೧. ಸಗಾಥಾವಗ್ಗೋ

೧. ಸಮಾಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೯. ವೇದನಾಸಂಯುತ್ತೇ ಸಗಾಥಾವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸಮಾಹಿತೋತಿ ಉಪಚಾರೇನ ವಾ ಅಪ್ಪನಾಯ ವಾ ಸಮಾಹಿತೋ. ವೇದನಾ ಚ ಪಜಾನಾತೀತಿ ವೇದನಾ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚವಸೇನ ಪಜಾನಾತಿ. ವೇದನಾನಞ್ಚ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ತಾಸಂಯೇವ ಸಮ್ಭವಂ ಸಮುದಯಸಚ್ಚವಸೇನ ಪಜಾನಾತಿ. ಯತ್ಥ ಚೇತಾತಿ ಯತ್ಥೇತಾ ವೇದನಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿರೋಧಸಚ್ಚವಸೇನ ಪಜಾನಾತಿ. ಖಯಗಾಮಿನನ್ತಿ ತಾಸಂಯೇವ ವೇದನಾನಂ ಖಯಗಾಮಿನಂ ಮಗ್ಗಂ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚವಸೇನ ಪಜಾನಾತಿ. ನಿಚ್ಛಾತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ ಹುತ್ವಾ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ. ಏವಮೇತ್ಥ ಸುತ್ತೇ ಸಮ್ಮಸನಚಾರವೇದನಾ ಕಥಿತಾ. ಗಾಥಾಸು ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ, ಸೇಸೇಹಿ ಚತುಸಚ್ಚಂ ಕಥಿತಂ. ಏವಮೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕೋ ಚತುಭೂಮಕಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವುತ್ತೋ.

೨. ಸುಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫೦. ದುತಿಯೇ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಸಹಾತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಞ್ಚ ಸುಖದುಕ್ಖೇಹಿ ಸಹ. ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚ. ಮೋಸಧಮ್ಮನ್ತಿ ನಸ್ಸನಸಭಾವಂ. ಪಲೋಕಿನನ್ತಿ ಪಲುಜ್ಜನಕಂ ಭಿಜ್ಜನಸಭಾವಂ. ಫುಸ್ಸ ಫುಸ್ಸ ವಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಞಾಣೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ಫುಸಿತ್ವಾ ವಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ. ಏವಂ ತತ್ಥ ವಿರಜ್ಜತೀತಿ ಏವಂ ತಾಸು ವೇದನಾಸು ವಿರಜ್ಜತಿ. ಇಧಾಪಿ ಸುತ್ತೇ ಸಮ್ಮಸನಚಾರವೇದನಾ ಕಥಿತಾ, ಗಾಥಾಸು ಞಾಣಫುಸನಂ.

೩. ಪಹಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫೧. ತತಿಯೇ ಅಚ್ಛೇಚ್ಛಿ ತಣ್ಹನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಣ್ಹಂ ಛಿನ್ದಿ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದಿ. ವಿವತ್ತಯಿ ಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ದಸವಿಧಮ್ಪಿ ಸಂಯೋಜನಂ ಪರಿವತ್ತಯಿ ನಿಮ್ಮೂಲಕಮಕಾಸಿ. ಸಮ್ಮಾತಿ ಹೇತುನಾ ಕಾರಣೇನ. ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾತಿ ಮಾನಸ್ಸ ದಸ್ಸನಾಭಿಸಮಯಾ, ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯಾ ಚ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಹಿ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಮಾನಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ದಸ್ಸನಾಭಿಸಮಯೋ. ತೇನ ದಿಟ್ಠೋ ಪನ ಸೋ ತಾವದೇವ ಪಹೀಯತಿ, ದಿಟ್ಠವಿಸೇನ ದಿಟ್ಠಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಂ ವಿಯ. ಅಯಮಸ್ಸ ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯೋ.

ಅನ್ತಮಕಾಸಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಮಾನಸ್ಸ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಚ ಪಹೀನತ್ತಾ ಚ ಯೇ ಇಮೇ ‘‘ಕಾಯಬನ್ಧನಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಜೀರತಿ (ಚೂಳವ. ೨೭೮) ಹರಿತನ್ತಂ ವಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೦೪) ಏವಂ ವುತ್ತಅನ್ತಿಮಮರಿಯಾದನ್ತೋ ಚ, ‘‘ಅನ್ತಮಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜೀವಿಕಾನ’’ನ್ತಿ (ಇತಿವು. ೯೧; ಸಂ. ನಿ. ೩.೮೦) ಏವಂ ವುತ್ತಲಾಮಕನ್ತೋ ಚ, ‘‘ಸಕ್ಕಾಯೋ ಏಕೋ ಅನ್ತೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೬.೬೧; ಚೂಳನಿ. ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೧೧) ಏವಂ ವುತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸನ್ತೋ ಚ, ‘‘ಏಸೇವನ್ತೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪಚ್ಚಯಸಙ್ಖಯಾ’’ತಿ (ಸಂ ನಿ. ೨.೫೧; ೨.೪.೭೧; ಉದಾ. ೭೧) ಏವಂ ವುತ್ತಕೋಟನ್ತೋ ಚಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಅನ್ತಾ, ತೇಸು ಸಬ್ಬಸ್ಸೇವ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅದುಂ ಚತುತ್ಥಕೋಟಿಸಙ್ಖಾತಂ ಅನ್ತಮಕಾಸಿ, ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಪರಿವಟುಮಂ ಅಕಾಸಿ, ಅನ್ತಿಮಸಮುಸ್ಸಯಮತ್ತಾವಸೇಸಂ ದುಕ್ಖಮಕಾಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ನ ರಿಞ್ಚತೀತಿ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ನ ಜಹತಿ. ಸಙ್ಖ್ಯಂ ನೋಪೇತೀತಿ ರತ್ತೋ ದುಟ್ಠೋ ಮೂಳ್ಹೋತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ನ ಉಪೇತಿ, ತಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಪಹಾಯ ಖೀಣಾಸವೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಆರಮ್ಮಣಾನುಸಯೋ ಕಥಿತೋ.

೪. ಪಾತಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫೨. ಚತುತ್ಥೇ ಪಾತಾಲೋತಿ ಪಾತಸ್ಸ ಅಲಂ ಪರಿಯತ್ತೋ, ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಪಾತಾಲೋ. ಅಸನ್ತಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನನ್ತಿ ಅಸಮ್ಭೂತತ್ತಂ ಅಪಞ್ಞಾಯಮಾನತ್ತಂ. ಏವಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತೀತಿ ಅತ್ಥಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಪಾತಾಲೋತಿ ಏವಂ ವಾಚಂ. ಸೋ ಹಿ ಯಂ ತಂ ಬಲವಾಮುಖಂ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಉದಕಂ ವೇಗೇನ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಚಕ್ಕವಾಳಂ ವಾ ಸಿನೇರುಂ ವಾ ಆಹಚ್ಚ ಯೋಜನದ್ವಿಯೋಜನದಸಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಮ್ಪಿ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಪತತಿ, ಯಸ್ಸ ಪತಿತಟ್ಠಾನೇ ಮಹಾನರಕಪಪಾತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಯಂ ಲೋಕೇ ಬಲವಾಮುಖನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಂ ವದತಿ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತತ್ಥ ತಥಾರೂಪಾನಂ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪದೇವದಾನವಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿ ಹೋತಿ ಸುಖನಿವಾಸೋಪಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಸನ್ತಂ ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಂ ತಂ ತಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ ನಾಮ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಬ್ಬಪುಥುಜ್ಜನಾ ಸಾರೀರಿಕಾಯ ದುಕ್ಖವೇದನಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಾತಸ್ಸ ಅಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೇನ ಅಯಮೇವ ಪಾತಾಲೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸಾರೀರಿಕಾನಂ ಖೋ ಏತಂ ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ.

ಪಾತಾಲೇ ನ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಸೀತಿ ಪಾತಾಲಸ್ಮಿಂ ನ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಗಾಧನ್ತಿ ಪತಿಟ್ಠಂ. ಅಕ್ಕನ್ದತೀತಿ ಅನಿಬದ್ಧಂ ವಿಪ್ಪಲಾಪಂ ವಿಲಪನ್ತೋ ಕನ್ದತಿ. ದುಬ್ಬಲೋತಿ ದುಬ್ಬಲಞಾಣೋ. ಅಪ್ಪಥಾಮಕೋತಿ ಞಾಣಥಾಮಸ್ಸ ಪರಿತ್ತತಾಯ ಪರಿತ್ತಥಾಮಕೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಅರಿಯಸಾವಕೋತಿ ಸೋತಾಪನ್ನೋ. ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹಿ ಏತ್ಥ ಧುರಂ, ಬಲವವಿಪಸ್ಸಕೋ ನ ತಿಕ್ಖಬುದ್ಧಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವೇದನಂ ಅನನುವತ್ತಿತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಯೋಗಾವಚರೋಪಿ ವಟ್ಟತಿ.

೫. ದಟ್ಠಬ್ಬಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫೩. ಪಞ್ಚಮೇ ದುಕ್ಖತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿ ವಿಪರಿಣಾಮನವಸೇನ ದುಕ್ಖತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಸಲ್ಲತೋತಿ ದುಕ್ಖಾಪನವಿನಿವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಸಲ್ಲಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಅನಿಚ್ಚತೋತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಾಕಾರೇನ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಅದ್ದಾತಿ ಅದ್ದಸ. ಸನ್ತನ್ತಿ ಸನ್ತಸಭಾವಂ.

೬. ಸಲ್ಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫೪. ಛಟ್ಠೇ ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಜನೇಸು. ಅನುವೇಧಂ ವಿಜ್ಝೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವಣಮುಖಸ್ಸ ಅಙ್ಗುಲನ್ತರೇ ವಾ ದ್ವಙ್ಗುಲನ್ತರೇ ವಾ ಆಸನ್ನಪದೇಸೇ ಅನುಗತವೇಧಂ. ಏವಂ ವಿದ್ಧಸ್ಸ ಹಿ ಸಾ ಅನುವೇಧಾ ವೇದನಾ ಪಠಮವೇದನಾಯ ಬಲವತರಾ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ದೋಮನಸ್ಸವೇದನಾಪಿ ಏವಮೇವ ಪುರಿಮವೇದನಾಯ ಬಲವತರಾ ಹೋತಿ. ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಹಿ ಸಮಾಧಿಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ತಂ ಸೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಕಾಮಸುಖಮೇವ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಜಾನಾತಿ. ತಾಸಂ ವೇದನಾನನ್ತಿ ತಾಸಂ ಸುಖದುಕ್ಖವೇದನಾನಂ. ಸಞ್ಞುತ್ತೋ ನಂ ವೇದಯತೀತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋವ ಹುತ್ವಾ ತಂ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ನ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ. ಸಞ್ಞುತ್ತೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕಂ, ದುಕ್ಖೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ವಿದಿತಧಮ್ಮಸ್ಸ ತುಲಿತಧಮ್ಮಸ್ಸ. ಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸಾತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸ ಪಟಿವೇಧಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸ ಚ. ಸಮ್ಮಾ ಪಜಾನಾತಿ ಭವಸ್ಸ ಪಾರಗೂತಿ ಭವಸ್ಸ ಪಾರಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗತೋ, ತದೇವ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಮ್ಮಾ ಪಜಾನಾತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸುತ್ತೇ ಆರಮ್ಮಣಾನುಸಯೋವ ಕಥಿತೋ. ಅರಿಯಸಾವಕೇಸು ಚ ಖೀಣಾಸವೋ ಏತ್ಥ ಧುರಂ, ಅನಾಗಾಮೀಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ.

೭. ಪಠಮಗೇಲಞ್ಞಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫೫. ಸತ್ತಮೇ ಯೇನ ಗಿಲಾನಸಾಲಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ ತಥಾಗತೋಪಿ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾ ನಾಮ ಗಿಲಾನಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಓಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗಿಲಾನೇ ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬೇ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಯೇ ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸಪ್ಪಾಯಾ, ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀತಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಪರತೋ ವಕ್ಖಾಮ. ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀತಿ ಅನಿಚ್ಚತಂ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ. ವಯಾನುಪಸ್ಸೀತಿ ವಯಂ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ. ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸೀತಿ ವಿರಾಗಂ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ. ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸೀತಿ ನಿರೋಧಂ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ. ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀತಿ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಂ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಕಿಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ? ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಗಮನೀಯಪಟಿಪದಾ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾಪಿ ಹಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾಯೇವ, ಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಯಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸನಾತಿ ಚ ಇಮಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾಯೇವ, ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸನಾಪಿ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾಪಿ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಮಿಸ್ಸಕಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಾವನಾಕಾಲೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೮-೯. ದುತಿಯಗೇಲಞ್ಞಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೫೬-೨೫೭. ಅಟ್ಠಮೇ ಇಮಮೇವ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ವುತ್ತೇ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ವುತ್ತಂ, ಅತ್ಥತೋ ಪನೇತಂ ನಿನ್ನಾನಾಕರಣಂ. ಕಾಯೋವ ಹಿ ಏತ್ಥ ಫಸ್ಸೋತಿ ವುತ್ತೋ. ನವಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೧೦. ಫಸ್ಸಮೂಲಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫೮. ದಸಮೇ ಸುಖವೇದನಿಯನ್ತಿ ಸುಖವೇದನಾಯ ಪಚ್ಚಯಭೂತಂ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನುಪದವಣ್ಣನಾ ಪನೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಾವ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತದ್ವಯೇ ಸಮ್ಮಸನಚಾರವೇದನಾ ಕಥಿತಾ.

ಸಗಾಥಾವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.