೧. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡಂ (ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ)

ಯೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿಭಙ್ಗಸ್ಸ, ಸಙ್ಗಹಿತೋ ಅನನ್ತರಂ;

ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಿಭಙ್ಗಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಸಂವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೋ.

ಪತ್ತೋ ಯತೋ ತತೋ ತಸ್ಸ, ಅಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಂ;

ಕಾತುಂ ಪಾರಾಜಿಕೇ ತಾವ, ಹೋತಿ ಸಂವಣ್ಣನಾ ಅಯಂ.

೧. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೫೬. ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ಸಾಳ್ಹೋ ಮಿಗಾರನತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಳ್ಹೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ; ಮಿಗಾರಮಾತುಯಾ ಪನ ನತ್ತಾ ಹೋತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಮಿಗಾರನತ್ತಾ’’ತಿ. ನವಕಮ್ಮಿಕನ್ತಿ ನವಕಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾಯಿಕಂ. ಪಣ್ಡಿತಾತಿ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಬ್ಯತ್ತಾತಿ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಕೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಮೇಧಾವಿನೀತಿ ಪಾಳಿಗ್ಗಹಣೇ ಸತಿಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಗ್ಗಹಣೇ ಪಞ್ಞಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ದಕ್ಖಾತಿ ಛೇಕಾ; ಅವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸೀಘಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕಾರಿನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಲಸಾತಿ ಆಲಸಿಯವಿರಹಿತಾ. ತತ್ರುಪಾಯಾಯಾತಿ ತೇಸು ತೇಸು ಕಮ್ಮೇಸು ಉಪಾಯಭೂತಾಯ. ವೀಮಂಸಾಯಾತಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮುಪಪರಿಕ್ಖಾಯ. ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ. ಅಲಂ ಕಾತುನ್ತಿ ಸಮತ್ಥಾ ತಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ. ಅಲಂ ಸಂವಿಧಾತುನ್ತಿ ಏವಞ್ಚ ಏವಞ್ಚ ಇದಂ ಹೋತೂತಿ ಏವಂ ಸಂವಿದಹಿತುಮ್ಪಿ ಸಮತ್ಥಾ. ಕತಾಕತಂ ಜಾನಿತುನ್ತಿ ಕತಞ್ಚ ಅಕತಞ್ಚ ಜಾನಿತುಂ. ತೇತಿ ತೇ ಉಭೋ; ಸಾ ಚ ಸುನ್ದರೀನನ್ದಾ ಸೋ ಚ ಸಾಳ್ಹೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭತ್ತಗ್ಗೇತಿ ಪರಿವೇಸನಟ್ಠಾನೇ. ನಿಕೂಟೇತಿ ಕೋಣಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತೇ ಗಮ್ಭೀರೇ. ವಿಸ್ಸರೋ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ವಿರೂಪೋ ಮೇ ಸರೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ; ವಿಪ್ಪಕಾರಸದ್ದೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪತಿಮಾನೇನ್ತೀತಿ ಅಪೇಕ್ಖಮಾನಾ. ಕ್ಯಾಹನ್ತಿ ಕಿಂ ಅಹಂ. ಜರಾದುಬ್ಬಲಾತಿ ಜರಾಯ ದುಬ್ಬಲಾ. ಚರಣಗಿಲಾನಾತಿ ಪಾದರೋಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ.

೬೫೭-೮. ಅವಸ್ಸುತಾತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಅವಸ್ಸುತಾ; ತಿನ್ತಾ ಕಿಲಿನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪದಭಾಜನೇ ಪನಸ್ಸ ತಮೇವ ರಾಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸಾರತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಾರತ್ತಾತಿ ವತ್ಥಂ ವಿಯ ರಙ್ಗಜಾತೇನ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಸುಟ್ಠು ರತ್ತಾ. ಅಪೇಕ್ಖವತೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ರಾಗಸ್ಸ ವಸೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಪುರಿಸೇ ಪವತ್ತಾಯ ಅಪೇಕ್ಖಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾತಿ ತೇನ ರಾಗೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಪುರಿಸೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಿತಚಿತ್ತಾ ವಿಯ. ಏಸ ನಯೋ ದುತಿಯಪದವಿಭಙ್ಗೇಪಿ. ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ ಪುರಿಸಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ. ಅಧಕ್ಖಕನ್ತಿ ಅಕ್ಖಕಾನಂ ಅಧೋ. ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಾನಂ ಉಪರಿ. ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಏವ ‘‘ಹೇಟ್ಠಕ್ಖಕಂ ಉಪರಿಜಾಣುಮಣ್ಡಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಉಬ್ಭಕಪ್ಪರಮ್ಪಿ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ಸೇಸಂ ಮಹಾವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪುರಿಮಾಯೋ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಸಾಧಾರಣಪಾರಾಜಿಕೇಹಿ ಪಾರಾಜಿಕಾಯೋ ಚತಸ್ಸೋ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಾತಿ ಇದಂ ಪನ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಯ ನಾಮಮತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪದಭಾಜನೇ ನ ವಿಚಾರಿತಂ.

೬೫೯. ಏವಂ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪದಾನುಕ್ಕಮೇನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅವಸ್ಸುತಾದಿಭೇದೇನ ಆಪತ್ತಿಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಉಭತೋಅವಸ್ಸುತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಉಭತೋಅವಸ್ಸುತೇತಿ ಉಭತೋಅವಸ್ಸವೇ; ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚೇವ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಅವಸ್ಸುತಭಾವೇ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯೇನ ಕಾಯಂ ಆಮಸತೀತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇನ ಕಾಯೇನ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಯಂ ಪುರಿಸೋ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕಾಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಕಾಯಂ ಆಮಸತಿ, ಉಭಯಥಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಕಾಯೇನ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧನ್ತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನೇವ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇನ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ. ಆಮಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಯಂ ವಾ ಆಮಸತು, ತಸ್ಸ ವಾ ಆಮಸನಂ ಸಾದಿಯತು, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವ. ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧೇನ ಕಾಯನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧೇನ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕಾಯಂ. ಆಮಸತೀತಿ ಇಧಾಪಿ ಸಯಂ ವಾ ಆಮಸತು, ತಸ್ಸ ವಾ ಆಮಸನಂ ಸಾದಿಯತು, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವ. ಅವಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸಚೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಚೇವ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಚ ಹೋತಿ, ತತ್ರ ಚೇ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಆಮಸತಿ, ಭಿಕ್ಖು ನಿಚ್ಚಲೋ ಹುತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನ ಸಾದಿಯತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿಯಾ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖು ಆಮಸತಿ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ನಿಚ್ಚಲಾ ಹುತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ಕಾಯಙ್ಗಂ ಅಚೋಪಯಮಾನಾಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಕ್ಖೇತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕೇನ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಕ್ಖೇತ್ತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೇನ, ದುಕ್ಕಟಕ್ಖೇತ್ತೇ ದುಕ್ಕಟೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬಾ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಅಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ಏವಂ ಪನ ಸತಿ ಕಿರಿಯಾಸಮುಟ್ಠಾನತಾ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನ ಸಾ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೬೬೦. ಉಬ್ಭಕ್ಖಕನ್ತಿ ಅಕ್ಖಕಾನಂ ಉಪರಿ. ಅಧೋಜಾಣುಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಧೋಕಪ್ಪರಮ್ಪಿ ಅಧೋಜಾಣುಮಣ್ಡಲೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಂ.

೬೬೨. ಏಕತೋಅವಸ್ಸುತೇತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏಕತೋತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಏವ ಅವಸ್ಸುತೇ ಸತಿ ಅಯಂ ಆಪತ್ತಿಭೇದೋ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ರಾಯಂ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಭಿಕ್ಖುನೀ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಅವಸ್ಸುತಾ, ಪುರಿಸೋಪಿ ತಥೇವ. ಅಧಕ್ಖಕೇ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲೇ ಕಾಯಪ್ಪದೇಸೇ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಾದಿಯನೇ ಸತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೋ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮೇಥುನರಾಗೋ ವಾ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮಂ ವಾ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಂ ವಾ ಹೋತು, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಮೇಥುನರಾಗೋ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೋ ವಾ ಮೇಥುನರಾಗೋ ವಾ ಗಹೇಸ್ಸಿತಪೇಮಂ ವಾ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಂ ವಾ ಹೋತು, ದುಕ್ಕಟಂ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮಂ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ವುತ್ತೇಸು ಚತೂಸು ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಹೋತು, ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಂ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ವುತ್ತೇಸು ಚತೂಸು ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಹೋತು, ಅನಾಪತ್ತಿ.

ಸಚೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಚೇವ ಹೋತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಚ ಉಭಿನ್ನಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೋ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೋ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಮೇಥುನರಾಗೋ ವಾ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮಂ ವಾ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಉಭಿನ್ನಂ ಮೇಥುನರಾಗೋ ವಾ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮಂ ವಾ, ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಂ, ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ.

೬೬೩. ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾತಿಆದೀಸು ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ವಾ ಆಮಸನ್ತಿಯಾ ಅಞ್ಞವಿಹಿತಾಯ ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ವಾ ಇತ್ಥೀ ವಾ’’ತಿ ಅಜಾನನ್ತಿಯಾ ವಾ ತೇನ ಫುಟ್ಠಾಯಪಿ ತಂ ಫಸ್ಸಂ ಅಸಾದಿಯನ್ತಿಯಾ ವಾ ಆಮಸನೇಪಿ ಸತಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದ್ವಿವೇದನನ್ತಿ.

ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಂ.

೨. ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೬೪. ದುತಿಯೇ ಪಾರಾಜಿಕೇ – ಕಚ್ಚಿ ನೋ ಸಾತಿ ಕಚ್ಚಿ ನು ಸಾ. ಅವಣ್ಣೋತಿ ಅಗುಣೋ. ಅಕಿತ್ತೀತಿ ನಿನ್ದಾ. ಅಯಸೋತಿ ಪರಿವಾರವಿಪತ್ತಿ; ಪರಮ್ಮುಖಗರಹಾ ವಾ.

೬೬೫. ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಯ ನಾಮಮತ್ತಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ಪದಭಾಜನೇ ನ ವಿಚಾರಿತಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೬೬೬. ಸಾ ವಾ ಆರೋಚೇತೀತಿ ಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಾ, ಸಾ ಸಯಂ ಆರೋಚೇತಿ. ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪಾರಾಜಿಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸಾಧಾರಣಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಸಾಧಾರಣಾನಞ್ಚ ಚತುನ್ನಮೇವ ಅಞ್ಞತರಂ. ಇದಞ್ಚ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಚ್ಛಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಟ್ಠನ್ನ’’ನ್ತಿ ವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತಂ. ಪುರಿಮೇನ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಗಳತ್ತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ಠಪಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಮತ್ತೇತಿ ಧುರೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಮತ್ತೇ. ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ಪನೇತ್ಥ ಸಪ್ಪಾಣಕವಗ್ಗಮ್ಹಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ರ ಹಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಇಧ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಅಯಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವ. ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾತಿ ಇದಮ್ಪಿಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಯ ನಾಮಮತ್ಥಾಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ಪದಭಾಜನೇ ನ ವಿಚಾರಿತಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ.

ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಂ.

೩. ತತಿಯಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೬೯. ತತಿಯೇ – ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಭೂತೇನ ವತ್ಥುನಾ. ವಿನಯೇನಾತಿ ಚೋದೇತ್ವಾ ಸಾರೇತ್ವಾ. ಪದಭಾಜನಂ ಪನಸ್ಸ ‘‘ಯೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಯೇನ ವಿನಯೇನ ಉಕ್ಖಿತ್ತೋ ಸುಉಕ್ಖಿತ್ತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಂಅಧಿಪ್ಪಾಯಮತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಸತ್ಥುಸಾಸನೇನಾತಿ ಞತ್ತಿಸಮ್ಪದಾಯ ಚೇವ ಅನುಸಾವನಸಮ್ಪದಾಯ ಚ. ಪದಭಾಜನೇ ಪನಸ್ಸ ‘‘ಜಿನಸಾಸನೇನ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇನಾ’’ತಿ ವೇವಚನಮತ್ತಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಸಙ್ಘಂ ವಾ ಗಣಂ ವಾತಿಆದೀಸು ಯೇನ ಸಙ್ಘೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ತಂ ಸಙ್ಘಂ ವಾ ತತ್ಥ ಸಮ್ಬಹುಲಪುಗ್ಗಲಸಙ್ಖಾತಂ ಗಣಂ ವಾ, ಏಕಪುಗ್ಗಲಂ ವಾ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ವಾ ನ ಆದಿಯತಿ, ನ ಅನುವತ್ತತಿ, ನ ತತ್ಥ ಆದರಂ ಜನೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಸಹಾಯಾ, ಸೋ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನತ್ಥೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಏಕಕಮ್ಮಂ ಏಕುದ್ದೇಸೋ ಸಮಸಿಕ್ಖತಾ’’ತಿ ಅಯಂ ತಾವ ಸಂವಾಸೋ; ಸಮಾನೋ ಸಂವಾಸೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಾ.ಏವರೂಪಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಂವಾಸೇ ಸಹ ಅಯನಭಾವೇನ ಸಹಾಯಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಇದಾನಿ ಯೇನ ಸಂವಾಸೇನ ತೇ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಾತಿ ವುತ್ತಾ, ಸೋ ಸಂವಾಸೋ ತಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಸ್ಸ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನತ್ಥಿ. ಯೇಹಿ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ತಸ್ಸ ಸೋ ಸಂವಾಸೋ ನತ್ಥಿ, ನ ತೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯಾ ಕತಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಸಹಾಯಾ, ಸೋ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನತ್ಥಿ, ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ಅಕತಸಹಾಯೋ’’ತಿ. ಸೇಸಂ ಸಙ್ಘಭೇದಸಿಕ್ಖಾಪದಾದೀಸು ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಸಮನುಭಾಸನಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ.

ತತಿಯಪಾರಾಜಿಕಂ.

೪. ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೭೫. ಚತುತ್ಥೇ – ಅವಸ್ಸುತಾತಿ ಲೋಕಸ್ಸಾದಮಿತ್ತಸನ್ಥವವಸೇನ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಅವಸ್ಸುತಾ. ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಹತ್ಥಗ್ಗಹಣಂ ವಾತಿಆದೀಸು ಪನ ಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೇನ ಹತ್ಥೇ ಗಹಣಂ ಕತಂ, ತಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಹತ್ಥಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸಙ್ಘಾಟಿಕಣ್ಣಗ್ಗಹಣೇಪಿ. ಹತ್ಥಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಹತ್ಥಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅಪಾರಾಜಿಕಕ್ಖೇತ್ತೇ ಗಹಣಞ್ಚ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಹತ್ಥಗ್ಗಹಣಂ ವಾ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾತಿ ಹತ್ಥೋ ನಾಮ ಕಪ್ಪರಂ ಉಪಾದಾಯ ಯಾವ ಅಗ್ಗನಖಾ, ಏತಸ್ಸ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಟಿಸೇವನತ್ಥಾಯ ಉಬ್ಭಕ್ಖಕಂ ಅಧೋಜಾಣುಮಣ್ಡಲಂ ಗಹಣಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೋತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ. ನ ಹಿ ಮೇಥುನಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಹೋತಿ. ‘‘ವಿಞ್ಞೂ ಪಟಿಬಲೋ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುನ್ತಿ ವಚನಮ್ಪಿ ಚೇತ್ಥ ಸಾಧಕಂ.

‘‘ತಿಸ್ಸಿತ್ಥಿಯೋ ಮೇಥುನಂ ತಂ ನ ಸೇವೇ,

ತಯೋ ಪುರಿಸೇ ತಯೋ ಚ ಅನರಿಯಪಣ್ಡಕೇ;

ನ ಚಾಚರೇ ಮೇಥುನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಮಿಂ,

ಛೇಜ್ಜಾ ಸಿಯಾ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ;

ಪಞ್ಹಾ ಮೇಸಾ ಕುಸಲೇಹಿ ಚಿನ್ತಿತಾ’’ತಿ. (ಪರಿ. ೪೮೧);

ಇಮಾಯ ಪರಿವಾರೇ ವುತ್ತಾಯ ಸೇದಮೋಚಕಗಾಥಾಯ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಚೇ? ನ; ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗತ್ತಾ. ಪರಿವಾರೇಯೇವ ಹಿ ‘‘ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ‘‘ವಣ್ಣಾವಣ್ಣೋ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾ ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾಗಮನುಪ್ಪಾದನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋತಿ ವುತ್ತಾನಿ. ತಸ್ಮಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಛೇಜ್ಜಾ ಸಿಯಾ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಪಿಚ ‘‘ಸಙ್ಕೇತಂ ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಆಗಚ್ಛಾ’’ತಿ. ಏವಂನಾಮಕಂ ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೭೬. ಅಟ್ಠಮಂ ವತ್ಥುಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೀ ಅಸ್ಸಮಣೀ ಹೋತೀತಿ ಅನುಲೋಮತೋ ವಾ ಪಟಿಲೋಮತೋ ವಾ ಏಕನ್ತರಿಕಾಯ ವಾ ಯೇನ ತೇನ ನಯೇನ ಅಟ್ಠಮಂ ವತ್ಥುಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೀಯೇವ ಅಸ್ಸಮಣೀ ಹೋತಿ. ಯಾ ಪನ ಏಕಂ ವಾ ವತ್ಥುಂ ಸತ್ತ ವಾ ವತ್ಥೂನಿ ಸತಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಪೂರೇತಿ, ನೇವ ಅಸ್ಸಮಣೀ ಹೋತಿ. ಆಪನ್ನಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತಿ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಗಣನೂಪಿಕಾ ಆಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ದೇಸಿತಾ ಗಣನೂಪಿಕಾ, ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ದೇಸಿತಾ ನ ಗಣನೂಪಿಕಾ’’ತಿ. ತತ್ರಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಇದಾನಿ ನಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸಿತಾ ಗಣನೂಪಿಕಾ ದೇಸಿತಗಣನಂ ಉಪೇತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ನ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಾ ಏಕಂ ಆಪನ್ನಾ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಪುನ ದೇಸೇತಿ, ಏವಂ ಅಟ್ಠ ವತ್ಥೂನಿ ಪೂರೇನ್ತೀಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಾ ನ ಹೋತಿ. ಯಾ ಪನ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥುಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಉಸ್ಸಾಹಾವ ದೇಸೇತಿ, ತಸ್ಸಾ ಸಾ ಆಪತ್ತಿ ನಗಣನೂಪಿಕಾ, ದೇಸಿತಾಪಿ ಅದೇಸಿತಾ ಹೋತಿ, ದೇಸಿತಗಣನಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸೇವ ಅಙ್ಗಂ ಹೋತಿ. ಅಟ್ಠಮೇ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದ್ವಿವೇದನನ್ತಿ.

ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕಂ.

ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ ಖೋ ಅಯ್ಯಾಯೋ ಅಟ್ಠ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಸಾಧಾರಣಾ ಚತ್ತಾರೋ ಇಮೇ ಚ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಏವಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಮಗ್ಗೇನ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ ಖೋ ಅಯ್ಯಾಯೋ ಅಟ್ಠ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ಮಹಾವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ.

ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗೇ

ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.