೧. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೫೬. ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ಸಾಳ್ಹೋ ಮಿಗಾರನತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಳ್ಹೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ; ಮಿಗಾರಮಾತುಯಾ ಪನ ನತ್ತಾ ಹೋತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಮಿಗಾರನತ್ತಾ’’ತಿ. ನವಕಮ್ಮಿಕನ್ತಿ ನವಕಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾಯಿಕಂ. ಪಣ್ಡಿತಾತಿ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಬ್ಯತ್ತಾತಿ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಕೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಮೇಧಾವಿನೀತಿ ಪಾಳಿಗ್ಗಹಣೇ ಸತಿಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಗ್ಗಹಣೇ ಪಞ್ಞಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ದಕ್ಖಾತಿ ಛೇಕಾ; ಅವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸೀಘಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕಾರಿನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಲಸಾತಿ ಆಲಸಿಯವಿರಹಿತಾ. ತತ್ರುಪಾಯಾಯಾತಿ ತೇಸು ತೇಸು ಕಮ್ಮೇಸು ಉಪಾಯಭೂತಾಯ. ವೀಮಂಸಾಯಾತಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮುಪಪರಿಕ್ಖಾಯ. ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ. ಅಲಂ ಕಾತುನ್ತಿ ಸಮತ್ಥಾ ತಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ. ಅಲಂ ಸಂವಿಧಾತುನ್ತಿ ಏವಞ್ಚ ಏವಞ್ಚ ಇದಂ ಹೋತೂತಿ ಏವಂ ಸಂವಿದಹಿತುಮ್ಪಿ ಸಮತ್ಥಾ. ಕತಾಕತಂ ಜಾನಿತುನ್ತಿ ಕತಞ್ಚ ಅಕತಞ್ಚ ಜಾನಿತುಂ. ತೇತಿ ತೇ ಉಭೋ; ಸಾ ಚ ಸುನ್ದರೀನನ್ದಾ ಸೋ ಚ ಸಾಳ್ಹೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭತ್ತಗ್ಗೇತಿ ಪರಿವೇಸನಟ್ಠಾನೇ. ನಿಕೂಟೇತಿ ಕೋಣಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತೇ ಗಮ್ಭೀರೇ. ವಿಸ್ಸರೋ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ವಿರೂಪೋ ಮೇ ಸರೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ; ವಿಪ್ಪಕಾರಸದ್ದೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪತಿಮಾನೇನ್ತೀತಿ ಅಪೇಕ್ಖಮಾನಾ. ಕ್ಯಾಹನ್ತಿ ಕಿಂ ಅಹಂ. ಜರಾದುಬ್ಬಲಾತಿ ಜರಾಯ ದುಬ್ಬಲಾ. ಚರಣಗಿಲಾನಾತಿ ಪಾದರೋಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ.

೬೫೭-೮. ಅವಸ್ಸುತಾತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಅವಸ್ಸುತಾ; ತಿನ್ತಾ ಕಿಲಿನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪದಭಾಜನೇ ಪನಸ್ಸ ತಮೇವ ರಾಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸಾರತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಾರತ್ತಾತಿ ವತ್ಥಂ ವಿಯ ರಙ್ಗಜಾತೇನ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಸುಟ್ಠು ರತ್ತಾ. ಅಪೇಕ್ಖವತೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ರಾಗಸ್ಸ ವಸೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಪುರಿಸೇ ಪವತ್ತಾಯ ಅಪೇಕ್ಖಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾತಿ ತೇನ ರಾಗೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಪುರಿಸೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಿತಚಿತ್ತಾ ವಿಯ. ಏಸ ನಯೋ ದುತಿಯಪದವಿಭಙ್ಗೇಪಿ. ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ ಪುರಿಸಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ. ಅಧಕ್ಖಕನ್ತಿ ಅಕ್ಖಕಾನಂ ಅಧೋ. ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಾನಂ ಉಪರಿ. ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಏವ ‘‘ಹೇಟ್ಠಕ್ಖಕಂ ಉಪರಿಜಾಣುಮಣ್ಡಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಉಬ್ಭಕಪ್ಪರಮ್ಪಿ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ಸೇಸಂ ಮಹಾವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪುರಿಮಾಯೋ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಸಾಧಾರಣಪಾರಾಜಿಕೇಹಿ ಪಾರಾಜಿಕಾಯೋ ಚತಸ್ಸೋ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಾತಿ ಇದಂ ಪನ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಯ ನಾಮಮತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪದಭಾಜನೇ ನ ವಿಚಾರಿತಂ.

೬೫೯. ಏವಂ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪದಾನುಕ್ಕಮೇನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅವಸ್ಸುತಾದಿಭೇದೇನ ಆಪತ್ತಿಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಉಭತೋಅವಸ್ಸುತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಉಭತೋಅವಸ್ಸುತೇತಿ ಉಭತೋಅವಸ್ಸವೇ; ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚೇವ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಅವಸ್ಸುತಭಾವೇ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯೇನ ಕಾಯಂ ಆಮಸತೀತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇನ ಕಾಯೇನ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಯಂ ಪುರಿಸೋ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕಾಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಕಾಯಂ ಆಮಸತಿ, ಉಭಯಥಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಕಾಯೇನ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧನ್ತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನೇವ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇನ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ. ಆಮಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಯಂ ವಾ ಆಮಸತು, ತಸ್ಸ ವಾ ಆಮಸನಂ ಸಾದಿಯತು, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವ. ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧೇನ ಕಾಯನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧೇನ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕಾಯಂ. ಆಮಸತೀತಿ ಇಧಾಪಿ ಸಯಂ ವಾ ಆಮಸತು, ತಸ್ಸ ವಾ ಆಮಸನಂ ಸಾದಿಯತು, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವ. ಅವಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸಚೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಚೇವ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಚ ಹೋತಿ, ತತ್ರ ಚೇ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಆಮಸತಿ, ಭಿಕ್ಖು ನಿಚ್ಚಲೋ ಹುತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನ ಸಾದಿಯತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿಯಾ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖು ಆಮಸತಿ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ನಿಚ್ಚಲಾ ಹುತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ಕಾಯಙ್ಗಂ ಅಚೋಪಯಮಾನಾಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಕ್ಖೇತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕೇನ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಕ್ಖೇತ್ತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೇನ, ದುಕ್ಕಟಕ್ಖೇತ್ತೇ ದುಕ್ಕಟೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬಾ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಅಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ಏವಂ ಪನ ಸತಿ ಕಿರಿಯಾಸಮುಟ್ಠಾನತಾ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನ ಸಾ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೬೬೦. ಉಬ್ಭಕ್ಖಕನ್ತಿ ಅಕ್ಖಕಾನಂ ಉಪರಿ. ಅಧೋಜಾಣುಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಧೋಕಪ್ಪರಮ್ಪಿ ಅಧೋಜಾಣುಮಣ್ಡಲೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಂ.

೬೬೨. ಏಕತೋಅವಸ್ಸುತೇತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏಕತೋತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಏವ ಅವಸ್ಸುತೇ ಸತಿ ಅಯಂ ಆಪತ್ತಿಭೇದೋ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ರಾಯಂ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಭಿಕ್ಖುನೀ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಅವಸ್ಸುತಾ, ಪುರಿಸೋಪಿ ತಥೇವ. ಅಧಕ್ಖಕೇ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲೇ ಕಾಯಪ್ಪದೇಸೇ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಾದಿಯನೇ ಸತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೋ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮೇಥುನರಾಗೋ ವಾ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮಂ ವಾ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಂ ವಾ ಹೋತು, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಮೇಥುನರಾಗೋ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೋ ವಾ ಮೇಥುನರಾಗೋ ವಾ ಗಹೇಸ್ಸಿತಪೇಮಂ ವಾ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಂ ವಾ ಹೋತು, ದುಕ್ಕಟಂ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮಂ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ವುತ್ತೇಸು ಚತೂಸು ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಹೋತು, ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಂ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ವುತ್ತೇಸು ಚತೂಸು ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಹೋತು, ಅನಾಪತ್ತಿ.

ಸಚೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಚೇವ ಹೋತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಚ ಉಭಿನ್ನಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೋ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೋ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಮೇಥುನರಾಗೋ ವಾ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮಂ ವಾ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಉಭಿನ್ನಂ ಮೇಥುನರಾಗೋ ವಾ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮಂ ವಾ, ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಂ, ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ.

೬೬೩. ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾತಿಆದೀಸು ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ವಾ ಆಮಸನ್ತಿಯಾ ಅಞ್ಞವಿಹಿತಾಯ ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ವಾ ಇತ್ಥೀ ವಾ’’ತಿ ಅಜಾನನ್ತಿಯಾ ವಾ ತೇನ ಫುಟ್ಠಾಯಪಿ ತಂ ಫಸ್ಸಂ ಅಸಾದಿಯನ್ತಿಯಾ ವಾ ಆಮಸನೇಪಿ ಸತಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದ್ವಿವೇದನನ್ತಿ.

ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಂ.