೧೨. ಸಚ್ಚಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಸಮಾಧಿವಗ್ಗೋ

೧. ಸಮಾಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೭೧. ಸಚ್ಚಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸಮಾಧಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ತೇ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಯ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಅಥ ನೇಸಂ ಸತ್ಥಾ – ‘‘ಏವಮೇತೇ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಂ ಲಭಿತ್ವಾ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ, ವಿಸೇಸಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಯೋಗೋ ಕರಣೀಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾಭೂತಾದಿವಸೇನ ಕಾರಣಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಸ್ಮಾ ಸಮಾಹಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಸಮಾಹಿತೇಹಿ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನನತ್ಥಾಯ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಯೋಗೋ ಕರಣೀಯೋ. ತಥಾ ಯಸ್ಮಾ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ತಥಾಗತಸ್ಸೇವ ಪಾತುಭಾವಾ ಪಾಕಟಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ತಥಾಗತೇನ ಸುವಿಭತ್ತಾನಿ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ತೇಸು ಅಪರಿಮಾಣಾ ವಣ್ಣಾ ಅಪರಿಮಾಣಾನಿ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ತೇಸಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ವಟ್ಟಂ ವಡ್ಢತಿ, ತೇಸಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ವಡ್ಢತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏವಂ ನೋ ವಟ್ಟಂ ನ ವಡ್ಢಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಯೋಗೋ ಕರಣೀಯೋ.

೨. ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೭೨. ದುತಿಯಂ ಕಾಯವಿವೇಕವಿಕಲಾನಂ ಕಾಯವಿವೇಕಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ವುತ್ತಂ.

೩. ಪಠಮಕುಲಪುತ್ತಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೦೭೩-೭೫. ತತಿಯೇ ಅಭಿಸಮಯಾಯಾತಿ ಅಭಿಸಮಯತ್ಥಾಯ. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಸಾಸನಾವಚರಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತಥಾ ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮೇಸು, ತೇನ ತೇನ ಅಭಿಲಾಪೇನ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ಪನ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನೇತಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ.

೬. ದುತಿಯಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೭೬. ಛಟ್ಠೇ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪಕಾಸೇಸುನ್ತಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಹನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪಕಾಸಯಿಂಸು. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸುತ್ತೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಾ ಚ ಸಮಣಗಹಣೇನ ಗಹಿತಾ.

೧೦. ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೮೦. ದಸಮೇ ಅನೇಕವಿಹಿತನ್ತಿ ಅನೇಕವಿಧಂ. ತಿರಚ್ಛಾನಕಥನ್ತಿ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕತ್ತಾ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಾನಂ ತಿರಚ್ಛಾನಭೂತಂ ಕಥಂ. ರಾಜಕಥನ್ತಿಆದೀಸು ರಾಜಾನಂ ಆರಬ್ಭ ‘‘ಮಹಾಸಮ್ಮತೋ ಮನ್ಧಾತಾ ಧಮ್ಮಾಸೋಕೋ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪವತ್ತಕಥಾ ರಾಜಕಥಾ. ಏಸ ನಯೋ ಚೋರಕಥಾದೀಸು. ತೇಸು ‘‘ಅಸುಕೋ ರಾಜಾ ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಗೇಹಸಿತಕಥಾವ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ ಹೋತಿ. ‘‘ಸೋಪಿ ನಾಮ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಖಯಂ ಗತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಪನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವೇ ತಿಟ್ಠತಿ. ಚೋರೇಸುಪಿ ‘‘ಮೂಲದೇವೋ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಮೇಘಮಾಲೋ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ’’ತಿ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ‘‘ಅಹೋ ಸೂರಾ’’ತಿ ಗೇಹಸಿತಕಥಾವ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ. ಯುದ್ಧೇಪಿ ಭಾರತಯುದ್ಧಾದೀಸು ‘‘ಅಸುಕೇನ ಅಸುಕೋ ಏವಂ ಮಾರಿತೋ ಏವಂ ವಿದ್ಧೋ’’ತಿ ಕಾಮಸ್ಸಾದವಸೇನೇವ ಕಥಾ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ, ‘‘ತೇಪಿ ನಾಮ ಖಯಂ ಗತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮೇವ ಹೋತಿ. ಅಪಿಚ ಅನ್ನಾದೀಸು ‘‘ಏವಂ ವಣ್ಣವನ್ತಂ ಗನ್ಧವನ್ತಂ ರಸವನ್ತಂ ಫಸ್ಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಖಾದಿಮ್ಹ ಭುಞ್ಜಿಮ್ಹ ಪಿವಿಮ್ಹ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಕಾಮಸ್ಸಾದವಸೇನ ಕಥೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸಾತ್ಥಕಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಏವಂ ವಣ್ಣಾದಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅನ್ನಂ ಪಾನಂ ವತ್ಥಂ ಸಯನಂ ಮಾಲಂ ಗನ್ಧಂ ವಿಲೇಪನಂ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ಅದಮ್ಹ, ಚೇತಿಯೇ ಪೂಜಂ ಅಕರಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಞಾತಿಕಥಾದೀಸುಪಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕಾ ಸೂರಾ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಮಯಂ ಏವಂ ವಿಚಿತ್ರೇಹಿ ಯಾನೇಹಿ ವಿಚರಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ವಾ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸಾತ್ಥಕಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ‘‘ತೇಪಿ ನೋ ಞಾತಕಾ ಖಯಂ ಗತಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಮಯಂ ಏವರೂಪಾ ಉಪಾಹನಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅದಮ್ಹಾ’’ತಿ ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾ. ಗಾಮಕಥಾದೀಸುಪಿ ಸುನಿವಿಟ್ಠದುನ್ನಿವಿಟ್ಠಸುಭಿಕ್ಖದುಬ್ಭಿಕ್ಖಾದಿವಸೇನ ವಾ ‘‘ಅಸುಕಗಾಮವಾಸಿನೋ ಸೂರಾ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಾತ್ಥಕಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಖಯಂ ಗತಾ’’ತಿ ವಾ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ನಿಗಮನಗರಜನಪದಕಥಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಇತ್ಥಿಕಥಾಪಿ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಖಯಂ ಗತಾ’’ತಿ ಏವಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಸೂರಕಥಾಪಿ ‘‘ನನ್ದಿಮಿತ್ತೋ ನಾಮ ಯೋಧೋ ಸೂರೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಸದ್ಧೋ ಪಸನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ, ಖಯಂ ಗತೋ’’ತಿ ಏವಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಸುರಾಕಥಾತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಸಾಪಿ ಚೇಸಾ ಸುರಾಕಥಾ ‘‘ಏವರೂಪಾ ನಾಮ ಸುರಾ ಪೀತಾ ರತಿಜನನೀ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಆದೀನವವಸೇನ ಪನ ‘‘ಉಮ್ಮತ್ತಕಸಂವತ್ತನಿಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಟ್ಟತಿ. ವಿಸಿಖಾಕಥಾಪಿ ‘‘ಅಸುಕವಿಸಿಖಾ ಸುನಿವಿಟ್ಠಾ ದುನ್ನಿವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಅಸುಕವಿಸಿಖಾಯ ವಾಸಿನೋ ಸೂರಾ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ ವಾ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನೇವ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಖಯಂ ಗತಾ’’ತಿ ಏಚ್ಚೇವಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕುಮ್ಭಟ್ಠಾನಕಥಾತಿ ಉದಕತಿತ್ಥಕಥಾ ವುಚ್ಚತಿ, ಕುಮ್ಭದಾಸಿಕಥಾ ವಾ. ಸಾಪಿ ‘‘ಪಾಸಾದಿಕಾ ನಚ್ಚಿತುಂ ಗಾಯಿತುಂ ಛೇಕಾ’’ತಿ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನೇವ ವಟ್ಟತಿ.

ಪುಬ್ಬಪೇತಕಥಾತಿ ಅತೀತಞಾತಿಕಥಾ. ತತ್ಥ ವತ್ತಮಾನಞಾತಿಕಥಾಸದಿಸೋವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ನಾನತ್ತಕಥಾತಿ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಕಥಾಹಿ ವಿಮುತ್ತಾ ಅವಸೇಸಾ ನಾನಾಸಭಾವಾ ನಿರತ್ಥಕಕಥಾ. ಲೋಕಕ್ಖಾಯಿಕಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಕೇನ ನಿಮ್ಮಿತೋ, ಅಸುಕೇನ ನಾಮ ನಿಮ್ಮಿತೋ, ಕಾಕೋ ಸೇತೋ ಅಟ್ಠೀನಂ ಸೇತತ್ತಾ, ಬಲಾಕಾ ರತ್ತಾ ಲೋಹಿತಸ್ಸ ರತ್ತತ್ತಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಕಾ ಲೋಕಾಯತವಿತಣ್ಡಸಲ್ಲಾಪಕಥಾ. ಸಮುದ್ದಕ್ಖಾಯಿಕಾ ನಾಮ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಸಮುದ್ದೋ ಸಾಗರೋ, ಸಾಗರದೇವೇನ ಖನಿತತ್ತಾ ಸಾಗರೋ, ಖತೋ ಮೇತಿ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ನಿವೇದಿತತ್ತಾ ಸಮುದ್ದೋ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಕಾ ನಿರತ್ಥಕಸಮುದ್ದಕ್ಖಾಯಿಕಕಥಾ. ಇತಿ ಭವೋ ಇತಿ ಅಭವೋತಿ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ನಿರತ್ಥಕಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತಕಥಾ ಇತಿಭವಾಭವಕಥಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಭವೋತಿ ಸಸ್ಸತಂ, ಅಭವೋತಿ ಉಚ್ಛೇದಂ. ಭವೋತಿ ವುದ್ಧಿ, ಅಭವೋತಿ ಹಾನಿ. ಭವೋತಿ ಕಾಮಸುಖಂ, ಅಭವೋತಿ ಅತ್ತಕಿಲಮಥೋ. ಇತಿ ಇಮಾಯ ಛಬ್ಬಿಧಾಯ ಇತಿಭವಾಭವಕಥಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಬಾತ್ತಿಂಸ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಪಠಮೋ ವಗ್ಗೋ.

೨. ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನವಗ್ಗೋ

೧. ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೮೧. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಬಾರಾಣಸಿಯನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ. ಇಸಿಪತನೇ ಮಿಗದಾಯೇತಿ ಇಸೀನಂ ಪತನುಪ್ಪತನವಸೇನ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೇ ಮಿಗಾನಂ ಅಭಯದಾನವಸೇನ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಮಿಗದಾಯಸಙ್ಖಾತೇ ಆರಾಮೇ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಇಸಯೋ ಪತನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನತ್ಥಂ ನಿಸೀದನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರತೋ ಸತ್ತಾಹಚ್ಚಯೇನ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತಾ ಅನೋತತ್ತದಹೇ ಕತಮುಖಧೋವನಾದಿಕಿಚ್ಚಾ ಆಕಾಸೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಇಸಯೋಪೇತ್ಥ ಓತರಣವಸೇನ ಪತನ್ತಿ, ಉಪೋಸಥತ್ಥಞ್ಚ ಅನುಪೋಸಥತ್ಥಞ್ಚ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ, ಗನ್ಧಮಾದನಂ ಪಟಿಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ತತೋವ ಉಪ್ಪತನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಇಸೀನಂ ಪತನುಪ್ಪತನವಸೇನ ತಂ ‘‘ಇಸಿಪತನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ದೀಪಙ್ಕರಪಾದಮೂಲೇ ಕತಾಭಿನೀಹಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪಚ್ಛಿಮಭವೇ ಕತಾಭಿನಿಕ್ಖಮನೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಂ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಪರಾಜಿತಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಮಾರಬಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಠಮಯಾಮೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಂ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಾವಸಾನೇ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಉನ್ನಾದೇನ್ತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ತ ಸತ್ತಾಹಾನಿ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಆಯಾಚಿತಧಮ್ಮದೇಸನೋ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಲೋಕಾನುಗ್ಗಹೇನ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯೇ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತುಕಾಮೋ ಆಮನ್ತೇಸಿ.

ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ತಾತಿ ದ್ವೇ ಇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಟ್ಠಾಸಾ. ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಪದಸ್ಸ ಸಹ ಸಮುದಾಹಾರೇನ ಸಮುದಾಹಾರನಿಗ್ಘೋಸೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅವೀಚಿಂ ಉಪರಿ ಭವಗ್ಗಂ ಪತ್ವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಮಯೇ ಅಟ್ಠಾರಸಕೋಟಿಸಙ್ಖಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಸಮಾಗಚ್ಛಿಂಸು, ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಯ ಸೂರಿಯೋ ಅತ್ಥಮೇತಿ, ಪಾಚೀನದಿಸಾಯ ಆಸಾಳ್ಹನಕ್ಖತ್ತೇನ ಯುತ್ತೋ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಸುತ್ತಂ ಆರಭನ್ತೋ ‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ತಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಪಬ್ಬಜಿತೇನಾತಿ ಗಿಹಿಸಂಯೋಜನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜುಪಗತೇನ. ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾತಿ ನ ವಳಞ್ಜೇತಬ್ಬಾ. ಯೋ ಚಾಯಂ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋತಿ ಯೋ ಚ ಅಯಂ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಕಿಲೇಸಕಾಮಸುಖಸ್ಸ ಅನುಯೋಗೋ. ಹೀನೋತಿ ಲಾಮಕೋ. ಗಮ್ಮೋತಿ ಗಾಮವಾಸೀನಂ ಸನ್ತಕೋ. ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕೋತಿ ಅನ್ಧಬಾಲಜನೇನ ಆಚಿಣ್ಣೋ. ಅನರಿಯೋತಿ ನ ಅರಿಯೋ ನ ವಿಸುದ್ಧೋ ನ ಉತ್ತಮೋ ನ ವಾ ಅರಿಯಾನಂ ಸನ್ತಕೋ. ಅನತ್ಥಸಂಹಿತೋತಿ ನ ಅತ್ಥಸಂಹಿತೋ, ಹಿತಸುಖಾವಹಕಾರಣಂ ಅನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಿಲಮಥಸ್ಸ ಅನುಯೋಗೋ, ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖಕರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಕ್ಖೋತಿ ಕಣ್ಟಕಾಪಸ್ಸಯಸೇಯ್ಯಾದೀಹಿ ಅತ್ತಮಾರಣೇಹಿ ದುಕ್ಖಾವಹೋ.

ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಂ ಕರೋತೀತಿ ಚಕ್ಖುಕರಣೀ. ದುತಿಯಪದಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಉಪಸಮಾಯಾತಿ ಕಿಲೇಸೂಪಸಮತ್ಥಾಯ. ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅಭಿಜಾನನತ್ಥಾಯ. ಸಮ್ಬೋಧಾಯಾತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಸಮ್ಬುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ. ನಿಬ್ಬಾನಾಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವುತ್ತಮೇವ. ಸಚ್ಚಕಥಾಪಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನೇವ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೫೨೯) ವಿತ್ಥಾರಿತಾ.

ತಿಪರಿವಟ್ಟನ್ತಿ ಸಚ್ಚಞಾಣಕಿಚ್ಚಞಾಣಕತಞಾಣಸಙ್ಖಾತಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪರಿವಟ್ಟಾನಂ ವಸೇನ ತಿಪರಿವಟ್ಟಂ. ಏತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ, ಇದಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ ಸಚ್ಚಞಾಣಂ ನಾಮ. ತೇಸುಯೇವ ‘‘ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪಹಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಜಾನನಞಾಣಂ ಕಿಚ್ಚಞಾಣಂ ನಾಮ. ‘‘ಪರಿಞ್ಞಾತಂ ಪಹೀನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಕತಭಾವಜಾನನಞಾಣಂ ಕತಞಾಣಂ ನಾಮ. ದ್ವಾದಸಾಕಾರನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಸಚ್ಚೇ ತಿಣ್ಣಂ ತಿಣ್ಣಂ ಆಕಾರಾನಂ ವಸೇನ ದ್ವಾದಸಾಕಾರಂ. ಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ತಿಪರಿವಟ್ಟಾನಂ ದ್ವಾದಸನ್ನಂ ಆಕಾರಾನಂ ವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಞಾಣಸಙ್ಖಾತಂ ದಸ್ಸನಂ. ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ ತೀಣಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖು ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಇಧ ಪಠಮಮಗ್ಗೋವ.

ಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇತಿ ಪಟಿವೇಧಞಾಣೇ ಚೇವ ದೇಸನಾಞಾಣೇ ಚ. ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಹಿ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ದ್ವಾದಸಾಕಾರಂ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಮ್ಪಿ, ಇಸಿಪತನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ದ್ವಾದಸಾಕಾರಾಯ ಸಚ್ಚದೇಸನಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ದೇಸನಾಞಾಣಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ನಾಮ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ಹೇತಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಉರೇ ಪವತ್ತಞಾಣಮೇವ. ಇಮಾಯ ದೇಸನಾಯ ಪಕಾಸೇನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತಿತಂ ನಾಮ. ತಂ ಪನೇತಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಯಾವ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರೋ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಕೋಟೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ತಾವ ನಂ ಭಗವಾ ಪವತ್ತೇತಿ ನಾಮ, ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಚ ಪವತ್ತಿತಂ ನಾಮ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪವತ್ತಿತೇ ಚ ಪನ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ ಭುಮ್ಮಾ ದೇವಾ ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಸುನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಭುಮ್ಮಾತಿ ಭೂಮಟ್ಠಕದೇವತಾ. ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಸುನ್ತಿ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ – ‘‘ಏತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತಾ ಅನುಸಾವಯಿಂಸು. ಓಭಾಸೋತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೋಭಾಸೋ. ಸೋ ಹಿ ತದಾ ದೇವಾನಂ ದೇವಾನುಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿರೋಚಿತ್ಥ. ಅಞ್ಞಾಸಿ ವತ, ಭೋ, ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋತಿ ಇಮಸ್ಸಪಿ ಉದಾನಸ್ಸ ಉದಾಹಾರನಿಗ್ಘೋಸೋ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಫರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

೯. ಸಙ್ಕಾಸನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೮೯. ನವಮೇ ಅಪರಿಮಾಣಾ ವಣ್ಣಾತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾನಿ ಅಕ್ಖರಾನಿ. ಬ್ಯಞ್ಜನಾತಿ ತೇಸಂಯೇವ ವೇವಚನಂ, ವಣ್ಣಾನಂ ವಾ ಏಕದೇಸಾ ಯದಿದಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ ನಾಮ. ಸಙ್ಕಾಸನಾತಿ ವಿಭತ್ತಿಯೋ. ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಚ್ಚೇ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವಿತ್ಥಾರಿಯಮಾನೇ ವಣ್ಣಾದೀನಂ ಅನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ.

೧೦. ತಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೯೦. ದಸಮೇ ಸಭಾವಾವಿಜಹನಟ್ಠೇನ ತಥಂ. ದುಕ್ಖಞ್ಹಿ ದುಕ್ಖಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಸಭಾವಸ್ಸ ಅಮೋಘತಾಯ ಅವಿತಥಂ. ನ ಹಿ ದುಕ್ಖಂ ಅದುಕ್ಖಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಭಾವಾನುಪಗಮೇನ ಅನಞ್ಞಥಂ. ನ ಹಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದಯಾದಿಭಾವಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ. ಸಮುದಯಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ.

ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಕೋಟಿಗಾಮವಗ್ಗೋ

೧. ಕೋಟಿಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೯೧. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅನನುಬೋಧಾತಿ ಅನನುಬುಜ್ಝನೇನ. ಅಪ್ಪಟಿವೇಧಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನೇನ.

೨. ದುತಿಯಕೋಟಿಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೯೨. ದುತಿಯೇ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಫಲಪಞ್ಞಾನಂ ನಾಮಂ.

೭. ತಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೯೭. ಸತ್ತಮೇ ತಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ತಥಾನಿ ಅವಿತಥಾನಿ ಅನಞ್ಞಥಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಅರಿಯಾನಂ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ನ ಹಿ ವಿತಥಾನಿ ಅರಿಯಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚತೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಿ.

೮. ಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೯೮. ಅಟ್ಠಮೇ ತಥಾಗತೋ ಅರಿಯೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀ’’ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅರಿಯೇನ ತಥಾಗತೇನ ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ದೇಸಿತತ್ತಾ ಚ ತಾನಿ ಅರಿಯಸನ್ತಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ಸಚ್ಚತ್ತಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೦. ಗವಮ್ಪತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೦೦. ದಸಮೇ ಸಹಞ್ಚನಿಕೇತಿ ಸಹಞ್ಚನಿಯನಗರೇ. ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಂ ಪಸ್ಸತಿ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯಮ್ಪಿ ಸೋ ಪಸ್ಸತೀತಿಆದಿ ಏಕಪಟಿವೇಧವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸುತ್ತೇ ಏಕಪಟಿವೇಧೋವ ಕಥಿತೋ.

ಕೋಟಿಗಾಮವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಸೀಸಪಾವನವಗ್ಗೋ

೧. ಸೀಸಪಾವನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೦೧. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಯದಿದಂ ಉಪರೀತಿ ಯಾನಿ ಇಮಾನಿ ಉಪರಿ. ಸೀಸಪಾವನೇತಿ ಸೀಸಪಾರುಕ್ಖೇ.

೨. ಖದಿರಪತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೦೨. ದುತಿಯೇ ಅನಭಿಸಮೇಚ್ಚಾತಿ ಞಾಣೇನ ಅನಭಿಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ, ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩. ದಣ್ಡಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೦೩. ತತಿಯೇ ಅಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ ಪರಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಇಮಮ್ಹಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಾ ಪರಂ ನಿರಯಮ್ಪಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಮ್ಪಿ, ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಮ್ಪಿ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕಮ್ಪಿ, ದೇವಲೋಕಮ್ಪಿ, ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಟ್ಟಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫. ಸತ್ತಿಸತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೦೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಏವಞ್ಚೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸಾತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ಚೇ ಏತಂ ಭವೇಯ್ಯ, ನಿರನ್ತರಂ ಸತ್ತಿಸತೇಹಿ ಹಞ್ಞಮಾನಸ್ಸ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಸಹೇವೇಸ ಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯೋ ಭವೇಯ್ಯ ಚೇತಿ ಅತ್ಥೋ.

೯. ಇನ್ದಖೀಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೦೯. ನವಮೇ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ. ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಇಧ ಮುಖನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ.

೧೦. ವಾದತ್ಥಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೧೦. ದಸಮೇ ಸಿಲಾಯೂಪೋತಿ ಸಿಲಾಥಮ್ಭೋ. ಸೋಳಸಕುಕ್ಕುಕೋತಿ ಸೋಳಸಹತ್ಥೋ. ಸೋಳಸಕುಕ್ಕೂತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಹೇಟ್ಠಾ ನೇಮಙ್ಗಮಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಆವಾಟಂ ಪವಿಟ್ಠಾ. ಅಟ್ಠ ಕುಕ್ಕು ಉಪರಿನೇಮಸ್ಸಾತಿ ಅಟ್ಠ ಹತ್ಥಾ ಆವಾಟಸ್ಸ ಉಪರಿ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ. ಭುಸಾತಿ ಬಲವತೀ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಸೀಸಪಾವನವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ಪಪಾತವಗ್ಗೋ

೧. ಲೋಕಚಿನ್ತಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೧೧. ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸುಮಾಗಧಾಯ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾತಿ ಏವಂನಾಮಿಕಾಯ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ. ಲೋಕಚಿನ್ತಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋತಿ, ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಕತಾ, ಕೇನ ಮಹಾಪಥವೀ, ಕೇನ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ, ಕೇನ ಸತ್ತಾ ಉಪ್ಪಾದಿತಾ, ಕೇನ ಪಬ್ಬತಾ, ಕೇನ ಅಮ್ಬತಾಲನಾಳಿಕೇರಾದಯೋ’’ತಿ ಏವರೂಪಂ ಲೋಕಚಿನ್ತಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ.

ವಿಚೇತೋತಿ ವಿಗತಚಿತ್ತೋ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ವಾ. ಭೂತಂಯೇವ ಅದ್ದಸಾತಿ ತೇ ಕಿರ ಅಸುರಾ ಸಮ್ಬರಿಮಾಯಂ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಯಥಾ ನೇ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದೀಸು ಆರುಹನ್ತೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ, ಭಿಸಮುಳಾಲಚ್ಛಿದ್ದೇಹಿ ಪವಿಸನ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿಂಸು. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭೂತಂಯೇವ ಅದ್ದಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ದೇವಾನಂಯೇವ ಮೋಹಯಮಾನಾತಿ ದೇವಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಮೋಹಯನ್ತಾ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಲೋಕಚಿನ್ತಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋಪಿ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ.

೨-೩. ಪಪಾತಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೧೧೨-೧೩. ದುತಿಯೇ ಪಟಿಭಾನಕೂಟೋತಿ ಏಕೋ ಮಹನ್ತೋ ಪಬ್ಬತಸದಿಸೋ ಮರಿಯಾದಪಾಸಾಣೋ. ತತಿಯೇ ಅನಿಟ್ಠರೂಪನ್ತಿ ಅನಿಟ್ಠಸಭಾವಂ.

೪. ಕೂಟಾಗಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೧೪. ಚತುತ್ಥೇ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಘರಂ ಅಕರಿತ್ವಾತಿ ಥಮ್ಭಭಿತ್ತಿಪಾದುಸ್ಸಾಪನಾದಿನಾ ಘರಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮಭಾಗಂ ಅಕತ್ವಾ.

೫. ವಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೧೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಸನ್ಥಾಗಾರೇತಿ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಣ್ಹನಸಾಲಾಯಂ. ಉಪಾಸನಂ ಕರೋನ್ತೇತಿ ಕಣ್ಡಖಿಪನಸಿಪ್ಪಂ ಕರೋನ್ತೇ. ಅಸನಂ ಅತಿಪಾತೇನ್ತೇತಿ ಕಣ್ಡಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇನ್ತೇ. ಪೋಙ್ಖಾನುಪೋಙ್ಖನ್ತಿ ಏಕಂ ಕಣ್ಡಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಅಸ್ಸ ಸರಸ್ಸ ಪೋಙ್ಖಂ ವಿಜ್ಝತಿ, ಅಪರಂ ಅನುಪೋಙ್ಖಂ ನಾಮ ದುತಿಯಸ್ಸ ಪೋಙ್ಖಂ, ಪುನ ಅಪರಂ ತಸ್ಸ ಪೋಙ್ಖನ್ತಿ ಏವಂ ಅತಿಪಾತೇನ್ತೇ ಅದ್ದಸ. ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾತಿ ಯೇ ನಾಮ. ದುರಭಿಸಮ್ಭವತರನ್ತಿ ದುಕ್ಕರತರಂ. ಸತ್ತಧಾ ಭಿನ್ನಸ್ಸ ವಾಲಸ್ಸ ಕೋಟಿಯಾ ಕೋಟಿಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝೇಯ್ಯಾತಿ ಏಕಂ ವಾಲಂ ಸತ್ತಧಾ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ, ತಸ್ಸ ಏಕಂ ಭೇದಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ವಾತಿಙ್ಗಣಮಜ್ಝೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ, ಅಪರಂ ಭೇದಂ ಕಣ್ಡಸ್ಸ ಅಗ್ಗಕೋಟಿಯಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ, ಉಸಭಮತ್ತೇ ಠಿತೋ ಕಣ್ಡಬದ್ಧಾಯ ಕೋಟಿಯಾ ತಂ ವಾತಿಙ್ಗಣಬದ್ಧಕೋಟಿಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏವಂ ದುಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ, ತಸ್ಮಾ.

೭. ಪಠಮಛಿಗ್ಗಳಯುಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೧೭. ಸತ್ತಮೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಖಾದಿಕಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಖಾದನಂ. ದುಬ್ಬಲಖಾದಿಕಾತಿ ಬಲವನ್ತೇಹಿ ಮಚ್ಛಾದೀಹಿ ದುಬ್ಬಲಾನಂ ಮಚ್ಛಾದೀನಂ ಖಾದನಂ.

೮. ದುತಿಯಛಿಗ್ಗಳಯುಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೧೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಮಹಾಪಥವೀತಿ ಚಕ್ಕವಾಳಗಬ್ಭನ್ತರಾ ಮಹಾಪಥವೀ. ಅಧಿಚ್ಚಮಿದಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಇದಂ ಅಧಿಚ್ಚುಪ್ಪತ್ತಿಕಂ ಸಚೇ ತಂ ಯುಗಂ ನ ಪೂತಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ ನ ಸುಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಸೋ ಚ ಕಚ್ಛಪೋ ನ ಮರೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನಾಮ ಯದಿಚ್ಛಾವಸೇನ ಸಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಅಧಿಚ್ಚಮಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏತ್ಥ ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಚತ್ತಾರಿ ಯುಗಾನಿ ದಸ್ಸೇತಿ – ಪುರತ್ಥಿಮಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಠಿತೇನ ಪುರಿಸೇನ ಪಕ್ಖಿತ್ತಯುಗಸ್ಸ ಹಿ ಛಿಗ್ಗಳೇನ ತಸ್ಸ ಅನ್ಧಕಚ್ಛಪಸ್ಸ ಗೀವಾಯ ಪವೇಸನಂ ವಿಯ ಮನುಸ್ಸಪಟಿಲಾಭೋ ಅಧಿಚ್ಚಪಟಿಲಾಭೀ. ದಕ್ಖಿಣಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಠಿತೇನ ಪಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತಸ್ಸ ಪುರಿಮಯುಗಂ ಪತ್ವಾ ಛಿಗ್ಗಳೇನ ಛಿಗ್ಗಳುಪರಿ ಆರುಳ್ಹಸ್ಸ ಛಿಗ್ಗಳೇನ ಗೀವಪ್ಪವೇಸನಂ ವಿಯ ತಥಾಗತುಪ್ಪಾದೋ ಅಧಿಚ್ಚತರಸಮ್ಭವೋ. ಪಚ್ಛಿಮಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಠಿತೇನ ಪಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತಸ್ಸ ಪುರಿಮಯುಗದ್ವಯಂ ಪತ್ವಾ ಛಿಗ್ಗಳೇನ ಛಿಗ್ಗಳುಪರಿ ಆರುಳ್ಹಸ್ಸ ಛಿಗ್ಗಳೇನ ಗೀವಪ್ಪವೇಸನಂ ವಿಯ ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತಸ್ಸ ಧಮ್ಮವಿನಯಸ್ಸ ದೀಪನಂ ಅಧಿಚ್ಚತರಸಮ್ಭವಂ. ಉತ್ತರಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಠಿತೇನ ಪಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತಸ್ಸ ಪುರಿಮಯುಗತ್ತಯಂ ಪತ್ವಾ ಛಿಗ್ಗಳೇನ ಛಿಗ್ಗಳುಪರಿ ಆರುಳ್ಹಸ್ಸ ಛಿಗ್ಗಳೇನ ಗೀವಪ್ಪವೇಸನಂ ವಿಯ ಚತುಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧೋ ಅತಿವಿಯ ಅಧಿಚ್ಚತರಸಮ್ಭವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನವಮಾದೀನಿ ಅಭಿಸಮಯಸಂಯುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯಾನೇವಾತಿ.

ಪಪಾತವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

೬. ಅಭಿಸಮಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೧೧೨೧. ಅಭಿಸಮಯವಗ್ಗೋ ನಿದಾನವಗ್ಗೇ ಅಭಿಸಮಯಸಂಯುತ್ತೇ ವಿತ್ಥಾರಿತೋವ.

೭. ಪಠಮಆಮಕಧಞ್ಞಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ

೩. ಪಞ್ಞಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೩೩. ಆಮಕಧಞ್ಞಪೇಯ್ಯಾಲೇ ಅರಿಯೇನ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರೇನ ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ.

೪. ಸುರಾಮೇರಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೩೪. ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ಪಟಿವಿರತಾತಿ ಏತ್ಥ ಸುರಾ ನಾಮ ಪಿಟ್ಠಸುರಾ, ಓದನಸುರಾ, ಪೂವಸುರಾ, ಕಿಣ್ಣಪಕ್ಖಿತ್ತಾ, ಸಮ್ಭಾರಸಂಯುತ್ತಾತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಾ. ಮೇರಯಂ ನಾಮ ಪುಪ್ಫಾಸವೋ, ಫಲಾಸವೋತಿ, ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಯೋ ಕೋಚಿ ಆಸವೋ. ಮಜ್ಜನ್ತಿ ತದೇವ ಉಭಯಂ, ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಮ್ಪಿ ಸುರಾಸವವಿನಿಮುತ್ತಂ ಮದನೀಯಂ. ಯಾಯ ಚೇತನಾಯ ತಂ ಪಿವನ್ತಿ, ಸಾ ಪಮಾದಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ತಾ ಪಮಾದಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ, ತತೋ ಪಟಿವಿರತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬-೭. ಮತ್ತೇಯ್ಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೧೩೬-೩೭. ಮತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಮಾತುಹಿತಾ, ಮಾತರಿ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪೇತ್ತೇಯ್ಯಾದೀಸು ಪಿತುಹಿತಾ ಪೇತ್ತೇಯ್ಯಾ.

೮-೯. ಸಾಮಞ್ಞಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೧೩೮-೩೯. ಸಮಣಾನಂ ಹಿತಾ ಸಾಮಞ್ಞಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಹಿತಾ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞಾ. ತೇಸು ತೇಸು ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪನ್ನಾನಂಯೇವೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ.

೧೦. ಪಚಾಯಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೪೦. ಕುಲೇ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯಿನೋತಿ ಕುಲೇ ಜೇಟ್ಠಾನಂ ಅಪಚಾಯಿನೋ, ನೀಚವುತ್ತಿನೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೮. ದುತಿಯಆಮಕಧಞ್ಞಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ

೮. ಬೀಜಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೪೮. ಬೀಜಗಾಮಭೂತಗಾಮಸಮಾರಮ್ಭಾತಿ ಮೂಲಬೀಜಂ, ಖನ್ಧಬೀಜಂ, ಫಳುಬೀಜಂ, ಅಗ್ಗಬೀಜಂ, ಬೀಜಬೀಜನ್ತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ಸ ಬೀಜಗಾಮಸ್ಸ ಚೇವ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ನೀಲತಿಣರುಕ್ಖಾದಿಕಸ್ಸ ಭೂತಗಾಮಸ್ಸ ಚ ಸಮಾರಮ್ಭಾ, ಛೇದನಪಚನಾದಿಭಾವೇನ ವಿಕೋಪನಾ ಪಟಿವಿರತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೯. ವಿಕಾಲಭೋಜನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೪೯. ವಿಕಾಲಭೋಜನಾತಿ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕನ್ತಭೋಜನಾ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಾತಿಕ್ಕಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವಕಾಲಿಕಪರಿಭೋಗಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೦. ಗನ್ಧವಿಲೇಪನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೫೦. ಮಾಲಾದೀಸು ಮಾಲಾತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪುಪ್ಫಂ. ಗನ್ಧನ್ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಗನ್ಧಜಾತಂ. ವಿಲೇಪನನ್ತಿ ಛವಿರಾಗಕರಣಂ. ತತ್ಥ ಪಿಳನ್ಧನ್ತಾ ಧಾರೇನ್ತಿ ನಾಮ, ಊನಟ್ಠಾನಂ ಪೂರೇನ್ತಾ ಮಣ್ಡೇನ್ತಿ ನಾಮ, ಗನ್ಧವಸೇನ ಛವಿರಾಗವಸೇನ ಚ ಸಾದಿಯನ್ತಾ ವಿಭೂಸೇನ್ತಿ ನಾಮ. ಠಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾರಣಂ. ತಸ್ಮಾ ಯಾಯ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಚೇತನಾಯ ತಾನಿ ಮಾಲಾಧಾರಣಾದೀನಿ ಮಹಾಜನೋ ಕರೋತಿ, ತತೋ ಪಟಿವಿರತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೯. ತತಿಯಆಮಕಧಞ್ಞಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ

೧. ನಚ್ಚಗೀತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೫೧. ಸಾಸನಸ್ಸ ಅನನುಲೋಮತ್ತಾ ವಿಸೂಕಂ ಪಟಾಣೀಭೂತಂ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ವಿಸೂಕದಸ್ಸನಂ. ಅತ್ತನಾ ನಚ್ಚನನಚ್ಚಾಪನಾದಿವಸೇನ ನಚ್ಚಾ ಚ ಗೀತಾ ಚ ವಾದಿತಾ ಚ ಅನ್ತಮಸೋ ಮಯೂರನಚ್ಚಾದಿವಸೇನಾಪಿ ಪವತ್ತಾನಂ ನಚ್ಚಾದೀನಂ ವಿಸೂಕಭೂತಾ ದಸ್ಸನಾ ಚಾತಿ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತವಿಸೂಕದಸ್ಸನಾ. ನಚ್ಚಾದೀನಿ ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಪಯೋಜೇತುಂ ವಾ ಪರೇಹಿ ಪಯೋಜಾಪೇತುಂ ವಾ ಪಯುತ್ತಾನಿ ಪಸ್ಸಿತುಂ ವಾ ನೇವ ಭಿಕ್ಖೂನಂ, ನ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಟ್ಟನ್ತಿ.

೨. ಉಚ್ಚಾಸಯನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೫೨. ಉಚ್ಚಾಸಯನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ. ಮಹಾಸಯನಂ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ಥರಣಂ, ತತೋ ಪಟಿವಿರತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩. ಜಾತರೂಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೫೩. ಜಾತರೂಪನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಂ. ರಜತನ್ತಿ ಕಹಾಪಣೋ – ಲೋಹಮಾಸಕೋ, ಜತುಮಾಸಕೋ, ದಾರುಮಾಸಕೋತಿ ಯೇ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಉಭಯಸ್ಸಾಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತಾ. ನೇವ ನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ ನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತಿ, ನ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸಾದಿಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪. ಆಮಕಧಞ್ಞಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೫೪. ಆಮಕಧಞ್ಞಪಟಿಗ್ಗಹಣಾತಿ ಸಾಲಿ-ವೀಹಿ-ಯವ-ಗೋಧುಮ-ಕಙ್ಗು-ವರಕ-ಕುದ್ರೂಸಕಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸತ್ತವಿಧಸ್ಸಾಪಿ ಆಮಕಧಞ್ಞಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಏತೇಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮೇವ, ಆಮಸನಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ.

೫. ಆಮಕಮಂಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೫೫. ಆಮಕಮಂಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞತ್ರ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಆಮಕಮಂಸಮಚ್ಛಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮೇವ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ನೋ ಆಮಸನಂ.

೬. ಕುಮಾರಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೫೬. ಇತ್ಥಿಕುಮಾರಿಕಪಟಿಗ್ಗಹಣಾತಿ ಏತ್ಥ ಇತ್ಥೀತಿ ಪುರಿಸನ್ತರಗತಾ, ಇತರಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ನಾಮ. ತಾಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮ್ಪಿ ಆಮಸನಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಮೇವ.

೭. ದಾಸಿದಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೫೭. ದಾಸಿದಾಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾತಿ ಏತ್ಥ ದಾಸಿದಾಸವಸೇನೇವ ತೇಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ದಮ್ಮಿ, ಆರಾಮಿಕಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಪನ ವಟ್ಟತಿ.

೧೦. ಚತುತ್ಥಆಮಕಧಞ್ಞಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ

೧. ಖೇತ್ತವತ್ಥುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೬೧. ಅಜೇಳಕಾದೀಸು ಖೇತ್ತವತ್ಥುಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯನಯೋ ವಿನಯವಸೇನ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಖೇತ್ತಂ ನಾಮ ಯಸ್ಮಿಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಂ ರುಹತಿ. ವತ್ಥು ನಾಮ ಯಸ್ಮಿಂ ಅಪರಣ್ಣಂ ರುಹತಿ. ಯತ್ಥ ವಾ ಉಭಯಂ ರುಹತಿ, ತಂ ಖೇತ್ತಂ. ತದತ್ಥಾಯ ಅಕತಭೂಮಿಭಾಗೋ ವತ್ಥು. ಖೇತ್ತವತ್ಥುಸೀಸೇನ ಚೇತ್ಥ ವಾಪಿತಳಾಕಾದೀನಿಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾನೇವ.

೨-೩. ಕಯವಿಕ್ಕಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೧೬೨-೬೩. ಕಯವಿಕ್ಕಯಾತಿ ಕಯಾ ಚ ವಿಕ್ಕಯಾ ಚ. ದೂತೇಯ್ಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ದೂತಕಮ್ಮಂ, ಗಿಹೀನಂ ಪಣ್ಣಂ ವಾ ಸಾಸನಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗಮನಂ. ಪಹಿಣಗಮನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಘರಾ ಘರಂ ಪೇಸಿತಸ್ಸ ಖುದ್ದಕಗಮನಂ. ಅನುಯೋಗೋ ನಾಮ ತದುಭಯಕರಣಂ. ತಸ್ಮಾ ದೂತೇಯ್ಯಪಹಿಣಗಮನಾನುಯೋಗಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೪. ತುಲಾಕೂಟಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೬೪. ತುಲಾಕೂಟಾದೀಸು ಕೂಟನ್ತಿ ವಞ್ಚನಂ. ತತ್ಥ ತುಲಾಕೂಟಂ ತಾವ ರೂಪಕೂಟಂ, ಅಙ್ಗಕೂಟಂ, ಗಹಣಕೂಟಂ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕೂಟನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ರೂಪಕೂಟಂ ನಾಮ ದ್ವೇ ತುಲಾ ಸಮರೂಪಾ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಮಹತಿಯಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದದನ್ತೋ ಖುದ್ದಿಕಾಯ ದೇತಿ. ಅಙ್ಗಕೂಟಂ ನಾಮ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ಹತ್ಥೇನ ತುಲಂ ಅಕ್ಕಮತಿ, ದದನ್ತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ. ಗಹಣಕೂಟಂ ನಾಮ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಮೂಲೇ ರಜ್ಜುಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದದನ್ತೋ ಅಗ್ಗೇ. ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕೂಟಂ ನಾಮ ತುಲಂ ಸುಸಿರಂ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಅಯಚುಣ್ಣಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತಂ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ಕರೋತಿ, ದದನ್ತೋ ಅಗ್ಗಭಾಗೇ.

ಕಂಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿ, ತಾಯ ವಞ್ಚನಂ ಕಂಸಕೂಟಂ. ಕಥಂ? ಏಕಂ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾ ದ್ವೇ ತಿಸ್ಸೋ ಲೋಹಪಾತಿಯೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಕರೋನ್ತಿ. ತತೋ ಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಡ್ಢಕುಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಸುವಣ್ಣಭಾಜನಾನಿ ಕಿಣಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ಅಗ್ಘೇ ಪುಚ್ಛಿತೇ ಸಮಗ್ಘತರಂ ದಾತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ತೇಹಿ ‘‘ಕಥಂ ಇಮೇಸಂ ಸುವಣ್ಣಭಾವೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ಪಾಸಾಣೇ ಘಂಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಾತಿಯೋ ದತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

ಮಾನಕೂಟಂ ಹದಯಭೇದ-ಸಿಖಾಭೇದ-ರಜ್ಜುಭೇದವಸೇನ ತಿವಿಧಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಹದಯಭೇದೋ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದಿಮಿನನಕಾಲೇ ಲಬ್ಭತಿ. ತಾನಿ ಹಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಹೇಟ್ಠಾಛಿದ್ದೇನ ಮಾನೇನ ‘‘ಸಣಿಕಂ ಆಸಿಞ್ಚಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನ್ತೋಭಾಜನೇ ಬಹುಂ ಪಗ್ಘರಾಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದದನ್ತೋ ಛಿದ್ದಂ ಪಿಧಾಯ ಸೀಘಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ದೇತಿ. ಸಿಖಾಭೇದೋ ತಿಲತಣ್ಡುಲಾದಿಮಿನನಕಾಲೇ ಲಬ್ಭತಿ. ತಾನಿ ಹಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಸಣಿಕಂ ಸಿಖಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದದನ್ತೋ ವೇಗೇನ ಸಿಖಂ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ದೇತಿ. ರಜ್ಜುಭೇದೋ ಖೇತ್ತವತ್ಥುಮಿನನಕಾಲೇ ಲಬ್ಭತಿ. ಲಞ್ಜಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಹಿ ಖೇತ್ತಂ ಅಮಹನ್ತಂ ಮಹನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಮಿನನ್ತಿ.

೫. ಉಕ್ಕೋಟನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೬೫. ಉಕ್ಕೋಟನಾದೀಸು ಉಕ್ಕೋಟನನ್ತಿ ಸಾಮಿಕೇ ಅಸ್ಸಾಮಿಕೇ ಕಾತುಂ ಲಞ್ಜಗ್ಗಹಣಂ. ವಞ್ಚನನ್ತಿ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ಪರೇಸಂ ವಞ್ಚನಂ. ತತ್ರಿದಮೇಕಂವತ್ಥು – ಏಕೋ ಕಿರ ಲುದ್ದಕೋ ಮಿಗಞ್ಚ ಮಿಗಪೋತಕಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ. ತಮೇಕೋ ಧುತ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ, ಭೋ, ಮಿಗೋ ಅಗ್ಘತಿ, ಕಿಂ ಮಿಗಪೋತಕೋ’’ತಿ?, ಆಹ. ‘‘ಮಿಗೋ ದ್ವೇ ಕಹಾಪಣೇ, ಮಿಗಪೋತಕೋ ಏಕ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಕಹಾಪಣಂ ದತ್ವಾ, ಮಿಗಪೋತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತೋ ‘‘ನ ಮೇ, ಭೋ, ಮಿಗಪೋತಕೇನ ಅತ್ಥೋ, ಮಿಗಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ತೇನ ಹಿ ದ್ವೇ ಕಹಾಪಣೇ ದೇಹೀತಿ. ನನು, ಭೋ, ಮಯಾ ಪಠಮಂ ಏಕೋ ಕಹಾಪಣೋ ದಿನ್ನೋತಿ. ಆಮ ದಿನ್ನೋತಿ. ಇಮಮ್ಪಿ ಮಿಗಪೋತಕಂ ಗಣ್ಹ, ಏವಂ ಸೋ ಚ ಕಹಾಪಣೋ, ಅಯಞ್ಚ ಕಹಾಪಣಗ್ಘನಕೋ ಮಿಗಪೋತಕೋತಿ ದ್ವೇ ಕಹಾಪಣಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ಸೋ ‘‘ಕಾರಣಂ ವದತೀ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಮಿಗಪೋತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಿಗಂ ಅದಾಸೀತಿ.

ನಿಕತೀತಿ ಯೋಗವಸೇನ ವಾ ಮಾಯಾವಸೇನ ವಾ ಅಪಾಮಙ್ಗಂ ಪಾಮಙ್ಗನ್ತಿ ಅಮಣಿಂ ಮಣಿನ್ತಿ, ಅಸುವಣ್ಣಂ ಸುವಣ್ಣನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಪತಿರೂಪಕೇನ ವಞ್ಚನಂ. ಸಾಚಿಯೋಗೋತಿ ಕುಟಿಲಯೋಗೋ. ಏತೇಸಂಯೇವ ಉಕ್ಕೋಟನಾದೀನಮೇತಂ ನಾಮಂ. ತಸ್ಮಾ ಉಕ್ಕೋಟನಸಾಚಿಯೋಗಾ ವಞ್ಚನಸಾಚಿಯೋಗಾ ನಿಕತಿಸಾಚಿಯೋಗಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಕೇಚಿ ಅಞ್ಞಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತನಂ ಸಾಚಿಯೋಗೋತಿ ವದನ್ತಿ. ತಂ ಪನ ವಞ್ಚನೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಂ.

೬-೧೧. ಛೇದನಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೧೬೬-೭೧. ಛೇದನಾದೀಸು ಛೇದನನ್ತಿ ಹತ್ಥಚ್ಛೇದನಾದಿ. ವಧೋತಿ ಮರಣಂ. ಬನ್ಧೋತಿ ರಜ್ಜುಬನ್ಧನಾದೀಹಿ ಬನ್ಧನಂ. ವಿಪರಾಮೋಸೋತಿ ಹಿಮವಿಪರಾಮೋಸೋ, ಗುಮ್ಬವಿಪರಾಮೋಸೋತಿ ದುವಿಧೋ. ಯಂ ಹಿಮಪಾತಸಮಯೇ ಹಿಮೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನಂ ಜನಂ ಮುಸನ್ತಿ, ಅಯಂ ಹಿಮವಿಪರಾಮೋಸೋ. ಯಂ ಗುಮ್ಬಾದಿಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಮುಸನ್ತಿ, ಅಯಂ ಗುಮ್ಬವಿಪರಾಮೋಸೋ.

ಆಲೋಪೋ ವುಚ್ಚತಿ ಗಾಮನಿಗಮಾದೀನಂ ವಿಲೋಪಕರಣಂ. ಸಹಸಾಕಾರೋತಿ ಸಾಹಸಕಿರಿಯಾ, ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉರೇ ಸತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ, ಇಚ್ಛಿತಭಣ್ಡಗ್ಗಹಣಂ. ಏವಮೇತಸ್ಮಾ ಛೇದನವಧಬನ್ಧನವಿಪರಾಮೋಸಆಲೋಪಸಹಸಾಕಾರಾ ಪಟಿವಿರತಾ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಆಮಕಧಞ್ಞಪೇಯ್ಯಾಲವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಇತಿ ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಮಹಾವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.