೧೪. ದೇವದಹವಗ್ಗೋ

೧. ದೇವದಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೪. ದೇವದಹವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ದೇವದಹನ್ತಿ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೇನ ಲದ್ಧನಾಮೋ ನಿಗಮೋ. ಮನೋರಮಾತಿ ಮನಂ ರಮಯನ್ತಾ, ಮನಾಪಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಮನೋರಮಾತಿ ಅಮನಾಪಾ.

೨. ಖಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೫. ದುತಿಯೇ ಛಫಸ್ಸಾಯತನಿಕಾ ನಾಮಾತಿ ವಿಸುಂ ಛಫಸ್ಸಾಯತನಿಕಾ ನಾಮ ನಿರಯಾ ನತ್ಥಿ. ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಹಿ ಏಕತಿಂಸಮಹಾನಿರಯೇಸು ಛದ್ವಾರಫಸ್ಸಾಯತನಪಞ್ಞತ್ತಿ ಹೋತಿಯೇವ. ಇದಂ ಪನ ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಗ್ಗಾತಿ ಇಧಾಪಿ ತಾವತಿಂಸಪುರಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಕಾಮಾವಚರದೇವಲೋಕೇ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಛಫಸ್ಸಾಯತನಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ದೀಪೇತಿ? ನಿರಯೇ ಏಕನ್ತದುಕ್ಖಸಮಪ್ಪಿತಭಾವೇನ, ದೇವಲೋಕೇ ಚ ಏಕನ್ತಸುಖಸಮಪ್ಪಿತತ್ತಾ ಏಕನ್ತಖಿಡ್ಡಾರತಿವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಪಮಾದೇನ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ವಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ಮನುಸ್ಸಲೋಕೋ ಪನ ವೋಕಿಣ್ಣಸುಖದುಕ್ಖೋ, ಇಧೇವ ಅಪಾಯೋಪಿ ಸಗ್ಗೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಅಯಂ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮಭೂಮಿ ನಾಮ, ಸಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಲದ್ಧಾ. ತಸ್ಮಾ ಯೇ ವೋ ಇಮೇ ಮಾನುಸ್ಸಕಾ ಖನ್ಧಾ ಲದ್ಧಾ, ತೇ ವೋ ಲಾಭಾ. ಯಞ್ಚ ವೋ ಇದಂ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಲದ್ಧಂ, ಪಟಿಲದ್ಧೋ ವೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಸ್ಸ ಖಣೋ ಸಮಯೋತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಹೇತಂ ಪೋರಾಣೇಹಿ –

‘‘ಅಯಂ ಕಮ್ಮಭೂಮಿ ಇಧ ಮಗ್ಗಭಾವನಾ,

ಠಾನಾನಿ ಸಂವೇಜನಿಯಾ ಬಹೂ ಇಧ;

ಸಂವೇಗಸಂವೇಜನಿಯೇಸು ವತ್ಥುಸು,

ಸಂವೇಗಜಾತೋವ ಪಯುಞ್ಚ ಯೋನಿಸೋ’’ತಿ.

೩. ಪಠಮರೂಪಾರಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೬. ತತಿಯೇ ರೂಪಸಮ್ಮುದಿತಾತಿ ರೂಪೇ ಸಮ್ಮುದಿತಾ ಪಮೋದಿತಾ. ದುಕ್ಖಾತಿ ದುಕ್ಖಿತಾ. ಸುಖೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖೇನ ಸುಖಿತೋ. ಕೇವಲಾತಿ ಸಕಲಾ. ಯಾವತತ್ಥೀತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯತ್ತಕಾ ಅತ್ಥೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏತೇ ವೋತಿ ಏತ್ಥ ವೋ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಪಚ್ಚನೀಕಮಿದಂ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಲೋಕೇನ ಪಸ್ಸತನ್ತಿ ಯಂ ಇದಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ದಸ್ಸನಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಲೋಕೇನ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಹೋತಿ ವಿರುದ್ಧಂ. ಲೋಕೋ ಹಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ನಿಚ್ಚಾ ಸುಖಾ ಅತ್ತಾ ಸುಭಾತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಣ್ಡಿತಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ಅನತ್ತಾ ಅಸುಭಾತಿ. ಸುಖತೋ ಆಹೂತಿ ಸುಖನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ. ಸುಖತೋ ವಿದೂತಿ ಸುಖನ್ತಿ ಜಾನನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಮೇತಂ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

ಸಮ್ಮೂಳ್ಹೇತ್ಥಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಸಮ್ಮೂಳ್ಹಾ. ಅವಿದ್ದಸೂತಿ ಬಾಲಾ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ಛನ್ನವುತಿಪಾಸಣ್ಡಿನೋ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಿನೋ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಪನ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮ ಇದ’’ನ್ತಿಪಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ನಿವುತಾನನ್ತಿ ಕಿಲೇಸನೀವರಣೇನ ನಿವುತಾನಂ ಪರಿಯೋನದ್ಧಾನಂ. ಅನ್ಧಕಾರೋ ಅಪಸ್ಸತನ್ತಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಅನ್ಧಕಾರೋ ಹೋತಿ. ಕಿಂ ತಂ ಏವಂ ಹೋತಿ? ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸನಂ ವಾ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾನಞ್ಹಿ ಬಾಲಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಕಾಳಮೇಘಅವಚ್ಛಾದಿತಂ ವಿಯ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ಕಟಾಹೇನ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿತಪತ್ತೋ ವಿಯ ಚ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ತಮೋ ಚೇವ ಅನ್ಧಕಾರೋ ಚ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ.

ಸತಞ್ಚ ವಿವಟಂ ಹೋತಿ, ಆಲೋಕೋ ಪಸ್ಸತಾಮಿವಾತಿ ಸತಞ್ಚ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾದಸ್ಸನೇನ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆಲೋಕೋ ವಿಯ ವಿವಟಂ ಹೋತಿ. ಸನ್ತಿಕೇ ನ ವಿಜಾನನ್ತಿ, ಮಗಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದಾತಿ ಯಂ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರೇ ಕೇಸೇ ವಾ ಲೋಮಾದೀಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನನ್ತರಮೇವ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬತೋ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಖನ್ಧಾನಂ ನಿರೋಧಮಗ್ಗತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ತಂ ಏವಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಮಾನಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗಭೂತಾ ಜನಾ ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಅಕೋವಿದಾ ನ ಜಾನನ್ತಿ.

ಮಾರಧೇಯ್ಯಾನುಪನ್ನೇಹೀತಿ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಂ ಮಾರಸ್ಸ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂ ಅನುಪನ್ನೇಹಿ. ಕೋ ನು ಅಞ್ಞತ್ರ ಅರಿಯೇಭೀತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಿಯೇ ಕೋ ನು ಅಞ್ಞೋ ನಿಬ್ಬಾನಪದಂ ಜಾನಿತುಂ ಅರಹತಿ. ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾಯ ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಪಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಮಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ಅನನ್ತರಮೇವ ಅನಾಸವಾ ಹುತ್ವಾ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾಯ ಅನಾಸವಾ ಹುತ್ವಾ ಅನ್ತೇ ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ.

೪-೧೨. ದುತಿಯರೂಪಾರಾಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೩೭-೧೪೫. ಚತುತ್ಥಂ ಸುದ್ಧಿಕಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸಿಯಮಾನೇ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಚಮಾದೀನಿ ತಥಾ ತಥಾ ಬುಜ್ಝನ್ತಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ಅತ್ಥೋ ಪನ ತೇಸಂ ಪಾಕಟೋಯೇವಾತಿ.

ದೇವದಹವಗ್ಗೋ ಚುದ್ದಸಮೋ.