೯. ಛನ್ನವಗ್ಗೋ

೧. ಪಲೋಕಧಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೪. ಛನ್ನವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಪಲೋಕಧಮ್ಮನ್ತಿ ಭಿಜ್ಜನಕಸಭಾವಂ. ಏವಮೇತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಮೇವ ಕಥಿತಂ.

೨. ಸುಞ್ಞತಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೫. ದುತಿಯೇ ಅತ್ತನಿಯೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇನ ಪರಿಕ್ಖಾರೇನ. ಏವಮೇತ್ಥ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಮೇವ ಕಥಿತಂ.

೩. ಸಂಖಿತ್ತಧಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೬. ತತಿಯಂ ಖನ್ಧಿಯವಗ್ಗೇ ಆನನ್ದೋವಾದೇ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೮೩) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೪. ಛನ್ನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೭. ಚತುತ್ಥೇ ಛನ್ನೋತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ಥೇರೋ, ನ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖನ್ತಥೇರೋ. ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋ. ಗಿಲಾನಪುಚ್ಛಕಾತಿ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಾ. ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಬುದ್ಧಪಸತ್ಥಂ ಬುದ್ಧವಣ್ಣಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಸೀಸವೇಠಂ ದದೇಯ್ಯಾತಿ ಸೀಸೇ ವೇಠನಂ ಸೀಸವೇಠಂ, ತಞ್ಚ ದದೇಯ್ಯ. ಸತ್ಥನ್ತಿ ಜೀವಿತಹಾರಕಸತ್ಥಂ. ನಾವಕಙ್ಖಾಮೀತಿ ನ ಇಚ್ಛಾಮಿ. ಪರಿಚಿಣ್ಣೋತಿ ಪರಿಚರಿತೋ. ಮನಾಪೇನಾತಿ ಮನವಡ್ಢನಕೇನ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿನಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಸತ್ತ ಸೇಖಾ ಪರಿಚರನ್ತಿ ನಾಮ, ಅರಹಾ ಪರಿಚಾರೀ ನಾಮ, ಭಗವಾ ಪರಿಚಿಣ್ಣೋ ನಾಮ.

ಏತಞ್ಹಿ, ಆವುಸೋ, ಸಾವಕಸ್ಸ ಪತಿರೂಪನ್ತಿ, ಆವುಸೋ, ಸಾವಕಸ್ಸ ನಾಮ ಏತಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ. ಅನುಪವಜ್ಜನ್ತಿ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಕಂ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಂ. ಪುಚ್ಛಾವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸುತ್ವಾ ವೇದಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅಯಂ ಸಾವಕಪವಾರಣಾ ನಾಮ. ಏತಂ ಮಮಾತಿಆದೀನಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ನಿರೋಧಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಖಯವಯಂ ಞತ್ವಾ. ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ. ಏತ್ತಕೇಸು ಠಾನೇಸು ಛನ್ನತ್ಥೇರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೇನ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಪಞ್ಹಂ ಅರಹತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಪನ ತಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಂ ಞತ್ವಾಪಿ ತಂ ‘‘ಪುಥುಜ್ಜನೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಖೀಣಾಸವೋ’’ತಿ ವಾ ಅವತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಯೇವ ಅಹೋಸಿ. ಚುನ್ದತ್ಥೇರೋ ಪನಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ.

ತತ್ಥ ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಮಾರಣನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸತ್ಥಂ ಆಹರಾಮೀತಿ ವದತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಆಯಸ್ಮಾ, ತೇನ ಇದಮ್ಪಿ ಮನಸಿಕರೋಹೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಛನ್ನಂ ಆಯತನಾನಂ ನಿರೋಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ತಿಣ್ಣಂ ಗಾಹಾನಂ ವಸೇನ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ವದಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬನ್ತಿಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಮೇವ ದೀಪೇನ್ತೋ ವದತಿ. ನಿಚ್ಚಕಪ್ಪನ್ತಿ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ. ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸಾತಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠೀಹಿ ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ. ಚಲಿತನ್ತಿ ವಿಪ್ಫನ್ದಿತಂ ಹೋತಿ. ಯಥಯಿದಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವೇದನಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಅಹಂ ವೇದಯಾಮಿ, ಮಮ ವೇದನಾ’’ತಿ ಅಪ್ಪಹೀನಗ್ಗಾಹಸ್ಸ ಇದಾನಿ ವಿಪ್ಫನ್ದಿತಂ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾಪಿ ನಂ ‘‘ಪುಥುಜ್ಜನೋವ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ವದತಿ.

ಪಸ್ಸದ್ಧೀತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಪಸ್ಸದ್ಧಿ, ಕಿಲೇಸಪಸ್ಸದ್ಧಿ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನತಿಯಾತಿ ತಣ್ಹಾನತಿಯಾ. ಅಸತೀತಿ ಭವತ್ಥಾಯ ಆಲಯನಿಕನ್ತಿಪರಿಯುಟ್ಠಾನೇ ಅಸತಿ. ಆಗತಿಗತಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಆಗತಿ ನಾಮ, ಚುತಿವಸೇನ ಗಮನಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಚುತೂಪಪಾತೋತಿ ಚವನವಸೇನ ಚುತಿ, ಉಪಪಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪಪಾತೋ. ನೇವಿಧ ನ ಹುರಂ ನ ಉಭಯಮನ್ತರೇನಾತಿ ನ ಇಧಲೋಕೇ ನ ಪರಲೋಕೇ ನ ಉಭಯತ್ಥ ಹೋತಿ. ಏಸೇವನ್ತೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಕಿಲೇಸದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅಯಮೇವ ಅನ್ತೋ ಅಯಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪರಿವಟುಮಭಾವೋ ಹೋತಿ. ಅಯಮೇವ ಹಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಯೇ ಪನ ‘‘ಉಭಯಮನ್ತರೇನಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಭವಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಚನಂ ನಿರತ್ಥಕಂ. ಅನ್ತರಾಭವಸ್ಸ ಹಿ ಭಾವೋ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋಯೇವ. ‘‘ಅನ್ತರೇನಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಪನ ವಿಕಪ್ಪನ್ತರದೀಪನಂ. ತಸ್ಮಾ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ನೇವ ಇಧ ನ ಹುರಂ, ಅಪರೋ ವಿಕಪ್ಪೋ ನ ಉಭಯನ್ತಿ.

ಸತ್ಥಂ ಆಹರೇಸೀತಿ ಜೀವಿತಹಾರಕಸತ್ಥಂ ಆಹರಿ, ಆಹರಿತ್ವಾ ಕಣ್ಠನಾಳಂ ಛಿನ್ದಿ. ಅಥಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮರಣಭಯಂ ಓಕ್ಕಮಿ, ಗತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ, ಸಂವಿಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ, ಸಙ್ಖಾರೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ, ಸಮಸೀಸೀ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ. ಸಮ್ಮುಖಾಯೇವ ಅನುಪವಜ್ಜತಾ ಬ್ಯಾಕತಾತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇದಂ ಥೇರಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲೇ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಹೋತಿ; ಏತೇನ ಪನ ಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಅನನ್ತರಾಯಮಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ತದೇವ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ.

ಉಪವಜ್ಜಕುಲಾನೀತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಕುಲಾನಿ. ಇಮಿನಾ ಥೇರೋ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಉಪಟ್ಠಾಕೇಸು ಚ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾಸು ಚ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಸು ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಾಸನೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಕುಲಸಂಸಗ್ಗದೋಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಕುಲೇಸು ಸಂಸಗ್ಗಾಭಾವಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಹೋನ್ತಿ ಹೇತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಠಾನೇ ಥೇರಸ್ಸ ಕುಲೇಸು ಅಸಂಸಟ್ಠಭಾವೋ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೫-೬. ಪುಣ್ಣಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೮೮-೮೯. ಪಞ್ಚಮೇ ತಞ್ಚೇತಿ ತಂ ಚಕ್ಖುಞ್ಚೇವ ರೂಪಞ್ಚ. ನನ್ದಿಸಮುದಯಾ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಸಮೋಧಾನೇನ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮೋಧಾನಂ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ‘‘ನನ್ದಿಸಮುದಯಾ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ವಸೇನ ವಟ್ಟಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ. ದುತಿಯನಯೇ ನಿರೋಧೋ ಮಗ್ಗೋತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ವಸೇನ ವಿವಟ್ಟಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಇಮಿನಾ ತ್ವಂ ಪುಣ್ಣಾತಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ. ಏವಂ ತಾವ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟವಸೇನ ದೇಸನಂ ಅರಹತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪುಣ್ಣತ್ಥೇರಂ ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದಾಪೇತುಂ ಇಮಿನಾ ತ್ವನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಚಣ್ಡಾತಿ ದುಟ್ಠಾ ಕಿಬ್ಬಿಸಾ. ಫರುಸಾತಿ ಕಕ್ಖಳಾ ಅಕ್ಕೋಸಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಅಕ್ಕೋಸಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಪರಿಭಾಸಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ‘‘ಕಿಂ ಸಮಣೋ ನಾಮ ತ್ವಂ, ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಜ್ಜೇಸ್ಸನ್ತಿ. ಏವಮೇತ್ಥಾತಿ ಏವಂ ಮಯ್ಹಂ ಏತ್ಥ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ದಣ್ಡೇನಾತಿ ಚತುಹತ್ಥದಣ್ಡೇನ ವಾ ಖದಿರದಣ್ಡೇನ ವಾ ಘಟಿಕಮುಗ್ಗರೇನ ವಾ. ಸತ್ಥೇನಾತಿ ಏಕತೋಧಾರಾದಿನಾ ಸತ್ಥೇನ. ಸತ್ಥಹಾರಕಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೀತಿ ಜೀವಿತಹಾರಕಸತ್ಥಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ. ಇದಂ ಥೇರೋ ತತಿಯಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಸುಭಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸತ್ಥಹಾರಕಪರಿಯೇಸನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ದಮೂಪಸಮೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ದಮೋತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಾದೀನಂ ಏತಂ ನಾಮಂ.

‘‘ಸಚ್ಚೇನ ದನ್ತೋ ದಮಸಾ ಉಪೇತೋ,

ವೇದನ್ತಗೂ ವುಸಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೯೫; ಸು. ನಿ. ೪೬೭) –

ಏತ್ಥ ಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ದಮೋತಿ ವುತ್ತೋ. ‘‘ಯದಿ ಸಚ್ಚಾ ದಮಾ ಚಾಗಾ, ಖನ್ತ್ಯಾ ಭಿಯ್ಯೋಧ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೧೯೧; ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೪೬) ಏತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ದಮೋತಿ ವುತ್ತಾ. ‘‘ದಾನೇನ ದಮೇನ ಸಂಯಮೇನ ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೬೫; ಮ. ನಿ. ೨.೨೨೬) ಏತ್ಥ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ದಮೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಖನ್ತಿ ದಮೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಉಪಸಮೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಪುಣ್ಣೋತಿ ಕೋ ಪನೇಸ ಪುಣ್ಣೋ, ಕಸ್ಮಾ ಚ ಪನೇತ್ಥ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸೀತಿ? ಸುನಾಪರನ್ತವಾಸಿಕೋ ಏವ ಏಸ, ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪನ ಅಸಪ್ಪಾಯವಿಹಾರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪ್ಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಸುನಾಪರನ್ತರಟ್ಠೇ ಕಿರ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಾಣಿಜಗಾಮೇ ಏತೇ ದ್ವೇ ಭಾತರೋ. ತೇಸು ಕದಾಚಿ ಜೇಟ್ಠೋ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಣ್ಡಂ ಆಹರತಿ, ಕದಾಚಿ ಕನಿಟ್ಠೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಮಯೇ ಕನಿಟ್ಠಂ ಘರೇ ಠಪೇತ್ವಾ, ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕೋ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ, ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ, ಜೇತವನಸ್ಸ ನಾತಿದೂರೇ ಸಕಟಸತ್ಥಂ ನಿವೇಸೇತ್ವಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಪರಿಜನಪರಿವುತೋ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿ.

ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಸುದ್ಧುತ್ತರಾಸಙ್ಗಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದಿಹತ್ಥಾ ಯೇನ ಬುದ್ಧೋ, ಯೇನ ಧಮ್ಮೋ, ಯೇನ ಸಙ್ಘೋ, ತನ್ನಿನ್ನಾ ತಪ್ಪೋಣಾ ತಪ್ಪಬ್ಭಾರಾ ಹುತ್ವಾ, ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಇಮೇ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಮನುಸ್ಸಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಕಿಂ ತ್ವಂ, ಅಯ್ಯೋ, ನ ಜಾನಾಸಿ? ಲೋಕೇ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘರತನಾನಿ ನಾಮ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ, ಇಚ್ಚೇಸೋ ಮಹಾಜನೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸೋತುಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ. ತಸ್ಸ ‘‘ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ವಚನಂ ಛವಿಚಮ್ಮಾದೀನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಆಹಚ್ಚ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಜನಪರಿವುತೋ ತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಸತ್ಥು ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತೋ, ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ಅಥ ತಥಾಗತೇನ ಕಾಲಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಪರಿಸಾಯ ಉಯ್ಯೋಜಿತಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ವನ್ದಿತ್ವಾ, ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ, ದುತಿಯದಿವಸೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ, ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ, ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ, ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಧನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ, ಏತ್ತಕಂ ಧನಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಜನಪದೋ ಮಯ್ಹಂ ಅಸಪ್ಪಾಯೋ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕರಟ್ಠಮೇವ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ, ಸಾಯನ್ಹೇ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ, ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ, ಸತ್ತ ಸೀಹನಾದೇ ನದಿತ್ವಾ, ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಪುಣ್ಣೋ…ಪೇ… ವಿಹರತೀ’’ತಿ.

ಕತ್ಥ ಪನಾಯಂ ವಿಹಾಸೀತಿ? ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ವಿಹಾಸಿ. ಸುನಾಪರನ್ತರಟ್ಠಂ ತಾವ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚ ಅಬ್ಬುಹತ್ಥಪಬ್ಬತಂ ನಾಮ ಪತ್ವಾ ವಾಣಿಜಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಅಥ ನಂ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಇಧೇವ ವಸಥಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ವಸಾಪೇಸಿ.

ತತೋ ಸಮುದ್ದಗಿರಿವಿಹಾರಂ ನಾಮ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ಥ ಅಯಕನ್ತಪಾಸಾಣೇಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕತಚಙ್ಕಮೋ ಅತ್ಥಿ, ಕೋಚಿ ತಂ ಚಙ್ಕಮಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತತ್ಥ ಸಮುದ್ದವೀಚಿಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಯಕನ್ತಪಾಸಾಣೇಸು ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಾನಂ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಸಮುದ್ದಂ ನಿಸ್ಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ.

ತತೋ ಮಾತುಲಗಿರಿಂ ನಾಮ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ಥಪಿ ಸಕುಣಸಙ್ಘೋ ಉಸ್ಸನ್ನೋ ರತ್ತಿಞ್ಚ ದಿವಾ ಚ ಸದ್ದೋ ಏಕಾಬದ್ಧೋವ ಅಹೋಸಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಇದಂ ಠಾನಂ ನ ಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ ತತೋ ಮಕುಲಕಾರಾಮವಿಹಾರಂ ನಾಮ ಗತೋ. ಸೋ ವಾಣಿಜಗಾಮಸ್ಸ ನಾತಿದೂರೋ ನಚ್ಚಾಸನ್ನೋ ಗಮನಾಗಮನಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಿವಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಸದ್ದೋ. ಥೇರೋ ‘‘ಇಮಂ ಠಾನಂ ಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ ತತ್ಥ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಚಙ್ಕಮನಾದೀನಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛಿ. ಏವಂ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ವಿಹಾಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಪಞ್ಚ ವಾಣಿಜಸತಾನಿ ‘‘ಪರಸಮುದ್ದಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ನಾವಾಯ ಭಣ್ಡಂ ಪಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ನಾವಾರೋಹನದಿವಸೇ ಥೇರಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಥೇರಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ, ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ, ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಮುದ್ದೋ ನಾಮ ಅಸದ್ಧೇಯ್ಯೋ ಅನೇಕನ್ತರಾಯೋ, ಅಮ್ಹೇ ಆವಜ್ಜೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಾವಂ ಆರುಹಿ. ನಾವಾ ಉತ್ತಮಜವೇನ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ಅಞ್ಞತರಂ ದೀಪಕಂ ಪಾಪುಣಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಪಾತರಾಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ದೀಪಕೇ ಉತ್ತಿಣ್ಣಾ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ದೀಪಕೇ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥಿ, ಚನ್ದನವನಮೇವ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥೇಕೋ ವಾಸಿಯಾ ರುಕ್ಖಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಲೋಹಿತಚನ್ದನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭೋ, ಮಯಂ ಲಾಭತ್ಥಾಯ ಪರಸಮುದ್ದಂ ಗಚ್ಛಾಮ, ಇತೋ ಚ ಉತ್ತರಿ ಲಾಭೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಚತುರಙ್ಗುಲಮತ್ತಾ ಘಟಿಕಾ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಅಗ್ಘತಿ. ಹಾರೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಭಣ್ಡಂ ಹಾರೇತ್ವಾ ಚನ್ದನಸ್ಸ ಪೂರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತೇ ತಥಾ ಕರಿಂಸು. ಚನ್ದನವನೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ಅಮನುಸ್ಸಾ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ, ‘‘ಇಮೇಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚನ್ದನವನಂ ನಾಸಿತಂ ಘಾತೇಸ್ಸಾಮ ನೇ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಇಧೇವ ಘಾತಿತೇಸು ಸಬ್ಬಂ ಏಕಕುಣಪಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ ನೇಸಂ ನಾವಂ ಓಸೀದೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ನಾವಂ ಆರುಯ್ಹ ಮುಹುತ್ತಂ ಗತಕಾಲೇಯೇವ ಉಪ್ಪಾತಿಕಂ ಉಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ತೇ ಅಮನುಸ್ಸಾ ಭಯಾನಕಾನಿ ರೂಪಾನಿ ದಸ್ಸಯಿಂಸು. ಭೀತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ದೇವತಾನಂ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠೋ ಚೂಳಪುಣ್ಣಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಭಾತಾ ಅವಸ್ಸಯೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಥೇರೋಪಿ ಕಿರ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ, ತೇಸಂ ಬ್ಯಸನುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ, ವೇಹಾಸಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ, ಅಭಿಮುಖೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಮನುಸ್ಸಾ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಅಯ್ಯೋ ಪುಣ್ಣತ್ಥೇರೋ ಏತೀ’’ತಿ ಅಪಕ್ಕಮಿಂಸು, ಉಪ್ಪಾತಿಕಂ ಸನ್ನಿಸೀದಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಥಾ’’ತಿ ತೇ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಗನ್ತುಕಾಮತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗಚ್ಛಾಮಾತಿ. ಥೇರೋ ನಾವಙ್ಗಣೇ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಏತೇಸಂ ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ವಾಣಿಜಾ ಸಕಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಪುತ್ತದಾರಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ, ‘‘ಏಥ ಥೇರಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಮಾತುಗಾಮಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತೀಸು ಸರಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಉಪಾಸಕತ್ತಂ ಪಟಿವೇದೇಸುಂ. ತತೋ ನಾವಾಯ ಭಣ್ಡಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಏಕಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಥೇರೋ ಮಯ್ಹಂ ವಿಸುಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋತಿ. ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಭನ್ತೇತಿ. ತೇನ ಹಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ಥು ಮಣ್ಡಲಮಾಳಂ ಕರೋಥ. ಏವಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಥಾತಿ. ತೇ ಸಾಧು, ಭನ್ತೇತಿ. ತೇನ ಚ ಕೋಟ್ಠಾಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಚ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಮಣ್ಡಲಮಾಳಂ ಕಾತುಂ ಆರಭಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾಪಿ ಕಿರ ತಂ ಆರದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಭೋಗಂ ಅಕಾಸಿ. ಆರಕ್ಖಮನುಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಂ ಓಭಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ದೇವತಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕರಿಂಸು. ಉಪಾಸಕಾ ಮಣ್ಡಲಮಾಳಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಸೇನಾಸನಾನಿ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ದಾನಸಮ್ಭಾರಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ, ‘‘ಕತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚಂ, ಸತ್ಥಾರಂ ಪಕ್ಕೋಸಥಾ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಥೇರೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಇದ್ಧಿಯಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ವಾಣಿಜಗಾಮವಾಸಿನೋ ತುಮ್ಹೇ ದಟ್ಠುಕಾಮಾ, ತೇಸಂ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಯಾಚಿ. ಭಗವಾ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಥೇರೋ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಪಚ್ಚಾಗತೋ.

ಭಗವಾಪಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ, ‘‘ಆನನ್ದ, ಸ್ವೇ ಸುನಾಪರನ್ತೇ ವಾಣಿಜಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿಸ್ಸಾಮ, ತ್ವಂ ಏಕೂನಪಞ್ಚಸತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಲಾಕಂ ದೇಹೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ, ‘‘ಆಕಾಸಚಾರೀ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ ಆಹ. ತಂದಿವಸಂ ಕುಣ್ಡಧಾನತ್ಥೇರೋ ಪಠಮಂ ಸಲಾಕಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ವಾಣಿಜಗಾಮವಾಸಿನೋಪಿ ‘‘ಸ್ವೇ ಕಿರ ಸತ್ಥಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗಾಮಮಜ್ಝೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಗ್ಗಂ ಸಜ್ಜಯಿಂಸು. ಭಗವಾ ಪಾತೋವ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ, ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ, ನಿಸೀದಿ. ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಿಲಾಸನಂ ಉಣ್ಹಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸುನಾಪರನ್ತಗಮನಂ ದಿಸ್ವಾ, ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ, ‘‘ತಾತ, ಅಜ್ಜ ಭಗವಾ ತಿಂಸಮತ್ತಾನಿ ಯೋಜನಸತಾನಿ ಪಿಣ್ಡಚಾರಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಪಞ್ಚ ಕೂಟಾಗಾರಸತಾನಿ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಮತ್ಥಕೇ ಗಮನಸಜ್ಜಾನಿ ಕತ್ವಾ ಠಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಭಗವತೋ ಕೂಟಾಗಾರಂ ಚತುಮುಖಂ ಅಹೋಸಿ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ದ್ವಿಮುಖಾನಿ, ಸೇಸಾನಿ ಏಕಮುಖಾನಿ, ಸತ್ಥಾ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪಿತಕೂಟಾಗಾರೇಸು ಧುರಕೂಟಾಗಾರಂ ಪಾವಿಸಿ. ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಏಕೂನಪಞ್ಚಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿಪಿ ಕೂಟಾಗಾರಗತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಏಕಂ ತುಚ್ಛಂ ಕೂಟಾಗಾರಂ ಅಹೋಸಿ, ಪಞ್ಚಪಿ ಕೂಟಾಗಾರಸತಾನಿ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಸಚ್ಚಬನ್ಧಪಬ್ಬತಂ ನಾಮ ಪತ್ವಾ ಕೂಟಾಗಾರಂ ಆಕಾಸೇ ಠಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬತೇ ಸಚ್ಚಬನ್ಧೋ ನಾಮ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕತಾಪಸೋ ಮಹಾಜನಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತೋ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಸತಿ, ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಚಸ್ಸ ಅನ್ತೋಚಾಟಿಯಂ ಪದೀಪೋ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಫಲಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಜಲತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಧಮ್ಮಮಸ್ಸ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ತಾಪಸೋ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಮಗ್ಗೇನೇವಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಆಗತಾ. ಸೋ ಏಹಿಭಿಕ್ಖು ಹುತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಧರೋ ತುಚ್ಛಕೂಟಾಗಾರಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಭಗವಾ ಕೂಟಾಗಾರಗತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಾಣಿಜಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಕೂಟಾಗಾರಾನಿ ಅದಿಸ್ಸಮಾನಕಾನಿ ಕತ್ವಾ, ವಾಣಿಜಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ. ವಾಣಿಜಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಮಕುಲಕಾರಾಮಂ ನಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಮಣ್ಡಲಮಾಳಂ ಪಾವಿಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ಯಾವ ಸತ್ಥಾ ಭತ್ತದರಥಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇತಿ, ತಾವ ಪಾತರಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ಬಹುಂ ಗನ್ಧಞ್ಚ ಪುಪ್ಫಞ್ಚ ಆದಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಆರಾಮಂ ಪಚ್ಚಾಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಬನ್ಧನಮೋಕ್ಖೋ ಜಾತೋ, ಮಹನ್ತಂ ಬುದ್ಧಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಸತ್ತಾಹಂ ತತ್ಥೇವ ವಸಿ, ಅರುಣಂ ಪನ ಮಹಾಗನ್ಧಕುಟಿಯಂಯೇವ ಉಟ್ಠಪೇಸಿ. ಸತ್ತಾಹಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ. ತತ್ಥ ಸತ್ತಾಹಂ ವಸಿತ್ವಾ, ವಾಣಿಜಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ, ‘‘ತ್ವಂ ಇಧೇವ ವಸಾಹೀ’’ತಿ ಪುಣ್ಣತ್ಥೇರಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅನ್ತರೇ ನಮ್ಮದಾನದೀ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸಾ ತೀರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ನಮ್ಮದಾ ನಾಗರಾಜಾ ಸತ್ಥು ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ, ನಾಗಭವನಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ, ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ನಾಗಭವನಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಸೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪರಿಚರಿತಬ್ಬಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಯಾಚಿ. ಭಗವಾ ನಮ್ಮದಾನದೀತೀರೇ ಪದಚೇತಿಯಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ತಂ ವೀಚೀಸು ಆಗತಾಸು ಪಿಧೀಯತಿ, ಗತಾಸು ವಿವರೀಯತಿ. ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಪತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಬನ್ಧಪಬ್ಬತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಚ್ಚಬನ್ಧಂ ಆಹ – ‘‘ತಯಾ ಮಹಾಜನೋ ಅಪಾಯಮಗ್ಗೇ ಓತಾರಿತೋ. ತ್ವಂ ಇಧೇವ ವಸಿತ್ವಾ, ಏತೇಸಂ ಲದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ, ನಿಬ್ಬಾನಮಗ್ಗೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋಪಿ ಪರಿಚರಿತಬ್ಬಂ ಯಾಚಿ. ಸತ್ಥಾ ಘನಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ಅಲ್ಲಮತ್ತಿಕಪಿಣ್ಡಮ್ಹಿ ಲಞ್ಛನಂ ವಿಯ ಪದಚೇತಿಯಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ತತೋ ಜೇತವನಮೇವ ಗತೋ. ಏತಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ತೇನೇವ ಅನ್ತರವಸ್ಸೇನಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಮಹಾಜನೋ ಥೇರಸ್ಸ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಸರೀರಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ, ಬಹೂನಿ ಗನ್ಧಕಟ್ಠಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ, ಸರೀರಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಧಾತುಯೋ ಆದಾಯ ಚೇತಿಯಂ ಅಕಾಸಿ. ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಆಳಾಹನಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಭಿಕ್ಖೂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಛಟ್ಠಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೭-೮. ಪಠಮಏಜಾಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೯೦-೯೧. ಸತ್ತಮೇ ಏಜಾತಿ ತಣ್ಹಾ. ಸಾ ಹಿ ಚಲನಟ್ಠೇನ ಏಜಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಾವ ಆಬಾಧನಟ್ಠೇನ ರೋಗೋ, ಅನ್ತೋ ದುಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಗಣ್ಡೋ, ನಿಕನ್ತನಟ್ಠೇನ ಸಲ್ಲಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏಜಾ ರೋಗೋ ಚೇವ ಗಣ್ಡೋ ಚ ಸಲ್ಲಞ್ಚ, ತಸ್ಮಾ. ಚಕ್ಖುಂ ನ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ, ಇಧಾಪಿ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಗಹಿತಮೇವ ಸಂಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಂ. ಅಟ್ಠಮಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೯-೧೦. ಪಠಮದ್ವಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೯೨-೯೩. ನವಮೇ ದ್ವಯನ್ತಿ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ. ದಸಮೇ ಇತ್ಥೇತಂ ದ್ವಯನ್ತಿ ಏವಮೇತಂ ದ್ವಯಂ. ಚಲಞ್ಚೇವ ಬ್ಯಥಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವೇನ ಅಸಣ್ಠಹನತೋ ಚಲತಿ ಚೇವ ಬ್ಯಥತಿ ಚ. ಯೋಪಿ ಹೇತು ಯೋಪಿ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಂ ಹೇತು ಚೇವ ಪಚ್ಚಯೋ ಚ. ಕುತೋ ನಿಚ್ಚಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ನಿಚ್ಚಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ ಪನ ದಾಸಸ್ಸ ದಾಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಜಾತೋ ಪುತ್ತೋ ಪರೋವ ದಾಸೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಅನಿಚ್ಚಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಙ್ಗತೀತಿ ಸಹಗತಿ. ಸನ್ನಿಪಾತೋತಿ ಏಕತೋ ಸನ್ನಿಪತನಂ. ಸಮವಾಯೋತಿ ಏಕತೋ ಸಮಾಗಮೋ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಗತಿಸನ್ನಿಪಾತಸಮವಾಯಸಙ್ಖಾತೇನ ಪಚ್ಚಯೇನ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯನಾಮೇನೇವ ಸಙ್ಗತಿ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಸಮವಾಯೋತಿ ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ.

ಸೋಪಿ ಹೇತೂತಿ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ವತ್ಥು ಆರಮ್ಮಣಂ ಸಹಜಾತಾ ತಯೋ ಖನ್ಧಾತಿ ಅಯಂ ಹೇತು. ಫುಟ್ಠೋತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತಂ, ಫಸ್ಸೇನ ಫುಟ್ಠಮೇವ ಗೋಚರಂ ವೇದನಾ ವೇದೇತಿ, ಚೇತನಾ ಚೇತೇತಿ, ಸಞ್ಞಾ ಸಞ್ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಫುಟ್ಠೋತಿ ವಾ ಫಸ್ಸಸಮಙ್ಗೀಪುಗ್ಗಲೋ, ಫಸ್ಸೇನ ಫುಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಮೇವ ವೇದನಾದೀಹಿ ವೇದೇತಿ ಚೇತೇತಿ ಸಞ್ಜಾನಾತೀತಿಪಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸಮತಿಂಸಕ್ಖನ್ಧಾ ಕಥಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕಥಂ? ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ತಾವ ವತ್ಥು ಚೇವ ಆರಮ್ಮಣಞ್ಚ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ಫುಟ್ಠೋ ವೇದೇತೀತಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಚೇತೇತೀತಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಞ್ಜಾನಾತೀತಿ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ವಿಜಾನಾತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋತಿ. ಸೇಸದ್ವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಮನೋದ್ವಾರೇಪಿ ಹಿ ವತ್ಥುರೂಪಂ ಏಕನ್ತತೋ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ರೂಪೇ ಪನ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸತಿ ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಛ ಪಞ್ಚಕಾತಿಂಸ ಹೋನ್ತಿ. ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಪನೇತೇ ಛಸುಪಿ ದ್ವಾರೇಸು ಪಞ್ಚೇವ ಖನ್ಧಾತಿ ಸಪಚ್ಚಯೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ದೇಸಿತನ್ತಿ.

ಛನ್ನವಗ್ಗೋ ನವಮೋ.