೧. ಸಮಾಧಿವಗ್ಗೋ

೧. ಸಮಾಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೭೧. ಸಚ್ಚಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸಮಾಧಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ತೇ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಯ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಅಥ ನೇಸಂ ಸತ್ಥಾ – ‘‘ಏವಮೇತೇ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಂ ಲಭಿತ್ವಾ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ, ವಿಸೇಸಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಯೋಗೋ ಕರಣೀಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾಭೂತಾದಿವಸೇನ ಕಾರಣಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಸ್ಮಾ ಸಮಾಹಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಸಮಾಹಿತೇಹಿ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನನತ್ಥಾಯ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಯೋಗೋ ಕರಣೀಯೋ. ತಥಾ ಯಸ್ಮಾ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ತಥಾಗತಸ್ಸೇವ ಪಾತುಭಾವಾ ಪಾಕಟಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ತಥಾಗತೇನ ಸುವಿಭತ್ತಾನಿ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ತೇಸು ಅಪರಿಮಾಣಾ ವಣ್ಣಾ ಅಪರಿಮಾಣಾನಿ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ತೇಸಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ವಟ್ಟಂ ವಡ್ಢತಿ, ತೇಸಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ವಡ್ಢತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏವಂ ನೋ ವಟ್ಟಂ ನ ವಡ್ಢಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಯೋಗೋ ಕರಣೀಯೋ.

೨. ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೭೨. ದುತಿಯಂ ಕಾಯವಿವೇಕವಿಕಲಾನಂ ಕಾಯವಿವೇಕಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ವುತ್ತಂ.

೩. ಪಠಮಕುಲಪುತ್ತಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೦೭೩-೭೫. ತತಿಯೇ ಅಭಿಸಮಯಾಯಾತಿ ಅಭಿಸಮಯತ್ಥಾಯ. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಸಾಸನಾವಚರಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತಥಾ ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮೇಸು, ತೇನ ತೇನ ಅಭಿಲಾಪೇನ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ಪನ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನೇತಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ.

೬. ದುತಿಯಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೭೬. ಛಟ್ಠೇ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪಕಾಸೇಸುನ್ತಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಹನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪಕಾಸಯಿಂಸು. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸುತ್ತೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಾ ಚ ಸಮಣಗಹಣೇನ ಗಹಿತಾ.

೧೦. ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೮೦. ದಸಮೇ ಅನೇಕವಿಹಿತನ್ತಿ ಅನೇಕವಿಧಂ. ತಿರಚ್ಛಾನಕಥನ್ತಿ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕತ್ತಾ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಾನಂ ತಿರಚ್ಛಾನಭೂತಂ ಕಥಂ. ರಾಜಕಥನ್ತಿಆದೀಸು ರಾಜಾನಂ ಆರಬ್ಭ ‘‘ಮಹಾಸಮ್ಮತೋ ಮನ್ಧಾತಾ ಧಮ್ಮಾಸೋಕೋ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪವತ್ತಕಥಾ ರಾಜಕಥಾ. ಏಸ ನಯೋ ಚೋರಕಥಾದೀಸು. ತೇಸು ‘‘ಅಸುಕೋ ರಾಜಾ ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಗೇಹಸಿತಕಥಾವ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ ಹೋತಿ. ‘‘ಸೋಪಿ ನಾಮ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಖಯಂ ಗತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಪನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವೇ ತಿಟ್ಠತಿ. ಚೋರೇಸುಪಿ ‘‘ಮೂಲದೇವೋ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಮೇಘಮಾಲೋ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ’’ತಿ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ‘‘ಅಹೋ ಸೂರಾ’’ತಿ ಗೇಹಸಿತಕಥಾವ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ. ಯುದ್ಧೇಪಿ ಭಾರತಯುದ್ಧಾದೀಸು ‘‘ಅಸುಕೇನ ಅಸುಕೋ ಏವಂ ಮಾರಿತೋ ಏವಂ ವಿದ್ಧೋ’’ತಿ ಕಾಮಸ್ಸಾದವಸೇನೇವ ಕಥಾ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ, ‘‘ತೇಪಿ ನಾಮ ಖಯಂ ಗತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮೇವ ಹೋತಿ. ಅಪಿಚ ಅನ್ನಾದೀಸು ‘‘ಏವಂ ವಣ್ಣವನ್ತಂ ಗನ್ಧವನ್ತಂ ರಸವನ್ತಂ ಫಸ್ಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಖಾದಿಮ್ಹ ಭುಞ್ಜಿಮ್ಹ ಪಿವಿಮ್ಹ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಕಾಮಸ್ಸಾದವಸೇನ ಕಥೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸಾತ್ಥಕಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಏವಂ ವಣ್ಣಾದಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅನ್ನಂ ಪಾನಂ ವತ್ಥಂ ಸಯನಂ ಮಾಲಂ ಗನ್ಧಂ ವಿಲೇಪನಂ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ಅದಮ್ಹ, ಚೇತಿಯೇ ಪೂಜಂ ಅಕರಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಞಾತಿಕಥಾದೀಸುಪಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕಾ ಸೂರಾ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಮಯಂ ಏವಂ ವಿಚಿತ್ರೇಹಿ ಯಾನೇಹಿ ವಿಚರಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ವಾ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸಾತ್ಥಕಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ‘‘ತೇಪಿ ನೋ ಞಾತಕಾ ಖಯಂ ಗತಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಮಯಂ ಏವರೂಪಾ ಉಪಾಹನಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅದಮ್ಹಾ’’ತಿ ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾ. ಗಾಮಕಥಾದೀಸುಪಿ ಸುನಿವಿಟ್ಠದುನ್ನಿವಿಟ್ಠಸುಭಿಕ್ಖದುಬ್ಭಿಕ್ಖಾದಿವಸೇನ ವಾ ‘‘ಅಸುಕಗಾಮವಾಸಿನೋ ಸೂರಾ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಾತ್ಥಕಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಖಯಂ ಗತಾ’’ತಿ ವಾ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ನಿಗಮನಗರಜನಪದಕಥಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಇತ್ಥಿಕಥಾಪಿ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಖಯಂ ಗತಾ’’ತಿ ಏವಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಸೂರಕಥಾಪಿ ‘‘ನನ್ದಿಮಿತ್ತೋ ನಾಮ ಯೋಧೋ ಸೂರೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಸದ್ಧೋ ಪಸನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ, ಖಯಂ ಗತೋ’’ತಿ ಏವಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಸುರಾಕಥಾತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಸಾಪಿ ಚೇಸಾ ಸುರಾಕಥಾ ‘‘ಏವರೂಪಾ ನಾಮ ಸುರಾ ಪೀತಾ ರತಿಜನನೀ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಆದೀನವವಸೇನ ಪನ ‘‘ಉಮ್ಮತ್ತಕಸಂವತ್ತನಿಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಟ್ಟತಿ. ವಿಸಿಖಾಕಥಾಪಿ ‘‘ಅಸುಕವಿಸಿಖಾ ಸುನಿವಿಟ್ಠಾ ದುನ್ನಿವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಅಸುಕವಿಸಿಖಾಯ ವಾಸಿನೋ ಸೂರಾ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ ವಾ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನೇವ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಖಯಂ ಗತಾ’’ತಿ ಏಚ್ಚೇವಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕುಮ್ಭಟ್ಠಾನಕಥಾತಿ ಉದಕತಿತ್ಥಕಥಾ ವುಚ್ಚತಿ, ಕುಮ್ಭದಾಸಿಕಥಾ ವಾ. ಸಾಪಿ ‘‘ಪಾಸಾದಿಕಾ ನಚ್ಚಿತುಂ ಗಾಯಿತುಂ ಛೇಕಾ’’ತಿ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನೇವ ವಟ್ಟತಿ.

ಪುಬ್ಬಪೇತಕಥಾತಿ ಅತೀತಞಾತಿಕಥಾ. ತತ್ಥ ವತ್ತಮಾನಞಾತಿಕಥಾಸದಿಸೋವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ನಾನತ್ತಕಥಾತಿ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಕಥಾಹಿ ವಿಮುತ್ತಾ ಅವಸೇಸಾ ನಾನಾಸಭಾವಾ ನಿರತ್ಥಕಕಥಾ. ಲೋಕಕ್ಖಾಯಿಕಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಕೇನ ನಿಮ್ಮಿತೋ, ಅಸುಕೇನ ನಾಮ ನಿಮ್ಮಿತೋ, ಕಾಕೋ ಸೇತೋ ಅಟ್ಠೀನಂ ಸೇತತ್ತಾ, ಬಲಾಕಾ ರತ್ತಾ ಲೋಹಿತಸ್ಸ ರತ್ತತ್ತಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಕಾ ಲೋಕಾಯತವಿತಣ್ಡಸಲ್ಲಾಪಕಥಾ. ಸಮುದ್ದಕ್ಖಾಯಿಕಾ ನಾಮ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಸಮುದ್ದೋ ಸಾಗರೋ, ಸಾಗರದೇವೇನ ಖನಿತತ್ತಾ ಸಾಗರೋ, ಖತೋ ಮೇತಿ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ನಿವೇದಿತತ್ತಾ ಸಮುದ್ದೋ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಕಾ ನಿರತ್ಥಕಸಮುದ್ದಕ್ಖಾಯಿಕಕಥಾ. ಇತಿ ಭವೋ ಇತಿ ಅಭವೋತಿ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ನಿರತ್ಥಕಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತಕಥಾ ಇತಿಭವಾಭವಕಥಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಭವೋತಿ ಸಸ್ಸತಂ, ಅಭವೋತಿ ಉಚ್ಛೇದಂ. ಭವೋತಿ ವುದ್ಧಿ, ಅಭವೋತಿ ಹಾನಿ. ಭವೋತಿ ಕಾಮಸುಖಂ, ಅಭವೋತಿ ಅತ್ತಕಿಲಮಥೋ. ಇತಿ ಇಮಾಯ ಛಬ್ಬಿಧಾಯ ಇತಿಭವಾಭವಕಥಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಬಾತ್ತಿಂಸ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಪಠಮೋ ವಗ್ಗೋ.