೧೨. ದುಬ್ಬಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೨೪. ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ ದುಬ್ಬಚಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ಅನಾಚಾರಂ ಆಚರತೀತಿ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರೋತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ನಾಮಾತಿ ವಮ್ಭನವಚನಮೇತಂ. ಅಹಂ ಖೋ ನಾಮಾತಿ ಉಕ್ಕಂಸವಚನಂ. ತುಮ್ಹೇ ವದೇಯ್ಯನ್ತಿ ‘‘ಇದಂ ಕರೋಥ, ಇದಂ ಮಾ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇ ವತ್ತುಂ ಅರಹಾಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಯಸ್ಮಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಕಣ್ಟಕಂ ಆರುಯ್ಹ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿಏವಮಾದಿಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಭಾವೇ ಯುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯಪುತ್ತೇನ ಧಮ್ಮೋ ಅಭಿಸಮಿತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಯಸ್ಮಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯಪುತ್ತೇನ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ ಪಟಿವಿದ್ಧೋ, ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮೋಪಿ ಅಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಙ್ಘಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ವೇರಿಪಕ್ಖೇ ಠಿತಂ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಙ್ಘೋತಿ ನ ವದತಿ. ಉಪಮಂ ಪನ ವತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ಅಪಸಾದೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಿಣಕಟ್ಠಪಣ್ಣಸಟನ್ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪತಿತಂ ತಿಣಕಟ್ಠಪಣ್ಣಂ. ಅಥ ವಾ ತಿಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾರಕಂ ಲಹುಕಂ ಕಟ್ಠಞ್ಚ ತಿಣಕಟ್ಠಂ. ಪಣ್ಣಸಟನ್ತಿ ಪುರಾಣಪಣ್ಣಂ. ಉಸ್ಸಾರೇಯ್ಯಾತಿ ರಾಸಿಂ ಕರೇಯ್ಯ.

ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಾತಿ ಪಬ್ಬತಪ್ಪಭವಾ, ಸಾ ಹಿ ಸೀಘಸೋತಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸಙ್ಖಸೇವಾಲಪಣಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಖೋತಿ ದೀಘಮೂಲಕೋ ಪಣ್ಣಸೇವಾಲೋ ವುಚ್ಚತಿ. ಸೇವಾಲೋತಿ ನೀಲಸೇವಾಲೋ, ಅವಸೇಸೋ ಉದಕಪಪ್ಪಟಕತಿಲಬೀಜಕಾದಿ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಪಣಕೋತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏಕತೋ ಉಸ್ಸಾರಿತಾತಿ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಕೇನಾಪಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಾ ರಾಸೀಕತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೪೨೫-೬. ದುಬ್ಬಚಜಾತಿಕೋತಿ ದುಬ್ಬಚಸಭಾವೋ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪದಭಾಜನೇಪಿಸ್ಸ ದುಬ್ಬಚೋತಿ ದುಕ್ಖೇನ ಕಿಚ್ಛೇನ ವದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಸುಖೇನ ವತ್ತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದೋವಚಸ್ಸಕರಣೇಹೀತಿ ದುಬ್ಬಚಭಾವಕರಣೀಯೇಹಿ, ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ದುಬ್ಬಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇ ಪನ ‘‘ಕತಮೇ ಚ, ಆವುಸೋ, ದೋವಚಸ್ಸಕರಣಾ ಧಮ್ಮಾ? ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅನುಮಾನಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೮೧) ಆಗತಾ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ, ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸಕಪರವಮ್ಭಕತಾ, ಕೋಧನತಾ, ಕೋಧಹೇತು ಉಪನಾಹಿತಾ, ಕೋಧಹೇತುಅಭಿಸಙ್ಗಿತಾ, ಕೋಧಹೇತುಕೋಧಸಾಮನ್ತವಾಚಾನಿಚ್ಛಾರಣತಾ, ಚೋದಕಂ ಪಟಿಪ್ಫರಣತಾ, ಚೋದಕಂ ಅಪಸಾದನತಾ, ಚೋದಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚಾರೋಪನತಾ, ಅಞ್ಞೇನ ಅಞ್ಞಂಪಟಿಚರಣತಾ, ಅಪದಾನೇನ ನ ಸಮ್ಪಾಯನತಾ, ಮಕ್ಖಿಪಳಾಸಿತಾ, ಇಸ್ಸುಕೀಮಚ್ಛರಿತಾ, ಸಠಮಾಯಾವಿತಾ, ಥದ್ಧಾತಿಮಾನಿತಾ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸಿಆಧಾನಗ್ಗಹಿದುಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಿತಾತಿ ಏಕೂನವೀಸತಿ ಧಮ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಓವಾದಂ ನಕ್ಖಮತಿ ನ ಸಹತೀತಿ ಅಕ್ಖಮೋ. ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನತೋ ಪದಕ್ಖಿಣೇನ ಅನುಸಾಸನಿಂ ನ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಅಪ್ಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹೀ ಅನುಸಾಸನಿಂ.

ಉದ್ದೇಸಪರಿಯಾಪನ್ನೇಸೂತಿ ಉದ್ದೇಸೇ ಪರಿಯಾಪನ್ನೇಸು ಅನ್ತೋಗಧೇಸು. ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ, ಸೋ ಆವಿಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಅನ್ತೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ವತ್ತಮಾನೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಹಧಮ್ಮಿಕಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋತಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇನ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಕರಣತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಪಞ್ಚಹಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬತ್ತಾ ತೇಸಂ ವಾ ಸನ್ತಕತ್ತಾ ಸಹಧಮ್ಮಿಕನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇನ ಬುದ್ಧಪಞ್ಞತ್ತೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ವುಚ್ಚಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಿರಮಥಾಯಸ್ಮನ್ತೋ ಮಮ ವಚನಾಯಾತಿ ಯೇನ ವಚನೇನ ಮಂ ವದಥ, ತತೋ ಮಮ ವಚನತೋ ವಿರಮಥ. ಮಾ ಮಂ ತಂ ವಚನಂ ವದಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ವದತು ಸಹಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಸಹಧಮ್ಮೇನ ವಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಪಾಸಾದಿಕಭಾವಸಂವತ್ತನಿಕೇನ ವಚನೇನ ವದತು. ಯದಿದನ್ತಿ ವುಡ್ಢಿಕಾರಣನಿದಸ್ಸನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ತೇನ ‘‘ಯಂ ಇದಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಹಿತವಚನಂ ಆಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಪನಞ್ಚ ತೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಚನೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವುಟ್ಠಾಪನೇನ ಚ ಸಂವಡ್ಢಾ ಪರಿಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪರಿಸಾಯ ವುಡ್ಢಿಕಾರಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಸಙ್ಘಭೇದಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ದುಬ್ಬಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.