೧. ಸುದ್ಧಿಕವಗ್ಗೋ

೧. ಸುದ್ಧಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೭೧. ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಚತುಭೂಮಕಕುಸಲವಿಪಾಕೇಸು ಚೇವ ಕಿರಿಯಾಸು ಚ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಚತುಭೂಮಕಕುಸಲೇ ಅಕುಸಲೇ ವಿಪಾಕೇ ಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಇತಿ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಚತುಭೂಮಕಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೭. ದುತಿಯಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೭೭. ಸತ್ತಮೇ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತೀತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚವಸೇನ ನ ಪಜಾನನ್ತಿ. ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತೀತಿ ಸಮುದಯಸಚ್ಚವಸೇನ ನ ಪಜಾನನ್ತಿ. ಏವಂ ನಿರೋಧಂ ನಿರೋಧಸಚ್ಚವಸೇನ, ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚವಸೇನಾತಿ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಪನ ಅಧಿಮೋಕ್ಖವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ, ಪಗ್ಗಹವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ, ಉಪಟ್ಠಾನವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ, ಅವಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ, ದಸ್ಸನವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಛನ್ದವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ, ಛನ್ದವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ವೀರಿಯಸತಿಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ. ಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ. ಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಸಮುದಯಾ ವೀರಿಯಸತಿಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮೇಸು ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಛಸು ಸುತ್ತೇಸು ಚತುಸಚ್ಚಮೇವ ಕಥಿತಂ.

೮. ದಟ್ಠಬ್ಬಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೭೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಕತ್ಥ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಚತೂಸು ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗೇಸೂತಿಆದಿ ಇಮೇಸಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಸವಿಸಯೇ ಜೇಟ್ಠಕಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಾ ರಾಜಾತಿ ರಾಜಪಞ್ಚಮೇಸು ಸಹಾಯೇಸು ‘‘ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವೀಥಿಂ ಓತಿಣ್ಣೇಸು ಏಕಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗತಕಾಲೇ ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ತುಣ್ಹೀ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಗೇಹಸಾಮಿಕೋವ – ‘‘ಇಮೇಸಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ದೇಥ, ಗನ್ಧಮಾಲಾಲಙ್ಕಾರಾದೀನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ ಗೇಹೇ ವಿಚಾರೇತಿ. ದುತಿಯಸ್ಸ, ತತಿಯಸ್ಸ, ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗತಕಾಲೇ ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ತುಣ್ಹೀ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಗೇಹಸಾಮಿಕೋವ – ‘‘ಇಮೇಸಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ದೇಥ, ಗನ್ಧಮಾಲಾಲಙ್ಕಾರಾದೀನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ ಗೇಹೇ ವಿಚಾರೇತಿ. ಅಥ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ರಞ್ಞೋ ಗೇಹಂ ಗತಕಾಲೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ರಾಜಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಇಸ್ಸರೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇಯೇವ – ‘‘ಇಮೇಸಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ದೇಥ, ಗನ್ಧಮಾಲಾಲಙ್ಕಾರಾದೀನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ ಗೇಹೇ ವಿಚಾರೇತಿ. ಏವಮೇವ ಸದ್ಧಾಪಞ್ಚಮಕೇಸು ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ತೇಸು ಸಹಾಯೇಸು ಏಕತೋ ವೀಥಿಂ ಓತರನ್ತೇಸು ವಿಯ ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇಸುಪಿ ಯಥಾ ಪಠಮಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ತುಣ್ಹೀ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಗೇಹಸಾಮಿಕೋವ ವಿಚಾರೇತಿ, ಏವಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಾನಿ ಪತ್ವಾ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಲಕ್ಖಣಂ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಮೇವ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಹೋತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ, ಸೇಸಾನಿ ತದನ್ವಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ದುತಿಯಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ತುಣ್ಹೀ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಗೇಹಸಾಮಿಕೋವ ವಿಚಾರೇತಿ, ಏವಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾನಿ ಪತ್ವಾ ಪಗ್ಗಹಲಕ್ಖಣಂ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಮೇವ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಹೋತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ, ಸೇಸಾನಿ ತದನ್ವಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ತತಿಯಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ತುಣ್ಹೀ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಗೇಹಸಾಮಿಕೋವ ವಿಚಾರೇತಿ, ಏವಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಿ ಪತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣಂ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಮೇವ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಹೋತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ, ಸೇಸಾನಿ ತದನ್ವಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ತುಣ್ಹೀ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಗೇಹಸಾಮಿಕೋವ ವಿಚಾರೇತಿ, ಏವಂ ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖೇ ಪತ್ವಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪಲಕ್ಖಣಂ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಮೇವ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಹೋತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ, ಸೇಸಾನಿ ತದನ್ವಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ರಞ್ಞೋ ಗೇಹಂ ಗತಕಾಲೇ ಪನ ಯಥಾ ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ತುಣ್ಹೀ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ರಾಜಾವ ಗೇಹೇ ವಿಚಾರೇತಿ, ಏವಮೇವ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಪತ್ವಾ ಪಜಾನನಲಕ್ಖಣಂ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಮೇವ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಹೋತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ, ಸೇಸಾನಿ ತದನ್ವಯಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ.

೯-೧೦. ಪಠಮವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೪೭೯-೪೮೦. ನವಮೇ ಸತಿನೇಪಕ್ಕೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಪಕಸ್ಸ ಭಾವೋ ನೇಪಕ್ಕಂ, ಪಞ್ಞಾಯೇತಂ ನಾಮಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಸತಿಭಾಜನೇ ಪಞ್ಞಾ ವುತ್ತಾತಿ? ಸತಿಯಾ ಬಲವಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಬಲವಸತಿ ಹಿ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಸಾ ಚ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ ಬಲವತೀ ಹೋತಿ, ನ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾತಿ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಸತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಚಿರಕತನ್ತಿ ಚಿರಕಾಲಂ ಕತಂ ದಾನಂ ವಾ ಸೀಲಂ ವಾ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ವಾ. ಚಿರಭಾಸಿತನ್ತಿ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಚಿರಕಾಲೇ ಭಾಸಿತಂ. ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ. ಉದಯತ್ಥಗಾಮಿನಿಯಾತಿ ಉದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ, ಉದಯಬ್ಬಯಪರಿಗ್ಗಹಿಕಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸದ್ಧಾಸತಿಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾನಿ, ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಮಿಸ್ಸಕಂ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಲೋಕುತ್ತರಮೇವ ಕಥಿತಂ. ದಸಮೇಪಿ ಅಯಮೇವ ಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ.

ಸುದ್ಧಿಕವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.