೮. ಕುಮಾರಿಭೂತವಗ್ಗೋ

೧-೨-೩. ಪಠಮದುತಿಯತತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೧೧೯. ಕುಮಾರಿಭೂತವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮದುತಿಯತತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ತೀಣಿ ತೀಹಿ ಗಿಹಿಗತಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ಸದಿಸಾನಿ. ಯಾ ಪನ ತಾ ಸಬ್ಬಪಠಮಾ ದ್ವೇ ಮಹಾಸಿಕ್ಖಮಾನಾ, ತಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತವೀಸತಿವಸ್ಸಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಾ ಗಿಹಿಗತಾ ವಾ ಹೋನ್ತು ಅಗಿಹಿಗತಾ ವಾ, ಸಿಕ್ಖಮಾನಾ ಇಚ್ಚೇವ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಗಿಹಿಗತಾತಿ ವಾ ಕುಮಾರಿಭೂತಾತಿ ವಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಗಿಹಿಗತಾಯ ದಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಸಿಕ್ಖಾಸಮ್ಮುತಿಂ ದತ್ವಾ ದ್ವಾದಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಏಕಾದಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ದತ್ವಾ ತೇರಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಕಾತಬ್ಬಾ, ದ್ವಾದಸತೇರಸಚುದ್ದಸಪನ್ನರಸಸೋಳಸಸತ್ತರಸಅಟ್ಠಾರಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಸಮ್ಮುತಿಂ ದತ್ವಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸಕಾಲೇ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಅಟ್ಠಾರಸವಸ್ಸಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ಪನಾಯಂ ಗಿಹಿಗತಾತಿಪಿ ಕುಮಾರಿಭೂತಾತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಕುಮಾರಿಭೂತಾ ಪನ ಗಿಹಿಗತಾತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಕುಮಾರಿಭೂತಾ ಇಚ್ಚೇವ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಮಹಾಸಿಕ್ಖಮಾನಾ ಪನ ಗಿಹಿಗತಾತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಕುಮಾರಿಭೂತಾತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಿಕ್ಖಾಸಮ್ಮುತಿದಾನವಸೇನ ಪನ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಪಠಮದುತಿಯತತಿಯಾನಿ.

೪-೫-೬. ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೧೩೬. ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠೇಸು ಸಬ್ಬಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಸಬ್ಬಾನಿ ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ ಚತುತ್ಥಂ ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ. ಯಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಙ್ಘೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛಟ್ಠಂ ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ

೭. ಸತ್ತಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೧೫೦. ಸತ್ತಮೇ – ಸಬ್ಬಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ.

ಸತ್ತಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ.

೮. ಅಟ್ಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೧೫೪. ಅಟ್ಠಮೇಪಿ – ಸಬ್ಬಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿಪಿ ಅನನ್ತರಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಅಟ್ಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ.

೯. ನವಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೧೫೮. ನವಮೇ – ಸೋಕಾವಾಸನ್ತಿ ಸಙ್ಕೇತಂ ಕತ್ವಾ ಅಗಚ್ಛಮಾನಾ ಪುರಿಸಾನಂ ಅನ್ತೋ ಸೋಕಂ ಪವೇಸೇತೀತಿ ಸೋಕಾವಾಸಾ, ತಂ ಸೋಕಾವಾಸಂ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಸೋಕಾವಾಸಾ ನಾಮ ಪರೇಸಂ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಾದೇತೀ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ಘರಂ ವಿಯ ಘರಸಾಮಿಕಾ, ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಸಸಮಾಗಮಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಸೋಕಂ ಆವಿಸತಿ. ಇತಿ ಯಂ ಆವಿಸತಿ, ಸ್ವಾಸ್ಸಾ ಆವಾಸೋ ಹೋತೀತಿ ಸೋಕಾವಾಸಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸೋಕಂ ಆವಿಸತೀ’’ತಿ. ಅಜಾನನ್ತೀತಿ ಏದಿಸಾ ಅಯನ್ತಿ ಅಜಾನಮಾನಾ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ನವಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ.

೧೦. ದಸಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೧೬೪. ದಸಮೇ – ಅನಾಪುಚ್ಛಾತಿ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ. ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ – ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಾಲೇ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಾಲೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪನ ಸಕಿಂ ಆಪುಚ್ಛಿತೇಪಿ ವಟ್ಟತಿ.

೧೧೬೫. ಅಜಾನನ್ತೀತಿ ಮಾತಾದೀನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೀ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಇದಂ ಅಪುಬ್ಬಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಂ. ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ವಾಚತೋ ಕಾಯವಾಚತೋ ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ. ಕಥಂ? ಅಬ್ಭಾನಕಮ್ಮಾದೀಸು ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ‘‘ಪಕ್ಕೋಸಥ ಸಿಕ್ಖಮಾನಂ, ಇಧೇವ ನಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಿ; ಏವಂ ವಾಚತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ. ಉಪಸ್ಸಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ವತ್ವಾ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಕಾಯವಾಚತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ. ದ್ವೀಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಪಣ್ಣತ್ತಿಭಾವಂ ಜಾನಿತ್ವಾವ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರೋನ್ತಿಯಾ ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ. ಅನನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದನತೋ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ದಸಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ.

೧೧. ಏಕಾದಸಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೧೬೭-೮. ಏಕಾದಸಮೇ – ಪಾರಿವಾಸಿಕಛನ್ದದಾನೇನಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಯೇನ ಛನ್ದದಾನೇನ. ತತ್ಥ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಪಾರಿವಾಸಿಯಂ – ಪರಿಸಪಾರಿವಾಸಿಯಂ, ರತ್ತಿಪಾರಿವಾಸಿಯಂ, ಛನ್ದಪಾರಿವಾಸಿಯಂ, ಅಜ್ಝಾಸಯಪಾರಿವಾಸಿಯನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಪರಿಸಪಾರಿವಾಸಿಯಂ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖೂ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಥ ಮೇಘೋ ವಾ ಉಟ್ಠಾತಿ, ಉಸ್ಸಾರಣಾ ವಾ ಕರಿಯತಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ವಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಅನೋಕಾಸಾ ಮಯಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಛನ್ದಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾವ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ. ಇದಂ ಪರಿಸಪಾರಿವಾಸಿಯಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪರಿಸಪಾರಿವಾಸಿಯಂ, ಛನ್ದಸ್ಸ ಪನ ಅವಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಪುನ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಉಪೋಸಥಾದೀನಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ರತ್ತಿಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಯಾವ ಸಬ್ಬೇ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ, ತಾವ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏಕಂ ಅಜ್ಝೇಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೇಯೇವ ಅರುಣೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ. ಸಚೇ ‘‘ಚಾತುದ್ದಸಿಕಂ ಉಪೋಸಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಸಿನ್ನಾ ‘‘ಪನ್ನರಸೋ’’ತಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸಚೇ ಪನ್ನರಸಿಕಂ ಕಾತುಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಪಾಟಿಪದೇ ಅನುಪೋಸಥೇ ಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಪನ ಸಙ್ಘಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಇದಂ ರತ್ತಿಪಾರಿವಾಸಿಯಂ ನಾಮ.

ಪುನ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಬ್ಭಾನಾದಿಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಸಿನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತ್ರೇಕೋ ನಕ್ಖತ್ತಪಾಠಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ವದತಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ ನಕ್ಖತ್ತಂ ದಾರುಣಂ, ಮಾ ಇಮಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ಛನ್ದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ನಿಸಿನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥಞ್ಞೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ನಕ್ಖತ್ತಂ ಪಟಿಮಾನೇನ್ತಂ ಅತ್ಥೋ ಬಾಲಂ ಉಪಚ್ಚಗಾ’’ತಿ (ಜಾ. ೧.೧.೪೯) ವತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನಕ್ಖತ್ತೇನ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವದತಿ. ಇದಂ ಛನ್ದಪಾರಿವಾಸಿಯಞ್ಚೇವ ಅಜ್ಝಾಸಯಪಾರಿವಾಸಿಯಞ್ಚ. ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಾರಿವಾಸಿಯೇ ಪುನ ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಅನಾನೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ.

ವುಟ್ಠಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯಾತಿ ಛನ್ದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಛನ್ದವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮತ್ತೇನೇವ ವಾ ಉಟ್ಠಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯ.

೧೧೬೯. ಅನಾಪತ್ತಿ ಅವುಟ್ಠಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯಾತಿ ಛನ್ದಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅವುಟ್ಠಿತಾಯ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಏಕಾದಸಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ.

೧೨. ದ್ವಾದಸಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೧೭೦. ದ್ವಾದಸಮೇ – ಉಪಸ್ಸಯೋ ನ ಸಮ್ಮತೀತಿ ವಸನೋಕಾಸೋ ನಪ್ಪಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅನನ್ತರಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ದ್ವಾದಸಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ.

೧೩. ತೇರಸಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೧೭೫. ತೇರಸಮೇ – ಏಕಂ ವಸ್ಸಂ ದ್ವೇತಿ ಏಕನ್ತರಿಕೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಂವಚ್ಛರೇ ದ್ವೇ ವುಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿಪಿ ವುತ್ತಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ತೇರಸಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ.

ಕುಮಾರಿಭೂತವಗ್ಗೋ ಅಟ್ಠಮೋ.