೪. ಏಕಬೀಜೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೯೪. ಚತುತ್ಥೇ ತತೋ ಮುದುತರೇಹೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನತೋ ನಿಸ್ಸಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಮತ್ತಾನಿ ಹಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಉದ್ಧಂಸೋತಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮಿಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ. ಇಧಾಪಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇ ಠತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಕ್ಕಾನಿ ನೀಹರಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಯಥಾ ಪನ ಪುರಿಮನಯೇ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇ ಠತ್ವಾ ತೀಣಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕಾನಿ, ಏವಮಿಧ ಪಞ್ಚ ನೀಹರಿತಬ್ಬಾನಿ. ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಮುದುತರಾನಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಚ ತೇಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಮುದುತರಾನಿ ಏಕಬೀಜಿಆದೀನಂ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಏಕಬೀಜೀತಿಆದೀಸು ಯೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕಮೇವ ಅತ್ತಭಾವಂ ಜನೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅಯಂ ಏಕಬೀಜೀ ನಾಮ. ಯಥಾಹ ‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕಬೀಜೀ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ, ಸೋ ಏಕಞ್ಞೇವ ಮಾನುಸಕಂ ಭವಂ ಸನ್ಧಾವಿತ್ವಾ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕಬೀಜೀ’’ತಿ (ಪು. ಪ. ೩೩).

ಯೋ ಪನ ದ್ವೇ ತಯೋ ಭವೇ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಕೋಲಂಕೋಲೋ ನಾಮ. ಯಥಾಹ ‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕೋಲಂಕೋಲೋ. ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ, ಸೋ ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾ ಕುಲಾನಿ ಸನ್ಧಾವಿತ್ವಾ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕೋಲಂಕೋಲೋ’’ತಿ (ಪು. ಪ. ೩೨). ತತ್ಥ ಕುಲಾನೀತಿ ಭವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇವ, ಯಾವ ಛಟ್ಠಭವಾ ಸಂಸರನ್ತೋ ಪನ ಕೋಲಂಕೋಲೋವ ಹೋತಿ.

ಯಸ್ಸ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಪರಮಾ ಉಪಪತ್ತಿ, ಅಟ್ಠಮಂ ಭವಂ ನಾದಿಯತಿ, ಅಯಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ ನಾಮ. ಯಥಾಹ ‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ. ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ, ಸೋ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ದೇವೇ ಚ ಮನುಸ್ಸೇ ಚ ಸನ್ಧಾವಿತ್ವಾ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ’’ತಿ (ಪು. ಪ. ೩೧).

ಭಗವತಾ ಗಹಿತನಾಮವಸೇನೇವ ಚೇತಾನಿ ತೇಸಂ ನಾಮಾನಿ. ‘‘ಏತ್ತಕಞ್ಹಿ ಠಾನಂ ಗತೋ ಏಕಬೀಜೀ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏತ್ತಕಂ ಕೋಲಂಕೋಲೋ, ಏತ್ತಕಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ’’ತಿ ಭಗವತಾ ಏತೇಸಂ ನಾಮಂ ಗಹಿತಂ. ನಿಯಮತೋ ಪನ ‘‘ಅಯಂ ಏಕಬೀಜೀ, ಅಯಂ ಕೋಲಂಕೋಲೋ, ಅಯಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ’’ತಿ ನತ್ಥಿ.

ಕೋ ಪನ ನೇಸಂ ಏತಂ ಪಭೇದಂ ನಿಯಮೇತೀತಿ? ಕೇಚಿ ಪನ ಥೇರಾ ‘‘ಪುಬ್ಬಹೇತು ನಿಯಮೇತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ‘‘ಪಠಮಮಗ್ಗೋ’’, ಕೇಚಿ ‘‘ಉಪರಿಮ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ’’, ಕೇಚಿ ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಪುಬ್ಬಹೇತು ನಿಯಮೇತೀ’’ತಿ ವಾದೇ ಪಠಮಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಕತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಉಪರಿ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ ಅನುಪನಿಸ್ಸಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ ವಚನಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ‘‘ಪಠಮಮಗ್ಗೋ ನಿಯಮೇತೀ’’ತಿ ವಾದೇ ಉಪರಿ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ನಿರತ್ಥಕತಾ ಆಪಜ್ಜತಿ. ‘‘ಉಪರಿ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ ನಿಯಮೇನ್ತೀ’’ತಿ ವಾದೇ ಪಠಮಮಗ್ಗೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇವ ಉಪರಿ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನಿಯಮೇತೀ’’ತಿ ವಾದೋ ಪನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಸಚೇ ಹಿ ಉಪರಿ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಬಲವತೀ ಹೋತಿ, ಏಕಬೀಜೀ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತತೋ ಮನ್ದತರಾಯ ಕೋಲಂಕೋಲೋ, ತತೋ ಮನ್ದತರಾಯ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋತಿ.

ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ವಟ್ಟಜ್ಝಾಸಯೋ ಹೋತಿ ವಟ್ಟಾಭಿರತೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಟ್ಟಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಿಚರತಿ ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಸೇಟ್ಠಿ, ವಿಸಾಖಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಚೂಳರಥಮಹಾರಥಾ ದೇವಪುತ್ತಾ, ಅನೇಕವಣ್ಣೋ ದೇವಪುತ್ತೋ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ, ನಾಗದತ್ತೋ ದೇವಪುತ್ತೋತಿ ಇಮೇ ಹಿ ಏತ್ತಕಾ ಜನಾ ವಟ್ಟಜ್ಝಾಸಯಾ ವಟ್ಟಾಭಿರತಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಛ ದೇವಲೋಕೇ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಅಕನಿಟ್ಠೇ ಠತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇಮೇ ಇಧ ನ ಗಹಿತಾ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚಿಮೇ, ಯೋಪಿ ಮನುಸ್ಸೇಸುಯೇವ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಯೋಪಿ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ದೇವೇಸುಯೇವ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಅಪರಾಪರಂ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಇಮೇಪಿ ಇಧ ನ ಗಹಿತಾ. ಕಾಲೇನ ದೇವೇ, ಕಾಲೇನ ಮನುಸ್ಸೇ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣನ್ತೋವ ಇಧ ಗಹಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋತಿ ಇದಂ ಇಧಟ್ಠಕವೋಕಿಣ್ಣಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕಥಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಧಮ್ಮಾನುಸಾರೀ ಸದ್ಧಾನುಸಾರೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಧುರಾನಿ, ದ್ವೇ ಸೀಸಾನಿ, ದ್ವೇ ಅಭಿನಿವೇಸಾ – ಸದ್ಧಾಧುರಂ, ಪಞ್ಞಾಧುರಂ, ಸದ್ಧಾಸೀಸಂ, ಪಞ್ಞಾಸೀಸಂ, ಸದ್ಧಾಭಿನಿವೇಸೋ, ಪಞ್ಞಾಭಿನಿವೇಸೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಸಚೇ ಸದ್ಧಾಯ ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ, ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸಾಮಿ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಸದ್ಧಂ ಧುರಂ ಕತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ, ಸೋ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸದ್ಧಾನುಸಾರೀ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಫಲಕ್ಖಣೇ ಪನ ಸದ್ಧಾವಿಮುತ್ತೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಏಕಬೀಜೀ ಕೋಲಂಕೋಲೋ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋತಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಏಕೇಕೋ ದುಕ್ಖಾಪಟಿಪದಾದಿವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಸದ್ಧಾಧುರೇನ ದ್ವಾದಸ ಜನಾ ಹೋನ್ತಿ.

ಯೋ ಪನ ‘‘ಸಚೇ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ, ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸಾಮಿ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞಂ ಧುರಂ ಕತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ, ಸೋ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರೀ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಫಲಕ್ಖಣೇ ಪನ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಏಕಬೀಜಿಆದಿಭೇದೇನ ದ್ವಾದಸಭೇದೋವ ಹೋತಿ. ಏವಂ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಫಲಕ್ಖಣೇ ಚತುವೀಸತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ.

ತಿಪಿಟಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ‘‘ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಸೋಧೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪರತೀರಂ ಗತೋ. ತಂ ಏಕೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ, ಥೇರೋ ಆಗಮನಕಾಲೇ ‘‘ಗಚ್ಛಾಮಿ ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಹಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ಗನ್ತುಂ, ಭದ್ದನ್ತಂ ಪನ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಯಾ ಸಾಸನಸ್ಸ ಗುಣೋ ಞಾತೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಕೀದಿಸಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಾಮೀ’’ತಿ? ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಚತುವೀಸತಿ ಸೋತಾಪನ್ನೇ ದ್ವಾದಸ ಸಕದಾಗಾಮೀ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸ ಅನಾಗಾಮೀ ದ್ವಾದಸ ಅರಹನ್ತೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವರೂಪಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾತಿ.