೪. ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಸುದ್ಧಿಕವಗ್ಗೋ

೧. ಸುದ್ಧಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೭೧. ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಚತುಭೂಮಕಕುಸಲವಿಪಾಕೇಸು ಚೇವ ಕಿರಿಯಾಸು ಚ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಚತುಭೂಮಕಕುಸಲೇ ಅಕುಸಲೇ ವಿಪಾಕೇ ಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಇತಿ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಚತುಭೂಮಕಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೭. ದುತಿಯಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೭೭. ಸತ್ತಮೇ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತೀತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚವಸೇನ ನ ಪಜಾನನ್ತಿ. ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತೀತಿ ಸಮುದಯಸಚ್ಚವಸೇನ ನ ಪಜಾನನ್ತಿ. ಏವಂ ನಿರೋಧಂ ನಿರೋಧಸಚ್ಚವಸೇನ, ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚವಸೇನಾತಿ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಪನ ಅಧಿಮೋಕ್ಖವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ, ಪಗ್ಗಹವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ, ಉಪಟ್ಠಾನವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ, ಅವಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ, ದಸ್ಸನವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಛನ್ದವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ, ಛನ್ದವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ವೀರಿಯಸತಿಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ. ಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ. ಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ವೀರಿಯಸತಿಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮೇಸು ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಛಸು ಸುತ್ತೇಸು ಚತುಸಚ್ಚಮೇವ ಕಥಿತಂ.

೮. ದಟ್ಠಬ್ಬಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೭೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಕತ್ಥ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಚತೂಸು ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗೇಸೂತಿಆದಿ ಇಮೇಸಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಸವಿಸಯೇ ಜೇಟ್ಠಕಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಾ ರಾಜಾತಿ ರಾಜಪಞ್ಚಮೇಸು ಸಹಾಯೇಸು ‘‘ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವೀಥಿಂ ಓತಿಣ್ಣೇಸು ಏಕಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗತಕಾಲೇ ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ತುಣ್ಹೀ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಗೇಹಸಾಮಿಕೋವ – ‘‘ಇಮೇಸಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ದೇಥ, ಗನ್ಧಮಾಲಾಲಙ್ಕಾರಾದೀನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ ಗೇಹೇ ವಿಚಾರೇತಿ. ದುತಿಯಸ್ಸ, ತತಿಯಸ್ಸ, ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗತಕಾಲೇ ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ತುಣ್ಹೀ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಗೇಹಸಾಮಿಕೋವ – ‘‘ಇಮೇಸಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ದೇಥ, ಗನ್ಧಮಾಲಾಲಙ್ಕಾರಾದೀನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ ಗೇಹೇ ವಿಚಾರೇತಿ. ಅಥ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ರಞ್ಞೋ ಗೇಹಂ ಗತಕಾಲೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ರಾಜಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಇಸ್ಸರೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇಯೇವ – ‘‘ಇಮೇಸಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ದೇಥ, ಗನ್ಧಮಾಲಾಲಙ್ಕಾರಾದೀನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ ಗೇಹೇ ವಿಚಾರೇತಿ. ಏವಮೇವ ಸದ್ಧಾಪಞ್ಚಮಕೇಸು ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ತೇಸು ಸಹಾಯೇಸು ಏಕತೋ ವೀಥಿಂ ಓತರನ್ತೇಸು ವಿಯ ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇಸುಪಿ ಯಥಾ ಪಠಮಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ತುಣ್ಹೀ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಗೇಹಸಾಮಿಕೋವ ವಿಚಾರೇತಿ, ಏವಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಾನಿ ಪತ್ವಾ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಲಕ್ಖಣಂ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಮೇವ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಹೋತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ, ಸೇಸಾನಿ ತದನ್ವಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ದುತಿಯಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ತುಣ್ಹೀ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಗೇಹಸಾಮಿಕೋವ ವಿಚಾರೇತಿ, ಏವಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾನಿ ಪತ್ವಾ ಪಗ್ಗಹಲಕ್ಖಣಂ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಮೇವ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಹೋತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ, ಸೇಸಾನಿ ತದನ್ವಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ತತಿಯಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ತುಣ್ಹೀ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಗೇಹಸಾಮಿಕೋವ ವಿಚಾರೇತಿ, ಏವಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಿ ಪತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣಂ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಮೇವ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಹೋತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ, ಸೇಸಾನಿ ತದನ್ವಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ತುಣ್ಹೀ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಗೇಹಸಾಮಿಕೋವ ವಿಚಾರೇತಿ, ಏವಂ ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖೇ ಪತ್ವಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪಲಕ್ಖಣಂ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಮೇವ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಹೋತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ, ಸೇಸಾನಿ ತದನ್ವಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ರಞ್ಞೋ ಗೇಹಂ ಗತಕಾಲೇ ಪನ ಯಥಾ ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ತುಣ್ಹೀ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ರಾಜಾವ ಗೇಹೇ ವಿಚಾರೇತಿ, ಏವಮೇವ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಪತ್ವಾ ಪಜಾನನಲಕ್ಖಣಂ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಮೇವ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಹೋತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ, ಸೇಸಾನಿ ತದನ್ವಯಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ.

೯-೧೦. ಪಠಮವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೪೭೯-೪೮೦. ನವಮೇ ಸತಿನೇಪಕ್ಕೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಪಕಸ್ಸ ಭಾವೋ ನೇಪಕ್ಕಂ, ಪಞ್ಞಾಯೇತಂ ನಾಮಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಸತಿಭಾಜನೇ ಪಞ್ಞಾ ವುತ್ತಾತಿ? ಸತಿಯಾ ಬಲವಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಬಲವಸತಿ ಹಿ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಸಾ ಚ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ ಬಲವತೀ ಹೋತಿ, ನ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾತಿ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಸತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಚಿರಕತನ್ತಿ ಚಿರಕಾಲಂ ಕತಂ ದಾನಂ ವಾ ಸೀಲಂ ವಾ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ವಾ. ಚಿರಭಾಸಿತನ್ತಿ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಚಿರಕಾಲೇ ಭಾಸಿತಂ. ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ. ಉದಯತ್ಥಗಾಮಿನಿಯಾತಿ ಉದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ, ಉದಯಬ್ಬಯಪರಿಗ್ಗಹಿಕಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸದ್ಧಾಸತಿಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾನಿ, ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಮಿಸ್ಸಕಂ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಲೋಕುತ್ತರಮೇವ ಕಥಿತಂ. ದಸಮೇಪಿ ಅಯಮೇವ ಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ.

ಸುದ್ಧಿಕವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಮುದುತರವಗ್ಗೋ

೧. ಪಟಿಲಾಭಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೮೧. ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇ ಆರಬ್ಭಾತಿ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇ ಪಟಿಚ್ಚ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇ ಭಾವೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತಿನ್ದ್ರಿಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೨. ಪಠಮಸಂಖಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೮೨. ದುತಿಯೇ ತತೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲವಸೇನ ನಿಸ್ಸಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಮತ್ತಾನಿ ಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ತತೋ ಮುದುತರೇಹೀತಿ ತೇಹಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಮುದುತರಾನಿ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಸ್ಸ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರಿಮಗ್ಗಸ್ಸ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಸದ್ಧಾನುಸಾರಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ.

ತಥಾ ಸಮತ್ತಾನಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರಿಮಗ್ಗಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಸದ್ಧಾನುಸಾರಿಮಗ್ಗಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ.

ಸಮತ್ತಾನಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅರಹತ್ತಫಲಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಾನುಸಾರಿಸದ್ಧಾನುಸಾರಿನೋ ಪನ ದ್ವೇಪಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಟ್ಠಪುಗ್ಗಲಾ, ಮಗ್ಗಟ್ಠಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ನೇಸಂ ನಾನತ್ತಂ ಜಾತನ್ತಿ ಆಗಮನೇನಪಿ ಮಗ್ಗೇನಪಿ. ಸದ್ಧಾನುಸಾರೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ಹಿ ಉದ್ದಿಸಾಪೇನ್ತೋ ಪರಿಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಮಗ್ಗಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಧಮ್ಮಾನುಸಾರೀ ಏಕೇನ ವಾ ದ್ವೀಹಿ ವಾ ಸವನೇಹಿ. ಏವಂ ತಾವ ನೇಸಂ ಆಗಮನೇನ ನಾನತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಧಮ್ಮಾನುಸಾರಿಸ್ಸ ಪನ ಮಗ್ಗೋ ತಿಕ್ಖೋ ಹೋತಿ, ಸೂರಂ ಞಾಣಂ ವಹತಿ, ಅಸಙ್ಖಾರೇನ ಅಪ್ಪಯೋಗೇನ ಕಿಲೇಸೇ ಛಿನ್ದತಿ ಕದಲಿಕ್ಖನ್ಧಂ ವಿಯ ತಿಖಿಣಾ ಅಸಿಧಾರಾ. ಸದ್ಧಾನುಸಾರಿಸ್ಸ ನ ತಸ್ಸ ವಿಯ ಮಗ್ಗೋ ತಿಕ್ಖೋ ಹೋತಿ, ನ ಸೂರಂ ಞಾಣಂ ವಹತಿ, ಸಸಙ್ಖಾರೇನ ಸಪ್ಪಯೋಗೇನ ಕಿಲೇಸೇ ಛಿನ್ದತಿ ಕದಲಿಕ್ಖನ್ಧಂ ವಿಯ ಅತಿಖಿಣಾ ಅಸಿಧಾರಾ. ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯೇ ಪನ ತೇಸಂ ನಾನತ್ತಂ ನತ್ಥಿ. ಅವಸೇಸಾ ಚ ಕಿಲೇಸಾ ಖೀಯನ್ತಿ.

೩. ದುತಿಯಸಂಖಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೮೩. ತತಿಯೇ ತತೋತಿ ಫಲವಸೇನ ನಿಸ್ಸಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಮತ್ತಾನಿ ಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅರಹತ್ತಫಲಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಅರಹತ್ತಫಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅರಹಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅರಹತ್ತಫಲತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಇನ್ದ್ರಿಯವೇಮತ್ತತಾ ಫಲವೇಮತ್ತತಾ ಹೋತೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯನಾನತ್ತೇನ ಫಲನಾನತ್ತಂ, ಫಲನಾನತ್ತೇನ ಪುಗ್ಗಲನಾನತ್ತನ್ತಿ.

೪. ತತಿಯಸಂಖಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೮೪. ಚತುತ್ಥೇ ಪರಿಪೂರಂ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ ಆರಾಧೇತೀತಿ ಪರಿಪೂರಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಆರಾಧೇತಿ. ಪದೇಸಂ ಪದೇಸಕಾರೀತಿ ಅವಸೇಸೇ ತಯೋ ಪದೇಸಮಗ್ಗೇ ಕರೋನ್ತೋ ಪದೇಸಂ ಫಲತ್ತಯಮತ್ತಮೇವ ಆರಾಧೇತಿ. ಇತಿ ಇಮೇಸು ಚತೂಸುಪಿ ಸುತ್ತೇಸು ಮಿಸ್ಸಕಾನೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ.

೫-೭. ಪಠಮವಿತ್ಥಾರಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೪೮೫-೪೮೭. ಪಞ್ಚಮೇ ತತೋ ಮುದುತರೇಹೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ನಿಸ್ಸಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಹಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಉದ್ಧಂಸೋತಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮಿಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇಯೇವ ಠತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಕ್ಕಾನಿ ನೀಹರಿತಬ್ಬಾನಿ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಮುದುತರಾನಿ ಪಠಮಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ದುತಿಯಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ತತಿಯಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಉದ್ಧಂಸೋತಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮಿಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿನೋಪಿ ಏತೇವ ಪಞ್ಚ ಜನಾ.

ಇದಾನಿ ತೀಣಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕಾನಿ. ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಮುದುತರಾನಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇಯೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಮುದುತರಾನಿ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರಿಮಗ್ಗಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ತೇಹಿಪಿ ಮುದುತರಾನಿ ಸದ್ಧಾನುಸಾರಿಮಗ್ಗಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಛಟ್ಠಸತ್ತಮಾನಿ ವುತ್ತನಯಾನೇವ. ಇಮೇಸು ಪನ ತೀಸುಪಿ ಸುತ್ತೇಸು ಪುಬ್ಬಭಾಗವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನೇವ ಕಥಿತಾನಿ.

೮. ಪಟಿಪನ್ನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೮೮. ಅಟ್ಠಮೇ ತತೋ ಮುದುತರೇಹೀತಿ ಮಗ್ಗಫಲವಸೇನ ನಿಸ್ಸಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಂ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಮೇವ. ಬಾಹಿರೋತಿ ಇಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಪುಗ್ಗಲೇಹಿ ಬಹಿಭೂತೋ. ಪುಥುಜ್ಜನಪಕ್ಖೇ ಠಿತೋತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಠಿತೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಲೋಕುತ್ತರಾನೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ.

೯-೧೦. ಸಮ್ಪನ್ನಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೪೮೯-೪೯೦. ನವಮೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಿನ್ದ್ರಿಯೋ. ದಸಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತದ್ವಯೇ ಮಿಸ್ಸಕಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಕಥಿತಾನೀತಿ.

ಮುದುತರವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಛಳಿನ್ದ್ರಿಯವಗ್ಗೋ

೨. ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೯೨. ತತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ದುತಿಯೇ ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿಆದೀಸು ಇತ್ಥಿಭಾವೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕರೋತೀತಿ ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಪುರಿಸಭಾವೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕರೋತೀತಿ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಜೀವಿತೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕರೋತೀತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಕಂ ಕಿರೇತಂ ಸುತ್ತಂ. ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ‘‘ಕತಿ ನು ಖೋ ವಟ್ಟಿನ್ದ್ರಿಯಾನೀ’’ತಿ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ, ಅಥ ಭಗವಾ ವಟ್ಟಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತೀಣಿಮಾನಿ ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ.

೩. ಅಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೯೩. ತತಿಯೇ ಅನಞ್ಞಾತಞ್ಞಸ್ಸಾಮೀತಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ‘‘ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಅಜಾನಿತಪುಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ. ಅಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಞಾತಧಮ್ಮಾನಂ ಆಜಾನನಾಕಾರೇನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀಸು ಛಸು ಠಾನೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ. ಅಞ್ಞಾತಾವಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾತಾವೀಸು ಅರಹತ್ತಫಲಧಮ್ಮೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತೇನ ತೇನಾಕಾರೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸೇವೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಇದಮ್ಪಿ ಸುತ್ತಂ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಕಮೇವ. ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ‘‘ಕತಿ ನು ಖೋ ಲೋಕುತ್ತರಿನ್ದ್ರಿಯಾನೀ’’ತಿ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ, ಅಥ ಭಗವಾ ತಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನೀತಿಆದಿಮಾಹ.

೪. ಏಕಬೀಜೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೯೪. ಚತುತ್ಥೇ ತತೋ ಮುದುತರೇಹೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನತೋ ನಿಸ್ಸಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಮತ್ತಾನಿ ಹಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸ, ತತೋ ಮುದುತರಾನಿ ಉದ್ಧಂಸೋತಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮಿಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ. ಇಧಾಪಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇ ಠತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಕ್ಕಾನಿ ನೀಹರಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಯಥಾ ಪನ ಪುರಿಮನಯೇ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇ ಠತ್ವಾ ತೀಣಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕಾನಿ, ಏವಮಿಧ ಪಞ್ಚ ನೀಹರಿತಬ್ಬಾನಿ. ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಮುದುತರಾನಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಚ ತೇಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಮುದುತರಾನಿ ಏಕಬೀಜಿಆದೀನಂ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಏಕಬೀಜೀತಿಆದೀಸು ಯೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕಮೇವ ಅತ್ತಭಾವಂ ಜನೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅಯಂ ಏಕಬೀಜೀ ನಾಮ. ಯಥಾಹ ‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕಬೀಜೀ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ, ಸೋ ಏಕಞ್ಞೇವ ಮಾನುಸಕಂ ಭವಂ ಸನ್ಧಾವಿತ್ವಾ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕಬೀಜೀ’’ತಿ (ಪು. ಪ. ೩೩).

ಯೋ ಪನ ದ್ವೇ ತಯೋ ಭವೇ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಕೋಲಂಕೋಲೋ ನಾಮ. ಯಥಾಹ ‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕೋಲಂಕೋಲೋ. ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ, ಸೋ ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾ ಕುಲಾನಿ ಸನ್ಧಾವಿತ್ವಾ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕೋಲಂಕೋಲೋ’’ತಿ (ಪು. ಪ. ೩೨). ತತ್ಥ ಕುಲಾನೀತಿ ಭವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇವ, ಯಾವ ಛಟ್ಠಭವಾ ಸಂಸರನ್ತೋ ಪನ ಕೋಲಂಕೋಲೋವ ಹೋತಿ.

ಯಸ್ಸ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಪರಮಾ ಉಪಪತ್ತಿ, ಅಟ್ಠಮಂ ಭವಂ ನಾದಿಯತಿ, ಅಯಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ ನಾಮ. ಯಥಾಹ ‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ. ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ, ಸೋ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ದೇವೇ ಚ ಮನುಸ್ಸೇ ಚ ಸನ್ಧಾವಿತ್ವಾ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ’’ತಿ (ಪು. ಪ. ೩೧).

ಭಗವತಾ ಗಹಿತನಾಮವಸೇನೇವ ಚೇತಾನಿ ತೇಸಂ ನಾಮಾನಿ. ‘‘ಏತ್ತಕಞ್ಹಿ ಠಾನಂ ಗತೋ ಏಕಬೀಜೀ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏತ್ತಕಂ ಕೋಲಂಕೋಲೋ, ಏತ್ತಕಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ’’ತಿ ಭಗವತಾ ಏತೇಸಂ ನಾಮಂ ಗಹಿತಂ. ನಿಯಮತೋ ಪನ ‘‘ಅಯಂ ಏಕಬೀಜೀ, ಅಯಂ ಕೋಲಂಕೋಲೋ, ಅಯಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ’’ತಿ ನತ್ಥಿ.

ಕೋ ಪನ ನೇಸಂ ಏತಂ ಪಭೇದಂ ನಿಯಮೇತೀತಿ? ಕೇಚಿ ಪನ ಥೇರಾ ‘‘ಪುಬ್ಬಹೇತು ನಿಯಮೇತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ‘‘ಪಠಮಮಗ್ಗೋ’’, ಕೇಚಿ ‘‘ಉಪರಿಮ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ’’, ಕೇಚಿ ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಪುಬ್ಬಹೇತು ನಿಯಮೇತೀ’’ತಿ ವಾದೇ ಪಠಮಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಕತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಉಪರಿ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ ಅನುಪನಿಸ್ಸಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ ವಚನಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ‘‘ಪಠಮಮಗ್ಗೋ ನಿಯಮೇತೀ’’ತಿ ವಾದೇ ಉಪರಿ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ನಿರತ್ಥಕತಾ ಆಪಜ್ಜತಿ. ‘‘ಉಪರಿ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ ನಿಯಮೇನ್ತೀ’’ತಿ ವಾದೇ ಪಠಮಮಗ್ಗೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇವ ಉಪರಿ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನಿಯಮೇತೀ’’ತಿ ವಾದೋ ಪನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಸಚೇ ಹಿ ಉಪರಿ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಬಲವತೀ ಹೋತಿ, ಏಕಬೀಜೀ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತತೋ ಮನ್ದತರಾಯ ಕೋಲಂಕೋಲೋ, ತತೋ ಮನ್ದತರಾಯ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋತಿ.

ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ವಟ್ಟಜ್ಝಾಸಯೋ ಹೋತಿ ವಟ್ಟಾಭಿರತೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಟ್ಟಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಿಚರತಿ ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಸೇಟ್ಠಿ, ವಿಸಾಖಾ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಚೂಳರಥಮಹಾರಥಾ ದೇವಪುತ್ತಾ, ಅನೇಕವಣ್ಣೋ ದೇವಪುತ್ತೋ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ, ನಾಗದತ್ತೋ ದೇವಪುತ್ತೋತಿ ಇಮೇ ಹಿ ಏತ್ತಕಾ ಜನಾ ವಟ್ಟಜ್ಝಾಸಯಾ ವಟ್ಟಾಭಿರತಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಛ ದೇವಲೋಕೇ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಅಕನಿಟ್ಠೇ ಠತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇಮೇ ಇಧ ನ ಗಹಿತಾ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚಿಮೇ, ಯೋಪಿ ಮನುಸ್ಸೇಸುಯೇವ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಯೋಪಿ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ದೇವೇಸುಯೇವ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಅಪರಾಪರಂ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಇಮೇಪಿ ಇಧ ನ ಗಹಿತಾ. ಕಾಲೇನ ದೇವೇ, ಕಾಲೇನ ಮನುಸ್ಸೇ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣನ್ತೋವ ಇಧ ಗಹಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋತಿ ಇದಂ ಇಧಟ್ಠಕವೋಕಿಣ್ಣಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕಥಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಧಮ್ಮಾನುಸಾರೀ ಸದ್ಧಾನುಸಾರೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಧುರಾನಿ, ದ್ವೇ ಸೀಸಾನಿ, ದ್ವೇ ಅಭಿನಿವೇಸಾ – ಸದ್ಧಾಧುರಂ, ಪಞ್ಞಾಧುರಂ, ಸದ್ಧಾಸೀಸಂ, ಪಞ್ಞಾಸೀಸಂ, ಸದ್ಧಾಭಿನಿವೇಸೋ, ಪಞ್ಞಾಭಿನಿವೇಸೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಸಚೇ ಸದ್ಧಾಯ ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ, ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸಾಮಿ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಸದ್ಧಂ ಧುರಂ ಕತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ, ಸೋ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸದ್ಧಾನುಸಾರೀ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಫಲಕ್ಖಣೇ ಪನ ಸದ್ಧಾವಿಮುತ್ತೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಏಕಬೀಜೀ ಕೋಲಂಕೋಲೋ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋತಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಏಕೇಕೋ ದುಕ್ಖಾಪಟಿಪದಾದಿವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಸದ್ಧಾಧುರೇನ ದ್ವಾದಸ ಜನಾ ಹೋನ್ತಿ.

ಯೋ ಪನ ‘‘ಸಚೇ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ, ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸಾಮಿ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞಂ ಧುರಂ ಕತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ, ಸೋ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರೀ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಫಲಕ್ಖಣೇ ಪನ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಏಕಬೀಜಿಆದಿಭೇದೇನ ದ್ವಾದಸಭೇದೋವ ಹೋತಿ. ಏವಂ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಫಲಕ್ಖಣೇ ಚತುವೀಸತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ.

ತಿಪಿಟಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ‘‘ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಸೋಧೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪರತೀರಂ ಗತೋ. ತಂ ಏಕೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ, ಥೇರೋ ಆಗಮನಕಾಲೇ ‘‘ಗಚ್ಛಾಮಿ ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಹಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ಗನ್ತುಂ, ಭದ್ದನ್ತಂ ಪನ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಯಾ ಸಾಸನಸ್ಸ ಗುಣೋ ಞಾತೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಕೀದಿಸಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಾಮೀ’’ತಿ? ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಚತುವೀಸತಿ ಸೋತಾಪನ್ನೇ ದ್ವಾದಸ ಸಕದಾಗಾಮೀ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸ ಅನಾಗಾಮೀ ದ್ವಾದಸ ಅರಹನ್ತೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವರೂಪಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾತಿ.

೫-೧೦. ಸುದ್ಧಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೪೯೫-೫೦೦. ಪಞ್ಚಮೇ ಚಕ್ಖು ಚ ತಂ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತೇನ ಇನ್ದಟ್ಠೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚಾತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಗ್ಗೇ ಪಠಮಸುತ್ತಞ್ಚೇವ ಛಟ್ಠಾದೀನಿ ಚ ಪಞ್ಚಾತಿ ಛ ಸುತ್ತಾನಿ ಚತುಸಚ್ಚವಸೇನ ಕಥಿತಾನೀತಿ.

ಛಳಿನ್ದ್ರಿಯವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯವಗ್ಗೋ

೧-೫. ಸುದ್ಧಿಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೫೦೧-೫೦೫. ಚತುತ್ಥವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸುಖಞ್ಚ ತಂ ಸಹಜಾತಾನಂ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತೇನ ಇನ್ದಟ್ಠೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚಾತಿ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಕಾಮಾವಚರಾನೇವ, ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅರೂಪಾವಚರಂ ಸೇಸಂ ತೇಭೂಮಕಂ, ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಚತುಭೂಮಕಂ. ದುತಿಯಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚತುಸಚ್ಚವಸೇನೇವ ಕಥಿತಾನಿ.

೬. ಪಠಮವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೦೬. ಛಟ್ಠೇ ಕಾಯಿಕನ್ತಿ ಕಾಯಪಸಾದವತ್ಥುಕಂ. ಸುಖನ್ತಿ ಅಯಮಸ್ಸ ಸರೂಪನಿದ್ದೇಸೋ. ಸಾತನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ, ಮಧುರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸಜನ್ತಿ ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸತೋ ಜಾತಂ. ಸುಖಂ ಸಾತನ್ತಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ವೇದಯಿತನ್ತಿ ಅಯಮಸ್ಸ ಸಬ್ಬವೇದನಾಸಾಧಾರಣೋ ಅಞ್ಞಧಮ್ಮವಿಸಿಟ್ಠೋ ಸಭಾವನಿದ್ದೇಸೋ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಾಯಿಕಂ ವಾ ಚೇತಸಿಕಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಚಕ್ಖಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪಸಾದಕಾಯೇ ವತ್ಥುಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಕಾಯಿಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಾಯಪಸಾದವತ್ಥುಕಂ ಪನ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

೯. ಕಟ್ಠೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೦೯. ನವಮೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕಟ್ಠಾನನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅರಣೀನಂ. ಸಙ್ಘಟ್ಟನಸಮೋಧಾನಾತಿ ಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ಚೇವ ಸಮೋಧಾನೇನ ಚ. ಉಸ್ಮಾತಿ ಉಸುಮಾಕಾರೋ. ತೇಜೋತಿ ಅಗ್ಗಿಧೂಮೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಧರಾರಣೀ ವಿಯ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಂ, ಉತ್ತರಾರಣೀ ವಿಯ ಫಸ್ಸೋ, ಸಙ್ಘಟ್ಟೋ ವಿಯ ಫಸ್ಸಸಙ್ಘಟ್ಟನಂ, ಅಗ್ಗಿ ವಿಯ ವೇದನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ಉತ್ತರಾರಣೀ ವಿಯ, ಫಸ್ಸೋ ಅಧರಾರಣೀ ವಿಯ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೧೦. ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೧೦. ದಸಮಂ ಯಥಾಧಮ್ಮರಸೇನ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಇನ್ದ್ರಿಯವಿಭಙ್ಗೇ ಸೇಸಸುತ್ತಾನಿ ವಿಯ ಅದೇಸಿತತ್ತಾ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಕಸುತ್ತಂ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಪಚ್ಚಯವೇವಚನಾನೇವ. ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ಪಜಾನಾತೀತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚವಸೇನೇವ ಪಜಾನಾತಿ. ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯನ್ತಿ ಕಣ್ಟಕೇನ ವಾ ವಿದ್ಧಸ್ಸ ಮಙ್ಕುಲೇನ ವಾ ದಟ್ಠಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇ ವಾ ವಲಿಯಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಹಗತಂ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಏತಸ್ಸ ಸಮುದಯೋತಿ ಪಜಾನಾತಿ.

ಪರತೋ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಕಾರಣವಸೇನೇವ ಸಮುದಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪತ್ತಚೀವರಾದೀನಂ ವಾ ಹಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದೀನಂ ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ವಿನಾಸೇನ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ತೇಸಂ ವಿನಾಸಂ ತಸ್ಸ ಸಮುದಯೋತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಸುಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವರಸಯನೇ ನಿಪನ್ನಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾದಸಮ್ಬಾಹನತಾಲವಣ್ಟವಾತಾದಿಸಮ್ಫಸ್ಸೇನ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಫಸ್ಸಂ ತಸ್ಸ ಸಮುದಯೋತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಪನ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಮನಾಪಾನಂ ಪಟಿಲಾಭವಸೇನ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಪಟಿಲಾಭಂ ತಸ್ಸ ಸಮುದಯೋತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಮಜ್ಝತ್ತಾಕಾರೇನ ಪನ ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರೇಸು ಮಜ್ಝತ್ತಾಕಾರಂ ತಸ್ಸ ಸಮುದಯೋತಿ ಪಜಾನಾತಿ.

ಕತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹೀತಿಆದೀಸು ಪನ ಅಯಂ ಏಕತೋವ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ – ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಹಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಉಪಚಾರಕ್ಖಣೇಯೇವ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ, ದೋಮನಸ್ಸಾದೀನಿ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಾದೀನಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತೇಸಂ ಅತಿಸಯನಿರೋಧತ್ತಾ ಅಯಂ ಝಾನೇಸುಯೇವ ನಿರೋಧೋ ವುತ್ತೋ. ಅತಿಸಯನಿರೋಧೋ ಹಿ ತೇಸಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀಸು, ನ ನಿರೋಧೋಯೇವ, ನಿರೋಧೋಯೇವ ಪನ ಉಪಚಾರಕ್ಖಣೇ, ನಾತಿಸಯನಿರೋಧೋ. ತಥಾ ಹಿ ನಾನಾವಜ್ಜನೇ ಪಠಮಜ್ಝಾನುಪಚಾರೇ ನಿರುದ್ಧಸ್ಸಾಪಿ ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಡಂಸಮಕಸಾದಿಸಮ್ಫಸ್ಸೇನ ವಾ ವಿಸಮಾಸನುಪತಾಪೇನ ವಾ ಸಿಯಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ, ನ ತ್ವೇವ ಅನ್ತೋಅಪ್ಪನಾಯಂ. ಉಪಚಾರೇ ವಾ ನಿರುದ್ಧಮ್ಪೇತಂ ನ ಸುಟ್ಠು ನಿರುದ್ಧಂ ಹೋತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖೇನ ಅವಿಹತತ್ತಾ. ಅನ್ತೋಅಪ್ಪನಾಯಂ ಪನ ಪೀತಿಫರಣೇನ ಸಬ್ಬೋ ಕಾಯೋ ಸುಖೋಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತಿ, ಸುಖೋಕ್ಕನ್ತಕಾಯಸ್ಸ ಚ ಸುಟ್ಠು ನಿರುದ್ಧಂ ಹೋತಿ ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಟಿಪಕ್ಖೇನ ವಿಹತತ್ತಾ. ನಾನಾವಜ್ಜನೇಯೇವ ಚ ದುತಿಯಜ್ಝಾನುಪಚಾರೇ ಪಹೀನಸ್ಸ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಯಸ್ಮಾ ಏತಂ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಪಚ್ಚಯೇಪಿ ಕಾಯಕಿಲಮಥೇ ಚಿತ್ತುಪಘಾತೇ ಚ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾಭಾವೇ ನೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯತ್ಥ ಪನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಭಾವೇ, ಅಪ್ಪಹೀನಾ ಏವ ಚ ದುತಿಯಜ್ಝಾನುಪಚಾರೇ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾತಿ ತತ್ಥಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ. ನ ತ್ವೇವ ದುತಿಯಜ್ಝಾನೇ ಪಹೀನಪಚ್ಚಯತ್ತಾ. ತಥಾ ತತಿಯಜ್ಝಾನುಪಚಾರೇ ಪಹೀನಸ್ಸಾಪಿ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಪೀತಿಸಮುಟ್ಠಾನಪಣೀತರೂಪಫುಟ್ಠಕಾಯಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ, ನ ತ್ವೇವ ತತಿಯಜ್ಝಾನೇ. ತತಿಯಜ್ಝಾನೇ ಹಿ ಸುಖಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಪೀತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ನಿರುದ್ಧಾ. ತಥಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನುಪಚಾರೇ ಪಹೀನಸ್ಸಾಪಿ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಆಸನ್ನತ್ತಾ ಅಪ್ಪನಾಪ್ಪತ್ತಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ಅಭಾವೇನ ಸಮ್ಮಾ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ಚ ಸಿಯಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ, ನ ತ್ವೇವ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಪರಿಸೇಸಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ.

ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ತದತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ಅಲಾಭೀ ಸಮಾನೋ ಉಪ್ಪಾದನತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತಿ, ಲಾಭೀ ಸಮಾನೋ ಸಮಾಪಜ್ಜನತ್ಥಾಯಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸುಪಿ ಸುತ್ತೇಸು ಸಮ್ಮಸನವಾರೋವ ಕಥಿತೋತಿ.

ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ಜರಾವಗ್ಗೋ

೧. ಜರಾಧಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೧೧. ಪಞ್ಚಮವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಪಚ್ಛಾತಪೇತಿ ಪಾಸಾದಚ್ಛಾಯಾಯ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನತ್ತಾ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಭಾಗೇ ಆತಪೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಿಟ್ಠಿಂ ಓತಾಪಯಮಾನೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಪಿ ಉಪಾದಿನ್ನಕಸರೀರೇ ಉಣ್ಹಕಾಲೇ ಉಣ್ಹಂ ಹೋತಿ, ಸೀತಕಾಲೇ ಸೀತಂ, ಅಯಞ್ಚ ಹಿಮಪಾತಸೀತಸಮಯೋ. ತಸ್ಮಾ ಮಹಾಚೀವರಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಸೂರಿಯರಸ್ಮೀಹಿ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಓತಾಪಯಮಾನೋ ನಿಸೀದಿ.

ಕಿಂ ಪನ ಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ? ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಿಂ ತಾಪೇತೀತಿ? ರಸ್ಮಿತೇಜಂ. ಯಥೇವ ಹಿ ಠಿತಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಪರಿಮಣ್ಡಲಾಯ ಛಾಯಾಯ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿಯೋ ಸರೀರಂ ನ ಫುಸನ್ತಿ, ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಪನ ತೇಜೋ ಫರತಿ, ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸೂರಿಯರಸ್ಮೀಸು ಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣನ್ತೀಸುಪಿ ಸತ್ಥಾ ತೇಜಂ ತಾಪೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅನೋಮಜ್ಜನ್ತೋತಿ ಪಿಟ್ಠಿಪರಿಕಮ್ಮಕರಣವಸೇನ ಅನುಮಜ್ಜನ್ತೋ. ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಭನ್ತೇತಿ ಥೇರೋ ಭಗವತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಮಹಾಚೀವರಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಂಸಕೂಟಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಸುವಣ್ಣಾವಟ್ಟಂ ವಿಯ ಕೇಸಗ್ಗಪ್ಪಮಾಣಂ ವಲಿಯಾವಟ್ಟಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಏವರೂಪೇಪಿ ನಾಮ ಸರೀರೇ ಜರಾ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾತಸಂವೇಗೋ ಜರಂ ಗರಹನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಗರಹನಚ್ಛರಿಯಂ ನಾಮ ಕಿರೇತಂ.

ನ ಚೇವಂ ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ತಾವ ಪರಿಸುದ್ಧೋತಿ ಯಥಾ ಪಕತಿಯಾ ಛವಿವಣ್ಣೋ ಪರಿಸುದ್ಧೋ, ನ ಏವಮೇತರಹೀತಿ ದೀಪೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ತಥಾಗತಸ್ಸ ಹಿ ದಹರಕಾಲೇ ಸಙ್ಕುಸತಸಮಬ್ಭಾಹತಂ ಉಸಭಚಮ್ಮಂ ವಿಯ ವಿಹತವಲಿಕೋ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಠಪಿತೋ ಹತ್ಥೋ ಭಸ್ಸತೇವ, ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ತೇಲಪುಞ್ಛನಾಕಾರಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಪನ ಸಿರಾಜಾಲಾ ಮಿಲಾಯನ್ತಿ, ಸನ್ಧಿಪಬ್ಬಾನಿ ಸಿಥಿಲಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಮಂಸಂ ಅಟ್ಠಿತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಸಿಥಿಲಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಓಲಮ್ಬತಿ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಏವರೂಪಂ ನ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಪಾಕಟಂ, ಸನ್ತಿಕಾವಚರತ್ತಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸೇವ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ.

ಸಿಥಿಲಾನಿ ಚ ಗತ್ತಾನೀತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಮುಖೇ ಅಂಸಕೂಟನ್ತರೇಹಿ ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ವಲಿಯೋ ಸನ್ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಸತ್ಥು ಪನೇತಂ ನತ್ಥಿ, ಥೇರೋ ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಂಸಕೂಟಾನಂ ಅನ್ತರೇ ವಲಿಯಾವಟ್ಟಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ಸಬ್ಬಾನಿ ವಲಿಯಜಾತಾನೀತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪಾಕಟವಸೇನ ಏವಮಾಹ – ಸತ್ಥು ಪನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಿಯ ವಲಿಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಪುರತೋ ಪಬ್ಭಾರೋ ಚ ಕಾಯೋತಿ ಸತ್ಥಾ ಬ್ರಹ್ಮುಜುಗತ್ತೋ, ದೇವನಗರೇ ಸಮುಸ್ಸಿತಸುವಣ್ಣತೋರಣಂ ವಿಯಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಉಜುಕಮೇವ ಉಗ್ಗತೋ. ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಪನ ಕಾಯೋ ಪುರತೋ ವಙ್ಕೋ ಹೋತಿ, ಸ್ವಾಯಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಪಾಕಟೋ, ಸನ್ತಿಕಾವಚರತ್ತಾ ಪನ ಥೇರಸ್ಸೇವ ಪಾಕಟೋ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ದಿಸ್ಸತಿ ಚ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾನಿ. ಯತೋ ಪನ ಪಕತಿಯಾ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಛವಿವಣ್ಣೋ, ಇದಾನಿ ನ ತಥಾ ಪರಿಸುದ್ಧೋ, ಅಂಸಕೂಟನ್ತರೇ ವಲಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಬ್ರಹ್ಮುಜುಕಾಯೋ ಪುರತೋ ವಙ್ಕೋ, ಇಮಿನಾವ ಕಾರಣೇನ ಚಕ್ಖಾದೀನಞ್ಚ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನಯಗ್ಗಾಹತೋ ಏವಮಾಹ. ಧೀ ತಂ ಜಮ್ಮಿ ಜರೇ ಅತ್ಥೂತಿ ಲಾಮಕೇ ಜರೇ ಧೀ ತಂ ತುಯ್ಹಂ ಹೋತು, ಧಿಕ್ಕಾರೋ ತಂ ಫುಸತು. ಬಿಮ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ತಭಾವೋ.

೨. ಉಣ್ಣಾಭಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೧೨. ದುತಿಯೇ ಗೋಚರವಿಸಯನ್ತಿ ಗೋಚರಭೂತಂ ವಿಸಯಂ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಚಕ್ಖು ಸೋತಸ್ಸ, ಸೋತಂ ವಾ ಚಕ್ಖುಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಏಕಂ ಏಕಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ. ಸಚೇ ಹಿ ನೀಲಾದಿಭೇದಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಉಪನೇಯ್ಯ – ‘‘ಇಙ್ಘ ತ್ವಂ ತಾವ ನಂ ವವತ್ಥಪೇಹಿ ವಿಭಾವೇಹಿ ‘ಕಿನ್ನಾಮೇತಂ ಆರಮ್ಮಣ’’’ನ್ತಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿನಾಪಿ ಮುಖೇನ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಅರೇ, ಅನ್ಧಬಾಲ, ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಪರಿಧಾವಮಾನೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ಮಯಾ ಕುಹಿಂ ಏತಸ್ಸ ಜಾನನಕಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ತಂ ಆಹರ, ಚಕ್ಖುಪಸಾದೇ ಉಪನೇಹಿ, ಅಹಮೇತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ – ಯದಿ ವಾ ನೀಲಂ, ಯದಿ ವಾ ಪೀತಕಂ. ನ ಹಿ ಏಸೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಸಯೋ, ಮಯ್ಹಮೇವೇಸೋ ವಿಸಯೋ’’ತಿ. ಸೇಸದ್ವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏವಮೇತಾನಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋನ್ತಿ ನಾಮ.

ಕಿಂ ಪಟಿಸರಣನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ಕಿಂ ಪಟಿಸರಣಂ, ಕಿಂ ಏತಾನಿ ಪಟಿಸರನ್ತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಮನೋ ಪಟಿಸರಣನ್ತಿ ಜವನಮನೋ ಪಟಿಸರಣಂ. ಮನೋವ ನೇಸನ್ತಿ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಜವನಮನೋವ ಏತೇಸಂ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ರಜ್ಜನಾದಿವಸೇನ ಅನುಭೋತಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಹಿ ರೂಪದಸ್ಸನಮತ್ತಮೇವ, ಏತ್ಥ ರಜ್ಜನಂ ವಾ ದುಸ್ಸನಂ ವಾ ಮುಯ್ಹನಂ ವಾ ನತ್ಥಿ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ದ್ವಾರೇ ಜವನಂ ರಜ್ಜತಿ ವಾ ದುಸ್ಸತಿ ವಾ ಮುಯ್ಹತಿ ವಾ. ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ತತ್ರಾಯಂ ಉಪಮಾ – ಪಞ್ಚ ಕಿರ ದುಬ್ಬಲಭೋಜಕಾ ರಾಜಾನಂ ಸೇವಿತ್ವಾ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕಸಿರೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚಕುಲಿಕೇ ಗಾಮೇ ಪರಿತ್ತಕಂ ಆಯಂ ಲಭಿಂಸು. ತೇಸಂ ತತ್ಥ ಮಚ್ಛಭಾಗೋ ಮಂಸಭಾಗೋ, ಅದ್ದುಕಹಾಪಣೋ ವಾ ಯೋತ್ತಕಹಾಪಣೋ ವಾ ಮಾಸಕಹಾಪಣೋ ವಾ ಅಟ್ಠಕಹಾಪಣೋ ವಾ ಸೋಳಸಕಹಾಪಣೋ ವಾ ಚತುಸಟ್ಠಿಕಹಾಪಣೋ ವಾ ದಣ್ಡೋತಿ ಏತ್ತಕಮತ್ತಮೇವ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಸತವತ್ಥುಕಂ ಪಞ್ಚಸತವತ್ಥುಕಂ ಸಹಸ್ಸವತ್ಥುಕಂ ಮಹಾಬಲಿಂ ರಾಜಾವ ಗಣ್ಹಾತಿ.

ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಕುಲಿಕಗಾಮಾ ವಿಯ ಪಞ್ಚಪಸಾದಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಪಞ್ಚ ದುಬ್ಬಲಭೋಜಕಾ ವಿಯ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ; ರಾಜಾ ವಿಯ ಜವನಂ, ದುಬ್ಬಲಭೋಜಕಾನಂ ಪರಿತ್ತಕಆಯಪಾಪುಣನಂ ವಿಯ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ರೂಪದಸ್ಸನಾದಿಮತ್ತಂ, ರಜ್ಜನಾದಿ ಪನ ಏತೇಸು ನತ್ಥಿ. ರಞ್ಞೋ ಮಹಾಬಲಿಗ್ಗಹಣಂ ವಿಯ ತೇಸು ದ್ವಾರೇಸು ಜವನಸ್ಸ ರಜ್ಜನಾದೀನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಮನೋತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಜವನಂ ವುತ್ತಂ.

ಸತಿ ಪಟಿಸರಣನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸತಿ ಪಟಿಸರಣಂ. ಜವನಮನೋ ಹಿ ಮಗ್ಗಸತಿಂ ಪಟಿಸರತಿ. ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಫಲವಿಮುತ್ತಿ. ಪಟಿಸರಣನ್ತಿ ಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಟಿಸರಣಂ. ತಞ್ಹಿ ಸಾ ಪಟಿಸರತಿ. ನಾಸಕ್ಖಿ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತಂ ಗಹೇತುನ್ತಿ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಪಮಾಣಂ ಗಹೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಅಪ್ಪಟಿಸರಣಂ ಧಮ್ಮಂ ‘‘ಸಪ್ಪಟಿಸರಣ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮೇತಂ ಅಪ್ಪಟಿಸರಣಂ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಸರತಿ. ನಿಬ್ಬಾನೋಗಧನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಬ್ಭನ್ತರಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಂ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ನಿಬ್ಬಾನಪರಾಯಣನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಂ ಅಯನಮಸ್ಸ ಪರಾ ಗತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಅವಸಾನಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪರಿಯೋಸಾನಂ.

ಮೂಲಜಾತಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಮಗ್ಗೇನ ಆಗತಸದ್ಧಾ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಮಮ್ಹಿ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇತಿ ಕಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ? ಝಾನಅನಾಗಾಮಿತಂ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಠಮಮಗ್ಗೇನ ಪಞ್ಚ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ, ಪಠಮಜ್ಝಾನೇನ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾನೀತಿ ಝಾನಅನಾಗಾಮಿಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೋ. ಸೋ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯ. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಪುತ್ತದಾರಂ ಅನುಸಾಸನ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ವಿಚಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಝಾನಂ ನಸ್ಸತಿ, ನಟ್ಠೇ ಝಾನೇ ಗತಿ ಅನಿಬದ್ಧಾ ಹೋತಿ, ಅನಟ್ಠೇ ಪನ ನಿಬದ್ಧಾತಿ ಇಮಂ ಝಾನಅನಾಗಾಮಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಮಾಹ.

೩. ಸಾಕೇತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೧೩. ತತಿಯೇ ಅಞ್ಜನವನೇತಿ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣಪುಪ್ಫಾನಂ ರುಕ್ಖಾನಂ ರೋಪಿತವನೇ. ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ತಂ ಸದ್ಧಾಬಲನ್ತಿ ತಞ್ಹಿ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯೇ ಅಕಮ್ಪನೇನ ಸದ್ಧಾಬಲಂ. ಇತರೇಸಂ ಪಗ್ಗಹಉಪಟ್ಠಾನಅವಿಕ್ಖೇಪಪಜಾನನಲಕ್ಖಣೇಸು ಇನ್ದಟ್ಠೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವೋ, ಕೋಸಜ್ಜಮುಟ್ಠಸಚ್ಚವಿಕ್ಖೇಪಾವಿಜ್ಜಾಸು ಅಕಮ್ಪನೇನ ಬಲಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ತಸ್ಸಾ ನದಿಯಾ ಏಕಸೋತಂ ವಿಯ ಸದ್ಧಾವೀರಿಯಸತಿಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಏತೇಸಂ ನಿನ್ನಾನಾಕರಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ದ್ವೇ ಸೋತಾನಿ ವಿಯ ಇನ್ದಟ್ಠಅಕಮ್ಪನಟ್ಠೇಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಬಲವಸೇನ ನಾನಾಕರಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೪. ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೧೪. ಚತುತ್ಥೇ ಅಮತೋಗಧನ್ತಿ ಅಮತಬ್ಭನ್ತರಂ. ಅಮತಪರಾಯಣನ್ತಿ ಅಮತನಿಬ್ಬತ್ತಿಕಂ. ಅಮತಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಅಮತನಿಟ್ಠಂ. ಸಾಧು ಸಾಧೂತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ ಸಾಧುಕಾರಂ ದೇತಿ.

೫. ಪಠಮಪುಬ್ಬಾರಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೧೫. ಪಞ್ಚಮೇ ತದನ್ವಯಾತಿ ತಂ ಅನುಗಚ್ಛಮಾನಾ, ಅನುವತ್ತಮಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಛಸು ಸುತ್ತೇಸು ಫಲಿನ್ದ್ರಿಯಾನೇವ ಕಥಿತಾನಿ.

೧೦. ಆಪಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೨೦. ದಸಮೇ ಇಮೇ ಖೋ ತೇ ಧಮ್ಮಾತಿ ಉಪರಿ ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ. ಯೇ ಮೇ ಪುಬ್ಬೇ ಸುತಾವ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಮಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಅರಹತ್ತಫಲಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಥೇನ್ತಾನಂಯೇವ ಸುತಾ ಅಹೇಸುಂ. ಕಾಯೇನ ಚ ಫುಸಿತ್ವಾತಿ ನಾಮಕಾಯೇನ ಚ ಫುಸಿತ್ವಾ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ. ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಅತಿವಿಜ್ಝ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಅತಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸಾಮಿ. ಯಾ ಹಿಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಸದ್ಧಾತಿ ಅಯಂ ಕತರಸದ್ಧಾ? ಚತೂಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸದ್ಧಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಕಥಿತಾವ, ಅಯಂ ಪನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸದ್ಧಾ. ಸಮ್ಪಯುತ್ತಸದ್ಧಾ ಹಿ ಮಿಸ್ಸಕಾ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸದ್ಧಾ ಲೋಕಿಯಾವ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಜರಾವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

೬. ಸೂಕರಖತವಗ್ಗೋ

೧. ಸಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೨೧. ಛಟ್ಠವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸೂರೇನಾತಿ ಸೂರಭಾವೇನ. ಬೋಧಾಯಾತಿ ಬುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ.

೨. ಮಲ್ಲಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೨೨. ದುತಿಯೇ ಮಲ್ಲೇಸೂತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಜನಪದೇ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಚತ್ತಾರಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಮಿಸ್ಸಕಾನಿ, ಅರಿಯಞಾಣಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ. ತಮ್ಪಿ ಪನ ಚತುಕ್ಕಿನ್ದ್ರಿಯನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ಮಿಸ್ಸಕನ್ತಿ ಭಾಜೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

೩. ಸೇಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೨೩. ತತಿಯೇ ನ ಹೇವ ಖೋ ಕಾಯೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ವಿಹರತೀತಿ ನ ನಾಮಕಾಯೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ಫುಸಿತುಂ ಪಟಿಲಭಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಅತಿವಿಜ್ಝ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪಞ್ಞಾಯ ಪನ ‘‘ಉಪರಿ ಅರಹತ್ತಫಲಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಸೇಖಭೂಮಿಯಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ವಿಹರತೀತಿ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪಞ್ಞಾಯ ‘‘ಅರಹತ್ತಫಲಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ನ ಕುಹಿಞ್ಚಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚೀತಿ ದ್ವೇಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನಾನೇವ, ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಭವೇ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಲೋಕುತ್ತರಾನಿ, ಛ ಲೋಕಿಕಾನಿ ವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಾನೇವ ಕಥಿತಾನಿ.

೪-೫. ಪದಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೫೨೪-೫೨೫. ಚತುತ್ಥೇ ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಪದಾನಿ ಬೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಧಮ್ಮಪದಾನಿ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸಾ, ಬುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೬-೭. ಪತಿಟ್ಠಿತಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೫೨೬-೫೨೭. ಛಟ್ಠೇ ಚಿತ್ತಂ ರಕ್ಖತಿ ಆಸವೇಸು ಚ ಸಾಸವೇಸು ಚ ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಆಸವುಪ್ಪತ್ತಿಂ ವಾರೇನ್ತೋ ಆಸವೇಸು ಚ ಸಾಸವೇಸು ಚ ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ರಕ್ಖತಿ ನಾಮ. ಸತ್ತಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೮. ಸೂಕರಖತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೨೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಸೂಕರಖತಾಯನ್ತಿ ಸೂಕರಖತಲೇಣೇ. ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿರ ತಂ ಲೇಣಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧನ್ತರೇ ಪಥವಿಯಾ ವಡ್ಢಮಾನಾಯ ಅನ್ತೋಭೂಮಿಗತಂ ಜಾತಂ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕೋ ಸೂಕರೋ ತಸ್ಸ ಛದನಪರಿಯನ್ತಸಮೀಪೇ ಪಂಸುಂ ಖಣಿ. ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ಪಂಸು ಧೋತಾ, ಛದನಪರಿಯನ್ತೋ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ಏಕೋ ವನಚರಕೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಸೀಲವನ್ತೇಹಿ ಪರಿಭುತ್ತಟ್ಠಾನೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಪಂಸುಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಲೇಣಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಕುಟಿಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸುಪರಿನಿಟ್ಠಿತಸುಧಾಕಮ್ಮಚಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ರಜತಪಟ್ಟಸದಿಸಾಯ ವಾಲಿಕಾಯ ಸನ್ಥರಿತಂ ಪರಿವೇಣಂ ಕತ್ವಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ವಸನತ್ಥಾಯ ಅದಾಸಿ, ಲೇಣಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ಅಹೋಸಿ ಓತರಿತ್ವಾ ಆರುಹಿತಬ್ಬಂ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕಂ, ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತಮಾನೋ ಪವತ್ತತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅನುತ್ತರಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಂ. ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸೋತಿ ಸಜೇಟ್ಠಕೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಸೂಕರಖತವಗ್ಗೋ ಛಟ್ಠೋ.

೭. ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯವಗ್ಗೋ

೫೩೧-೬೫೦. ಸತ್ತಮವಗ್ಗೇ ಸತ್ತ ಫಲಾನಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾನಿ, ತೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ದ್ವೇ ಫಲಾನಿ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಮಿಸ್ಸಕಾನಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಇತೋ ಪರಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.