ್ಘೇ ಪರಿಣತಂ;

ಕೇನಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಪತ್ತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ ಚ ಞಾತಕೇ;

ಪಞ್ಹಾ ಮೇಸಾ ಕುಸಲೇಹಿ ಚಿನ್ತಿತಾ’’ತಿ. (ಪರಿ. ೪೮೧);

ಅಯಞ್ಹಿ ಪಞ್ಹೋ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋತಿ. ಏವಂ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ, ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ ಕುಚ್ಛಿಸಮಯೋ ನಾಮ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಸತುಪ್ಪಾದಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ವತ್ತಭೇದೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಯೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ದೇನ್ತಿ, ಇಮೇ ಪನ ಸಚೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ವತ್ತಭೇದೋ ನತ್ಥಿ, ತೇಸು ಸತುಪ್ಪಾದಕರಣಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ. ವಿಞ್ಞತಿಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಇದಂ ಪನ ಪಕತಿಯಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕದಾಯಕೇಸುಪಿ ಹೋತಿಯೇವ. ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸತುಪ್ಪಾದಂ ಕತ್ವಾ ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ. ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ. ‘‘ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ದೇಥ ಮೇ’’ತಿ ಇದಞ್ಹಿ ಪರಿಯೇಸನಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಕುಚ್ಛಿಸಮಯಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ನಗ್ಗೋ ಕಾಯಂ ಓವಸ್ಸಾಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಉದಕಫುಸಿತಗಣನಾಯ ಅಕತ್ವಾ ನ್ಹಾನಪರಿಯೋಸಾನವಸೇನ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಸೋ ಚ ಖೋ ವಿವಟಙ್ಗಣೇ ಆಕಾಸತೋ ಪತಿತಉದಕೇನೇವ ನ್ಹಾಯನ್ತೋ. ನ್ಹಾನಕೋಟ್ಠಕವಾಪಿಆದೀಸು ಘಟೇಹಿ ಆಸಿತ್ತಉದಕೇನ ವಾ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ವಸ್ಸಂ ಉಕ್ಕಡ್ಢಿಯತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಕತಪರಿಯೇಸಿತಾಯ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮ ಮಾಸಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಪುನ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಠಮಮಾಸಂ ಉಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಮಾಸಮೇವ ಕರೋನ್ತಿ, ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಧೋವಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾ. ಅನಧಿಟ್ಠಿತಾ ಅವಿಕಪ್ಪಿತಾ ದ್ವೇ ಮಾಸೇ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೇನ ವಾ ಅಪ್ಪಹೋನಕಭಾವೇನ ವಾ ಅಕತಾ ಹೋತಿ, ತೇ ಚ ದ್ವೇ ಮಾಸೇ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಚ ಚಾತುಮಾಸನ್ತಿ ಛ ಮಾಸೇ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರೀಯತಿ, ಅಪರೇಪಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಲಭತಿ, ಏವಂ ದಸ ಮಾಸಾ ಹೋನ್ತಿ. ತತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಮೂಲಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಸ್ಸ ಏಕಮಾಸನ್ತಿ ಏವಂ ಏಕಾದಸ ಮಾಸೇ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಏಕಾಹದ್ವೀಹಾದಿವಸೇನ ಯಾವ ದಸಾಹಾನಾಗತಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ವಾ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ, ಕದಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾತಿ ಏತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ನ ವಿಚಾರಿತಂ. ಲದ್ಧದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಪನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಟ್ಠಿತಾ ತದಹೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ದಸಾಹೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಚೀವರಕಾಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಮೇತಬ್ಬಾತಿ ಅಯಂ ನೋ ಅತ್ತನೋಮತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ; ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕತೋ ಪುಬ್ಬೇ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ‘‘ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೬೨) ಚ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಏಕಾಹದ್ವೀಹಾದಿವಸೇನ ಯಾವ ದಸಾಹಾನಾಗತಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ವಾ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ವಾ ತದಹು ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ದಸಾಹೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಚೀವರಕಾಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಮೇತಬ್ಬಾ.

ತತ್ಥ ಸಿಯಾ ‘‘ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತು’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ‘‘ಚಾತುಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಯದಾ ವಾ ತದಾ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಯದಿ ಏವಂ, ‘‘ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಂ ಯಾವ ಆಬಾಧಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಸಾಪಿ, ಚ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ. ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ‘‘ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಅಚಲಂ ಕಾರಣಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಂ. ಅಪಿಚ ಕುರುನ್ದಿಯಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾವಸಾನೇ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಕದಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ? ಲದ್ಧದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಪನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ಯದಿ ನಪ್ಪಹೋತಿ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತೀ’’ತಿ.

೬೩೦. ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಏತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಞ್ಹಿ ನಗ್ಗಾನಂ ಕಾಯೋವಸ್ಸಾಪನೇ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಮಹಗ್ಘವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ಚೋರುಪದ್ದವೋ ಆಪದಾ ನಾಮ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಚೀವರಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೩೧. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಚೀವರಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ಯಮ್ಪಿ ತ್ಯಾಹನ್ತಿ ಯಮ್ಪಿ ತೇ ಅಹಂ. ಸೋ ಕಿರ ‘‘ಮಮ ಪತ್ತಚೀವರಉಪಾಹನಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾನಿ ವಹನ್ತೋ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅದಾಸಿ. ತೇನೇವಮಾಹ. ಅಚ್ಛಿನ್ದೀತಿ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ಗಹಿತತ್ತಾ ಪನಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನತ್ಥಿ, ಕಿಲಮೇತ್ವಾ ಗಹಿತತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ.

೬೩೩. ಸಯಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏಕಂ ಚೀವರಂ ಏಕಾಬದ್ಧಾನಿ ಚ ಬಹೂನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದತೋ ಏಕಾ ಆಪತ್ತಿ. ಏಕತೋ ಅಬದ್ಧಾನಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಠಿತಾನಿ ಚ ಬಹೂನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದತೋ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಆಹರ, ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ಏವಂ ಆಹರಾಪಯತೋ ಚ ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ. ‘‘ಮಯಾ ದಿನ್ನಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಆಹರಾ’’ತಿ ವದತೋಪಿ ಏಕವಚನೇನೇವ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ.

ಅಞ್ಞಂ ಆಣಾಪೇತಿ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇತಿ, ಏಕಂ ದುಕ್ಕಟಂ. ಆಣತ್ತೋ ಬಹೂನಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಗಣ್ಹ, ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ವದತೋ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ. ‘‘ಮಯಾ ದಿನ್ನಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ವದತೋ ಏಕವಾಚಾಯ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ.

೬೩೪. ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಸೂಚಿಮ್ಪಿ. ವೇಠೇತ್ವಾ ಠಪಿತಸೂಚೀಸುಪಿ ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಾನಿ. ಸಿಥಿಲವೇಠಿತಾಸು ಏವಂ. ಗಾಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಬದ್ಧಾಸು ಪನ ಏಕಮೇವ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ಸೂಚಿಘರೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಥವಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಿಥಿಲಬದ್ಧ ಗಾಳ್ಹಬದ್ಧೇಸು ತಿಕಟುಕಾದೀಸು ಭೇಸಜ್ಜೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೬೩೫. ಸೋ ವಾ ದೇತೀತಿ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ಇದಂ ಸಾರುಪ್ಪ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವಾ ದೇತಿ, ಅಥ ವಾ ಪನ ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಯಂ ತುಯ್ಹಂ ‘ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಚೀವರಂ ಅದಮ್ಹ, ಸೋ ದಾನಿ ತ್ವಂ ನ ವತ್ತಂ ಕರೋಸಿ, ನ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹಾಸಿ, ನ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಾಸೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ವುತ್ತೋ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಮಞ್ಞೇ ಭಣಥ, ಇದಂ ವೋ ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ದೇತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸೋ ವಾ ದೇತಿ. ದಿಸಾಪಕ್ಕನ್ತಂ ವಾ ಪನ ದಹರಂ ‘‘ನಿವತ್ತೇಥ ನ’’ನ್ತಿ ಭಣತಿ, ಸೋ ನ ನಿವತ್ತತಿ. ಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರುನ್ಧಥಾತಿ, ಏವಂ ಚೇ ನಿವತ್ತತಿ, ಸಾಧು. ಸಚೇ ‘‘ಪತ್ತಚೀವರತ್ಥಾಯ ಮಞ್ಞೇ ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ, ಗಣ್ಹಥ ನ’’ನ್ತಿ ದೇತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಸೋ ವಾ ದೇತಿ, ವಿಬ್ಭನ್ತಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ತುಯ್ಹಂ ‘ವತ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಅದಮ್ಹ, ಸೋ ದಾನಿ ತ್ವಂ ವಿಬ್ಭಮಿತ್ವಾ ಚರಸೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಇತರೋ ‘‘ಗಣ್ಹಥ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಚೀವರ’’ನ್ತಿ ದೇತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸೋ ವಾ ದೇತಿ. ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸೇವ ದೇಮಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ನ ದೇಮಿ. ವತ್ತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸೇವ ದೇಮಿ, ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ನ ದೇಮಿ, ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಸ್ಸೇವ ದೇಮಿ, ಅಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಸ್ಸ ನ ದೇಮಿ, ಅವಿಬ್ಭಮನ್ತಸ್ಸೇವ ದೇಮಿ, ವಿಬ್ಭಮನ್ತಸ್ಸ ನ ದೇಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪನ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ದದತೋ ದುಕ್ಕಟಂ. ಆಹರಾಪೇತುಂ ಪನ ವಟ್ಟತಿ. ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಭಣ್ಡಗ್ಘೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ.

ಚೀವರಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಸುತ್ತವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೩೬. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಸುತ್ತವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ಖೋಮನ್ತಿ ಖೋಮವಾಕೇಹಿ ಕತಸುತ್ತಂ. ಕಪ್ಪಾಸಿಕನ್ತಿ ಕಪ್ಪಾಸತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ. ಕೋಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಕೋಸಿಯಂಸೂಹಿ ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಕತಸುತ್ತಂ. ಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಏಳಕಲೋಮಸುತ್ತಂ. ಸಾಣನ್ತಿ ಸಾಣವಾಕಸುತ್ತಂ. ಭಙ್ಗನ್ತಿ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ವಾಕಸುತ್ತಮೇವಾತಿ ಏಕೇ. ಏತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಸುತ್ತಂ ಪನ ‘‘ಭಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ವಾಯಾಪೇತಿ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಚೇ ತನ್ತವಾಯಸ್ಸ ತುರಿವೇಮಾದೀನಿ ನತ್ಥಿ, ತಾನಿ ‘‘ಅರಞ್ಞತೋ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾಸಿಂ ವಾ ಫರಸುಂ ವಾ ನಿಸೇತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಂ ಯಂ ಉಪಕರಣತ್ಥಾಯ ವಾ ಚೀವರವಾಯನತ್ಥಾಯ ವಾ ಕರೋತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ತನ್ತವಾಯಸ್ಸ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ದೀಘತೋ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತೇ ತಿರಿಯಞ್ಚ ಹತ್ಥಮತ್ತೇ ವೀತೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನ ‘‘ಯಾವ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ವಾಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಫಲಕೇ ಫಲಕೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಮ್ಪಿ ಇದಮೇವ ಪಮಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಞ್ಹಿ ಚೀವರಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ.

ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಸುತ್ತಂ ತಾವ ಸಾಮಂ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ, ಸೇಸಂ ಞಾತಕಾದಿವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ. ತನ್ತವಾಯೋಪಿ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೋ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಲದ್ಧೋ ಅಕಪ್ಪಿಯೋ, ಸೇಸೋ ಕಪ್ಪಿಯೋ. ತತ್ಥ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯೇನ ವಾಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ತೇನೇವ ಪನ ಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಂ ವಾಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಏವಂ ದುಕ್ಕಟಂ. ತೇನೇವ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಸುತ್ತಂ ವಾಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಯದಿ ಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಪ್ಪಮಾಣೇನ ಏಕೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಸುದ್ಧಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಮಯೋ, ಏಕೋ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಮಯೋತಿ ಏವಂ ಕೇದಾರಬದ್ಧಂ ವಿಯ ಚೀವರಂ ಹೋತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಮಯೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಇತರಸ್ಮಿಂ ತಥೇವ ದುಕ್ಕಟಂ. ಯದಿ ತತೋ ಊನಪರಿಚ್ಛೇದಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅನ್ತಮಸೋ ಅಚ್ಛಿಮಣ್ಡಲಪ್ಪಮಾಣಾಪಿ, ಸಬ್ಬಪರಿಚ್ಛೇದೇಸು ಪರಿಚ್ಛೇದಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಥ ಏಕನ್ತರಿಕೇನ ವಾ ಸುತ್ತೇನ ದೀಘತೋ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ತಿರಿಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಕತ್ವಾ ವೀತಂ ಹೋತಿ, ಫಲಕೇ ಫಲಕೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯೇನಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಂ ವಾಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಏವಂ ದುಕ್ಕಟಂ. ತೇನೇವ ಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಸುತ್ತಂ ವಾಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಸಚೇ ಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಾ ಊನಕಾ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸು ಪರಿಚ್ಛೇದಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ. ಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದೇಸು ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಥ ಏಕನ್ತರಿಕೇನ ವಾ ಸುತ್ತೇನ ದೀಘತೋ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ತಿರಿಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಕತ್ವಾ ವೀತಂ ಹೋತಿ, ಫಲಕೇ ಫಲಕೇ ದುಕ್ಕಟಂ.

ಯದಿ ಪನ ದ್ವೇ ತನ್ತವಾಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕೋ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಏಕೋ ಅಕಪ್ಪಿಯೋ, ಸುತ್ತಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ, ತೇ ಚೇ ವಾರೇನ ವಿನನ್ತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯೇನ ವೀತೇ ಫಲಕೇ ಫಲಕೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಊನತರೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಇತರೇನ ವೀತೇ ಉಭಯತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸಚೇ ದ್ವೇಪಿ ವೇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕತೋ ವಿನನ್ತಿ, ಫಲಕೇ ಫಲಕೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅಥ ಸುತ್ತಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ, ಚೀವರಞ್ಚ ಕೇದಾರಬದ್ಧಾದೀಹಿ ಸಪರಿಚ್ಛೇದಂ, ಅಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯೇನ ವೀತೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಇತರೇನ ವೀತೇ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸಚೇ ದ್ವೇಪಿ ವೇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕತೋ ವಿನನ್ತಿ, ಫಲಕೇ ಫಲಕೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಥ ಸುತ್ತಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ, ತೇ ಚೇ ವಾರೇನ ವಿನನ್ತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಮಯೇಸು ಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಪ್ಪಮಾಣೇಸು ಪರಿಚ್ಛೇದೇಸು ವೀತೇಸು ಪರಿಚ್ಛೇದಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಊನಕತರೇಸು ಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಮಯೇಸು ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಮಯೇಸು ಪಮಾಣಯುತ್ತೇಸು ವಾ ಊನಕೇಸು ವಾ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಮಯೇಸು ಅನಾಪತ್ತಿ.

ಅಥ ಏಕನ್ತರಿಕೇನ ವಾ ಸುತ್ತೇನ ದೀಘತೋ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ತಿರಿಯಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕತ್ವಾ ವಿನನ್ತಿ, ಉಭೋಪಿ ವಾ ತೇ ವೇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕತೋ ವಿನನ್ತಿ, ಅಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಚೀವರೇ ಫಲಕೇ ಫಲಕೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಸಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ದುಕ್ಕಟಾನೀತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಅತ್ಥೋ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅಪಾಕಟೋ, ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಾದೀಸು ಪಾಕಟೋ. ಇಧ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನೇವ ಪಾಕಟೋ.

ಸಚೇ ಸುತ್ತಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ, ತನ್ತವಾಯೋಪಿ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತೋ ವಾ ಮೂಲೇನ ವಾ ಪಯೋಜಿತೋ, ವಾಯಾಪನಪಚ್ಚಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿ. ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮನಪಚ್ಚಯಾ ಪನ ಆಪತ್ತಿಂ ರಕ್ಖನ್ತೇನ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪ್ಪಮಾಣಮತ್ತೇ ವೀತೇ ತನ್ತೇ ಠಿತಂಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇನ ನಿಟ್ಠಾಪಿಯಮಾನಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ. ಞಾತಕಾದೀಹಿ ತನ್ತಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ, ಭನ್ತೇ, ಇದಂ ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ನಿಯ್ಯಾತಿತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸಚೇ ತನ್ತವಾಯೋ ಏವಂ ಪಯೋಜಿತೋ ವಾ ಸಯಂ ದಾತುಕಾಮೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚೀವರಂ ಅಸುಕದಿವಸೇ ನಾಮ ವಾಯಿತ್ವಾ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಚ ತೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನದಿವಸತೋ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಚೇ ಪನ ತನ್ತವಾಯೋ ‘‘ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚೀವರಂ ವಾಯಿತ್ವಾ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಥೇವ ಕರೋತಿ, ತೇನ ಪೇಸಿತಭಿಕ್ಖು ಪನ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನ ಆರೋಚೇತಿ, ಅಞ್ಞೋ ದಿಸ್ವಾ ವಾ ಸುತ್ವಾ ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರಂ ನಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ ಆರೋಚೇತಿ, ಏತಸ್ಸ ಆರೋಚನಂ ನ ಪಮಾಣಂ. ಯದಾ ಪನ ತೇನ ಪೇಸಿತೋಯೇವ ಆರೋಚೇತಿ, ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಚೇ ತನ್ತವಾಯೋ ‘‘ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚೀವರಂ ವಾಯಿತ್ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಹತ್ಥೇ ಪಹಿಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಥೇವ ಕರೋತಿ, ಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತಭಿಕ್ಖು ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವೇಣೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ನ ಆರೋಚೇತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಭಣತಿ ‘‘ಅಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಧುನಾ ಆಭತಂ ಚೀವರಂ ಸುನ್ದರ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಕುಹಿಂ, ಆವುಸೋ, ಚೀವರ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪೇಸಿತ’’ನ್ತಿ. ಏತಸ್ಸಪಿ ವಚನಂ ನ ಪಮಾಣಂ. ಯದಾ ಪನ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಚೀವರಂ ದೇತಿ, ಲದ್ಧದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸಚೇ ಪನ ವಾಯಾಪನಮೂಲಂ ಅದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಯಾವ ಕಾಕಣಿಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅವಸಿಟ್ಠಂ, ತಾವ ರಕ್ಖತಿ.

೬೪೦. ಅನಾಪತ್ತಿ ಚೀವರಂ ಸಿಬ್ಬೇತುನ್ತಿ ಚೀವರಸಿಬ್ಬನತ್ಥಾಯ ಸುತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಯೋಗೇತಿಆದೀಸುಪಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ, ಆಯೋಗಾದಿನಿಮಿತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಸುತ್ತವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಮಹಾಪೇಸಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೪೧. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಮಹಾಪೇಸಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ಸುತ್ತಂ ಧಾರಯಿತ್ವಾತಿ ಸುತ್ತಂ ತುಲೇತ್ವಾ ಪಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ. ಅಪ್ಪಿತನ್ತಿ ಘನಂ. ಸುವೀತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ವೀತಂ, ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ವೀತಂ. ಸುಪ್ಪವಾಯಿತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಪವಾಯಿತಂ ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ತನ್ತೇ ಪಸಾರಿತಂ. ಸುವಿಲೇಖಿತನ್ತಿ ಲೇಖನಿಯಾ ಸುಟ್ಠು ವಿಲಿಖಿತಂ. ಸುವಿತಚ್ಛಿತನ್ತಿ ಕೋಚ್ಛೇನ ಸುಟ್ಠು ವಿತಚ್ಛಿತಂ, ಸುನಿದ್ಧೋತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಬದ್ಧನ್ತಿ ವೇಕಲ್ಲಂ. ತನ್ತೇತಿ ತನ್ತೇ ದೀಘತೋ ಪಸಾರಣೇಯೇವ ಉಪನೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೪೨. ತತ್ರ ಚೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯತ್ರ ಗಾಮೇ ವಾ ನಿಗಮೇ ವಾ ತೇ ತನ್ತವಾಯಾ ತತ್ರ. ವಿಕಪ್ಪಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಕಪ್ಪಂ ಅಧಿಕವಿಧಾನಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಯೇನಾಕಾರೇನ ವಿಕಪ್ಪಂ ಆಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇದಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಭಣತೀತಿ ಧಮ್ಮಕಥಮ್ಪಿ ಕಥೇತಿ, ‘‘ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ಆಯತಂ ವಾ ವಿತ್ಥತಂ ವಾ ಅಪ್ಪಿತಂ ವಾ’’ತಿ ಸುತ್ತವಡ್ಢನಆಕಾರಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪವಾರಿತೋತಿ ಚೀವರಸಾಮಿಕೇಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪವಾರಿತೋ ಹುತ್ವಾ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಂ,

ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಮಹಾಪೇಸಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೪೬-೯. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ದಸಾಹಾನಾಗತನ್ತಿ ದಸ ಅಹಾನಿ ದಸಾಹಂ, ತೇನ ದಸಾಹೇನ ಅನಾಗತಾ ದಸಾಹಾನಾಗತಾ, ದಸಾಹೇನ ಅಸಮ್ಪತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಂ ದಸಾಹಾನಾಗತಂ, ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗವಸೇನ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ತೇನೇವಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ದಸಾಹಾನಾಗತಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪವಾರಣಾಯಾತಿ ಇದಂ ಪನ ಯಾ ಸಾ ದಸಾಹಾನಾಗತಾತಿ ವುತ್ತಾ, ತಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥಂ ಅನುಪಯೋಗವಚನಂ.

ಕತ್ತಿಕತೇಮಾಸಿಕಪುಣ್ಣಮನ್ತಿ ಪಠಮಕತ್ತಿಕತೇಮಾಸಿಕಪುಣ್ಣಮಂ. ಇಧಾಪಿ ಪಠಮಪದಸ್ಸ ಅನುಪಯೋಗತ್ತಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘‘ಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಠಮಮಹಾಪವಾರಣಾ ದಸಾಹಾನಾಗತಾ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸಚೇಪಿ ತಾನಿ ದಿವಸಾನಿ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ‘ಅಚ್ಚೇಕಂ ಇದ’ನ್ತಿ ಜಾನಮಾನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ತೇನ ಪವಾರಣಾಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿತೋ ಪಠಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ನಿಧಾನಕಾಲೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ. ಕಾಮಞ್ಚೇಸ ‘‘ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಿದ್ಧೋ, ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಪನ ಅಪುಬ್ಬಂ ವಿಯ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಠಪಿತಂ.

ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರನ್ತಿ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಚೀವರಂ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಸ ಪನ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೇನಾಯ ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸದ್ಧಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಕಮೇವ ದಸ್ಸಿತಂ. ಪಸಾದೋತಿ ಇಮಿನಾ ಸುಪ್ಪಸನ್ನಾ ಬಲವಸದ್ಧಾ. ಏತಂ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ನಾಮಾತಿ ಏತಂ ಇಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ದಾತುಕಾಮೇನ ದೂತಂ ವಾ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಯಂ ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆರೋಚಿತಂ ಚೀವರಂ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ನಾಮ ಹೋತೀ. ಛಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಚೀವರಮ್ಪಿ ಏತಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿಯೇವ.

ಸಞ್ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ ಏತಂ ವುತ್ತಂ? ಯದಿ ಹಿ ತಂ ಪುರೇ ಪವಾರಣಾಯ ವಿಭಜನ್ತಿ. ಯೇನ ಗಹಿತಂ, ತೇನ ಛಿನ್ನವಸ್ಸೇನ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪನ ಹೋತಿ, ತಂ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಿಕಮೇವ ಹೋತಿ. ತತೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸುಖಂ ದಾತುಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ.

೬೫೦. ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರೇ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಞ್ಞೀತಿ ಏವಮಾದಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಗಹಿತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಪನ ಅವಿಭತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಭಣ್ಡಾಗಾರೇ, ಚೀವರಸಮಯಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಇತಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಸ್ಸ ದಸಾಹಂ ಪರಿಹಾರೋ. ಅಕತಸ್ಸ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಸ್ಸ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ, ವಸ್ಸೇ ಉಕ್ಕಡ್ಢಿತೇ ಛ ಮಾಸಾ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಅಪರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸಾ. ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮೇ ದಿವಸೇ ಮೂಲಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಅಪರೋಪಿ ಏಕೋ ಮಾಸೋತಿ ಏಕಾದಸ ಮಾಸಾ ಪರಿಹಾರೋ. ಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಮೂಲಚೀವರಸ್ಸ ಏಕೋ ಮಾಸೋ, ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸ್ಸ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕೋ ಮಾಸೋ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ, ತತೋ ಪರಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾರೋ ನತ್ಥೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರೇತಿ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸದಿಸೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಅಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೫೨. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾ ಆರಞ್ಞಕೇಸೂತಿ ತೇ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅರಞ್ಞೇಯೇವ ವಿಹರಿಂಸು. ದುಬ್ಬಲಚೀವರತ್ತಾ ಪನ ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನೇ ವಸ್ಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ನಿಪ್ಪಲಿಬೋಧಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆರಞ್ಞಕೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು ವಿಹರನ್ತಿ. ಕತ್ತಿಕಚೋರಕಾತಿ ಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ಚೋರಾ. ಪರಿಪಾತೇನ್ತೀತಿ ಉಪದ್ದವನ್ತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಆಧಾವಿತ್ವಾ ಉತ್ತಾಸೇನ್ತಿ ಪಲಾಪೇನ್ತಿ. ಅನ್ತರಘರೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುನ್ತಿ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ. ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ದುಲ್ಲಭಾ, ಸಲ್ಲೇಖವಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಮಾತರಮ್ಪಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಚೀವರಗುತ್ತತ್ಥಂ ಅನ್ತರಘರೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಅನುಜಾನಾತಿ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪನ ಅನುರೂಪತ್ತಾ ಅರಞ್ಞವಾಸಂ ನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ.

೬೫೩. ಉಪವಸ್ಸಂ ಖೋ ಪನಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಪವಸ್ಸನ್ತಿ ಉಪವಸ್ಸ; ಉಪವಸಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಹಿ ಏತ್ಥ ಅನುನಾಸಿಕೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವಸಿತ್ವಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಸ ಚ ಪದಸ್ಸ ‘‘ತಥಾರೂಪೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸೇನಾಸನೇಸು ವಿಹರನ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವಸಿತ್ವಾ ಚ ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಪರಿಯೋಸಾನಕಾಲಂ ಯಾನಿ ಖೋ ಪನ ತಾನಿ ಆರಞ್ಞಕಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಸಾಸಙ್ಕಸಮ್ಮತಾನಿ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಾನಿ; ತಥಾರೂಪೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸೇನಾಸನೇಸು ವಿಹರನ್ತೋ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಚೀವರಂ ಅನ್ತರಘರೇ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಯೋ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಯಾವ ಪಠಮಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಂ ವಸತಿ, ಸೋ ವುಟ್ಠವಸ್ಸಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ಅತಿಗಹನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನವಿಚಾರಣಂ ಅಕತ್ವಾ ಪದಭಾಜನೇ ಕೇವಲಂ ಚೀವರನಿಕ್ಖೇಪಾರಹಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ವುಟ್ಠವಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸಾಪಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಸೇನಾಸನೇಸು ವಿಹರನ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ‘‘ವುಟ್ಠವಸ್ಸಾನಂ ಭಿಕ್ಖು ಸೇನಾಸನೇಸು ವಿಹರನ್ತೋ’’ತಿ ಏವರೂಪಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಯೋ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಅರಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಸಚೇ ವಿಹಾರೋ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಇನ್ದಖೀಲತೋ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ವಿಹಾರಪರಿಕ್ಖೇಪಾ ಮಿನಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ವಿಹಾರೋ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಯಂ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಸೇನಾಸನಂ ವಾ ಭತ್ತಸಾಲಾ ವಾ ಧುವಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಬೋಧಿವಾ ಚೇತಿಯಂ ವಾ ದೂರೇ ಚೇಪಿ ಸೇನಾಸನತೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಮಿನಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇಪಿ ಆಸನ್ನೇ ಗಾಮೋ ಹೋತಿ, ವಿಹಾರೇ ಠಿತೇಹಿ ಘರಮಾನುಸಕಾನಂ ಸದ್ದೋ ಸೂಯತಿ, ಪಬ್ಬತನದೀಆದೀಹಿ ಪನ ಅನ್ತರಿತತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಉಜುಂ ಗನ್ತುಂ, ಯೋ ಚಸ್ಸ ಪಕತಿಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ, ಸಚೇಪಿ ನಾವಾಯ ಸಞ್ಚರಿತಬ್ಬೋ, ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಗಾಮತೋ ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯೋ ಆಸನ್ನಗಾಮಸ್ಸ ಅಙ್ಗಸಮ್ಪಾದನತ್ಥಂ ತತೋ ತತೋ ಮಗ್ಗಂ ಪಿದಹತಿ, ಅಯಂ ‘‘ಧುತಙ್ಗಚೋರೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸಾಸಙ್ಕಸಮ್ಮತಾನೀತಿ ‘‘ಸಾಸಙ್ಕಾನೀ’’ತಿ ಸಮ್ಮತಾನಿ; ಏವಂ ಸಞ್ಞಾತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತಾನಿ ಸಾಸಙ್ಕಸಮ್ಮತಾನಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಆರಾಮೇ ಆರಾಮೂಪಚಾರೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಹ ಪಟಿಭಯೇನ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಾನಿ, ಸನ್ನಿಹಿತಬಲವಭಯಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತಾನಿ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಾನಿ; ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಆರಾಮೇ ಆರಾಮೂಪಚಾರೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಮನ್ತಾ ಗೋಚರಗಾಮೇ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾತಿ ಆರಞ್ಞಕಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಸಬ್ಬದಿಸಾಭಾಗೇಸು ಅತ್ತನಾ ಅಭಿರುಚಿತೇ ಗೋಚರಗಾಮೇ ಸತಿಯಾ ಅಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ.

ತತ್ರಾಯಂ ಅಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿ – ಪುರಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತೋ ಹೋತಿ, ಇದಮೇಕಂ ಅಙ್ಗಂ. ಸಚೇ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ವಾ ಉಪಗತೋ ಹೋತಿ ಛಿನ್ನವಸ್ಸೋ ವಾ, ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಕತ್ತಿಕಮಾಸೋಯೇವ ಹೋತಿ, ಇದಂ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ. ಕತ್ತಿಕಮಾಸತೋ ಪರಂ ನ ಲಭತಿ, ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಮಮೇವ ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಹೋತಿ, ಇದಂ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ. ಊನಪ್ಪಮಾಣೇ ವಾ ಗಾವುತತೋ ಅತಿರೇಕಪ್ಪಮಾಣೇ ವಾ ನ ಲಭತಿ, ಯತ್ರ ಹಿ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪುನ ವಿಹಾರಂ ಭತ್ತವೇಲಾಯಂ ಸಕ್ಕಾ ಆಗನ್ತುಂ, ತದೇವ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ನಿಮನ್ತಿತೋ ಪನ ಅದ್ಧಯೋಜನಮ್ಪಿ ಯೋಜನಮ್ಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ವಸಿತುಂ ಪಚ್ಚೇತಿ, ಇದಮಪ್ಪಮಾಣಂ. ಸಾಸಙ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಯಮೇವ ಹೋತಿ, ಇದಂ ಚತುತ್ಥಂ ಅಙ್ಗಂ. ಅನಾಸಙ್ಕಅಪ್ಪಟಿಭಯೇ ಹಿ ಅಙ್ಗಯುತ್ತೇಪಿ ಸೇನಾಸನೇ ವಸನ್ತೋ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ.

ಅಞ್ಞತ್ರ ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಯಾತಿ ಯಾ ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಕೋಸಮ್ಬಕಸಮ್ಮುತಿ (ಪಾರಾ. ೪೭೫) ಅನುಞ್ಞಾತಾ ತಸ್ಸಾ ಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ; ಸಚೇ ಸಾ ಲದ್ಧಾ ಹೋತಿ, ಛಾರತ್ತಾತಿರೇಕಮ್ಪಿ ವಿಪ್ಪವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಪುನ ಗಾಮಸೀಮಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಸಚೇ ಗೋಚರಗಾಮತೋ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಸೇನಾಸನಂ; ಅಯಞ್ಚ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಸೇನಾಸನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ತಮಂ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಗಾಮಸೀಮಮ್ಪಿ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಭಾಯಂ ವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಾ ವಸಿತ್ವಾ ಚೀವರಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ತತ್ಥೇವ ಠಿತೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಂ, ಅತಿರೇಕಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ಠಸ್ಸತೀತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಾಯವಾಚತೋ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅಕಿರಿಯಾ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಪರಿಣತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೫೭. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಪರಿಣತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ಪೂಗಸ್ಸಾತಿ ಸಮೂಹಸ್ಸ; ಧಮ್ಮಗಣಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಯತ್ತನ್ತಿ ಪಟಿಯಾದಿತಂ. ಬಹೂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭತ್ತಾತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಬಹೂನಿ ಭತ್ತಾನಿ ಅನೇಕಾನಿ ಲಾಭಮುಖಾನಿ; ನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕೇನಚಿ ಪರಿಹಾನೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ. ಓಣೋಜೇಥಾತಿ ದೇಥ. ಕಿಂ ಪನೇವಂ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ವಟ್ಟತಿ? ಅಯಞ್ಹಿ ಅಭಿಹಟಭಿಕ್ಖಾ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಪಟಿಯತ್ತಾ ಅಭಿಹಟಪಟಿಯತ್ತೇ ಚ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಠಪಿತಭಾಗೇ ಚ ಪಯುತ್ತವಾಚಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

೬೫೮. ಸಙ್ಘಿಕನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ. ಸೋ ಹಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತತ್ತಾ ಹತ್ಥಂ ಅನಾರೂಳ್ಹೋಪಿ ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ತಕೋ ಹೋತಿ, ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ‘‘ಸಙ್ಘಿಕಂ ನಾಮ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋವ ಸಙ್ಘಿಕಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ಲಾಭನ್ತಿ ಪಟಿಲಭಿತಬ್ಬವತ್ಥುಂ ಆಹ. ತೇನೇವಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸೇ ‘‘ಚೀವರಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಣತನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿನ್ನಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪೋಣಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಬ್ಭಾರಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಂ. ಯೇನ ಪನ ಕಾರಣೇನ ಸೋ ಪರಿಣತೋ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದಸ್ಸಾಮ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ವಾಚಾ ಭಿನ್ನಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪದಭಾಜನಂ ವುತ್ತಂ.

೬೫೯. ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಪರಿಣತಲಾಭಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮನಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಟಿಲಾಭೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಹತ್ಥಂ ಆರೂಳ್ಹೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ. ಸಚೇ ಪನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ದಾತಬ್ಬಂ. ಯೋಪಿ ಆರಾಮಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಖಾದತಿ, ಭಣ್ಡಂ ಅಗ್ಘಾಪೇತ್ವಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಪರಿಣತಂ ಪನ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ವಾ ಗಿಹೀನಂ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಮಾತುಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ‘‘ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಏಕಂ ಪತ್ತಂ ವಾ ಚೀವರಂ ವಾ ಅತ್ತನೋ, ಏಕಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚೇವ ಸುದ್ಧಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಬಹೂಸು. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಆಪತ್ತಿಂ, ಸುದ್ಧಿಕೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ;

ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಏಕತೋ;

ಪಞ್ಹಾ ಮೇಸಾ ಕುಸಲೇಹಿ ಚಿನ್ತಿತಾ’’ತಿ. (ಪರಿ. ೪೮೦);

ಅಯಞ್ಹಿ ಪರಿಣಾಮನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋ. ಯೋಪಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಮಯೇ ಮಾತುಘರೇಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಪರಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ಸುದ್ಧಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದೀನಿ ಆಹರನ್ತಿ, ಗಿಲಾನೋ ಚೇಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಯಾಚತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ. ಸಚೇ ಪನ ಸೋ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ ಆಭಟಾನಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ದೇಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ಅಥಾಪಿ ನಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತಂ ಉಪಾಸಕಾ ವದನ್ತಿ – ‘‘ಸಙ್ಘೋಪಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಿನ್ನಮೇವ ಲಭತಿ; ಗಣ್ಹಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ.

೬೬೦. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞಸಙ್ಘಸ್ಸಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞಂ ವಿಹಾರಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಮಹಾವಿಹಾರೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇಥಾ’’ತಿ ಪರಿಣಾಮೇತಿ.

ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾತಿ ‘‘ಕಿಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನೇನ, ಚೇತಿಯಸ್ಸಪೂಜಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಣಾಮೇತಿ.

ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪರಿಣತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಚೇತಿಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ರೋಪಿತಮಾಲಾವಚ್ಛತೋ ಅಞ್ಞಚೇತಿಯಮ್ಹಿ ಪುಪ್ಫಮ್ಪಿ ಆರೋಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಏಕಸ್ಸ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪನ ಛತ್ತಂ ವಾ ಪಟಾಕಂ ವಾ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೇಸಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ದಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪರಿಣತನ್ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಸುನಖಸ್ಸಾಪಿ ಪರಿಣತಂ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸುನಖಸ್ಸ ಮಾ ದೇಹಿ, ಏತಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ. ಸಚೇ ಪನ ದಾಯಕಾ ‘‘ಮಯಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ದಾತುಕಾಮಾ, ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪೂಜಂ ಕಾತುಕಾಮಾ, ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ದಾತುಕಾಮಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ರುಚಿಯಾ ದಸ್ಸಾಮ; ಭಣಥ, ಕತ್ಥ ದೇಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಯತ್ಥ ಇಚ್ಛಥ, ತತ್ಥ ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ಪನ ಕೇವಲಂ ‘‘ಕತ್ಥ ದೇಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತನಯೇನೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾಯ