೮. ಪಠಮದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೮೦. ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ ದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇತಿ ವೇಳುವನನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ನಾಮಂ, ತಂ ಕಿರ ವೇಳುಹಿ ಚ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ ಅಟ್ಠಾರಸಹತ್ಥೇನ ಚ ಪಾಕಾರೇನ ಗೋಪುರಟ್ಟಾಲಕಯುತ್ತಂ ನೀಲೋಭಾಸಂ ಮನೋರಮಂ ತೇನ ‘‘ವೇಳುವನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಕಲನ್ದಕಾನಞ್ಚೇತ್ಥ ನಿವಾಪಂ ಅದಂಸು ತೇನ ‘‘ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರೋ ರಾಜಾ ತತ್ಥ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳನತ್ಥಂ ಆಗತೋ, ಸುರಾಮದೇನ ಮತ್ತೋ ದಿವಾಸೇಯ್ಯಂ ಸುಪಿ, ಪರಿಜನೋಪಿಸ್ಸ ಸುತ್ತೋ ರಾಜಾತಿ ಪುಪ್ಫಫಲಾದೀಹಿ ಪಲೋಭಿಯಮಾನೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪಕ್ಕಮಿ. ಅಥ ಸುರಾಗನ್ಧೇನ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಾ ಸುಸಿರರುಕ್ಖಾ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಅಭಿಮುಖೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ದಿಸ್ವಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಜೀವಿತಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಾಳಕವೇಸೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಣ್ಣಮೂಲೇ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ, ರಾಜಾ ಪಟಿಬುಜ್ಝಿ, ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೋ ನಿವತ್ತೋ, ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ಕಾಳಕಾಯ ಮಮ ಜೀವಿತಂ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಕಾಳಕಾನಂ ತತ್ಥ ನಿವಾಪಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ, ಅಭಯಘೋಸನಞ್ಚ ಘೋಸಾಪೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ತತೋಪಭುತಿ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪನ್ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಂ. ಕಲನ್ದಕಾತಿ ಹಿ ಕಾಳಕಾನಂ ಏತಂ ನಾಮಂ.

ದಬ್ಬೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋತಿ ಮಲ್ಲರಾಜಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ. ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕತನ್ತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೋವ ಸಂವೇಗಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಾವಕೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಂ ತೇನ ಅನುಪ್ಪತ್ತನ್ತಿ ಸಾವಕೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ನಾಮ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ, ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ, ನವ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾತಿ ಇದಂ ಗುಣಜಾತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ತೇನ ಅನುಪ್ಪತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನತ್ಥಿ ಚಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಉತ್ತರಿ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು, ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ, ಸೋಳಸವಿಧಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಇದಾನಿಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಉತ್ತರಿ ಕರಣೀಯಂ ನತ್ಥಿ. ಕತಸ್ಸ ವಾ ಪತಿಚಯೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ಕತಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಪುನ ವಡ್ಢನಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಧೋತಸ್ಸ ವಿಯ ವತ್ಥಸ್ಸ ಪಟಿಧೋವನಂ ಪಿಸಿತಸ್ಸ ವಿಯ ಗನ್ಧಸ್ಸ ಪಟಿಪಿಸನಂ, ಪುಪ್ಫಿತಸ್ಸ ವಿಯ ಚ ಪುಪ್ಫಸ್ಸ ಪಟಿಪುಪ್ಫನನ್ತಿ. ರಹೋಗತಸ್ಸಾತಿ ರಹಸಿ ಗತಸ್ಸ. ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸಾತಿ ತತೋ ತತೋ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ, ಏಕೀಭಾವಂ ಗತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ದಬ್ಬಸ್ಸ ಮಲ್ಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಯನ್ನೂನಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಪೇಯ್ಯಂ ಭತ್ತಾನಿ ಚ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ಅತ್ತನೋ ಕತಕಿಚ್ಚಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಇಮಂ ಅನ್ತಿಮಸರೀರಂ ಧಾರೇಮಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ವಾತಮುಖೇ ಠಿತ ಪದೀಪೋ ವಿಯ ಅನಿಚ್ಚತಾಮುಖೇ ಠಿತಂ, ನಚಿರಸ್ಸೇವ ನಿಬ್ಬಾಯನಧಮ್ಮಂ ಯಾವ ನ ನಿಬ್ಬಾಯತಿ ತಾವ ಕಿನ್ನು ಖೋ ಅಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘‘ತಿರೋರಟ್ಠೇಸು ಬಹೂ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ‘ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ ಚೇವ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮ ಚಾ’ತಿ ದೂರತೋಪಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತತ್ರ ಯೇಸಂ ಸೇನಾಸನಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ತೇ ಸಿಲಾಪಟ್ಟಕೇಪಿ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ. ಪಹೋಮಿ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ತೇಸಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಇಚ್ಛಾವಸೇನ ಪಾಸಾದವಿಹಾರಅಡ್ಢಯೋಗಾದೀನಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಕತ್ಥರಣಾದೀನಿ ಚ ಸೇನಾಸೇನಾನಿ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ದಾತುಂ. ಪುನದಿವಸೇ ಚೇತ್ಥ ಏಕಚ್ಚೇ ಅತಿವಿಯ ಕಿಲನ್ತರೂಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಗಾರವೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ಭತ್ತಾನಿಪಿ ನ ಉದ್ದಿಸಾಪೇನ್ತಿ, ಅಹಂ ಖೋ ಪನ ನೇಸಂ ಭತ್ತಾನಿಪಿ ಉದ್ದಿಸಿತುಂ ಪಹೋಮೀ’’ತಿ. ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ದಬ್ಬಸ್ಸ ಮಲ್ಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಯನ್ನೂನಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಪೇಯ್ಯಂ ಭತ್ತಾನಿ ಚ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

ನನು ಚ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಭಸ್ಸಾರಾಮತಾದಿಮನುಯುತ್ತಸ್ಸ ಯುತ್ತಾನಿ, ಅಯಞ್ಚ ಖೀಣಾಸವೋ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾರಾಮೋ, ಇಮಸ್ಸ ಕಸ್ಮಾ ಇಮಾನಿ ಪಟಿಭಂಸೂತಿ? ಪುಬ್ಬಪತ್ಥನಾಯ ಚೋದಿತತ್ತಾ. ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಕಿರ ಇಮಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ತಾ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿಯೇವ. ಅಯಞ್ಚ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ ಇಮಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆನುಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಅನಾಗತೇ ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಅಹಮ್ಪಿ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಾವಕೋ ವಿಯ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕೋ ಚ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕೋ ಚ ಅಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಭಗವಾ ಅನಾಗತಂಸಞಾಣಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಅದ್ದಸ, ದಿಸ್ವಾ ಚ ಇತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ತ್ವಂ ದಬ್ಬೋ ನಾಮ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಇಮಞ್ಚ ಠಾನನ್ತರಂ ಲಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಸೋ ತತೋಪಭುತಿ ದಾನಸೀಲಾದೀನಿ ಪೂರಯಮಾನೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ತೇನ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತಸದಿಸಮೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ರಹೋಗತಸ್ಸ ‘‘ಕಿನ್ನು ಖೋ ಅಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತಯತೋ ತಾಯ ಪುಬ್ಬಪತ್ಥನಾಯ ಚೋದಿತತ್ತಾ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಪಟಿಭಂಸೂತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಖೋ ಅನಿಸ್ಸರೋಸ್ಮಿ ಅತ್ತನಿ, ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ವಸಾಮಿ, ಸಚೇ ಮಂ ಭಗವಾ ಅನುಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ದಬ್ಬೋ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ…ಪೇ… ಭತ್ತಾನಿ ಚ ಉದ್ದಿಸಿತು’’ನ್ತಿ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು ದಬ್ಬಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಅರಹತಿ ಏವರೂಪೋ ಅಗತಿಗಮನಪರಿಬಾಹಿರೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ವಿಚಾರೇತುಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ ದಬ್ಬ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಪೇಹಿ ಭತ್ತಾನಿ ಚ ಉದ್ದಿಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸೀತಿ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಪತಿಅಸ್ಸೋಸಿ ಅಭಿಮುಖೋ ಅಸ್ಸೋಸಿ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಪಠಮಂ ದಬ್ಬೋ ಯಾಚಿತಬ್ಬೋತಿ ಕಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಯಾಚಾಪೇತಿ? ಗರಹಮೋಚನತ್ಥಂ. ಪಸ್ಸತಿ ಹಿ ಭಗವಾ ‘‘ಅನಾಗತೇ ದಬ್ಬಸ್ಸ ಇಮಂ ಠಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮೇತ್ತಿಯಭುಮಜಕಾನಂ ವಸೇನ ಮಹಾಉಪದ್ದವೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತತ್ರ ಕೇಚಿ ಗರಹಿಸ್ಸನ್ತಿ ‘ಅಯಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಈದಿಸಂ ಠಾನಂ ವಿಚಾರೇತೀ’ತಿ. ತತೋ ಅಞ್ಞೇ ವಕ್ಖನ್ತಿ ‘ಕೋ ಇಮಸ್ಸ ದೋಸೋ ಏತೇಹೇವ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಠಪಿತೋ’ತಿ ಏವಂ ಗರಹತೋ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಗರಹಮೋಚನತ್ಥಂ ಯಾಚಾಪೇತ್ವಾಪಿ ಪುನ ಯಸ್ಮಾ ಅಸಮ್ಮತೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥಯಮಾನೇ ಖಿಯ್ಯನಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ‘‘ಅಯಂ ಕಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಂ ಕರೋತಿ, ಇಸ್ಸರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ. ಸಮ್ಮತೇ ಪನ ಕಥೇನ್ತೇ ‘‘ಮಾಯಸ್ಮನ್ತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವಚುತ್ಥ, ಸಮ್ಮತೋ ಅಯಂ, ಕಥೇತು ಯಥಾಸುಖ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಾರೋ ಭವನ್ತಿ. ಅಸಮ್ಮತಞ್ಚ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಲಹುಕಾ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ ದುಕ್ಕಟಮತ್ತಾ. ಸಮ್ಮತಂ ಪನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖತೋ ಗರುಕತರಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಅಥ ಸಮ್ಮತೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿಯಾ ಗರುಕಭಾವೇನ ವೇರೀಹಿಪಿ ದುಪ್ಪಧಂಸಿಯತರೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಮ್ಮನ್ನಾಪೇತುಂ ‘‘ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಕಿಂ ಪನ ದ್ವೇ ಸಮ್ಮುತಿಯೋ ಏಕಸ್ಸ ದಾತುಂ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ? ನ ಕೇವಲಂ ದ್ವೇ, ಸಚೇ ಪಹೋತಿ, ತೇರಸಾಪಿ ದಾತುಂ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ಅಪ್ಪಹೋನ್ತಾನಂ ಪನ ಏಕಾಪಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ವಾ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

೩೮೨. ಸಭಾಗಾನನ್ತಿ ಗುಣಸಭಾಗಾನಂ, ನ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಸಭಾಗಾನಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾ ತೇಸಂ ಏಕಜ್ಝ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಯಾವತಿಕಾ ಹಿ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ಏಕತೋ ತೇಸಂ ಅನುರೂಪಮೇವ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ; ಏವಂ ಸೇಸಾನಂ. ಕಾಯದಳ್ಹೀಬಹುಲಾತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ದಳ್ಹೀಭಾವಕರಣಬಹುಲಾ, ಕಾಯಪೋಸನಬಹುಲಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಾಯಪಿಮೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ರತಿಯಾತಿ ಇಮಾಯ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗಸ್ಸ ತಿರಚ್ಛಾನಭೂತಾಯ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾರತಿಯಾ. ಅಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ.

ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತೇನೇವಾಲೋಕೇನಾತಿ ತೇಜೋಕಸಿಣಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಞಾಣೇನ ಅಙ್ಗುಲಿಜಲನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ತೇನೇವ ತೇಜೋಧಾತುಸಮಾಪತ್ತಿಜನಿತೇನ ಅಙ್ಗುಲಿಜಾಲಾಲೋಕೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಪನ ಥೇರಸ್ಸ ಆನುಭಾವೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ಸುತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಟ್ಠುಕಾಮಾ ಅಪಿಸು ಭಿಕ್ಖೂ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವಿಕಾಲೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ದೂರೇ ಅಪದಿಸನ್ತೀತಿ ಜಾನನ್ತಾವ ದೂರೇ ಅಪದಿಸನ್ತಿ. ಕಥಂ? ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆವುಸೋ ದಬ್ಬ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ.

ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಜಲಮಾನಾಯ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಚೇ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ, ಸಯಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಚೇ ಬಹೂ ಹೋನ್ತಿ, ಬಹೂ ಅತ್ತಭಾವೇ ನಿಮ್ಮಿನಾತಿ. ಸಬ್ಬೇ ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸಾ ಏವ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ.

ಅಯಂ ಮಞ್ಚೋತಿಆದೀಸು ಪನ ಥೇರೇ ‘‘ಅಯಂ ಮಞ್ಚೋ’’ತಿ ವದನ್ತೇ ನಿಮ್ಮಿತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಅಯಂ ಮಞ್ಚೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ; ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸು. ಅಯಞ್ಹಿ ನಿಮ್ಮಿತಾನಂ ಧಮ್ಮತಾ –

‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಾಸಮಾನಸ್ಮಿಂ, ಸಬ್ಬೇ ಭಾಸನ್ತಿ ನಿಮ್ಮಿತಾ;

ಏಕಸ್ಮಿಂ ತುಣ್ಹಿಮಾಸೀನೇ, ಸಬ್ಬೇ ತುಣ್ಹೀ ಭವನ್ತಿ ತೇ’’ತಿ.

ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ವಿಹಾರೇ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿ ನ ಪರಿಪೂರನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಪೂರೇನ್ತಿ. ತೇನ ನಿಮ್ಮಿತಾನಂ ಅವತ್ಥುಕವಚನಂ ನ ಹೋತಿ.

ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಪುನದೇವ ವೇಳುವನಂ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತೀತಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಜನಪದಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ನ ನಿಸೀದತಿ, ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತಿ.

೩೮೩. ಮೇತ್ತಿಯಭೂಮಜಕಾತಿ ಮೇತ್ತಿಯೋ ಚೇವ ಭೂಮಜಕೋ ಚ, ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾನಂ ಅಗ್ಗಪುರಿಸಾ ಏತೇ. ಲಾಮಕಾನಿ ಚ ಭತ್ತಾನೀತಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ತಾವ ನವಕಾನಂ ಲಾಮಕಾನಿ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಅನಚ್ಛರಿಯಮೇತಂ. ಭತ್ತಾನಿ ಪನ ಸಲಾಕಾಯೋ ಪಚ್ಛಿಯಂ ವಾ ಚೀವರಭೋಗೇ ವಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆಲೋಳೇತ್ವಾ ಏಕಮೇಕಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ, ತಾನಿಪಿ ತೇಸಂ ಮನ್ದಪುಞತಾಯ ಲಾಮಕಾನಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಾನೇವ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ಯಮ್ಪಿ ಏಕಚಾರಿಕಭತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಮ್ಪಿ ಏತೇಸಂ ಪತ್ತದಿವಸೇ ಲಾಮಕಂ ವಾ ಹೋತಿ, ಏತೇ ವಾ ದಿಸ್ವಾವ ಪಣೀತಂ ಅದತ್ವಾ ಲಾಮಕಮೇವ ದೇನ್ತಿ.

ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಿಕನ್ತಿ ನಾನಾಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಕತಂ ಸುಸಜ್ಜಿತಂ, ಸುಸಮ್ಪಾದಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಣಾಜಕನ್ತಿ ಸಕುಣ್ಡಕಭತ್ತಂ. ಬಿಲಙ್ಗದುತಿಯನ್ತಿ ಕಞ್ಜಿಕದುತಿಯಂ.

ಕಲ್ಯಾಣಭತ್ತಿಕೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಸುನ್ದರಂ ಅತಿವಿಯ ಪಣೀತಂ ಭತ್ತಮಸ್ಸಾತಿ ಕಲ್ಯಾಣಭತ್ತಿಕೋ, ಪಣೀತದಾಯಕತ್ತಾ ಭತ್ತೇನೇವ ಪಞ್ಞಾತೋ. ಚತುಕ್ಕಭತ್ತಂ ದೇತೀತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಭತ್ತಾನಿ ದೇತಿ, ತದ್ಧಿತವೋಹಾರೇನ ಪನ ‘‘ಚತುಕ್ಕಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಪತಿಟ್ಠಿತ್ವಾ ಪರಿವಿಸತೀತಿ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮನ್ತೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಪೂಜಾಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾ ಪರಿವಿಸತಿ. ಓದನೇನ ಪುಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಓದನಹತ್ಥಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಭನ್ತೇ ಓದನಂ ದೇಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಏವಂ ಕರಣತ್ಥೇಯೇವ ಕರಣವಚನಂ ಹೋತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸೂಪಾದೀಸು.

ಸ್ವಾತನಾಯಾತಿ ಸ್ವೇ ಭವೋ ಭತ್ತಪರಿಭೋಗೋ ಸ್ವಾತನೋ ತಸ್ಸತ್ಥಾಯ, ಸ್ವಾತನಾಯ ಸ್ವೇ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಭತ್ತಪರಿಭೋಗಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉದ್ದಿಟ್ಠಂ ಹೋತೀತಿ ಪಾಪೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ. ಮೇತ್ತಿಯಭೂಮಜಕಾನಂ ಖೋ ಗಹಪತೀತಿ ಇದಂ ಥೇರೋ ಅಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ಆಹ. ಏವಂಬಲವತೀ ಹಿ ತೇಸಂ ಮನ್ದಪುಞ್ಞತಾ, ಯಂ ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅಸಮನ್ನಾಹಾರೋ ಹೋತಿ. ಯೇ ಜೇತಿ ಏತ್ಥ ಜೇತಿ ದಾಸಿಂ ಆಲಪತಿ.

ಹಿಯ್ಯೋ ಖೋ ಆವುಸೋ ಅಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ರತ್ತಿಂ ಸಮ್ಮನ್ತಯಮಾನಾ ಅತೀತಂ ದಿವಸಭಾಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ನ ಚಿತ್ತರೂಪನ್ತಿ ನ ಚಿತ್ತಾನುರೂಪಂ, ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ಯತ್ತಕಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತತ್ತಕಂ ಸುಪನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಸುಪಿಂಸು, ಅಪ್ಪಕಮೇವ ಸುಪಿಂಸೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಬಹಾರಾಮಕೋಟ್ಠಕೇತಿ ವೇಳುವನವಿಹಾರಸ್ಸ ಬಹಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ. ಪತ್ತಕ್ಖನ್ಧಾತಿ ಪತಿತಕ್ಖನ್ಧಾ ಖನ್ಧಟ್ಠಿಕಂ ನಾಮೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ. ಪಜ್ಝಾಯನ್ತಾತಿ ಪಧೂಪಾಯನ್ತಾ.

ಯತೋ ನಿವಾತಂ ತತೋ ಸವಾತನ್ತಿ ಯತ್ಥ ನಿವಾತಂ ಅಪ್ಪಕೋಪಿ ವಾತೋ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಮಹಾವಾತೋ ಉಟ್ಠಿತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಉದಕಂ ಮಞ್ಞೇ ಆದಿತ್ತನ್ತಿ ಉದಕಂ ವಿಯ ಆದಿತ್ತಂ.

೩೮೪. ಸರಸಿ ತ್ವಂ ದಬ್ಬ ಏವರೂಪಂ ಕತ್ತಾತಿ ತ್ವಂ ದಬ್ಬ ಏವರೂಪಂ ಕತ್ತಾ ಸರಸಿ. ಅಥ ವಾ ಸರಸಿ ತ್ವಂ ದಬ್ಬ ಏವರೂಪಂ ಯಥಾಯಂ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಆಹ, ಕತ್ತಾ ಧಾಸಿ ಏವರೂಪಂ, ಯಥಾಯಂ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಆಹಾತಿ ಏವಂ ಯೋಜೇತ್ವಾಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯೇ ಪನ ‘‘ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ ತೇಸಂ ಉಜುಕಮೇವ.

ಯಥಾ ಮಂ ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ ಜಾನಾತೀತಿ ಥೇರೋ ಕಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭಗವಾ ಭನ್ತೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಅಹಞ್ಚ ಖೀಣಾಸವೋ, ನತ್ಥಿ ಮಯ್ಹಂ ವತ್ಥುಪಟಿಸೇವನಾ, ತಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಜಾನಾತಿ, ತತ್ರಾಹಂ ಕಿಂ ವಕ್ಖಾಮಿ, ಯಥಾ ಮಂ ಭಗವಾ ಜಾನಾತಿ ತಥೇವಾಹಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ.

ನ ಖೋ ದಬ್ಬ ದಬ್ಬಾ ಏವಂ ನಿಬ್ಬೇಠೇನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ನ ಖೋ ದಬ್ಬ ಪಣ್ಡಿತಾ ಯಥಾ ತ್ವಂ ಪರಪ್ಪಚ್ಚಯೇನ ನಿಬ್ಬೇಠೇಸಿ, ಏವಂ ನಿಬ್ಬೇಠೇನ್ತಿ; ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಯದೇವ ಸಾಮಂ ಞಾತಂ ತೇನ ನಿಬ್ಬೇಠೇನ್ತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ತಯಾ ಕತಂ ಕತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಪರಿಸಬಲೇನ ವಾ ಪಕ್ಖುಪತ್ಥಮ್ಭೇನ ವಾ ಅಕಾರಕೋ ಕಾರಕೋ ಕಾತುಂ, ಕಾರಕೋ ವಾ ಅಕಾರಕೋ ಕಾತುಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಸಯಂ ಕತಂ ವಾ ಅಕತಂ ವಾ ತದೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ‘‘ಅಹಂ ಜಾನಾಮಿ, ಖೀಣಾಸವೋ ತ್ವಂ; ನತ್ಥಿ ತುಯ್ಹಂ ದೋಸೋ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಮುಸಾವಾದಿನೀ’’ತಿ ನಾವೋಚಾತಿ? ಪರಾನುದ್ದಯತಾಯ. ಸಚೇ ಹಿ ಭಗವಾ ಯಂ ಯಂ ಜಾನಾತಿ ತಂ ತಂ ವದೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞೇನ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನೇನ ಪುಟ್ಠೇನ ‘‘ಅಹಂ ಜಾನಾಮಿ ತ್ವಂ ಪಾರಾಜಿಕೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ, ತತೋ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಅಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ದಬ್ಬಂ ಮಲ್ಲಪುತ್ತಂ ಸುದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮಂ ಅಸುದ್ಧಂ ಕರೋತಿ; ಕಸ್ಸ ದಾನಿ ಕಿಂ ವದಾಮಿ, ಯತ್ರ ಸತ್ಥಾಪಿ ಸಾವಕೇಸು ಛನ್ದಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ; ಕುತೋ ಇಮಸ್ಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾವೋ’’ತಿ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅಪಾಯೂಪಗೋ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಇಮಾಯ ಪರಾನುದ್ದಯತಾಯ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ನಾವೋಚ.

ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ ಉಪವಾದಪರಿವಜ್ಜನತೋಪಿ ನಾವೋಚ. ಯದಿ ಹಿ ಭಗವಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಉಪವಾದೋ ಭವೇಯ್ಯ ‘‘ದಬ್ಬಸ್ಸ ಮಲ್ಲಪುತ್ತಸ್ಸ ವುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಭಾರಿಯಂ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪನ ಸಕ್ಖಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ. ಇದಞ್ಚ ವುಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣಂ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ‘‘ಬುದ್ಧಕಾಲೇಪಿ ಸಕ್ಖಿನಾ ಸುದ್ಧಿ ವಾ ಅಸುದ್ಧಿ ವಾ ಹೋತಿ ಮಯಂ ಜಾನಾಮ, ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಸುದ್ಧೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂ ಲಜ್ಜಿಮ್ಪಿ ವಿನಾಸೇಯ್ಯುನ್ತಿ. ಅಪಿಚ ಅನಾಗತೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಓತಿಣ್ಣೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಚೋದೇತ್ವಾ ಸಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ತಯಾ ಕತಂ, ‘ಕತ’ನ್ತಿ ವದೇಹೀ’’ತಿ ಲಜ್ಜೀನಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವಿನಯಲಕ್ಖಣೇ ತನ್ತಿಂ ಠಪೇನ್ತೋ ‘‘ಅಹಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾವ ‘‘ಸಚೇ ತಯಾ ಕತಂ, ‘ಕತ’ನ್ತಿ ವದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ.

ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಸುಪಿನನ್ತೇನಪಿ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿತಾತಿ ಸುಪಿನನ್ತೇನಪಿ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ನ ಅಭಿಜಾನಾಮಿ, ನ ಪಟಿಸೇವಿತಾ ಅಹನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಪಟಿಸೇವಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಸುಪಿನನ್ತೇನಪಿ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ನ ಜಾನಾಮೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯೇ ಪನ ‘‘ಪಟಿಸೇವಿತ್ವಾ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ ತೇಸಂ ಉಜುಕಮೇವ. ಪಗೇವ ಜಾಗರೋತಿ ಜಾಗರನ್ತೋ ಪನ ಪಠಮಂಯೇವ ನ ಜಾನಾಮೀತಿ.

ತೇನ ಹಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮೇತ್ತಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ನಾಸೇಥಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ದಬ್ಬಸ್ಸ ಚ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಚ ವಚನಂ ನ ಘಟೀಯತಿ ತಸ್ಮಾ ಮೇತ್ತಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ನಾಸೇಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ತತ್ಥ ತಿಸ್ಸೋ ನಾಸನಾ – ಲಿಙ್ಗನಾಸನಾ, ಸಂವಾಸನಾಸನಾ, ದಣ್ಡಕಮ್ಮನಾಸನಾತಿ. ತಾಸು ‘‘ದೂಸಕೋ ನಾಸೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೬) ಅಯಂ ‘‘ಲಿಙ್ಗನಾಸನಾ’’. ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಕಮ್ಮೇ ವಾ ಪಾಪಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇ ವಾ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಯಂ ‘‘ಸಂವಾಸನಾಸನಾ’’. ‘‘ಚರ ಪಿರೇ ವಿನಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೪೨೯) ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಯಂ ‘‘ದಣ್ಡಕಮ್ಮನಾಸನಾ’’. ಇಧ ಪನ ಲಿಙ್ಗನಾಸನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ಮೇತ್ತಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ನಾಸೇಥಾ’’ತಿ.

ಇಮೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಯುಞ್ಜಥಾತಿ ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ದೀಪೇತಿ ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಅಕಾರಿಕಾ ಅದ್ಧಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಉಯ್ಯೋಜಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಯೇಹಿ ಉಯ್ಯೋಜಿತಾ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಯುಞ್ಜಥ ಗವೇಸಥ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ.

ಕಿಂ ಪನ ಭಗವತಾ ಮೇತ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ನಾಸಿತಾ ಅಪ್ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ನಾಸಿತಾತಿ, ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಯದಿ ತಾವ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ನಾಸಿತಾ, ಥೇರೋ ಕಾರಕೋ ಹೋತಿ ಸದೋಸೋ? ಅಥ ಅಪ್ಪಟಿಞ್ಞಾಯ, ಥೇರೋ ಅಕಾರಕೋ ಹೋತಿ ನಿದ್ದೋಸೋ.

ಭಾತಿಯರಾಜಕಾಲೇಪಿ ಮಹಾವಿಹಾರವಾಸೀನಞ್ಚ ಅಭಯಗಿರಿವಾಸೀನಞ್ಚ ಥೇರಾನಂ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪದೇ ವಿವಾದೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಭಯಗಿರಿವಾಸಿನೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸುತ್ತಂ ವತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೇ ಥೇರೋ ಕಾರಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಮಹಾವಿಹಾರವಾಸಿನೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸುತ್ತಂ ವತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೇ ಥೇರೋ ಕಾರಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪಞ್ಹೋ ನ ಛಿಜ್ಜತಿ. ರಾಜಾ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ದೀಘಕಾರಾಯನಂ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಾತಿಯಂ ಅಮಚ್ಚಂ ‘‘ಥೇರಾನಂ ಕಥಂ ಸುಣಾಹೀ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಅಮಚ್ಚೋ ಕಿರ ಪಣ್ಡಿತೋ ಭಾಸನ್ತರಕುಸಲೋ ಸೋ ಆಹ – ‘‘ವದನ್ತು ತಾವ ಥೇರಾ ಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ತತೋ ಅಭಯಗಿರಿಥೇರಾ ಅತ್ತನೋ ಸುತ್ತಂ ವದಿಂಸು – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೇತ್ತಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಸಕಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ನಾಸೇಥಾ’’ತಿ. ಅಮಚ್ಚೋ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೇ ಥೇರೋ ಕಾರಕೋ ಹೋತಿ ಸದೋಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ಮಹಾವಿಹಾರವಾಸಿನೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸುತ್ತಂ ವದಿಂಸು – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೇತ್ತಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ನಾಸೇಥಾ’’ತಿ. ಅಮಚ್ಚೋ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೇ ಥೇರೋ ಅಕಾರಕೋ ಹೋತಿ ನಿದ್ದೋಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ಕಿಂ ಪನೇತ್ಥ ಯುತ್ತಂ? ಯಂ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತಂ ವಿಚಾರಿತಞ್ಹೇತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ, ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಮೂಲಕೇನ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುನಾ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಿ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ; ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ. ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಪನ ‘‘ಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ರಾಯಂ ವಿಚಾರಣಾ, ಪುರಿಮನಯೇ ತಾವ ಅನುದ್ಧಂಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ಯುಜ್ಜತಿ. ಯಥಾ ಸತಿಪಿ ಮುಸಾವಾದೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಸತಿಪಿ ಚ ಮುಸಾವಾದೇ ಅಸುದ್ಧಂ ಸುದ್ಧದಿಟ್ಠಿನೋ ಅಕ್ಕೋಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವದನ್ತಸ್ಸ ಓಮಸವಾದೇನೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ನ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇನ; ಏವಂ ಇಧಾಪಿ ಅನುದ್ಧಂಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯತ್ತಾ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ದುಕ್ಕಟಮೇವ ಯುತ್ತಂ. ಪಚ್ಛಿಮನಯೇಪಿ ಮುಸಾವಾದತ್ತಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ಯುಜ್ಜತಿ, ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ ಹಿ ಅನುದ್ಧಂಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ. ಅಕ್ಕೋಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಚ ಓಮಸವಾದೋ. ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿವಚನಂ ನತ್ಥಿ, ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ವಚನಮತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ಯುಜ್ಜತಿ.

ತತ್ರ ಪನ ಇದಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘‘ಅನುದ್ಧಂಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಅಸತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ತತ್ರ ಯಸ್ಮಾ ಮುಸಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇ ಸಿದ್ಧೇಪಿ ಅಮೂಲಕೇನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನ ಅನುದ್ಧಂಸನೇ ವಿಸುಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅನುದ್ಧಂಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಸತಿ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ಅನುದ್ಧಂಸೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ಭವಿತುನ್ತಿ ಪುರಿಮನಯೋವೇತ್ಥ ಪರಿಸುದ್ಧತರೋ ಖಾಯತಿ. ತಥಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಅಮೂಲಕೇನ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುನಾ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಿ ದುಕ್ಕಟಂ, ತತ್ರ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮೀ ದುಕ್ಕಟಂ, ದೇಸನಾಗಾಮೀ ಏತೇಹಿ ನಾಸನಾ ನತ್ಥಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಾ ಪಕತಿಯಾವ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಪಾಪಭಿಕ್ಖುನೀ ಇದಾನಿ ಚ ಸಯಮೇವ ‘‘ದುಸ್ಸೀಲಾಮ್ಹೀ’’ತಿ ವದತಿ ತಸ್ಮಾ ನಂ ಭಗವಾ ಅಸುದ್ಧತ್ತಾಯೇವ ನಾಸೇಸೀತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಮೇತ್ತಿಯಭೂಮಜಕಾತಿ ಏವಂ ‘‘ಮೇತ್ತಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ನಾಸೇಥ, ಇಮೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಯುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಭಗವತಿ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ‘‘ದೇಥ ದಾನಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಸೇತಕಾನೀ’’ತಿ ನಾಸಿಯಮಾನಂ ತಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ದಿಸ್ವಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ಮೋಚೇತುಕಾಮತಾಯ ಅತ್ತನೋ ಅಪರಾಧಂ ಆವಿಕರಿಂಸು, ಏತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಮೇತ್ತಿಯಭೂಮಜಕಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

೩೮೫-೬. ದುಟ್ಠೋ ದೋಸೋತಿ ದೂಸಿತೋ ಚೇವ ದೂಸಕೋ ಚ. ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಹಿ ದೋಸೇ ಪುಗ್ಗಲೋ ತೇನ ದೋಸೇನ ದೂಸಿತೋ ಹೋತಿ ಪಕತಿಭಾವಂ ಜಹಾಪಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದುಟ್ಠೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪರಞ್ಚ ದೂಸೇತಿ ವಿನಾಸೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದೋಸೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇತಿ ‘‘ದುಟ್ಠೋ ದೋಸೋ’’ತಿ ಏಕಸ್ಸೇವೇತಂ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಆಕಾರನಾನತ್ತೇನ ನಿದಸ್ಸನಂ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ದುಟ್ಠೋ ದೋಸೋತಿ ದೂಸಿತೋ ಚೇವ ದೂಸಕೋ ಚಾ’’ತಿ ತತ್ಥ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸೋ ‘‘ದುಟ್ಠೋ ದೋಸೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತೋ ಪಟಿಘಸಮಙ್ಗೀಪುಗ್ಗಲೋ ಕುಪಿತಾದಿಭಾವೇ ಠಿತೋವ ಹೋತಿ, ತೇನಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಕುಪಿತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕುಪಿತೋತಿ ಕುಪ್ಪಭಾವಂ ಪಕತಿತೋ ಚವನಭಾವಂ ಪತ್ತೋ. ಅನತ್ತಮನೋತಿ ನ ಸಕಮನೋ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ಅಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ; ಅಪಿಚ ಪೀತಿಸುಖೇಹಿ ನ ಅತ್ತಮನೋ ನ ಅತ್ತಚಿತ್ತೋತಿ ಅನತ್ತಮನೋ. ಅನಭಿರದ್ಧೋತಿ ನ ಸುಖಿತೋ ನ ವಾ ಪಸಾದಿತೋತಿ ಅನಭಿರದ್ಧೋ. ಪಟಿಘೇನ ಆಹತಂ ಚಿತ್ತಮಸ್ಸಾತಿ ಆಹತಚಿತ್ತೋ. ಚಿತ್ತಥದ್ಧಭಾವಚಿತ್ತಕಚವರಸಙ್ಖಾತಂ ಪಟಿಘಖೀಲಂ ಜಾತಮಸ್ಸಾತಿ ಖಿಲಜಾತೋ. ಅಪ್ಪತೀತೋತಿ ನಪ್ಪತೀತೋ ಪೀತಿಸುಖಾದೀಹಿ ವಜ್ಜಿತೋ, ನ ಅಭಿಸಟೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ವಸೇನ ಅಪ್ಪತೀತೋ ಹೋತಿ, ತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೇನ ಚ ಕೋಪೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ತೇನ ಚ ಕೋಪೇನಾತಿ ಯೇನ ದುಟ್ಠೋತಿ ಚ ಕುಪಿತೋತಿ ಚ ವುತ್ತೋ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಹೇತಂ ಪಕತಿಭಾವಂ ಜಹಾಪನತೋ ಏಕಾಕಾರಂ ಹೋತಿ. ತೇನ ಚ ದೋಸೇನಾತಿ ಯೇನ ‘‘ದೋಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತಾಯ ಚ ಅನತ್ತಮನತಾಯಾತಿ ಯಾಯ ‘‘ಅನತ್ತಮನೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ತಾಯ ಚ ಅನಭಿರದ್ಧಿಯಾತಿ ಯಾಯ ‘‘ಅನಭಿರದ್ಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಅಮೂಲಕೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ನಾಸ್ಸ ಮೂಲನ್ತಿ ಅಮೂಲಕಂ, ತಂ ಪನಸ್ಸ ಅಮೂಲಕತ್ತಂ ಯಸ್ಮಾ ಚೋದಕವಸೇನ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ಚುದಿತಕವಸೇನ. ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಅಮೂಲಕಂ ನಾಮ ಅದಿಟ್ಠಂ ಅಸುತಂ ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತೇನ ಇಮಂ ದೀಪೇತಿ ‘‘ಯಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಚೋದಕೇನ ಚುದಿತಕಮ್ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೇ ನೇವ ದಿಟ್ಠಂ ನ ಸುತಂ ನ ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ಇದಂ ಏತೇಸಂ ದಸ್ಸನಸವನಪರಿಸಙ್ಕಾಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಮೂಲಾನಂ ಅಭಾವತೋ ಅಮೂಲಕಂ ನಾಮ, ತಂ ಪನ ಸೋ ಆಪನ್ನೋ ವಾ ಹೋತು ಅನಾಪನ್ನೋ ವಾ ಏತಂ ಇಧ ಅಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅದಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಪಸಾದಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ಅದಿಟ್ಠಂ. ಅಸುತಂ ನಾಮ ತಥೇವ ಕೇನಚಿ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ನ ಸುತಂ. ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ ಚಿತ್ತೇನ ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ.

‘‘ದಿಟ್ಠಂ’’ ನಾಮ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಪರೇನ ವಾ ಪಸಾದಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ದಿಟ್ಠಂ. ‘‘ಸುತಂ’’ ನಾಮ ತಥೇವ ಸುತಂ. ‘‘ಪರಿಸಙ್ಕಿತ’’ಮ್ಪಿ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಪರೇನ ವಾ ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ. ತತ್ಥ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠಮೇವ, ಪರೇಹಿ ದಿಟ್ಠಂ ಅತ್ತನಾ ಸುತಂ, ಪರೇಹಿ ಸುತಂ, ಪರೇಹಿ ಪರಿಸಙ್ಕಿತನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅತ್ತನಾ ಸುತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ತಿಟ್ಠತಿ.

ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ಪನ ತಿವಿಧಂ – ದಿಟ್ಠಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ, ಸುತಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ, ಮುತಪರಿಸಙ್ಕಿತನ್ತಿ. ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕಮ್ಮೇನ ಗಾಮಸಮೀಪೇ ಏಕಂ ಗುಮ್ಬಂ ಪವಿಟ್ಠೋ, ಅಞ್ಞತರಾಪಿ ಇತ್ಥೀ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ತಂ ಗುಮ್ಬಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಾ, ನಾಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಇತ್ಥಿಂ ಅದ್ದಸ; ನ ಇತ್ಥೀ ಭಿಕ್ಖುಂ, ಅದಿಸ್ವಾವ ಉಭೋಪಿ ಯಥಾರುಚಿಂ ಪಕ್ಕನ್ತಾ, ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಭಿನ್ನಂ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಇಮೇಸಂ ಕತಂ ವಾ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಾ’’ತಿ ಪರಿಸಙ್ಕತಿ, ಇದಂ ದಿಟ್ಠಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ.

ಸುತಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ವಾ ಓಕಾಸೇ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಾದಿಸಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರವಚನಂ ಸುಣಾತಿ, ಸಮೀಪೇ ಅಞ್ಞಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸೋ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಇಮೇಸಂ ಕತಂ ವಾ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಾ’’ತಿ ಪರಿಸಙ್ಕತಿ, ಇದಂ ಸುತಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ.

ಮುತಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಧುತ್ತಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧಮಂಸಸುರಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಇತ್ಥೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಂ ಪಚ್ಚನ್ತವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಣ್ಡಪೇ ವಾ ಭೋಜನಸಾಲಾದೀಸು ವಾ ಯಥಾಸುಖಂ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ ಗತಾ, ಪುನದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಸಿದಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವಿಚಿನನ್ತಿ. ತತ್ರ ಚ ಕೇನಚಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಗೇವ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವತ್ತಸೀಸೇನ ಮಣ್ಡಪಂ ವಾ ಭೋಜನಸಾಲಂ ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೇನ ಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ಆಮಟ್ಠಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಕೇನಚಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲತೋ ಆಭತೇಹಿ ಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಪೂಜಾ ಕತಾ ಹೋತಿ, ಕೇನಚಿ ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಂ ಅರಿಟ್ಠಂ ಪೀತಂ ಹೋತಿ, ಅಥ ತೇ ‘‘ಕಸ್ಸಿದಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವಿಚಿನನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇಸಂ ಹತ್ಥಗನ್ಧಞ್ಚ ಮುಖಗನ್ಧಞ್ಚ ಘಾಯಿತ್ವಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪರಿಸಙ್ಕನ್ತಿ, ಇದಂ ಮುತಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ.

ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಂ ಅತ್ಥಿ ಸಮೂಲಕಂ, ಅತ್ಥಿ ಅಮೂಲಕಂ; ದಿಟ್ಠಮೇವ ಅತ್ಥಿ ಸಞ್ಞಾಸಮೂಲಕಂ, ಅತ್ಥಿ ಸಞ್ಞಾಅಮೂಲಕಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸುತೇಪಿ. ಪರಿಸಙ್ಕಿತೇ ಪನ ದಿಟ್ಠಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ಅತ್ಥಿ ಸಮೂಲಕಂ, ಅತ್ಥಿ ಅಮೂಲಕಂ; ದಿಟ್ಠಪರಿಸಙ್ಕಿತಮೇವ ಅತ್ಥಿ ಸಞ್ಞಾಸಮೂಲಕಂ, ಅತ್ಥಿ ಸಞ್ಞಾಅಮೂಲಕಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸುತಮುತಪರಿಸಙ್ಕಿತೇಸು. ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಂ ಸಮೂಲಕಂ ನಾಮ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ಮಯಾ’’ತಿ ವದತಿ, ಅಮೂಲಕಂ ನಾಮ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋಕಾಸತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ಮಯಾ’’ತಿ ವದತಿ. ದಿಟ್ಠಮೇವ ಸಞ್ಞಾಸಮೂಲಕಂ ನಾಮ ದಿಸ್ವಾವ ದಿಟ್ಠಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಚೋದೇತಿ, ಸಞ್ಞಾಅಮೂಲಕಂ ನಾಮ ಪುಬ್ಬೇ ಪಾರಾಜಿಕವೀತಿಕ್ಕಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅದಿಟ್ಠಸಞ್ಞೀ ಜಾತೋ, ಸೋ ಸಞ್ಞಾಯ ಅಮೂಲಕಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ಮಯಾ’’ತಿ ಚೋದೇತಿ. ಏತೇನ ನಯೇನ ಸುತಮುತಪರಿಸಙ್ಕಿತಾನಿಪಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇಣಾಪಿ ಸಮೂಲಕೇನ ವಾ ಸಞ್ಞಾಸಮೂಲಕೇನ ವಾ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಅಮೂಲಕೇನ ವಾ ಪನ ಸಞ್ಞಾಅಮೂಲಕೇನ ವಾ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿ.

ಅನುದ್ಧಂಸೇಯ್ಯಾತಿ ಧಂಸೇಯ್ಯ ಪಧಂಸೇಯ್ಯ ಅಭಿಭವೇಯ್ಯ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರೇಯ್ಯ. ತಂ ಪನ ಅನುದ್ಧಂಸನಂ ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತನಾ ಚೋದೇನ್ತೋಪಿ ಪರೇನ ಚೋದಾಪೇನ್ತೋಪಿ ಕರೋತಿಯೇವ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಚೋದೇತಿ ವಾ ಚೋದಾಪೇತಿ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಚೋದೇತೀತಿ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ವಚನೇಹಿ ಸಯಂ ಚೋದೇತಿ, ತಸ್ಸ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ. ಚೋದಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖು ಆಣಾಪೇತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ತಂ ಚೋದೇತಿ, ಚೋದಾಪಕಸ್ಸೇವ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ. ಅಥ ಸೋಪಿ ‘‘ಮಯಾ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಚೋದೇತಿ, ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಜನಾನಂ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ.

ಚೋದನಾಪ್ಪಭೇದಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ ಪನೇತ್ಥ ಏಕವತ್ಥುಏಕಚೋದಕಾದಿಚತುಕ್ಕಂ ತಾವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏಕೇನ ವತ್ಥುನಾ ಚೋದೇತಿ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಚೋದನಾಯ ಏಕಂ ವತ್ಥು ಏಕೋ ಚೋದಕೋ. ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಏಕಂ ಏಕವತ್ಥುನಾ ಚೋದೇನ್ತಿ, ಪಞ್ಚಸತಾ ಮೇತ್ತಿಯಭೂಮಜಕಪ್ಪಮುಖಾ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ದಬ್ಬಂ ಮಲ್ಲಪುತ್ತಮಿವ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಚೋದನಾಯ ಏಕಂ ವತ್ಥು ನಾನಾಚೋದಕಾ. ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ಚೋದೇತಿ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಚೋದನಾಯ ನಾನಾವತ್ಥೂನಿ ಏಕೋ ಚೋದಕೋ. ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ಚೋದೇನ್ತಿ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಚೋದನಾಯ ನಾನಾವತ್ಥೂನಿ ನಾನಾಚೋದಕಾ.

ಚೋದೇತುಂ ಪನ ಕೋ ಲಭತಿ, ಕೋ ನ ಲಭತೀತಿ? ದುಬ್ಬಲಚೋದಕವಚನಂ ತಾವ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೋಚಿ ನ ಲಭತಿ. ದುಬ್ಬಲಚೋದಕೋ ನಾಮ ಸಮ್ಬಹುಲೇಸು ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೇನ ನಿಸಿನ್ನೇಸು ಏಕೋ ಏಕಂ ಆರಬ್ಭ ಅನೋದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಂ ಕಥೇತಿ, ಅಞ್ಞೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಇತರಸ್ಸ ಗನ್ತ್ವಾ ಆರೋಚೇತಿ. ಸೋ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಕಿರ ಮಂ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ವದಸೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಸೋ ‘‘ನಾಹಂ ಏವರೂಪಂ ಜಾನಾಮಿ, ಕಥಾಪವತ್ತಿಯಂ ಪನ ಮಯಾ ಅನೋದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಮತ್ಥಿ, ಸಚೇ ಅಹಂ ತವ ಇಮಂ ದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಜಾನೇಯ್ಯಂ, ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ನ ಕಥೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಅಯಂ ದುಬ್ಬಲಚೋದಕೋ. ತಸ್ಸೇತಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಕೋಚಿ ಚೋದೇತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಏತಂ ಪನ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ ಚ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಭಿಕ್ಖುನೀಮೇವ ಚೋದೇತುಂ ಲಭತೀತಿ ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರೋ ಆಹ. ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ಪಞ್ಚಪಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಗೋದತ್ತತ್ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ನ ಕೋಚಿ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸುತ್ವಾ ಚೋದೇತಿ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸುತ್ವಾ ಚೋದೇತಿ…ಪೇ… ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಾನಂ ಸುತ್ವಾ ಚೋದೇತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಸುತ್ತಮಾಹರಿ. ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಥೇರಾನಂ ವಾದೇ ಚುದಿತಕಸ್ಸೇವ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ.

ಅಯಂ ಪನ ಚೋದನಾ ನಾಮ ದೂತಂ ವಾ ಪಣ್ಣಂ ವಾ ಸಾಸನಂ ವಾ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ನ ಏತಿ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪನ ಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾವ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ವಾ ವಚೀಭೇದೇನ ವಾ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಸೀಸಂ ಏತಿ. ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಮೇವ ಹಿ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ಸೀಸಂ ನ ಏತಿ, ಇದಂ ಪನ ಅನುದ್ಧಂಸನಂ ಅಭೂತಾರೋಚನಞ್ಚ ಏತಿಯೇವ. ಯೋ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಏಕಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಚೋದೇತಿ, ಸೋ ಚೇ ಜಾನಾತಿ, ಸೀಸಂ ಏತಿ. ಇತರೋ ಜಾನಾತಿ, ಸೀಸಂ ನ ಏತಿ. ದ್ವೇಪಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಚೋದೇತಿ, ಏಕೋ ವಾ ಜಾನಾತು ದ್ವೇ ವಾ, ಸೀಸಂ ಏತಿಯೇವ. ಏಸವ ನಯೋ ಸಮ್ಬಹುಲೇಸು. ತಙ್ಖಣೇಯೇವ ಚ ಜಾನನಂ ನಾಮ ದುಕ್ಕರಂ, ಸಮಯೇನ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಞಾತೇ ಪನ ಞಾತಮೇವ ಹೋತಿ. ಪಚ್ಛಾ ಚೇ ಜಾನಾತಿ, ಸೀಸಂ ನ ಏತಿ. ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಅಭೂತಾರೋಚನಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾ-ಅತ್ತಕಾಮ-ದುಟ್ಠದೋಸಭೂತಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀತಿ ಸಬ್ಬಾನೇವ ಹಿ ಇಮಾನಿ ಏಕಪರಿಚ್ಛೇದಾನಿ.

ಏವಂ ಕಾಯವಾಚಾವಸೇನ ಚಾಯಂ ದುವಿಧಾಪಿ ಚೋದನಾ. ಪುನ ದಿಟ್ಠಚೋದನಾ, ಸುತಚೋದನಾ, ಪರಿಸಙ್ಕಿತಚೋದನಾತಿ ತಿವಿಧಾ ಹೋತಿ. ಅಪರಾಪಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಹೋತಿ – ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಚೋದನಾ, ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿಚೋದನಾ, ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಚೋದನಾ, ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿಚೋದನಾತಿ. ತತ್ಥ ಗರುಕಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ವಸೇನ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಚೋದನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅವಸೇಸಾನಂ ವಸೇನ ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿಚೋದನಾ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಚೋದನಾ, ಆಜೀವಹೇತು ಪಞ್ಞತ್ತಾನಂ ಛನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ವಸೇನ ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿಚೋದನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅಪರಾಪಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಹೋತಿ – ವತ್ಥುಸನ್ದಸ್ಸನಾ, ಆಪತ್ತಿಸನ್ದಸ್ಸನಾ, ಸಂವಾಸಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ, ಸಾಮೀಚಿಪಟಿಕ್ಖೇಪೋತಿ. ತತ್ಥ ವತ್ಥುಸನ್ದಸ್ಸನಾ ನಾಮ ‘‘ತ್ವಂ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿತ್ಥ, ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯಿತ್ಥ, ಮನುಸ್ಸಂ ಘಾತಯಿತ್ಥ, ಅಭೂತಂ ಆರೋಚಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ. ಆಪತ್ತಿಸನ್ದಸ್ಸನಾ ನಾಮ ‘‘ತ್ವಂ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ. ಸಂವಾಸಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ನಾಮ ‘‘ನತ್ಥಿ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥೋ ವಾ ಪವಾರಣಾ ವಾ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ; ಏತ್ತಾವತಾ ಪನ ಸೀಸಂ ನ ಏತಿ, ‘‘ಅಸ್ಸಮಣೋಸಿ ಅಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯೋಸೀ’’ತಿಆದಿವಚನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟಿತೇಯೇವ ಸೀಸಂ ಏತಿ. ಸಾಮೀಚಿಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ನಾಮ ಅಭಿವಾದನ-ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನ-ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮ-ಬೀಜನಾದಿಕಮ್ಮಾನಂ ಅಕರಣಂ. ತಂ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವನ್ದನಾದೀನಿ ಕರೋತೋ ಏಕಸ್ಸ ಅಕತ್ವಾ ಸೇಸಾನಂ ಕರಣಕಾಲೇ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಚೋದನಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪನ ಸೀಸಂ ನ ಏತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಮಮ ವನ್ದನಾದೀನಿ ನ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ ಪನ ‘‘ಅಸ್ಸಮಣೋಸಿ ಅಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯೋಸೀ’’ತಿಆದಿವಚನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟಿತೇಯೇವ ಸೀಸಂ ಏತಿ. ಯಾಗುಭತ್ತಾದಿನಾ ಪನ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ ತಂ ಆಪುಚ್ಛತಿ, ನ ತಾವತಾ ಚೋದನಾ ಹೋತಿ.

ಅಪರಾಪಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕ್ಖನ್ಧಕೇ ‘‘ಏಕಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಂ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಿಕ’’ನ್ತಿ ಆದಿಂ ‘‘ಕತ್ವಾ ಯಾವ ದಸ ಅಧಮ್ಮಿಕಾನಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಾನಿ ದಸ ಧಮ್ಮಿಕಾನೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೩೮೭) ಏವಂ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸ ಧಮ್ಮಿಕಾ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸಾತಿ ದಸುತ್ತರಸತಂ ಚೋದನಾ ವುತ್ತಾ. ತಾ ದಿಟ್ಠೇನ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ದಸುತ್ತರಸತಂ, ಸುತೇನ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ದಸುತ್ತರಸತಂ, ಪರಿಸಙ್ಕಿತೇನ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ದಸುತ್ತರಸತನ್ತಿ ತಿಂಸಾನಿ ತೀಣಿ ಸತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತಾನಿ ಕಾಯೇನ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ, ವಾಚಾಯ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ, ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ತಿಗುಣಾನಿ ಕತಾನಿ ನವುತಾನಿ ನವ ಸತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತಾನಿ ಅತ್ತನಾ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಪರೇನ ಚೋದಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ತತ್ತಕಾನೇವಾತಿ ವೀಸತಿಊನಾನಿ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಪುನ ದಿಟ್ಠಾದಿಭೇದೇ ಸಮೂಲಕಾಮೂಲಕವಸೇನ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಾ ಚೋದನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ‘‘ಅತ್ತಾದಾನಂ ಆದಾತುಕಾಮೇನ ಉಪಾಲಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಅತ್ತಾದಾನಂ ಆದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೩೯೮) ಚ ‘‘ಚೋದಕೇನ ಉಪಾಲಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪರಂ ಚೋದೇತುಕಾಮೇನ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರೋ ಚೋದೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೩೯೯) ಚ ಏವಂ ಉಪಾಲಿಪಞ್ಚಕಾದೀಸು ವುತ್ತಾನಿ ಬಹೂನಿ ಸುತ್ತಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾದಾನಲಕ್ಖಣಞ್ಚ ಚೋದಕವತ್ತಞ್ಚ ಚುದಿತಕವತ್ತಞ್ಚ ಸಙ್ಘೇನ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಞ್ಚ ಅನುವಿಜ್ಜಕವತ್ತಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಕಥಿತಂ, ತಂ ಮಯಂ ಯಥಾಆಗತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ.

ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಾಸು ಪನ ಇಮಾಸು ಚೋದನಾಸು ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಚೋದನಾಯ ವಸೇನ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಓಸಟೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಚುದಿತಕಚೋದಕಾ ವತ್ತಬ್ಬಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೇನ ತುಟ್ಠಾ ಭವಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ. ಸಚೇ ‘‘ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಸಙ್ಘೇನ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ಅಥ ಪನ ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಿನಥ ತಾವ, ಭನ್ತೇ, ಸಚೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖಮಿಸ್ಸತಿ, ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಚೇತಿಯಂ ತಾವ ವನ್ದಥಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ದೀಘಸುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ತೇ ಚೇ ಚಿರರತ್ತಂ ಕಿಲನ್ತಾ ಪಕ್ಕನ್ತಪರಿಸಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಪಕ್ಖಾ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಯಾಚನ್ತಿ, ಯಾವತತಿಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಯದಾ ನಿಮ್ಮದಾ ಹೋನ್ತಿ ತದಾ ನೇಸಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಬ್ಬಂ. ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತೇಹಿ ಚ ಸಚೇ ಅಲಜ್ಜುಸ್ಸನ್ನಾ ಹೋತಿ, ಪರಿಸಾ ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾಯ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಬಾಲುಸ್ಸನ್ನಾ ಹೋತಿ ಪರಿಸಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಭಾಗೇ ವಿನಯಧರೇ ಪರಿಯೇಸಥಾ’’ತಿ ವಿನಯಧರೇ ಪರಿಯೇಸಾಪೇತ್ವಾ ಯೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಯೇನ ವಿನಯೇನ ಯೇನ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇನ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮತಿ, ತಥಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ಚ ‘‘ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಭೂತಂ ವತ್ಥು. ‘‘ವಿನಯೋ’’ತಿ ಚೋದನಾ ಸಾರಣಾ ಚ. ‘‘ಸತ್ಥುಸಾಸನ’’ನ್ತಿ ಞತ್ತಿಸಮ್ಪದಾ ಚ ಅನುಸಾವನಸಮ್ಪದಾ ಚ. ತಸ್ಮಾ ಚೋದಕೇನ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಆರೋಚಿತೇ ಚುದಿತಕೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಸನ್ತಮೇತಂ, ನೋ’’ತಿ. ಏವಂ ವತ್ಥುಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಭೂತೇನ ವತ್ಥುನಾ ಚೋದೇತ್ವಾ ಸಾರೇತ್ವಾ ಚ ಞತ್ತಿಸಮ್ಪದಾಯ ಅನುಸಾವನಸಮ್ಪದಾಯ ಚ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ರ ಚೇ ಅಲಜ್ಜೀ ಲಜ್ಜಿಂ ಚೋದೇತಿ, ಸೋ ಚ ಅಲಜ್ಜೀ ಬಾಲೋ ಹೋತಿ ಅಬ್ಯತ್ತೋ ನಾಸ್ಸ ನಯೋ ದಾತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬೋ – ‘‘ಕಿಮ್ಹಿ ನಂ ಚೋದೇಸೀ’’ತಿ? ಅದ್ಧಾ ಸೋ ವಕ್ಖತಿ – ‘‘ಕಿಮಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಮ್ಹಿ ನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ. ತ್ವಂ ಕಿಮ್ಹಿ ನಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾಸಿ, ನ ಯುತ್ತಂ ತಯಾ ಏವರೂಪೇನ ಬಾಲೇನ ಪರಂ ಚೋದೇತುನ್ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ನಾಸ್ಸ ಅನುಯೋಗೋ ದಾತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಪನ ಸೋ ಅಲಜ್ಜೀ ಪಣ್ಡಿತೋ ಹೋತಿ ಬ್ಯತ್ತೋ ದಿಟ್ಠೇನ ವಾ ಸುತೇನ ವಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ ಏತಸ್ಸ ಅನುಯೋಗಂ ದತ್ವಾ ಲಜ್ಜಿಸ್ಸೇವ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ.

ಸಚೇ ಲಜ್ಜೀ ಅಲಜ್ಜಿಂ ಚೋದೇತಿ, ಸೋ ಚ ಲಜ್ಜೀ ಬಾಲೋ ಹೋತಿ ಅಬ್ಯತ್ತೋ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಅನುಯೋಗಂ ದಾತುಂ. ತಸ್ಸ ನಯೋ ದಾತಬ್ಬೋ – ‘‘ಕಿಮ್ಹಿ ನಂ ಚೋದೇಸಿ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿಆದೀಸು ವಾ ಏಕಿಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಇಮಸ್ಸೇವ ಏವಂ ನಯೋ ದಾತಬ್ಬೋ, ನ ಇತರಸ್ಸ? ನನು ನ ಯುತ್ತಂ ವಿನಯಧರಾನಂ ಅಗತಿಗಮನನ್ತಿ? ನ ಯುತ್ತಮೇವ. ಇದಂ ಪನ ಅಗತಿಗಮನಂ ನ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಾನುಗ್ಗಹೋ ನಾಮ ಏಸೋ ಅಲಜ್ಜಿನಿಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಹಿ ಲಜ್ಜಿಪಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ. ತತ್ರ ಅಲಜ್ಜೀ ನಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೋ ಏಹೀತಿ, ಲಜ್ಜೀ ಪನ ನಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ದಿಟ್ಠೇ ದಿಟ್ಠಸನ್ತಾನೇನ, ಸುತೇ ಸುತಸನ್ತಾನೇನ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾನುಗ್ಗಹೋ ವಟ್ಟತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಸೋ ಲಜ್ಜೀ ಪಣ್ಡಿತೋ ಹೋತಿ ಬ್ಯತ್ತೋ, ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಕಥೇತಿ, ಅಲಜ್ಜೀ ಚ ‘‘ಏತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಏತಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ನ ದೇತಿ, ಅಲಜ್ಜಿಸ್ಸ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಏವ ಕಾತಬ್ಬಂ.

ತದತ್ಥದೀಪನತ್ಥಞ್ಚ ಇದಂ ವತ್ಥು ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇಪಿಟಕಚೂಳಾಭಯತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಲೋಹಪಾಸಾದಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿನಯಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ವುಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಸ ವುಟ್ಠಾನಸಮಯೇ ದ್ವೇ ಅತ್ತಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಕಥಂ ಪವತ್ತೇಸುಂ. ಏಕೋ ‘‘ಏತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಏತಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ನ ದೇತಿ. ಅಥ ಅಪ್ಪಾವಸೇಸೇ ಪಠಮಯಾಮೇ ಥೇರಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ‘‘ಅಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಕಥೇತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಪಟಿಞ್ಞಂ ನ ದೇತಿ, ಬಹೂನಿ ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಓಸಟಾನಿ ಅದ್ಧಾ ಏತಂ ಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಸುದ್ಧಲದ್ಧಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ತತೋ ಬೀಜನೀದಣ್ಡಕೇನ ಪಾದಕಥಲಿಕಾಯ ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಆವುಸೋ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತುಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕೋ ಅಞ್ಞೇನ ವಿನಿಚ್ಛಿನಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಕಸ್ಮಾ ಭನ್ತೇತಿ? ಥೇರೋ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ, ಚುದಿತಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಡಾಹೋ ಉಟ್ಠಿತೋ, ತತೋ ಸೋ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತುಂ ಅನುರೂಪೇನ ವಿನಯಧರೇನ ನಾಮ ತುಮ್ಹಾದಿಸೇನೇವ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಚೋದಕೇನ ಚ ಈದಿಸೇನೇವ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸೇತಕಾನಿ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಚಿರಂ ಕಿಲಮಿತತ್ಥ ಮಯಾ’’ತಿ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಏವಂ ಲಜ್ಜಿನಾ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ಅಲಜ್ಜೀ ಬಹೂಸುಪಿ ವತ್ಥೂಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಪಟಿಞ್ಞಂ ನ ದೇತಿ, ಸೋ ನೇವ ‘‘ಸುದ್ಧೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ ನ ‘‘ಅಸುದ್ಧೋ’’ತಿ. ಜೀವಮತಕೋ ನಾಮ ಆಮಕಪೂತಿಕೋ ನಾಮ ಚೇಸ.

ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ತಾದಿಸಂ ವತ್ಥುಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಬ್ಬಂ. ತಥಾ ನಾಸಿತಕೋವ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಅಲಜ್ಜೀಯೇವ ಅಲಜ್ಜಿಂ ಚೋದೇತಿ, ಸೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘‘ಆವುಸೋ ತವ ವಚನೇನಾಯಂ ಕಿಂ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತು’’ನ್ತಿ ಇತರಮ್ಪಿ ತಥೇವ ವತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ‘‘ಏಕಸಮ್ಭೋಗಪರಿಭೋಗಾ ಹುತ್ವಾ ಜೀವಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ, ಸೀಲತ್ಥಾಯ ತೇಸಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಪತ್ತಚೀವರಪರಿವೇಣಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಪನ ಪತಿರೂಪಂ ಸಕ್ಖಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬೋ.

ಅಥ ಲಜ್ಜೀ ಲಜ್ಜಿಂ ಚೋದೇತಿ, ವಿವಾದೋ ಚ ನೇಸಂ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ ಹೋತಿ, ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸಾಪೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಅಥ ಪನೇತ್ಥ ಚುದಿತಕೇನ ಸಹಸಾ ವಿರದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಲಜ್ಜೀ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸೋ ಚ ಪಕ್ಖಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ನ ದೇತಿ, ‘‘ಮಯಂ ಸದ್ದಹಾಮ, ಮಯಂ ಸದ್ದಹಾಮಾ’’ತಿ ಬಹೂ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ. ಸೋ ತೇಸಂ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಏಕವಾರಂ ದ್ವೇವಾರಂ ಸುದ್ಧೋ ಹೋತು. ಅಥ ಪನ ವಿರದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಠಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ನ ದಾತಬ್ಬೋ.

ಏವಂ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಚೋದನಾಯ ವಸೇನ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಓಸಟೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಚುದಿತಕಚೋದಕೇಸು ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಯೇವ ಚೋದನಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿವಿಪತ್ತಿಜಾನನತ್ಥಂ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಾದೀನಂ ವಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ ಚೋದನಾಯ ಕೋ ಆದಿ, ಕಿಂ ಮಜ್ಝೇ, ಕಿಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ? ಚೋದನಾಯ ‘‘ಅಹಂ ತಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ, ಕರೋತು ಮೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಓಕಾಸ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಓಕಾಸಕಮ್ಮಂ ಆದಿ, ಓತಿಣ್ಣೇನ ವತ್ಥುನಾ ಚೋದೇತ್ವಾ ಸಾರೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಮಜ್ಝೇ, ಆಪತ್ತಿಯಂ ವಾ ಅನಾಪತ್ತಿಯಂ ವಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪನೇನ ಸಮಥೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ.

ಚೋದನಾಯ ಕತಿ ಮೂಲಾನಿ, ಕತಿ ವತ್ಥೂನಿ, ಕತಿ ಭೂಮಿಯೋ? ಚೋದನಾಯ ದ್ವೇ ಮೂಲಾನಿ – ಸಮೂಲಿಕಾ ವಾ ಅಮೂಲಿಕಾ ವಾ; ತೀಣಿ ವತ್ಥೂನಿ – ದಿಟ್ಠಂ, ಸುತಂ, ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ; ಪಞ್ಚ ಭೂಮಿಯೋ – ಕಾಲೇನ ವಕ್ಖಾಮಿ ನೋ ಅಕಾಲೇನ, ಭೂತೇನ ವಕ್ಖಾಮಿ ನೋ ಅಭೂತೇನ, ಸಣ್ಹೇನ ವಕ್ಖಾಮಿ ನೋ ಫರುಸೇನ, ಅತ್ಥಸಂಹಿತೇನ ವಕ್ಖಾಮಿ ನೋ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತೇನ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೋ ವಕ್ಖಾಮಿ ನೋ ದೋಸನ್ತರೋತಿ. ಇಮಾಯ ಚ ಪನ ಚೋದನಾಯ ಚೋದಕೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ನು ಖೋಮ್ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ. ೩೯೯) ನಯೇನ ಉಪಾಲಿಪಞ್ಚಕೇ ವುತ್ತೇಸು ಪನ್ನರಸಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ಚುದಿತಕೇನ ದ್ವೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಚೇ ಚ ಅಕುಪ್ಪೇ ಚಾತಿ.

ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ನಂ ಇಮಮ್ಹಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ಚಾವೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅಪಿ ಏವ ನಾಮ ನಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಇಮಮ್ಹಾ ಸೇಟ್ಠಚರಿಯಾ ಚಾವೇಯ್ಯಂ, ‘‘ಸಾಧು ವತಸ್ಸ ಸಚಾಹಂ ಇಮಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಇಮಮ್ಹಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ಚಾವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅನುದ್ಧಂಸೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂಹೋತಿ. ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ಚಾವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸೇವ ಪರಿಯಾಯಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಭಾವಾ ಚಾವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಖಣಾದೀನಿ ಸಮಯವೇವಚನಾನಿ. ತಂ ಖಣಂ ತಂ ಲಯಂ ತಂ ಮುಹುತ್ತಂ ವೀತಿವತ್ತೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತಸ್ಮಿಂ ಲಯೇ ತಸ್ಮಿಂ ಮುಹುತ್ತೇ ವೀತಿವತ್ತೇ. ಭುಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹಿ ಇದಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ.

ಸಮನುಗ್ಗಾಹಿಯಮಾನನಿದ್ದೇಸೇ ಯೇನ ವತ್ಥುನಾ ಅನುದ್ಧಂಸಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಚತೂಸು ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥೂಸು ಯೇನ ವತ್ಥುನಾ ಚೋದಕೇನ ಚುದಿತಕೋ ಅನುದ್ಧಂಸಿತೋ ಅಭಿಭೂತೋ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸಮನುಗ್ಗಾಹಿಯಮಾನೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಚೋದಕೇನ ವುತ್ತವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸೋ ಚೋದಕೋ ಅನುವಿಜ್ಜಕೇನ ‘‘ಕಿಂ ತೇ ದಿಟ್ಠಂ, ಕಿನ್ತಿ ತೇ ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅನುವಿಜ್ಜಿಯಮಾನೋ ವೀಮಂಸಿಯಮಾನೋ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿಯಮಾನೋ.

ಅಸಮನುಗ್ಗಾಹಿಯಮಾನನಿದ್ದೇಸೇ ನ ಕೇನಚಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋತಿ ಅನುವಿಜ್ಜಕೇನ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಕೇನಚಿ, ಅಥ ವಾ ದಿಟ್ಠಾದೀಸು ವತ್ಥೂಸು ಕೇನಚಿ ಅವುಚ್ಚಮಾನೋ. ಏತೇಸಞ್ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಾತಿಕಾಪದಾನಂ ಪರತೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಚ ದೋಸಂ ಪತಿಟ್ಠಾತೀ’’ತಿಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಏವಂ ಸಮನುಗ್ಗಾಹಿಯಮಾನೋ ವಾ ಅಸಮನುಗ್ಗಾಹಿಯಮಾನೋ ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಚ ದೋಸಂ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಪಟಿಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ’’ತಿ. ಇದಞ್ಚ ಅಮೂಲಕಭಾವಸ್ಸ ಪಾಕಟಕಾಲದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಆಪತ್ತಿಂ ಪನ ಅನುದ್ಧಂಸಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಆಪಜ್ಜತಿ.

ಇದಾನಿ ‘‘ಅಮೂಲಕಞ್ಚೇವ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಅಮೂಲಕಲಕ್ಖಣಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅವತ್ವಾ ಅಪುಬ್ಬಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಧಿಕರಣಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಅಧಿಕರಣಂ ಅಧಿಕರಣಟ್ಠೇನ ಏಕಮ್ಪಿ ವತ್ಥುವಸೇನ ನಾನಾ ಹೋತಿ, ತೇನಸ್ಸ ತಂ ನಾನತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಅಧಿಕರಣಾನಿ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಕೋ ಪನ ಸೋ ಅಧಿಕರಣಟ್ಠೋ, ಯೇನೇತಂ ಏಕಂ ಹೋತೀತಿ? ಸಮಥೇಹಿ ಅಧಿಕರಣೀಯತಾ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಅಧಿಕಿಚ್ಚ ಆರಬ್ಭ ಪಟಿಚ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ಸಮಥಾ ವತ್ತನ್ತಿ, ತಂ ‘‘ಅಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ಕೇಚಿ ಗಾಹಂ ವದನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಚೇತನಂ, ಕೇಚಿ ಅಕ್ಖನ್ತಿಂ ಕೇಚಿ ವೋಹಾರಂ, ಕೇಚಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿ’’ನ್ತಿ. ಪುನ ಏವಂ ವಿಚಾರಿತಂ ‘‘ಯದಿ ಗಾಹೋ ಅಧಿಕರಣಂ ನಾಮ, ಏಕೋ ಅತ್ತಾದಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಭಾಗೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತಯಮಾನೋ ತತ್ಥ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುನ ಚಜತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಸಮಥಪ್ಪತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಯದಿ ಚೇತನಾ ಅಧಿಕರಣಂ, ‘‘ಇದಂ ಅತ್ತಾದಾನಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇತನಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಯದಿ ಅಕ್ಖನ್ತಿ ಅಧಿಕರಣಂ, ಅಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅತ್ತಾದಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಅಪರಭಾಗೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಅಲಭಮಾನೋ ವಾ ಖಮಾಪಿತೋ ವಾ ಚಜತಿ. ಯದಿ ವೋಹಾರೋ ಅಧಿಕರಣಂ, ಕಥೇನ್ತೋ ಆಹಿಣ್ಡಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ತುಣ್ಹೀ ಹೋತಿ ನಿರವೋ, ಏವಮಸ್ಸ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಸಮಥಪ್ಪತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ.

ತಂ ಪನೇತಂ ‘‘ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ ತಬ್ಭಾಗಿಯಾ…ಪೇ… ಏವಂ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ತಬ್ಭಾಗಿಯನ್ತಿ ಚ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಸಿಯಾ ಕುಸಲಂ ಸಿಯಾ ಅಕುಸಲಂ ಸಿಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ ಚ ಏವಮಾದೀಹಿ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ನ ಹಿ ತೇ ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಾ ಕುಸಲಾದಿಭಾವಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಚ ‘‘ಅಮೂಲಕೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಧಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಆಗತೋ ಪಾರಾಜಿಕಧಮ್ಮೋ ಪಣ್ಣತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಚ್ಚನ್ತಅಕುಸಲತ್ತಾ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಹೇತಂ – ‘‘ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಸಿಯಾ ಅಕುಸಲಂ ಸಿಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ (ಪರಿ. ೩೦೩).

ಯಞ್ಚೇತಂ ‘‘ಅಮೂಲಕೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಮೂಲಕಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ, ತಸ್ಸೇವಾಯಂ ‘‘ಅಮೂಲಕಞ್ಚೇವ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪಟಿನಿದ್ದೇಸೋ, ನ ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಾ ನ ಹಿ ಅಞ್ಞಂ ನಿದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿನಿದ್ದಿಸತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಯಾಯ ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಾ ಯೇನ ಅಭಿಲಾಪೇನ ಚೋದಕೇನ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋತಿ ಪಞ್ಞತ್ತೋ, ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಸ್ಸ ಅಮೂಲಕತ್ತಾ ಸಾಪಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಅಮೂಲಿಕಾ ಹೋತಿ, ಅಧಿಕರಣೇ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಚ ಅಧಿಕರಣಂ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಪಣ್ಣತ್ತಿ ‘‘ಅಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಯಂ ಅಮೂಲಕಂ ನಾಮ ಅಧಿಕರಣಂ ತಂ ಸಭಾವತೋ ನತ್ಥಿ, ಪಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತಮೇವ ಅತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾಪಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಇಧೇವ ನ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ನ ಹಿ ವಿವಾದಾದೀನಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿ ಅಧಿಕರಣಂ. ಅಧಿಕರಣಟ್ಠೋ ಪನ ತೇಸಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಸಮಥೇಹಿ ಅಧಿಕರಣೀಯತಾ. ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಕರಣಟ್ಠೇನ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವಿವಾದೋ ವಿವಾದೋ ಚೇವ ಅಧಿಕರಣಞ್ಚಾತಿ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸು.

ತತ್ಥ ‘‘ಇಧ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿವದನ್ತಿ ಧಮ್ಮೋತಿ ವಾ ಅಧಮ್ಮೋತಿ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠಾರಸ ಭೇದಕರವತ್ಥೂನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ವಿವಾದೋ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ. ‘‘ಇಧ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನುವದನ್ತಿ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಚತಸ್ಸೋ ವಿಪತ್ತಿಯೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಅನುವಾದೋ ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣಂ. ‘‘ಪಞ್ಚಪಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ, ಸತ್ತಪಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಆಪತ್ತಿಯೇವ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ. ‘‘ಯಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಯತಾ ಕರಣೀಯತಾ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೧೫) ಏವಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಸಙ್ಘಕಿಚ್ಚಂ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನತ್ಥೇ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಸೇಸಾನಿ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ಏತ್ತಕಾ ಹಿ ಅಧಿಕರಣಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಾ. ತೇಸು ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಂ ದಿಟ್ಠಾದೀಹಿ ಮೂಲೇಹಿ ಅಮೂಲಕಞ್ಚೇವ ಅಧಿಕರಣಂ ಹೋತಿ. ಅಯಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖು ದೋಸಂ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಪಟಿಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತಿ ‘‘ತುಚ್ಛಕಂ ಮಯಾ ಭಣಿತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನುದ್ಧಂಸಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಅಯಂ ತಾವಸ್ಸ ಸಪದಾನುಕ್ಕಮನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ.

೩೮೭. ಇದಾನಿ ಯಾನಿ ತಾನಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ದಿಟ್ಠಾದೀನಿ ಚೋದನಾವತ್ಥೂನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆಪತ್ತಿಂ ರೋಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ಅದಿಟ್ಠೋ ಅಸ್ಸ ಹೋತಿ. ಏತೇನ ಚೋದಕೇನ ಅದಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪಜ್ಜನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಸ ನಯೋ ಅಸುತಸ್ಸ ಹೋತೀತಿಆದೀಸುಪಿ.

ದಿಟ್ಠೋ ಮಯಾತಿ ದಿಟ್ಠೋಸಿ ಮಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸುತೋ ಮಯಾತಿಆದೀಸುಪಿ. ಸೇಸಂ ಅದಿಟ್ಠಮೂಲಕೇ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ದಿಟ್ಠಮೂಲಕೇ ಪನ ತಞ್ಚೇ ಚೋದೇತಿ ‘‘ಸುತೋ ಮಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾನಂ ಸುತ್ತಾದೀನಂ ಆಭಾವೇನ ಅಮೂಲಕತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚೋದಕವಾರೇ ಯಥಾ ಇಧಾಗತೇಸು ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋಸಿ, ಅಸ್ಸಮಣೋಸಿ, ಅಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯೋಸೀ’’ತಿ ಇಮೇಸು ವಚನೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಸ ವಸೇನ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಗತೇಸು ‘‘ದುಸ್ಸೀಲೋ, ಪಾಪಧಮ್ಮೋ, ಅಸುಚಿಸಙ್ಕಸ್ಸರಸಮಾಚಾರೋ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಮ್ಮನ್ತೋ, ಅಸ್ಸಮಣೋ ಸಮಣಪಟಿಞ್ಞೋ, ಅಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಪಟಿಞ್ಞೋ, ಅನ್ತೋಪೂತಿ, ಅವಸ್ಸುತೋ, ಕಸಮ್ಬುಜಾತೋ’’ತಿ ಇಮೇಸುಪಿ ವಚನೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಸ ವಸೇನ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಹೋತಿಯೇವ.

‘‘ನತ್ಥಿ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥೋ ವಾ ಪವಾರಣಾ ವಾ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ವಾ’’ತಿ ಇಮಾನಿ ಪನ ಸುದ್ಧಾನಿ ಸೀಸಂ ನ ಏನ್ತಿ, ‘‘ದುಸ್ಸೀಲೋಸಿ ನತ್ಥಿ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥೋ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ದುಸ್ಸೀಲಾದಿಪದೇಸು ಪನ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿಆದಿಪದೇಸು ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟಿತಾನೇವ ಸೀಸಂ ಏನ್ತಿ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಕರಾನಿ ಹೋನ್ತಿ.

ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ – ‘‘ನ ಕೇವಲಂ ಇಧ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತಾನಿ ‘ದುಸ್ಸೀಲೋ ಪಾಪಧಮ್ಮೋ’ತಿಆದಿಪದಾನೇವ ಸೀಸಂ ಏನ್ತಿ, ‘ಕೋಣ್ಠೋಸಿ ಮಹಾಸಾಮಣೇರೋಸಿ, ಮಹಾಉಪಾಸಕೋಸಿ, ಜೇಟ್ಠಬ್ಬತಿಕೋಸಿ, ನಿಗಣ್ಠೋಸಿ, ಆಜೀವಕೋಸಿ, ತಾಪಸೋಸಿ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋಸಿ, ಪಣ್ಡಕೋಸಿ, ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕೋಸಿ, ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕೋಸಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋಸಿ, ಮಾತುಘಾತಕೋಸಿ, ಪಿತುಘಾತಕೋಸಿ, ಅರಹನ್ತಘಾತಕೋಸಿ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋಸಿ, ಲೋಹಿತುಪ್ಪಾದಕೋಸಿ, ಭಿಕ್ಖುನೀದೂಸಕೋಸಿ, ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಓಸೀ’ತಿ ಇಮಾನಿಪಿ ಸೀಸಂ ಏನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ. ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರೋಯೇವ ಚ ‘‘ದಿಟ್ಠೇ ವೇಮತಿಕೋತಿಆದೀಸು ಯದಗ್ಗೇನ ವೇಮತಿಕೋ ತದಗ್ಗೇನ ನೋ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಯದಗ್ಗೇನ ನೋ ಕಪ್ಪೇತಿ ತದಗ್ಗೇನ ನಸ್ಸರತಿ, ಯದಗ್ಗೇನ ನಸ್ಸರತಿ ತದಗ್ಗೇನ ಪಮುಟ್ಠೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದತಿ.

ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರೋ ಪನ ಏಕೇಕಂ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ನಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಥಂ? ದಿಟ್ಠೇ ವೇಮತಿಕೋತಿ ಅಯಂ ತಾವ ದಸ್ಸನೇ ವಾ ವೇಮತಿಕೋ ಹೋತಿ ಪುಗ್ಗಲೇ ವಾ, ತತ್ಥ ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ನುಖೋ ಮಯಾ ನ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಏವಂ ದಸ್ಸನೇ ವೇಮತಿಕೋ ಹೋತಿ. ‘‘ಅಯಂ ನುಖೋ ಮಯಾ ದಿಟ್ಠೋ ಅಞ್ಞೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ವೇಮತಿಕೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ದಸ್ಸನಂ ವಾ ನೋ ಕಪ್ಪೇತಿ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಾ, ದಸ್ಸನಂ ವಾ ನಸ್ಸರತಿ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಾ, ದಸ್ಸನಂ ವಾ ಪಮುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಾ. ಏತ್ಥ ಚ ವೇಮತಿಕೋತಿ ವಿಮತಿಜಾತೋ. ನೋ ಕಪ್ಪೇತೀತಿ ನ ಸದ್ದಹತಿ. ನಸ್ಸರತೀತಿ ಅಸಾರಿಯಮಾನೋ ನಸ್ಸರತಿ. ಯದಾ ಪನ ತಂ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಭನ್ತೇ ಠಾನೇ ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಕಾಲೇ’’ತಿ ಸಾರೇನ್ತಿ ತದಾ ಸರತಿ. ಪಮುಟ್ಠೋತಿ ಯೋ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ಸಾರಿಯಮಾನೋಪಿ ನಸ್ಸರತಿಯೇವಾತಿ. ಏತೇನೇವುಪಾಯೇನ ಚೋದಾಪಕವಾರೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ಮಯಾ’’ತಿ ಪರಿಹೀನಂ, ಸೇಸಂ ಚೋದಕವಾರಸದಿಸಮೇವ.

೩೮೯. ತತೋ ಪರಂ ಆಪತ್ತಿಭೇದಂ ಅನಾಪತ್ತಿಭೇದಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಸುದ್ಧೇ ಸುದ್ಧದಿಟ್ಠೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ಚತುಕ್ಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಮೇಕಂ ಪದಂ ಚತೂಹಿ ಚತೂಹಿ ಭೇದೇಹಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಾಳಿನಯೇನೇವ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುಂ. ಕೇವಲಂ ಹೇತ್ಥಾಧಿಪ್ಪಾಯಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ನಾಮ – ಚಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಅಕ್ಕೋಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಕಮ್ಮಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ವುಟ್ಠಾನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಟ್ಠಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಅನುವಿಜ್ಜನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಧಮ್ಮಕಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಅನೇಕವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮೇಸು ಚತೂಸು ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇಸು ಓಕಾಸಂ ಅಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಓಕಾಸಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾಪಿ ಚ ಸಮ್ಮುಖಾ ಅಮೂಲಕೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಅನುದ್ಧಂಸೇನ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ. ಅಮೂಲಕೇನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನ ಅನುದ್ಧಂಸೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನುದ್ಧಂಸೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಕ್ಕೋಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವದನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅಸಮ್ಮುಖಾ ಪನ ಸತ್ತಹಿಪಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಸಮ್ಮುಖಾ ಏವ ಸತ್ತವಿಧಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ.

ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಪನ ‘‘ವುಟ್ಠಾನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘ತ್ವಂ ಇಮಂ ನಾಮ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ ತಂ ಪಟಿಕರೋಹೀ’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ಓಕಾಸಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ಪನ ‘‘ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಂ ಠಪೇನ್ತಸ್ಸ ಓಕಾಸಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಠಪನಕ್ಖೇತ್ತಂ ಪನ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ ಅಜ್ಜುಪೋಸಥೋ ಪನ್ನರಸೋ ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ ಸಙ್ಘೋ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೇಯ್ಯ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ರೇ-ಕಾರೇ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೇಯೇವ ಠಪೇತುಂ ಲಬ್ಭತಿ. ತತೋ ಪರಂ ಪನ ಯ್ಯ-ಕಾರೇ ಪತ್ತೇ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಪವಾರಣಾಯ. ಅನುವಿಜ್ಜಕಸ್ಸಾಪಿ ಓಸಟೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಅತ್ಥೇತಂ ತವಾ’’ತಿ ಅನುವಿಜ್ಜನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವದನ್ತಸ್ಸ ಓಕಾಸಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ.

ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸಾಪಿ ಧಮ್ಮಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಯೋ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಅಸ್ಸಮಣೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅನೋದಿಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಓಕಾಸಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ. ಸಚೇ ಪನ ಓದಿಸ್ಸ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕೋ ಚ ಅಸುಕೋ ಚ ಅಸ್ಸಮಣೋ ಅನುಪಾಸಕೋ’’ತಿ ಕಥೇತಿ, ಧಮ್ಮಾಸನತೋ ಓರೋಹಿತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಯಂ ಪನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ‘‘ಅನೋಕಾಸಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ತಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಅಕಾರಾಪೇತ್ವಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಹಿ ಕೋಚಿ ಅನೋಕಾಸೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಯಮೋಕಾಸಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಓಕಾಸಂ ಪನ ಅಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀಸು ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ, ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ, ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ. ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ.

ಪಠಮದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.