೧೮. ಸಮುದ್ದವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಸಮುದ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨೮. ಸಮುದ್ದವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಚಕ್ಖು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಮುದ್ದೋತಿ ಯದಿ ದುಪ್ಪೂರಣಟ್ಠೇನ ಯದಿ ವಾ ಸಮುದ್ದನಟ್ಠೇನ ಸಮುದ್ದೋ, ಚಕ್ಖುಮೇವ ಸಮುದ್ದೋ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಪಥವಿತೋ ಯಾವ ಅಕನಿಟ್ಠಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ನೀಲಾದಿಆರಮ್ಮಣಂ ಸಮೋಸರನ್ತಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ದುಪ್ಪೂರಣಟ್ಠೇನಪಿ ಸಮುದ್ದೋ. ಚಕ್ಖು ಚ ತೇಸು ತೇಸು ನೀಲಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಸಮುದ್ದತಿ, ಅಸಂವುತಂ ಹುತ್ವಾ ಓಸರಮಾನಂ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಭಾವೇನ ಸದೋಸಗಮನೇನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಮುದ್ದನಟ್ಠೇನಪಿ ಸಮುದ್ದೋ. ತಸ್ಸ ರೂಪಮಯೋ ವೇಗೋತಿ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಊಮಿಮಯೋ ವೇಗೋ ವಿಯ ತಸ್ಸಾಪಿ ಚಕ್ಖುಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಸಮೋಸರನ್ತಸ್ಸ ನೀಲಾದಿಭೇದಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ವಸೇನ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ರೂಪಮಯೋ ವೇಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯೋ ತಂ ರೂಪಮಯಂ ವೇಗಂ ಸಹತೀತಿ ಯೋ ತಂ ಚಕ್ಖುಸಮುದ್ದೇ ಸಮೋಸಟಂ ರೂಪಮಯಂ ವೇಗಂ, ಮನಾಪೇ ರೂಪೇ ರಾಗಂ, ಅಮನಾಪೇ ದೋಸಂ, ಅಸಮಪೇಕ್ಖಿತೇ ಮೋಹನ್ತಿ ಏವಂ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸೇ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಉಪೇಕ್ಖಕಭಾವೇನ ಸಹತಿ.

ಸಊಮಿನ್ತಿಆದೀಸು ಕಿಲೇಸಊಮೀಹಿ ಸಊಮಿಂ. ಕಿಲೇಸಾವಟ್ಟೇಹಿ ಸಾವಟ್ಟಂ. ಕಿಲೇಸಗಾಹೇಹಿ ಸಗಾಹಂ. ಕಿಲೇಸರಕ್ಖಸೇಹಿ ಸರಕ್ಖಸಂ. ಕೋಧೂಪಾಯಾಸಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ಸಊಮಿಂ. ವುತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಊಮಿಭಯನ್ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಧೂಪಾಯಾಸಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ಇತಿವು. ೧೦೯; ಮ. ನಿ. ೨.೧೬೨; ಅ. ನಿ. ೪.೧೨೨). ಕಾಮಗುಣವಸೇನ ಸಾವಟ್ಟಂ. ವುತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಆವಟ್ಟಗ್ಗಾಹೋತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚನ್ನೇತಂ ಕಾಮಗುಣಾನಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೪೧). ಮಾತುಗಾಮವಸೇನ ಸಗಾಹಂ ಸರಕ್ಖಸಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಗಾಹರಕ್ಖಸೋತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ಇತಿವು. ೧೦೯). ಸೇಸವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಭಯಂ ದುತ್ತರಂ ಅಚ್ಚತರೀತಿ ಊಮಿಭಯೇನ ಸಭಯಂ ದುರತಿಕ್ಕಮಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿ. ಲೋಕನ್ತಗೂತಿ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಗತೋ. ಪಾರಗತೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗತೋತಿ ಕಥೀಯತಿ.

೨-೩. ದುತಿಯಸಮುದ್ದಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೨೯-೨೩೦. ದುತಿಯೇ ಸಮುದ್ದೋತಿ ಸಮುದ್ದನಟ್ಠೇನ ಸಮುದ್ದೋ, ಕಿಲೇದನಟ್ಠೇನ ತೇಮನಟ್ಠೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೇ. ಸಮುನ್ನಾತಿ ಕಿಲಿನ್ನಾ ತಿನ್ತಾ ನಿಮುಗ್ಗಾ. ತನ್ತಾಕುಲಕಜಾತಾತಿಆದಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ಮಚ್ಚುಜಹೋತಿ ತಯೋ ಮಚ್ಚೂ ಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ನಿರುಪಧೀತಿ ತೀಹಿ ಉಪಧೀಹಿ ಅನುಪಧಿ. ಅಪುನಬ್ಭವಾಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ. ಅಮೋಹಯೀ ಮಚ್ಚುರಾಜನ್ತಿ ಯಥಾ ತಸ್ಸ ಗತಿಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಮಚ್ಚುರಾಜಾನಂ ಮೋಹೇತ್ವಾ ಗತೋ. ತತಿಯಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೪-೬. ಖೀರರುಕ್ಖೋಪಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೩೧-೨೩೩. ಚತುತ್ಥೇ ಅಪ್ಪಹೀನಟ್ಠೇನ ಅತ್ಥಿ, ತೇನೇವಾಹ ಸೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋತಿ. ಪರಿತ್ತಾತಿ, ಪಬ್ಬತಮತ್ತಮ್ಪಿ ರೂಪಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ಅರಜನೀಯಂ ಪರಿತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏವರೂಪಾಪಿಸ್ಸ ರೂಪಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಅಧಿಮತ್ತಾನನ್ತಿ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಂ ಪನಸ್ಸ ರಜನೀಯಂ ವತ್ಥು ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಿಯತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಾ ಕಥಾ? ಏತ್ಥ ಚ ನಖಪಿಟ್ಠಿಪಮಾಣಮ್ಪಿ ಮಣಿಮುತ್ತಾದಿ ರಜನೀಯಂ ವತ್ಥು ಅಧಿಮತ್ತಾರಮ್ಮಣಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ದಹರೋತಿಆದೀನಿ ತೀಣಿಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನಾನೇವ. ಆಭಿನ್ದೇಯ್ಯಾತಿ ಪಹರೇಯ್ಯ ಪದಾಲೇಯ್ಯ ವಾ. ಪಞ್ಚಮೇ ತದುಭಯನ್ತಿ ತಂ ಉಭಯಂ. ಛಟ್ಠಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೭. ಉದಾಯೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೪. ಸತ್ತಮೇ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಅನೇಕೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಇತಿಪಾಯನ್ತಿ ಇತಿಪಿ ಅಯಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಅನಿಚ್ಚೇನ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಕಥಿತಂ.

೮. ಆದಿತ್ತಪರಿಯಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೫. ಅಟ್ಠಮೇ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸೋ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೋತಿ ‘‘ಹತ್ಥಾ ಸೋಭನಾ ಪಾದಾ ಸೋಭನಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನವಸೇನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೋ. ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೋತಿ ಹಿ ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾ ಗಹಣಂ, ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೋತಿ ವಿಭತ್ತಿಗಹಣಂ. ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೋ ಕುಮ್ಭೀಲಸದಿಸೋ ಸಬ್ಬಮೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೋ ರತ್ತಪಾಸದಿಸೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಾದೀಸು ತಂ ತಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ. ಇಮೇ ಪನ ದ್ವೇ ಗಾಹಾ ಏಕಜವನವಾರೇಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ನಾನಾಜವನವಾರೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ.

ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸಾದಗಥಿತನ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸಾದೇನ ಗನ್ಥಿತಂ ಬದ್ಧಂ. ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಚೇ ಸಮಯೇ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ನ ಕೋಚಿ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಞ್ಹಿ ಭವಙ್ಗೇನೇವ ಕಾಲಕಿರಿಯಾ ಹೋತಿ. ಕಿಲೇಸಭಯಂ ಪನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಸಮಯವಸೇನ ವಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಆಪಾಥಗತೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ರತ್ತಚಿತ್ತಂ ವಾ ದುಟ್ಠಚಿತ್ತಂ ವಾ ಮೂಳ್ಹಚಿತ್ತಂ ವಾ ಆರಮ್ಮಣರಸಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಂ ಓತರತಿ, ಭವಙ್ಗೇ ಠತ್ವಾ ಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದ್ವೇವ ಗತಿಯೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ, ಇಮಸ್ಸ ಸಮಯಸ್ಸ ವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ಇಮಂ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವನ್ತಿ ಇಮಂ ಅನೇಕಾನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ನಿರಯೇ ಅನುಭವಿತಬ್ಬಂ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಏವಂ ವದಾಮಿ ತತ್ತಾಯ ಅಯೋಸಲಾಕಾಯ ಅಕ್ಖೀನಿ ಅಞ್ಜಾಪೇತುಕಾಮೋತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯೋಸಙ್ಕುನಾತಿ ಅಯಸೂಲೇನ. ಸಮ್ಪಲಿಮಟ್ಠನ್ತಿ ದ್ವೇಪಿ ಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದಾನಿ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಥವಿಯಂ ಆಕೋಟನವಸೇನ ಸಮ್ಪಲಿಮಟ್ಠಂ.

ತತಿಯವಾರೇ ಸಮ್ಪಲಿಮಟ್ಠನ್ತಿ ನಖಚ್ಛೇದನಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಹಧುನಟ್ಠೇನ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾತನವಸೇನ ಸಮ್ಪಲಿಮಟ್ಠಂ. ಚತುತ್ಥವಾರೇ ಸಮ್ಪಲಿಮಟ್ಠನ್ತಿ ಬನ್ಧನಮೂಲಂ ಛೇತ್ವಾ ಪಾತನವಸೇನ ಸಮ್ಪಲಿಮಟ್ಠಂ. ಪಞ್ಚಮವಾರೇ ಸಮ್ಪಲಿಮಟ್ಠನ್ತಿ ತಿಖಿಣಾಯ ಸತ್ತಿಯಾ ಕಾಯಪಸಾದಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಪತನವಸೇನ ಸಮ್ಪಲಿಮಟ್ಠಂ. ಸತ್ತಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಮಹತೀ ದಣ್ಡಕವಾಸಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೋತ್ತನ್ತಿ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದೋಕ್ಕಮನಂ. ಯಥಾರೂಪಾನಂ ವಿತಕ್ಕಾನಂ ವಸಂ ಗತೋ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ವಿತಕ್ಕಾನಂ ಯಾವ ಸಙ್ಘಭೇದಾ ಪಾಪಕಮ್ಮಾವಹನತಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೯-೧೦. ಪಠಮಹತ್ಥಪಾದೋಪಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೩೬-೨೩೭. ನವಮೇ ಹತ್ಥೇಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತೀತಿ ಹತ್ಥೇಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು. ದಸಮೇ ನ ಹೋತೀತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ದ್ವೀಸುಪಿ ಚೇತೇಸು ವಿಪಾಕಸುಖದುಕ್ಖಮೇವ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತನ್ತಿ.

ಸಮುದ್ದವಗ್ಗೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.