೧೧. ಸೋತಾಪತ್ತಿಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ವೇಳುದ್ವಾರವಗ್ಗೋ

೧. ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೯೭. ಸೋತಾಪತ್ತಿಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಕಿಞ್ಚಾಪೀತಿ ಅನುಗ್ಗಹಗರಹಣೇಸು ನಿಪಾತೋ. ಚತುನ್ನಞ್ಹಿ ಮಹಾದೀಪಾನಂ ಇಸ್ಸರಿಯಾಧಿಪಚ್ಚಂ ರಜ್ಜಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಅಪಾಯಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನಭಾವಂ ಗರಹನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಚತುನ್ನಂ ದೀಪಾನನ್ತಿ ದ್ವಿಸಹಸ್ಸದೀಪಪರಿವಾರಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾದೀಪಾನಂ. ಇಸ್ಸರಿಯಾಧಿಪಚ್ಚನ್ತಿ ಇಸ್ಸರಭಾವೋ ಇಸ್ಸರಿಯಂ, ಅಧಿಪತಿಭಾವೋ ಆಧಿಪಚ್ಚಂ, ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಆಧಿಪಚ್ಚಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ರಜ್ಜೇ, ನ ಛೇದನಭೇದನನ್ತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಾಧಿಪಚ್ಚಂ. ಕಾರೇತ್ವಾತಿ ಏವರೂಪಂ ರಜ್ಜಂ ಪವತ್ತಾಪೇತ್ವಾ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಗ್ಗಹಪಸಂಸಾಸು ನಿಪಾತೋ. ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪೇನ ಹಿ ಯಾಪನಂ ಅನುಗ್ಗಹನ್ತೋ ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಅಪಾಯಾನಂ ಪಹೀನಭಾವಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ನನ್ತಕಾನೀತಿ ಅನನ್ತಕಾನಿ. ತೇರಸಹತ್ಥೋಪಿ ಹಿ ವತ್ಥಸಾಟಕೋ ದಸಚ್ಛೇದನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನನ್ತಕನ್ತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನಾತಿ ಅಚಲಪ್ಪಸಾದೇನ. ಸೋ ಪನಾಯಂ ಪಸಾದೋ ಕಿಂ ಏಕೋ, ಅನೇಕೋತಿ? ಏಕೋವ, ಸೋ ಮಗ್ಗೇನ ಆಗತಪ್ಪಸಾದೋ. ಯೇಸು ಪನ ವತ್ಥೂಸು ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ರುಹತಿ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ‘‘ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ತಿಧಾ ವುತ್ತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಏಕೋ, ತಸ್ಮಾವ ನಿನ್ನಾನಾಕರಣೋ ಹೋತಿ. ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಹಿ ಬುದ್ಧೇಯೇವ ಪಸಾದೋ ಚ ಪೇಮಞ್ಚ ಗಾರವಞ್ಚ ಮಹನ್ತಂ, ನ ಧಮ್ಮೇ ವಾ ಸಙ್ಘೇ ವಾ, ಧಮ್ಮೇಯೇವ ವಾ ಮಹನ್ತಂ, ನ ಬುದ್ಧೇ ವಾ ಸಙ್ಘೇ ವಾ, ಸಙ್ಘೇಯೇವ ವಾ ಮಹನ್ತಂ, ನ ಬುದ್ಧೇ ವಾ ಧಮ್ಮೇ ವಾತಿ ಏತಂ ನತ್ಥಿ. ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾತಿಆದೀನಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೇವ.

ಅರಿಯಕನ್ತೇಹೀತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಕನ್ತೇಹಿ ಪಿಯೇಹಿ ಮನಾಪೇಹಿ. ಪಞ್ಚ ಹಿ ಸೀಲಾನಿ ಭವನ್ತರಗತಾಪಿ ಅರಿಯಾ ನ ಕೋಪೇನ್ತಿ, ಏವಂ ತೇಸಂ ಪಿಯಾನಿ. ತಾನಿ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಅಖಣ್ಡೇಹೀತಿಆದಿ ಸದಿಸವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಮುಖವಟ್ಟಿಯಞ್ಹಿ ಛಿನ್ನೇಕದೇಸಾ ಪಾತಿ ಖಣ್ಡಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಾ ಛಿದ್ದಾತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ವಿಸಭಾಗವಣ್ಣಾ ಗಾವೀ ಸಬಲಾತಿ, ನಾನಾಬಿನ್ದುಚಿತ್ತಾ ಕಮ್ಮಾಸಾತಿ, ಏವಮೇವ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಆದಿಮ್ಹಿ ವಾ ಅನ್ತೇ ವಾ ಭಿನ್ನಂ ಸೀಲಂ ಖಣ್ಡಂ ನಾಮ, ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಂ ಛಿದ್ದಂ, ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ವಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಭಿನ್ನತ್ತಾ ಸಬಲಂ, ಏಕನ್ತರಂ ಭಿನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾಸಂ. ತೇಸಂ ದೋಸಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅಖಣ್ಡಾದಿತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಭುಜಿಸ್ಸೇಹೀತಿ ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಕರೇಹಿ. ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥೇಹೀತಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಪಸಂಸಿತೇಹಿ. ಅಪರಾಮಟ್ಠೇಹೀತಿ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ತಯಾ ಕತಂ, ಇದಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪರಾಮಸಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೇಹಿ. ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹೀತಿ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಂ ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿಂ ವಾ ಸಂವತ್ತೇತುಂ ಸಮತ್ಥೇಹಿ.

೨. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋಗಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೯೮. ದುತಿಯೇ ಯೇಸಂ ಸದ್ಧಾತಿ ಪದೇನ ಬುದ್ಧೇ ಪಸಾದೋ ಗಹಿತೋ. ಸೀಲನ್ತಿ ಪದೇನ ಅರಿಯಕನ್ತಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಗಹಿತಾನಿ. ಪಸಾದೋತಿ ಪದೇನ ಸಙ್ಘೇ ಪಸಾದೋ ಗಹಿತೋ. ಧಮ್ಮದಸ್ಸನನ್ತಿ ಪದೇನ ಧಮ್ಮೇ ಪಸಾದೋ ಗಹಿತೋತಿ ಏವಂ ಚತ್ತಾರಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಕಾಲೇನ ಪಚ್ಚೇನ್ತೀತಿ ಕಾಲೇನ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋಗಧಂ ಸುಖನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಓಗಾಹಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ತಯಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಸುಖಂ. ಯೋ ಪನೇಸ ಗಾಥಾಯ ಆಗತೋ ಪಸಾದೋ, ಸೋ ಕತರಪಸಾದೋ ಹೋತೀತಿ. ತಿಪಿಟಕಚೂಳಾಭಯತ್ಥೇರೋ ತಾವ ‘‘ಮಗ್ಗಪಸಾದೋ’’ತಿ ಆಹ, ತಿಪಿಟಕಚೂಳನಾಗತ್ಥೇರೋ ‘‘ಆಗತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪ್ಪಸಾದೋ’’ತಿ. ಉಭೋಪಿ ಥೇರಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಬಹುಸ್ಸುತಾ, ಉಭಿನ್ನಂ ಸುಭಾಸಿತಂ. ಮಿಸ್ಸಕಪ್ಪಸಾದೋ ಏಸೋತಿ.

೩. ದೀಘಾವುಉಪಾಸಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೯೯. ತತಿಯೇ ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಚತೂಸು ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸಸಿ, ತಸ್ಮಾ. ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯೇತಿ ವಿಜ್ಜಾಕೋಟ್ಠಾಸಿಕೇ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸೂತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ತೇಭೂಮಕಸಙ್ಖಾರೇಸು. ಏವಮಸ್ಸ ಉಪರಿ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ. ವಿಘಾತನ್ತಿ ದುಕ್ಖಂ.

೪-೫. ಪಠಮಸಾರಿಪುತ್ತಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೦೦೦-೧೦೦೧. ಚತುತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಪಞ್ಚಮೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗನ್ತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಲಾಭಙ್ಗಂ. ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದಾದಯೋ ಪನ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಾ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾ ನಾಮ, ತೇಪಿ ಪನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗನ್ತಿ ಆಗತಾ. ತತ್ರಾಯಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ವಚನತ್ಥೋ – ಸಪ್ಪುರಿಸೇ ಸೇವನ್ತೋ ಭಜನ್ತೋ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವಾದಯೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಅತ್ಥಾಯ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಂ ನಾಮ, ಇತರೇ ಪಠಮಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಾಯ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗನ್ತಿಪಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಂ, ಪಟಿವಿದ್ಧಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಅಙ್ಗನ್ತಿಪಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಂ.

೬. ಥಪತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೦೨. ಛಟ್ಠೇ ಸಾಧುಕೇ ಪಟಿವಸನ್ತೀತಿ ಸಾಧುಕನಾಮಕೇ ಅತ್ತನೋ ಭೋಗಗಾಮಕೇ ವಸನ್ತಿ. ತೇಸು ಇಸಿದತ್ತೋ ಸಕದಾಗಾಮೀ, ಪುರಾಣೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಸದಾರಸನ್ತುಟ್ಠೋ. ಮಗ್ಗೇ ಪುರಿಸಂ ಠಪೇಸುನ್ತಿ ತೇಸಂ ಕಿರ ಗಾಮದ್ವಾರೇನ ಭಗವತೋ ಗಮನಮಗ್ಗೋ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಭಗವಾ ಕಾಲೇ ವಾ ಅಕಾಲೇ ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸುತ್ತಾನಂ ವಾ ಪಮತ್ತಾನಂ ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಥ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನ ಲಭೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ಮಗ್ಗಮಜ್ಝೇ ಪುರಿಸಂ ಠಪೇಸುಂ.

ಅನುಬನ್ಧಿಂಸೂತಿ ನ ದೂರತೋವ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು, ಭಗವಾ ಪನ ಸಕಟಮಗ್ಗಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಜಙ್ಘಮಗ್ಗೇನ ಅಗಮಾಸಿ, ಇತರೇ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಅನುಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅಗಮಂಸು. ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂಯೇವ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಠಿತಕಾನಂ, ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ದಿವಸಭಾಗಂ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇಹಿ ಮೇ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕಾತುಂ ಅಯುತ್ತಂ, ಠಿತಕೇನಪಿ ಕಾತುಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಇಮೇ ಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನೇ ಸಾಮಿನೋ ಆಗತಫಲಾ. ಇಮೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾವ ದಿವಸಭಾಗಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಯೇನ ಅಞ್ಞತರಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದೀತಿ ತೇ ಕಿರ ಛತ್ತುಪಾಹನಂ ಕತ್ತರದಣ್ಡಂ ಪಾದಬ್ಭಞ್ಜನತೇಲಾದೀನಿ ಚೇವ ಅಟ್ಠವಿಧಞ್ಚ ಪಾನಕಂ ಸರಭಪಾದಪಲ್ಲಙ್ಕಞ್ಚ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು, ಆಭತಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕಮ್ಪಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅದಂಸು, ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸೂತಿ ಸೇಸಾನಿ ಛತ್ತುಪಾಹನಾದೀನಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇಥಾತಿ ವತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು.

ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಮಜ್ಝಿಮಪದೇಸವಸೇನವ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ನಿಯತತ್ತಾ. ಭಗವತೋ ಹಿ ಚಾರಿಕಾಚರಣಮ್ಪಿ ಅರುಣುಟ್ಠಾಪನಮ್ಪಿ ನಿಯತಂ, ಮಜ್ಝಿಮಪದೇಸೇಯೇವ ಚಾರಿಕಂ ಚರತಿ, ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಪೇತೀತಿ ನಿಯತತ್ತಾ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಆಸನ್ನೇ ನೋ ಭಗವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ನ ಕೇವಲಂ ಆಸನ್ನತ್ತಾಯೇವ ತೇಸಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ಇದಾನಿ ದಾನಂ ದಾತುಂ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜಂ ಕಾತುಂ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಹೋತಿ.

ತಸ್ಮಾತಿಹ ಥಪತಯೋ ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋತಿ ಥಪತಯೋ ಯಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಯಿ ದೂರೀಭೂತೇ ಅನಪ್ಪಕಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ, ಆಸನ್ನೇ ಅನಪ್ಪಕಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಮೇತಂ ‘‘ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋ’’ತಿ. ಘರಾವಾಸಸ್ಸ ಹಿ ದೋಸೇನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏವಂ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಘರಾವಾಸಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಅಥ ಏವಂ ವೋ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಞ್ಚ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾನಞ್ಚ ತಂ ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಕಿಞ್ಚನಸಪಲಿಬೋಧಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಬಾಧತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಮಹಾವಾಸೇ ವಸನ್ತಸ್ಸಪಿ ಹಿ ಸಕಿಞ್ಚನಸಪಲಿಬೋಧಟ್ಠೇನ ಘರಾವಾಸೋ ಸಮ್ಬಾಧೋವ. ರಜಾಪಥೋತಿ ರಾಗದೋಸಮೋಹರಜಾನಂ ಆಪಥೋ, ಆಗಮನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಪನ ಅಕಿಞ್ಚನಅಪಲಿಬೋಧಟ್ಠೇನ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ. ಚತುರತನಿಕೇಪಿ ಹಿ ಗಬ್ಭೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಘಟೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾನಮ್ಪಿ ಅಕಿಞ್ಚನಅಪಲಿಬೋಧಟ್ಠೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅಲಞ್ಚ ಪನ ವೋ ಥಪತಯೋ ಅಪ್ಪಮಾದಾಯಾತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಬಾಧೇ ಘರಾವಾಸೇ ವಸನ್ತಾನಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಪ್ಪಮಾದಮೇವ ಕಾತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏಕಂ ಪುರತೋ ಏಕಂ ಪಚ್ಛತೋ ನಿಸೀದಾಪೇಮಾತಿ ತೇ ಕಿರ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇಸು ದ್ವೀಸು ನಾಗೇಸು ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಏವಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ನಾಗಂ ಮಜ್ಝೇ ಕತ್ವಾ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹಂಸು. ನಾಗೋಪಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬೋತಿ ಯಥಾ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಸೇವಿತಂ ನ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ. ತಾಪಿ ಭಗಿನಿಯೋತಿ ಯಥಾ ಪಮಾದಂ ನಾಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವಂ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅತ್ತಾಪೀತಿ ಸಿತಹಸಿತಕಥಿತವಿಪೇಕ್ಖಿತಾದೀನಿ ಅಕರೋನ್ತೇಹಿ ಅತ್ತಾಪಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ. (ತೇಹಿ ತಥಾ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ನ ಅತ್ತಾಪಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ). ತಥಾ ಕರೋನ್ತೋ ಹಿ ‘‘ಸಾಮಿದುಬ್ಭೋ ಏಸೋ’’ತಿ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ಥಪತಯೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ರಾಜಾ ನಿಚ್ಚಂ ರಾಜಭಣ್ಡಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋ ರಜಾಪಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಭಿಕ್ಖುಂ ಏವಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇನ್ತೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ಅಲಞ್ಚ ಪನ ವೋ ಥಪತಯೋ ಅಪ್ಪಮಾದಾಯ ಅಪ್ಪಮಾದಮೇವ ಕರೋಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಮುತ್ತಚಾಗೋತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಚಾಗೋ. ಪಯತಪಾಣೀತಿ ಆಗತಾಗತಾನಂ ದಾನತ್ಥಾಯ ಧೋತಹತ್ಥೋ. ವೋಸ್ಸಗ್ಗರತೋತಿ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಸಙ್ಖಾತೇ ಚಾಗೇ ರತೋ. ಯಾಚಯೋಗೋತಿ ಯಾಚಿತಬ್ಬಕಯುತ್ತೋ. ದಾನಸಂವಿಭಾಗರತೋತಿ ದಾನೇನ ಚೇವ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಲದ್ಧಾ ತತೋಪಿ ಸಂವಿಭಾಗೇ ರತೋ. ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇದಂ ಭಿಕ್ಖೂನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅಕತವಿಭಾಗಂ, ಸಬ್ಬಂ ದಾತಬ್ಬಮೇವ ಹುತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೭. ವೇಳುದ್ವಾರೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೦೩. ಸತ್ತಮೇ ವೇಳುದ್ವಾರನ್ತಿ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಪವೇಣಿಆಗತಸ್ಸ ವೇಳುಗಚ್ಛಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೋ ಗಾಮೋ. ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕನ್ತಿ ಅತ್ತನಿ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ. ಸಮ್ಫಭಾಸೇನಾತಿ ಅಮನ್ತಭಾಸೇನ. ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಭಾಸೇನಾತಿ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಸಮ್ಭಾಸೇನ ನಿರತ್ಥಕೇನ ಅಞ್ಞಾಣವಚನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೮-೯. ಪಠಮಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೦೦೪-೫. ಅಟ್ಠಮೇ ಞಾತಿಕೇತಿ ಏಕಂ ತಳಾಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದ್ವಿನ್ನಂ ಚೂಳಪಿತಿಮಹಾಪಿತಿಪುತ್ತಾನಂ ದ್ವೇ ಗಾಮಾ, ತೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ. ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥೇತಿ ಇಟ್ಠಕಾಮಯೇ ಆವಸಥೇ. ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗಿಯಾನಂ, ಕಾಮಭವೇಯೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಾಹಾಪಕಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓರನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇಹಿ ವಾ ತೀಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪಹಾತಬ್ಬಾನೀತಿಪಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ. ತತ್ಥ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಬ್ಯಾಪಾದೋತಿ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಅವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಾನಿ ಮಗ್ಗೇನ ವಾ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿವಸೇನ ಉದ್ಧಂ ಭಾಗಂ ರೂಪಭವಂ ಅರೂಪಭವಂ ವಾ ಗನ್ತುಂ ನ ದೇನ್ತಿ. ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಆದೀನಿ ತೀಣಿ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಮ್ಪಿ ಆನೇತ್ವಾ ಪುನ ಇಧೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪೇನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನೇವ. ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮೋತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಅನಾಗಮನಸಭಾವೋ.

ರಾಗದೋಸಮೋಹಾನಂ ತನುತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಕದಾಚಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಮನ್ದತಾಯ ಚಾತಿ ದ್ವೇಧಾಪಿ ತನುಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ವಿಯ ಅಭಿಣ್ಹಂ ರಾಗಾದಯೋ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಕದಾಚಿ ಕರಹಚಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಚ ನ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ವಿಯ ಬಹಲಬಹಲಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಮಕ್ಖಿಪತ್ತಂ ವಿಯ ತನುಕಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ದೀಘಭಾಣಕತಿಪಿಟಕಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ – ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಪುತ್ತಧೀತರೋ ಹೋನ್ತಿ, ಓರೋಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಬಹಲಾ ಕಿಲೇಸಾ. ಇದಂ ಪನ ಭವತನುಕವಸೇನ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ. ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸತ್ತ ಭವೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ಭವೇ ಭವತನುಕಂ ನತ್ಥಿ, ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ ದ್ವೇ ಭವೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಭವೇಸು ಭವತನುಕಂ ನತ್ಥಿ, ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ರೂಪಾರೂಪಭವಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಾಮಭವೇ ಭವತನುಕಂ ನತ್ಥಿ, ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಭವೇ ಭವತನುಕಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಇಮಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಇಮಂ ಕಾಮಾವಚರಲೋಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಸಚೇ ಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ತೋ ದೇವೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ. ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪನ ಅವಸ್ಸಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ. ದೇವೇಸು ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ತೋಪಿ ಸಚೇ ಮನುಸ್ಸೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ. ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪನ ಅವಸ್ಸಂ ದೇವಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ.

ವಿನಿಪತನಂ ವಿನಿಪಾತೋ, ನಾಸ್ಸ ವಿನಿಪಾತೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ, ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಅವಿನಿಪಾತನಸಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಯತೋತಿ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮೇನ ನಿಯತೋ. ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋತಿ ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ತಯಸಙ್ಖಾತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿ ಪರಂ ಅಯನಂ ಅಸ್ಸ ಗತಿ ಪಟಿಸರಣಂ ಅವಸ್ಸಂ ಪತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ. ವಿಹೇಸಾವೇಸಾತಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಞಾಣಗತಿಂ ಞಾಣೂಪಪತ್ತಿಂ ಞಾಣಾಭಿಸಮ್ಪರಾಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಕಿಲಮಥೋವ ಏಸ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ಚಿತ್ತವಿಹೇಸಾ ಪನ ಬುದ್ಧಾನಂ ನತ್ಥಿ.

ಧಮ್ಮಾದಾಸನ್ತಿ ಧಮ್ಮಮಯಂ ಆದಾಸಂ. ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಧಮ್ಮಾದಾಸೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಖೀಣಾಪಾಯದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತೋತಿ ಇದಂ ನಿರಯಾದೀನಂಯೇವ ವೇವಚನವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ. ನಿರಯಾದಯೋ ಹಿ ವಡ್ಢಿಸಙ್ಖಾತತೋ ಅಯತೋ ಅಪೇತತ್ತಾ ಅಪಾಯೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಗತಿ ಪಟಿಸರಣನ್ತಿ. ದುಗ್ಗತಿ, ದುಕ್ಕಟಕಾರಿನೋ ಏತ್ಥ ವಿವಸಾ ನಿಪತನ್ತೀತಿ ವಿನಿಪಾತೋ. ನವಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೧೦. ತತಿಯಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೦೬. ದಸಮೇ ಪರೋಪಞ್ಞಾಸಾತಿ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಞಾಸ. ಸಾಧಿಕನವುತೀತಿ ಅತಿರೇಕನವುತಿ. ಛಾತಿರೇಕಾನೀತಿ ಛಹಿ ಅಧಿಕಾನಿ. ಸೋ ಕಿರ ಗಾಮೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನಾತಿಮಹಾ ಅಹೋಸಿ, ಅರಿಯಸಾವಕಾ ಪನೇತ್ಥ ಬಹೂ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಹಿವಾತರೋಗೇನ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಚತುವೀಸತಿ ಪಾಣಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕಾಲಮಕಂಸು, ತೇಸು ಅರಿಯಸಾವಕಾ ಏತ್ತಕಾ ನಾಮ ಅಹೇಸುಂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ವೇಳುದ್ವಾರವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

೨. ರಾಜಕಾರಾಮವಗ್ಗೋ

೧. ಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೦೭. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ರಾಜಕಾರಾಮೇತಿ ರಞ್ಞಾ ಕಾರಿತತ್ತಾ ಏವಂ ಲದ್ಧನಾಮೇ ಆರಾಮೇ, ತಂ ರಞ್ಞಾ ಪಸೇನದಿಕೋಸಲೇನ ಕತಂ. ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ಕಿರ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪತ್ತಂ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪತ್ತೋ, ನ ಖೋ ಪನೇಸ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸೀಲಂ ವಾ ಸಮಾಧಿಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏವಂ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪತ್ತೋ. ಭೂಮಿಸೀಸಂ ಪನ ತೇನ ಗಹಿತಂ, ಸಚೇ ಮಯಮ್ಪಿ ಜೇತವನಸಮೀಪೇ ಆರಾಮಂ ಕಾರಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾಮ, ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪತ್ತಾ ಭವೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೇ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ತೇ ಕಹಾಪಣೇ ಲಭಿತ್ವಾ ತೇ ಆದಾಯ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ಏತ’’ನ್ತಿ? ಪುಚ್ಛಿ. ಮಯಂ ಜೇತವನಸಮೀಪೇ ತಿತ್ಥಿಯಾರಾಮಂ ಕರೋಮ, ಸಚೇ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ವಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕಾ ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾರೇಸ್ಸನ್ತಿ, ವಾರೇತುಂ ಮಾ ಅದತ್ಥಾತಿ ಲಞ್ಜಂ ಅದಂಸು. ರಾಜಾ ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ ಕಾರೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ.

ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ, ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೇಹಿ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ, ಥಮ್ಭುಸ್ಸಾಪನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಾ, ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಾ ಮಹಾಸದ್ದಾ ಏಕಕೋಲಾಹಲಂ ಅಕಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಮುಖೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಕೇ ಪನ ತೇ, ಆನನ್ದ, ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಾ ಮಹಾಸದ್ದಾ ಕೇವಟ್ಟಾ ಮಞ್ಞೇ ಮಚ್ಛವಿಲೋಪೇ’’ತಿ?, ಪುಚ್ಛಿ. ತಿತ್ಥಿಯಾ, ಭನ್ತೇ, ಜೇತವನಸಮೀಪೇ ತಿತ್ಥಿಯಾರಾಮಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ. ಆನನ್ದ, ಇಮೇ ಸಾಸನೇನ ಪಟಿವಿರುದ್ಧಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಫಾಸುವಿಹಾರಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ವಾರಾಪೇಹೀತಿ.

ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ರಞ್ಞೋ ‘‘ಥೇರಾ, ದೇವ, ಆಗತಾ’’ತಿ ನಿವೇದಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ಲಞ್ಜಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ನ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಥೇರಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆರೋಚಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ ಪೇಸೇಸಿ. ರಾಜಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ದಸ್ಸನಂ ನ ಅದಾಸಿ. ತೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆರೋಚಯಿಂಸು ‘‘ನ, ಭನ್ತೇ, ರಾಜಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಙ್ಖಣಂಯೇವ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ – ‘‘ಅತ್ತನೋ ರಜ್ಜೇ ಠತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕಾತುಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ದುತಿಯದಿವಸೇ ಚ ಸಾಮಂಯೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ, ನಿವೇಸನಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ, ಸಾರಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ, ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಂ ಅದಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಪರಿಭುತ್ತಯಾಗುಖಾದನೀಯೋ ‘‘ಯಾವ ಭತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಾತಿ, ತಾವ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ರಾಜಾನಂ ‘‘ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಇದಂ ನಾಮ ಕತ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ, ‘‘ಕಾರಣೇನೇವ ನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅತೀತಕಾರಣಂ ಆಹರಿ – ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬಜಿತೇ ನಾಮ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಯುಜ್ಝಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಅತೀತೇಪಿ ಇಸಯೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಯುಜ್ಝಾಪೇತ್ವಾ ಸಹ ರಟ್ಠೇನ ರಾಜಾ ಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಟ್ಠೋತಿ. ಕದಾ ಭಗವಾತಿ?

ಅತೀತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭರುರಟ್ಠೇ ಭರುರಾಜಾ ನಾಮ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತಿ. ಪಞ್ಚಸತಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ದ್ವೇ ಇಸಿಗಣಾ ಪಬ್ಬತಪಾದತೋ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಭರುನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಗರಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ದ್ವೇ ರುಕ್ಖಾ ಅತ್ಥಿ, ಪಠಮಂ ಆಗತೋ ಇಸಿಗಣೋ ಏಕಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ, ಪಚ್ಛಾಗತೋಪಿ ಏಕಸ್ಸಾತಿ. ತೇ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಏವ ಅಗಮಂಸು. ತೇ ಪುನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ರುಕ್ಖಮೂಲೇಯೇವ ನಿಸೀದನ್ತಿ. ಅದ್ಧಾನೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಏಕೋ ರುಕ್ಖೋ ಸುಕ್ಖಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸುಕ್ಖೇ ಆಗತಾ ತಾಪಸಾ ‘‘ಅಯಂ ರುಕ್ಖೋ ಮಹಾ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ಪಹೋಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇತರೇಸಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಸ್ಸ ಏಕಪದೇಸೇ ನಿಸೀದಿಂಸು. ತೇ ಪಚ್ಛಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಅಪವಿಸಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಠಿತಾವ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ಏತ್ಥ ನಿಸೀದಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಆಚರಿಯಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರುಕ್ಖೋ ಸುಕ್ಖೋ, ಅಯಂ ರುಕ್ಖೋ ಮಹಾ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ಪವಿಸಥ, ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಪಹೋಸ್ಸತೀತಿ. ತೇ ‘‘ನ ಮಯಂ ಪವಿಸಾಮ, ನಿಕ್ಖಮಥ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ಕಥಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ‘‘ನ ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋವ ಮನೇನ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಹತ್ಥಾದೀಸು ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಂಸು. ತೇ ‘‘ಹೋತು ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸ್ಸಾಮ ನೇ’’ತಿ ಇದ್ಧಿಯಾ ಸೋವಣ್ಣಮಯಾನಿ ದ್ವೇ ಚಕ್ಕಾನಿ ರಜತಮಯಞ್ಚ ಅಕ್ಖಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಪವಟ್ಟೇನ್ತಾ ರಾಜದ್ವಾರಂ ಅಗಮಿಂಸು. ರಞ್ಞೋ ‘‘ಏವರೂಪಂ, ದೇವ, ತಾಪಸಾ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾ’’ತಿ ನಿವೇದಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ತುಟ್ಠೋ ‘‘ಪಕ್ಕೋಸಥಾ’’ತಿ ತೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಕಮ್ಮಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕತಂ, ಅತ್ಥಿ ವೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಏಕರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಇಸೀಹಿ ಗಹಿತಂ, ತಂ ನೋ ದಾಪೇಹೀತಿ. ರಾಜಾ ಪುರಿಸೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ತಾಪಸೇ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇಸಿ.

ತೇ ಬಹಿ ಠಿತಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ದತ್ವಾ ಲಭಿಂಸೂ’’ತಿ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಮ್ಪಿ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ ಪುನ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಇದ್ಧಿಯಾ ಸೋವಣ್ಣಮಯಂ ರಥಪಞ್ಜರಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ಅಗಮಂಸು. ರಾಜಾ ದಿಸ್ವಾ ತುಟ್ಠೋ – ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ?, ಆಹ. ಮಹಾರಾಜ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಅಞ್ಞೋ ಇಸಿಗಣೋ ನಿಸಿನ್ನೋ, ತಂ ನೋ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ದಾಪೇಹೀತಿ. ರಾಜಾ ಪುರಿಸೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ತೇ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇಸಿ. ತಾಪಸಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಲಹಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಕತ’’ನ್ತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಪಾದಮೇವ ಅಗಮಂಸು. ತತೋ ದೇವತಾ ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಇಸಿಗಣಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಲಹಂ ಕಾರಾಪೇಸೀ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಉಬ್ಬಟ್ಟೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ವಿಜಿತಂ ಯೋಜನಸಹಸ್ಸಮತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಸಮುದ್ದಮೇವ ಅಕಂಸೂತಿ.

‘‘ಇಸೀನಮನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ, ಭರುರಾಜಾತಿ ಮೇ ಸುತಂ;

ಉಚ್ಛಿನ್ನೋ ಸಹ ರಟ್ಠೇಹಿ, ಸ ರಾಜಾ ವಿಭವಙ್ಗತೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೨.೧೨೫) –

ಏವಂ ಭಗವತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತೀತೇ ದಸ್ಸಿತೇ ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ನಾಮ ಕಥಾ ಓಕಪ್ಪನಿಯಾ ಹೋತಿ, ‘‘ತಸ್ಮಾ ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಕಿರಿಯಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ ಮಯಾ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭಣೇ, ತಿತ್ಥಿಯೇ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಥಾ’’ತಿ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ಕಾರಿತೋ ವಿಹಾರೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೇಸಂ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇಪಿ ಅದತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ.

೨-೩. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೦೦೮-೯. ದುತಿಯೇ ಉದಯಗಾಮಿನಿನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮಯೇ ವಡ್ಢಿಗಾಮಿನಿಂ. ಮರಣಂ ಆಗಮೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಮರಣಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ, ಪತ್ಥೇಯ್ಯಾಸಿ ವಾ. ತತಿಯಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೪. ದುಗ್ಗತಿಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೧೦. ಚತುತ್ಥೇ ಸಬ್ಬದುಗ್ಗತಿಭಯಂ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋತಿ ಮನುಸ್ಸದೋಭಗ್ಗಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ.

೫. ದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೧೧. ಪಞ್ಚಮೇ ಸಬ್ಬದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತಭಯಂ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋತಿ ಮನುಸ್ಸದೋಭಗ್ಗೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚತ್ತಾರೋ ಅಪಾಯಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ.

೬. ಪಠಮಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೧೨. ಛಟ್ಠೇ ಮಿತ್ತಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಆಮಿಸಪರಿಭೋಗವಸೇನ ವೋಹಾರಮಿತ್ತಾ. ಅಮಚ್ಚಾತಿ ಆಮನ್ತನಪಟಿಮನ್ತನಇರಿಯಾಪಥಾದೀಸು ಏಕತೋ ಪವತ್ತಕಿಚ್ಚಾ. ಞಾತೀತಿ ಸಸ್ಸುಸಸುರಪಕ್ಖಿಕಾ. ಸಾಲೋಹಿತಾತಿ ಸಮಾನಲೋಹಿತಾ ಭಾತಿಭಗಿನಿಮಾತುಲಾದಯೋ.

೭. ದುತಿಯಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೧೩. ಸತ್ತಮೇ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ನಾಮ ಪಸಾದಞ್ಞಥತ್ತಂ ಭಾವಞ್ಞಥತ್ತಂ ಗತಿಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಲಕ್ಖಣಞ್ಞಥತ್ತಂ ವಿಪರಿಣಾಮಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಅನೇಕವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಮಹಾಭೂತೇಸು ಭಾವಞ್ಞಥತ್ತಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಸುವಣ್ಣಾದಿಭಾವೇನ ಹಿ ಘನಸಣ್ಠಿತಾಯ ಪಥವಿಧಾತುಯಾ ವಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಉದಕಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನಾಯ ಪುರಿಮಭಾವೋ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ಭಾವಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಲಕ್ಖಣಂ ಪನ ನ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ಕಕ್ಖಳಲಕ್ಖಣಾವ ಹೋತಿ. ಉಚ್ಛುರಸಾದಿಭಾವೇನ ಚ ಯೂಸಾಕಾರಸಣ್ಠಿತಾಯ ಆಪೋಧಾತುಯಾ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಘನಪಥವಿಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನಾಯ ಪುರಿಮಭಾವೋ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ಭಾವಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಲಕ್ಖಣಂ ಪನ ನ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ಆಬನ್ಧನಲಕ್ಖಣಾವ ಹೋತಿ. ತತ್ರಿದಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಗತಿಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಞ್ಹಿ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ನತ್ಥಿ. ಪಸಾದಞ್ಞಥತ್ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿಯೇವ, ಇಧ ಪನ ಪಸಾದಫಲಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ಗತಿಅಞ್ಞಥತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸಿತಂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ರಾಜಕಾರಾಮವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಸರಣಾನಿವಗ್ಗೋ

೧-೨. ಪಠಮಮಹಾನಾಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೦೧೭-೧೮. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಇದ್ಧನ್ತಿ ತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀಹಿ ಸಮಿದ್ಧಂ. ಫೀತನ್ತಿ ಹತ್ಥೂಪಗಸೀಸೂಪಗಗೀವೂಪಗಾದಿಅಲಙ್ಕಾರವಸೇನ ಸುಪುಪ್ಫಿತಂ. ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸನ್ತಿ ನಿರನ್ತರಮನುಸ್ಸಂ. ಸಮ್ಬಾಧಬ್ಯೂಹನ್ತಿ ಬ್ಯೂಹಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಅವಿನಿಬ್ಬಿದ್ಧರಚ್ಛಾಯೋ, ಯಾ ಪವಿಟ್ಠಮಗ್ಗೇನೇವ ನಿಗ್ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಾ ಸಮ್ಬಾಧಾ ಬ್ಯೂಹಾ ಬಹುಕಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಮ್ಬಾಧಬ್ಯೂಹಂ. ಇಮಿನಾಪಿ ನಗರಸ್ಸ ಘನವಾಸಮೇವ ದೀಪೇತಿ. ಭನ್ತೇನಾತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತೇನ ಉದ್ಧತಚಾರಿನಾ. ದುತಿಯಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೩. ಗೋಧಸಕ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೧೯. ತತಿಯೇ ಭಗವಾವ ಏತಂ ಜಾನೇಯ್ಯ ಏತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ವಾ ಅಸಮನ್ನಾಗತಂ ವಾತಿ ಇದಂ ಸೋ ಸಕ್ಕೋ ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸೋತಾಪನ್ನಭಾವಂ, ಚತೂಹಿ ವಾ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಸೋತಾಪನ್ನಭಾವಂ ಭಗವಾವ ಜಾನಾತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಆಹ.

ಕೋಚಿದೇವ ಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಕಾರಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಏಕತೋ ಅಸ್ಸ ಭಗವಾ, ಏಕತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾರಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ನಾನಾಲದ್ಧಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕಂ ವಾದಂ ವದನ್ತೋ ಏಕತೋ ಅಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋಪಿ ಏಕಂ ವದನ್ತೋ ಏಕತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನೇವಾಹನ್ತಿ ಯಂ ವಾದಂ ತುಮ್ಹೇ ವದೇಥ, ತಮೇವಾಹಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯನ್ತಿ. ನನು ಚ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ರತನತ್ತಯೇ ಪಸಾದನಾನತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಏಸ ಏವಮಾಹಾತಿ? ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಯ. ಏವಞ್ಹಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಅತ್ತನೋ ಅಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಯ ಅಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ಕಥೇಯ್ಯ, ಸತ್ಥು ಪನ ಅಞ್ಞಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಕಲ್ಯಾಣಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಕುಸಲಾತಿ ಕಲ್ಯಾಣಮೇವ ಕುಸಲಮೇವ ವದಾಮಿ, ನ ಕಲ್ಯಾಣಕುಸಲವಿಮುತ್ತನ್ತಿ. ಅಪಿಚಸ್ಸ ಅನವಜ್ಜನದೋಸೋ ಏಸೋತಿ.

೪. ಪಠಮಸರಣಾನಿಸಕ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೨೦. ಚತುತ್ಥೇ ಇಧ ಮಹಾನಾಮ ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಇದಂ ನ ಕೇವಲಂ ಸರಣಾನಿ ಏವ ಅಪಾಯತೋ ಮುತ್ತೋ, ಇಮೇಪಿ ಪುಗ್ಗಲಾ ಮುತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆರದ್ಧಂ. ಮತ್ತಸೋ ನಿಜ್ಝಾನಂ ಖಮನ್ತೀತಿ ಪಮಾಣೇನ ಚ ಓಲೋಕನಂ ಖಮನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರಿಮಗ್ಗಟ್ಠಪುಗ್ಗಲಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಗನ್ತಾ ನಿರಯನ್ತಿ ಮಗ್ಗಟ್ಠಪುಗ್ಗಲೋ ಹಿ ಅಪಾಯತೋ ಪರಿಮುತ್ತೋತಿ ವಾ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಸ್ಸತೀತಿ ವಾ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಪರಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಪನ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಗನ್ತಾ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ, ‘‘ಅಗನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸದ್ಧಾಮತ್ತಂ ಪೇಮಮತ್ತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಾನುಸಾರಿಮಗ್ಗಟ್ಠಪುಗ್ಗಲಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಹಾಸಾಲಾತಿ ಸಮೀಪೇ ಠಿತೇವ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಸಾರರುಕ್ಖೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ. ಮರಣಕಾಲೇ ಸಿಕ್ಖಂ ಸಮಾದಿಯೀತಿ ಮರಣಸಮಯೇ ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಪರಿಪೂರಕಾರೀ ಅಹೋಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೫. ದುತಿಯಸರಣಾನಿಸಕ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೨೧. ಪಞ್ಚಮೇ ದುಕ್ಖೇತ್ತನ್ತಿ ವಿಸಮಖೇತ್ತಂ. ದುಬ್ಭೂಮನ್ತಿ ಊಸರಭೂಮಿಂ ಲೋಣೂಪಹತಂ. ಖಣ್ಡಾನೀತಿ ಪರಿಭಿನ್ನಾನಿ. ಪೂತೀನೀತಿ ಉದಕೇನ ತೇಮೇತ್ವಾ ಪೂತಿಭಾವಂ ಆಪನ್ನಾನಿ. ವಾತಾತಪಹತಾನೀತಿ ವಾತಾತಪೇನ ಹತತ್ತಾ ನಿರೋಜಭಾವಂ ಗತಾನಿ. ಅಸಾರಾದಾನೀತಿ ಅನಾದಿನ್ನಸಾರಾನಿ ಅಗಹಿತಸಾರಾನಿ. ಅಸುಖಸಯಿತಾನೀತಿ ನ ಕೋಟ್ಠಾದೀಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತಾನಿ. ಸುಖಸಯಿತಾನೀತಿ ಠಪಿತಟ್ಠಾನತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಅಚಲಿತಾನಿ.

೬. ಪಠಮಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೨೨. ಛಟ್ಠೇ ಠಾನಸೋ ವೇದನಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇಯ್ಯಾತಿ ಖಣೇನ ವೇದನಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇಯ್ಯ. ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣೇನಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇನ ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿಯಾತಿ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕವಿಮುತ್ತಿಯಾ. ತಸ್ಮಾ ಸದ್ಧಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚಾತಿ ಗಾಥಾ ವುತ್ತತ್ಥಾ ಏವ. ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋ ನಾಮ.

೭. ದುತಿಯಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೨೩. ಸತ್ತಮೇ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ ಮರಣಭಯನ್ತಿ ಸಮ್ಪರಾಯಹೇತುಕಂ ಮರಣಭಯಂ ಗಿಹಿಸಾಮೀಚಿಕಾನೀತಿ ಗಿಹೀನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಸರಣಾನಿವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೨೭. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದಾ ಕುಸಲಾಭಿಸನ್ದಾತಿ ಪುಞ್ಞನದಿಯೋ ಕುಸಲನದಿಯೋ. ಸುಖಸ್ಸಾಹಾರಾತಿ ಸುಖಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾ.

೪. ಪಠಮದೇವಪದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೩೦. ಚತುತ್ಥೇ ದೇವಪದಾನೀತಿ ದೇವಾನಂ ಞಾಣೇನ, ದೇವಸ್ಸ ವಾ ಞಾಣೇನ ಅಕ್ಕನ್ತಪದಾನಿ. ವಿಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ವಿಸುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ. ಪರಿಯೋದಪನಾಯಾತಿ ಪುರಿಯೋದಪನತ್ಥಾಯ ಜೋತನತ್ಥಾಯ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಫಲಟ್ಠಪುಗ್ಗಲಾ ವಿಸುದ್ಧಟ್ಠೇನ ದೇವಾ ನಾಮ ಜಾತಾ.

೮. ವಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೩೪. ಅಟ್ಠಮೇ ಪಾರಂಗನ್ತ್ವಾತಿ ಪಾರಂ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಂ ಪತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ನ ಪಠಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ, ಗಚ್ಛಮಾನಾ ಏವ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ದೇಸನಾ ಪನ ಏವಂ ಕತಾ.

೧೦. ನನ್ದಿಯಸಕ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೩೬. ದಸಮೇ ದಿವಾ ಪವಿವೇಕಾಯ ರತ್ತಿಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾಯಾತಿ ದಿವಾ ಪವಿವೇಕತ್ಥಾಯ ರತ್ತಿಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನತ್ಥಾಯ. ಧಮ್ಮಾ ನ ಪಾತುಭವನ್ತೀತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಧಮ್ಮಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ಸಗಾಥಕಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಅಭಿಅಸನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೩೭. ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೋತಿ ಆಳ್ಹಕಗಣನಾಯ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೋ, ಯೋಜನವಸೇನ ಪನಸ್ಸ ಸಙ್ಖ್ಯಾ ಅತ್ಥಿ. ಬಹುಭೇರವನ್ತಿ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಅವಿಞ್ಞಾಣಕಾನಂ ಭೇರವಾರಮ್ಮಣಾನಂ ವಸೇನ ಬಹುಭೇರವಂ. ಪುಥೂತಿ ಬಹು. ಸವನ್ತೀತಿ ಸನ್ದಮಾನಾ. ಉಪಯನ್ತೀತಿ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ.

೨. ದುತಿಯಅಭಿಸನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೩೮. ದುತಿಯೇ ಯತ್ಥಿಮಾ ಮಹಾನದಿಯೋ ಸಂಸನ್ದನ್ತಿ ಸಮೇನ್ತೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಂಭಜ್ಜೇ ಏತಾ ಮಹಾನದಿಯೋ ಏಕೀಭವನ್ತಿ, ನಿರನ್ತರಾ ಭವನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩. ತತಿಯಅಭಿಸನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೩೯. ತತಿಯೇ ಪುಞ್ಞಕಾಮೋತಿ ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕೋ. ಕುಸಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಮಗ್ಗಕುಸಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ. ಭಾವೇತಿ ಮಗ್ಗಂ ಅಮತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪಾಪುಣನತ್ಥಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ. ಧಮ್ಮಸಾರಾಧಿಗಮೋತಿ ಧಮ್ಮಸಾರೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅರಿಯಫಲಂ ಧಮ್ಮಸಾರೋ, ಅಧಿಗಮೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮಸಾರಾಧಿಗಮೋ, ಅಧಿಗತಫಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖಯೇ ರತೋತಿ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯೇ ರತೋ.

೪. ಪಠಮಮಹದ್ಧನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೪೦. ಚತುತ್ಥೇ ಅಡ್ಢೋ ಮಹದ್ಧನೋತಿ ಸತ್ತವಿಧೇನ ಅರಿಯಧನೇನ ಅಡ್ಢೋ ಚೇವ ಮಹದ್ಧನೋ ಚ. ತೇನೇವ ಭೋಗೇನ ಮಹಾಭೋಗೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಸಗಾಥಕಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

೬. ಸಪ್ಪಞ್ಞವಗ್ಗೋ

೨. ವಸ್ಸಂವುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೪೮. ಛಟ್ಠಸ್ಸ ದುತಿಯೇ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಏತ್ತಕೇನ ವೋಸಾನಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತಾನೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯಬಲಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ, ಸಕದಾಗಾಮೀ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ, ಅನಾಗಾಮೀ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಗವತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸಾಸನೇ ತನ್ತಿ ಪವೇಣೀ ಕಥಿತಾತಿ.

೩. ಧಮ್ಮದಿನ್ನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೪೯. ತತಿಯೇ ಧಮ್ಮದಿನ್ನೋತಿ ಸತ್ತಸು ಜನೇಸು ಏಕೋ. ಬುದ್ಧಕಾಲಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮದಿನ್ನೋ ಉಪಾಸಕೋ, ವಿಸಾಖೋ ಉಪಾಸಕೋ, ಉಗ್ಗೋ ಗಹಪತಿ, ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ, ಹತ್ಥಕೋ ಆಳವಕೋ, ಚೂಳಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ, ಮಹಾಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಜನಾ ಪಞ್ಚಸತಉಪಾಸಕಪರಿವಾರಾ ಅಹೇಸುಂ. ಏತೇಸು ಏಸ ಅಞ್ಞತರೋ.

ಗಮ್ಭೀರಾತಿ ಧಮ್ಮಗಮ್ಭೀರಾ ಸಲ್ಲಸುತ್ತಾದಯೋ. ಗಮ್ಭೀರತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥಗಮ್ಭೀರಾ ಚೇತನಾಸುತ್ತನ್ತಾದಯೋ. ಲೋಕುತ್ತರಾತಿ ಲೋಕುತ್ತರತ್ಥದೀಪಕಾ ಅಸಙ್ಖತಸಂಯುತ್ತಾದಯೋ. ಸುಞ್ಞತಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾತಿ ಸತ್ತಸುಞ್ಞತಾದೀಪಕಾ ಖಜ್ಜನಿಕಸುತ್ತನ್ತಾದಯೋ. ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮ. ಏವಞ್ಹಿ ವೋ, ಧಮ್ಮದಿನ್ನ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಚನ್ದೋಪಮಪಟಿಪದಂ ರಥವಿನೀತಪಟಿಪದಂ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಂ ಮಹಾಅರಿಯವಂಸಪಟಿಪದಂ ಪೂರೇನ್ತೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಇತಿ ಸತ್ಥಾ ಇಮೇಸಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಅಸಯ್ಹಭಾರಂ ಆರೋಪೇಸಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಏತೇ ಕಿರ ನ ಅತ್ತನೋ ಭೂಮಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಓವಾದಂ ಯಾಚಿಂಸು, ಅವಿಸೇಸೇನ ಪನ ಸಬ್ಬಭಾರಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ವಿಯ ‘‘ಓವದತು ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ’’ತಿ ಯಾಚಿಂಸು. ತೇನ ತೇಸಂ ಸತ್ಥಾ ಅಸಯ್ಹಭಾರಂ ಆರೋಪೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ನ ಖೋ ನೇತನ್ತಿ ನ ಖೋ ಏತಂ. ನಕಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ಬ್ಯಞ್ಜನಸನ್ಧಿಮತ್ತಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಇದಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಭೂಮಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಓವಾದಂ ಯಾಚಥ, ತಸ್ಮಾ.

೪. ಗಿಲಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೫೦. ಚತುತ್ಥೇ ನ ಖೋ ಪನೇತನ್ತಿ ನ ಖೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏತಂ. ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ ಉಪಾಸಕೋತಿ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಅಸ್ಸಾಸನೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ಅಸ್ಸಾಸಕರೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ. ಅಸ್ಸಾಸತಾಯಸ್ಮಾತಿ ಅಸ್ಸಾಸತು ಆಯಸ್ಮಾ. ಮಾರಿಸೋತಿ ಮರಣಪಟಿಬದ್ಧೋ. ಮರಣಧಮ್ಮೋತಿ ಮರಣಸಭಾವೋ. ಅಧಿಮೋಚೇಹೀತಿ ಠಪೇಹಿ. ಅಧಿಮೋಚಿತನ್ತಿ ಠಪಿತಂ. ಏವಂ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ. ಯದಿದಂ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಯಂ ಇದಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಆರಬ್ಭ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ನಾನಾಕರಣಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ನ ತಂ ವದಾಮಿ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಹಿ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಬೋಧಿಯಙ್ಗಣವತ್ತೇಸು ಚೇವ ಅಸೀತಿಕ್ಖನ್ಧಕವತ್ತೇಸು ಚಾತಿ ಆಗಮನೀಯಗುಣೇಸು ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪಟಿವಿದ್ಧೇ ಪನ ಮಗ್ಗೇ ವಾ ಫಲೇ ವಾ ಉಪಾಸಕಾನಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ನಾನಾಕರಣಂ ನತ್ಥಿ.

೯. ಪಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೫೫. ನವಮೇ ಪಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸತ್ತ ಸೇಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ ನಾಮ, ಖೀಣಾಸವೋ ಪಟಿಲದ್ಧಪಞ್ಞೋ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪರತೋ ಪಞ್ಞಾಬುದ್ಧಿಯಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಸಪ್ಪಞ್ಞವಗ್ಗೋ ಛಟ್ಠೋ.

೭. ಮಹಾಪಞ್ಞವಗ್ಗೋ

೧. ಮಹಾಪಞ್ಞಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೫೮. ಸತ್ತಮೇ ಮಹಾಪಞ್ಞತಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿಆದೀಸು ‘‘ಮಹನ್ತೇ ಅತ್ಥೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ (ಪಟಿ. ಮ. ೨.೪) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಸೋತಾಪತ್ತಿಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.