೧೩. ಗಹಪತಿವಗ್ಗೋ

೧-೩. ವೇಸಾಲೀಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೨೪-೧೨೬. ಗಹಪತಿವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಉಗ್ಗೋತಿ ಪಣೀತದಾಯಕಾನಂ ಅಗ್ಗಉಗ್ಗೋ, ಸೋ ಭಗವತಾ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಪಣೀತದಾಯಕಾನಂ ಯದಿದಂ ಉಗ್ಗೋ ಗಹಪತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ. ಸೇಸಮೇತೇಸು ಚೇವ ದ್ವೀಸು, ತತಿಯೇ ಚ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ.

೪-೫. ಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೨೭-೧೨೮. ಚತುತ್ಥೇ ಪಿಣ್ಡಂ ಉಲಮಾನೋ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಪಿಣ್ಡೋಲೋ. ಸೋ ಕಿರ ಪರಿಜಿಣ್ಣಭೋಗೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಿಣ್ಡತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ಸೋ ಮಹನ್ತಂ ಕಪಲ್ಲಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚರತಿ, ತೇನ ಕಪಲ್ಲಪೂರಂ ಯಾಗುಂ ಪಿವತಿ, ಕಪಲ್ಲಪೂರೇ ಪೂವೇ ಖಾದತಿ, ಕಪಲ್ಲಪೂರಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘಸಭಾವಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಂ ನಾನುಜಾನಿ. ಹೇಟ್ಠಾಮಞ್ಚೇ ಪತ್ತಂ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಠಪೇತಿ. ಸೋ ಠಪೇನ್ತೋಪಿ ಘಂಸನ್ತೋವ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಠಪೇತಿ, ಗಣ್ಹನ್ತೋಪಿ ಘಂಸನ್ತೋವ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಧಂಸನೇನ ಪರಿಕ್ಖೀಣಂ ನಾಳಿಕೋದನಮತ್ತಮೇವ ಗಣ್ಹನಕಂ ಜಾತಂ. ತತೋ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ, ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಂ ಅನುಜಾನಿ. ಥೇರೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಇತಿ ಸೋ ಪಿಣ್ಡತ್ಥಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ಪಿಣ್ಡೋಲೋ, ಗೋತ್ತೇನ ಪನ ಭಾರದ್ವಾಜೋತಿ ಉಭಯಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಉಗ್ಗತುಗ್ಗತೇಹಿ ಮಹಾಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಥೇರೋ ಕಿರ ಏಕದಿವಸಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ನಿದಾಘಸಮಯೇ ಸೀತಠಾನೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸೀದಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಉದೇನಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಉದಪಾನಂ ನಾಮ ಉಯ್ಯಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸೀದಿ ಸೀತೇನ ಉದಕವಾತೇನ ಬೀಜಿಯಮಾನೋ.

ಉದೇನೋಪಿ ಖೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾಪಾನಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಪರಿವಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಸಿಲಾಪಟ್ಟೇ ಅತ್ಥತಾಯ ಸೇಯ್ಯಾಯ ನಿಪಜ್ಜಿ. ತಸ್ಸ ಏಕಾ ಪರಿಚಾರಿಕಾ ಪಾದೇ ಸಮ್ಬಾಹಮಾನಾ ನಿಸಿನ್ನಾ. ರಾಜಾ ಕಮೇನ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿ. ತಸ್ಮಿಂ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕನ್ತೇ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ ‘‘ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಮಯಂ ಗೀತಾದೀನಿ ಪಯೋಜೇಯ್ಯಾಮ, ಸೋ ನಿದ್ದಂ ಉಪಗತೋ, ನ ಚ ನಿದ್ದಾಕಾಲೇ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ತೂರಿಯಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪಕ್ಕನ್ತಾ. ತಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಖಾದಮಾನಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಿಳನ್ಧಮಾನಾ ವಿಚರನ್ತಿಯೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಸದ್ದಂ ಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಿವಾರಯಮಾನಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಥೇರೋ ‘‘ಇಸ್ಸಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಮಚ್ಛೇರಂ ವಿನೋದೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ತಾಸಂ ಅನುರೂಪಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾಪಿ ಖೋ ರಞ್ಞೋ ಪಾದೇ ಸಮ್ಬಾಹಮಾನಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಇತ್ಥೀ ಪಾದೇ ಚಾಲೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಬೋಧೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಕಹಂ ತಾ ಗತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಕಿಂ ತಾಸಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ? ತಾ ಏಕಂ ಸಮಣಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾತಿ. ರಾಜಾ ಕುದ್ಧೋ ಉದ್ಧನೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಲೋಣಂ ವಿಯ ತಟತಟಾಯಮಾನೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ‘‘ತಮ್ಬಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾಹಿ ನಂ ಖಾದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಸೋಕರುಕ್ಖೇ ತಮ್ಬಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾನಂ ಪುಟಂ ದಿಸ್ವಾ ಹತ್ಥೇನಾಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಸಾಖಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಪುಟೋ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸೀಸೇ ಪತಿ, ಸಕಲಸರೀರಂ ಸಾಲಿಥುಸೇಹಿ ಪರಿಕಿಣ್ಣಂ ವಿಯ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಾಹಿ ಡಯ್ಹಮಾನಂ ವಿಯ ಚ ಅಹೋಸಿ. ಥೇರೋ ರಞ್ಞೋ ಪದುಟ್ಠಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ. ತಾಪಿ ಇತ್ಥಿಯೋ ಉಟ್ಠಾಯ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಪುಞ್ಛನ್ತಿಯೋ ವಿಯ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತಪತಿತಾ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಸರೀರೇ ಖಿಪಮಾನಾ ಸಬ್ಬಾ ಮುಖಸತ್ತೀಹಿ ವಿಜ್ಝಿಂಸು – ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ, ಅಞ್ಞೇ ರಾಜಾನೋ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ದಿಸ್ವಾ ವನ್ದನ್ತಿ, ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಪನ ರಾಜಾ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಪುಟಂ ಸೀಸೇ ಭಿನ್ದಿತುಕಾಮೋ ಜಾತೋ’’ತಿ.

ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಅಪರಾಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ ಏಸ ಪಬ್ಬಜಿತೋ? ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ದಿವಸೇಸು ಇಧ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ? ಆಮ, ದೇವಾತಿ. ಇಧ ತ್ವಂ ಆಗತದಿವಸೇ ಮಯ್ಹಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಸೀತಿ. ಥೇರೋಪಿ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ. ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಮಹನ್ತೋ ಮೇ ಅಯಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರೋ’’ತಿ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಙ್ಖಪಣವಾದಿಸದ್ದಂ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಉಗ್ಗತುಗ್ಗತೇಹಿ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪಸಙ್ಕಮೀ’’ತಿ.

ಅನಿಕೀಳಿತಾವಿನೋ ಕಾಮೇಸೂತಿ ಯಾ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಕೀಳಾ, ತಂ ಅಕೀಳಿತಪುಬ್ಬಾ, ಅಪರಿಭುತ್ತಕಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅದ್ಧಾನಞ್ಚ ಆಪಾದೇನ್ತೀತಿ ಪವೇಣಿಂ ಪಟಿಪಾದೇನ್ತಿ, ದೀಘರತ್ತಂ ಅನುಬನ್ಧಾಪೇನ್ತಿ. ಮಾತುಮತ್ತೀಸೂತಿ ಮಾತುಪಮಾಣಾಸು. ಲೋಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮಾತಾ ಭಗಿನೀ ಧೀತಾತಿ ಇದಂ ತಿವಿಧಂ ಗರುಕಾರಮ್ಮಣಂ ನಾಮ, ಇತಿ ಗರುಕಾರಮ್ಮಣೇ ಉಪನಿಬನ್ಧಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮೋಚೇತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಅಥಸ್ಸ ತೇನ ಪಞ್ಹೇನ ಚಿತ್ತಂ ಅನೋತರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಗವತಾ ಪಟಿಕೂಲಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ಚಿತ್ತೂಪನಿಬನ್ಧನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇಸಿ.

ಅಭಾವಿತಕಾಯಾತಿ ಅಭಾವಿತಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಕಾಯಾ. ತೇಸಂ ತಂ ದುಕ್ಕರಂ ಹೋತೀತಿ ತೇಸಂ ತಂ ಅಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇತುಂ ದುಕ್ಕರಂ ಹೋತಿ. ಇತಿಸ್ಸ ಇಮಿನಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಅನೋತರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ ಕಥೇಸಿ. ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಉಪನಿಬನ್ಧಚಿತ್ತಂ ವಿಹೇಠೇತುಂ ನ ಲಭತಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ತತ್ಥ ಓತಿಣ್ಣಚಿತ್ತೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜಾತಿಆದಿಮಾಹ.

ಅರಕ್ಖಿತೇನೇವ ಕಾಯೇನಾತಿಆದೀಸು ಹತ್ಥಪಾದೇ ಕೀಳಾಪೇನ್ತೋ ಗೀವಂ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತೋ ಕಾಯಂ ನ ರಕ್ಖತಿ ನಾಮ, ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ಕಥೇನ್ತೋ ವಚನಂ ನ ರಕ್ಖತಿ ನಾಮ, ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋ ಚಿತ್ತಂ ನ ರಕ್ಖತಿ ನಾಮ. ರಕ್ಖಿತೇನೇವ ಕಾಯೇನಾತಿಆದೀಸು ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅತಿವಿಯ ಮಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಲೋಭಧಮ್ಮಾ ಪರಿಸಹನ್ತೀತಿ ಮಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಲೋಭೋ ಅಧಿಭವತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಟ್ಠಿತಾಯ ಸತಿಯಾತಿ ಕಾಯಗತಾಯ ಸತಿಯಾ ಸುಪಟ್ಠಿತಾಯ. ನ ಮಂ ತಥಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಮಂ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ, ನ ತಥಾ ಲೋಭೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಸಹನ್ತೀತಿ ಪದಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿಪಿ ಅತ್ಥೋಯೇವ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ತಯೋ ಕಾಯಾ ಕಥಿತಾ. ಕಥಂ? ‘‘ಇಮಮೇವ ಕಾಯ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ ಕರಜಕಾಯೋ ಕಥಿತೋ, ‘‘ಭಾವಿತಕಾಯೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಕಾಯೋ, ‘‘ರಕ್ಖಿತೇನೇವ ಕಾಯೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಚೋಪನಕಾಯೋ, ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಚಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೬. ಘೋಸಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೯. ಛಟ್ಠೇ ರೂಪಾ ಚ ಮನಾಪಾತಿ ರೂಪಾ ಚ ಮನಾಪಾ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ. ಸುಖವೇದನಿಯಂ ಫಸ್ಸನ್ತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಜವನಕಾಲೇ ಸುಖವೇದನಾಯ ಪಚ್ಚಯಭೂತಂ ಫಸ್ಸಂ. ಸುಖಾ ವೇದನಾತಿ ಏಕಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಜವನವಸೇನ ಸುಖವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ತೇವೀಸತಿ ಧಾತುಯೋ ಕಥಿತಾ. ಕಥಂ? ಏತ್ಥ ಹಿ ಚಕ್ಖುಪಸಾದೋ ಚಕ್ಖುಧಾತು, ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ರೂಪಧಾತು, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ ಸಹಜಾತಾ ತಯೋ ಖನ್ಧಾ ಧಮ್ಮಧಾತು, ಏವಂ ಪಞ್ಚಸು ದ್ವಾರೇಸು ಚತುನ್ನಂ ಚತುನ್ನಂ ವಸೇನ ವೀಸತಿ. ಮನೋದ್ವಾರೇ ‘‘ಮನೋಧಾತೂ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನಚಿತ್ತಂ ಗಹಿತಂ, ಆರಮ್ಮಣಞ್ಚೇವ ಹದಯವತ್ಥು ಚ ಧಮ್ಮಧಾತು, ವತ್ಥುನಿಸ್ಸಿತಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂತಿ ಏವಂ ತೇವೀಸತಿ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ತೇವೀಸತಿಯಾ ಧಾತೂನಂ ವಸೇನ ಧಾತುನಾನತ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೭-೮. ಹಾಲಿದ್ದಿಕಾನಿಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೩೦-೧೩೧. ಸತ್ತಮೇ ಮನಾಪಂ ಇತ್ಥೇತನ್ತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಯಂ ಅನೇನ ಮನಾಪಂ ರೂಪಂ ದಿಟ್ಠಂ, ತಂ ಇತ್ಥೇತನ್ತಿ ಏವಮೇತಂ ಮನಾಪಮೇವ ತನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸುಖವೇದನಿಯಞ್ಚ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚೇವ, ಯೋ ಚ ಉಪನಿಸ್ಸಯಕೋಟಿಯಾ ವಾ ಅನನ್ತರಕೋಟಿಯಾ ವಾ ಸಮನನ್ತರಕೋಟಿಯಾ ವಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕೋಟಿಯಾ ವಾ ಸುಖವೇದನಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಫಸ್ಸೋ, ತಂ ಸುಖವೇದನಿಯಂ ಫಸ್ಸಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖವೇದನಾತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಇತಿ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಸುತ್ತೇಸು ಕಿರಿಯಾಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಆವಜ್ಜನಕಿಚ್ಚಾ, ಮನೋಧಾತುಯೇವ ವಾ ಸಮಾನಾ ಮನೋಧಾತುನಾಮೇನ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಟ್ಠಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೯. ಲೋಹಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೨. ನವಮೇ ಮಕ್ಕರಕತೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ ಅರಞ್ಞಕುಟಿಕಾಯನ್ತಿ ಅರಞ್ಞೇ ಕತಾಯ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಾಯ ಕುಟಿಯಂ, ನ ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತಕುಟಿಯಂ. ಮಾಣವಕಾತಿ ಯೇಪಿ ತತ್ಥ ಮಹಲ್ಲಕಾ, ತೇ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇಪಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕತಾಯ ಮಾಣವಕಾತ್ವೇವ ವುತ್ತಾ. ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಪಾತೋ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸಾಯಂ ‘‘ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಕಟ್ಠಾನಿ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಾ ಯೇನ ಸಾ ಕುಟಿಕಾ, ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು. ಪರಿತೋ ಪರಿತೋ ಕುಟಿಕಾಯಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಕುಟಿಕಾಯ ಸಮನ್ತತೋ ಸಮನ್ತತೋ. ಸೇಲೇಯ್ಯಕಾನೀತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚಙ್ಕಮನಕೀಳನಾನಿ.

ಮುಣ್ಡಕಾತಿಆದೀಸು ಮುಣ್ಡೇ ಮುಣ್ಡಾತಿ, ಸಮಣೇ ಚ ಸಮಣಾತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟೇಯ್ಯ, ಇಮೇ ಪನ ಹೀಳೇನ್ತಾ ‘‘ಮುಣ್ಡಕಾ ಸಮಣಕಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಇಬ್ಭಾತಿ ಗಹಪತಿಕಾ. ಕಣ್ಹಾತಿ ಕಣ್ಹಾ, ಕಾಳಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬನ್ಧುಪಾದಾಪಚ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಬನ್ಧೂತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಞ್ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಿತಾಮಹೋತಿ ವೋಹರನ್ತಿ. ಪಾದಾನಂ ಅಪಚ್ಚಾ ಪಾದಾಪಚ್ಚಾ, ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದತೋ ಜಾತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇಸಂ ಕಿರ ಅಯಂ ಲದ್ಧಿ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಮುಖತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ಖತ್ತಿಯಾ ಉರತೋ, ವೇಸ್ಸಾ ನಾಭಿತೋ, ಸುದ್ದಾ ಜಾಣುತೋ, ಸಮಣಾ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದತೋ’’ತಿ. ಭರತಕಾನನ್ತಿ ಕುಟಿಮ್ಬಿಕಾನಂ. ಕುಟಿಮ್ಬಿಕಾ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ರಟ್ಠಂ ಭರನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭರತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಇಮೇ ಪನ ಪರಿಭವಂ ಕತ್ವಾ ವದಮಾನಾ ‘‘ಭರತಕಾನ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು.

ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾತಿ ‘‘ರತ್ತಿಟ್ಠಕಾಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ ರಜತಪಟ್ಟಸನ್ನಿಭಸಮವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣವಾಲಿಕೇ ರಮಣೀಯೇ ಪರಿವೇಣೇ ಕಟ್ಠಕಲಾಪೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಖಿಪಮಾನಾ ವಾಲಿಕಂ ಆಲುಳೇತ್ವಾ, ಹತ್ಥೇನ ಹತ್ಥಂ ಆದಾಯ ಪಣ್ಣಕುಟಿಂ ಪರಿಯಾಯನ್ತಾ ‘ಇಮೇ ಇಮೇಸಂ ಭರತಕಾನಂ ಸಕ್ಕತಾ, ಇಮೇ ಇಮೇಸಂ ಭರತಕಾನಂ ಸಕ್ಕತಾ’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿರವನ್ತಾ ಅತಿವಿಯ ಇಮೇ ಮಾಣವಕಾ ಕೀಳಂ ಕರೋನ್ತಿ, ವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವಮ್ಪಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮಿ ನೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿ.

ಸೀಲುತ್ತಮಾ ಪುಬ್ಬತರಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಗುಣವನ್ತಾನಂ ಗುಣೇ ಕಥಿತೇ ನಿಗ್ಗುಣಾನಂ ಗುಣಾಭಾವೋ ಪಾಕಟೋವ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಪೋರಾಣಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಗುಣೇ ಕಥೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸೀಲುತ್ತಮಾತಿ ಸೀಲಜೇಟ್ಠಕಾ. ಸೀಲಞ್ಹಿ ತೇಸಂ ಉತ್ತಮಂ, ನ ಜಾತಿಗೋತ್ತಂ. ಯೇ ಪುರಾಣಂ ಸರನ್ತೀತಿ ಯೇ ಪೋರಾಣಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮಂ ಸರನ್ತಿ. ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಕೋಧನ್ತಿ ಕೋಧಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ದ್ವಾರಾನಿ ಸುಗುತ್ತಾನಿ ಸುರಕ್ಖಿತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಧಮ್ಮೇ ಚ ಝಾನೇ ಚ ರತಾತಿ ದಸವಿಧೇ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮೇ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಝಾನೇಸು ಚ ರತಾ.

ಏವಂ ಪೋರಾಣಾನಂ ಗುಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಅಥೇತರಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮಾನಂ ನಿಮ್ಮದ್ದೇನ್ತೋ ಇಮೇ ಚ ವೋಕ್ಕಮ್ಮ ಜಪಾಮಸೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ವೋಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಏತೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಅಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಜಪಾಮಸೇತಿ ಮಯಂ ಜಪಾಮ ಸಜ್ಝಾಯಾಮಾತಿ ಏತ್ತಕೇನೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ಹಾತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಮಯನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಗೋತ್ತೇನ ಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಸಮಂ ಚರನ್ತಿ, ವಿಸಮಾನಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಥುಅತ್ತದಣ್ಡಾತಿ ಪುಥು ಅತ್ತಾ ದಣ್ಡಾ ಏತೇಹೀತಿ ಪುಥುಅತ್ತದಣ್ಡಾ, ಗಹಿತನಾನಾವಿಧದಣ್ಡಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತಣ್ಹಾತಣ್ಹೇಸೂತಿ ಸತಣ್ಹನಿತ್ತಣ್ಹೇಸು. ಅಗುತ್ತದ್ವಾರಸ್ಸ ಭವನ್ತಿ ಮೋಘಾತಿ ಅಸಂವುತದ್ವಾರಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇಪಿ ವತಸಮಾದಾನಾ ಮೋಘಾ ಭವನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಯಥಾ ಕಿನ್ತಿ? ಸುಪಿನೇವ ಲದ್ಧಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಿತ್ತನ್ತಿ ಯಥಾ ಸುಪಿನೇ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲದ್ಧಂ ಮಣಿಮುತ್ತಾದಿನಾನಾವಿಧಂ ವಿತ್ತಂ ಮೋಘಂ ಹೋತಿ, ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಮೋಘಾ ಭವನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅನಾಸಕಾತಿ ಏಕಾಹದ್ವೀಹಾದಿವಸೇನ ಅನಾಹಾರಕಾ. ಥಣ್ಡಿಲಸಾಯಿಕಾ ಚಾತಿ ಹರಿತಕುಸಸನ್ಥತೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಸಯನಂ, ಪಾತೋ ಸಿನಾನಞ್ಚ ತಯೋ ಚ ವೇದಾತಿ ಪಾತೋವ ಉದಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನ್ಹಾನಞ್ಚೇವ ತಯೋ ಚ ವೇದಾ. ಖರಾಜಿನಂ ಜಟಾ ಪಙ್ಕೋತಿ ಖರಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಅಜಿನಚಮ್ಮಞ್ಚೇವ ಜಟಾಕಲಾಪೋ ಚ ಪಙ್ಕೋ ಚ, ಪಙ್ಕೋ ನಾಮ ದನ್ತಮಲಂ. ಮನ್ತಾ ಸೀಲಬ್ಬತಂ ತಪೋತಿ ಮನ್ತಾ ಚ ಅಜಸೀಲಗೋಸೀಲಸಙ್ಖಾತಂ ಸೀಲಂ ಅಜವತಗೋವತಸಙ್ಖಾತಂ ವತಞ್ಚ. ಅಯಂ ಇದಾನಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ತಪೋತಿ ವದತಿ. ಕುಹನಾ ವಙ್ಕದಣ್ಡಾ ಚಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕೂಪೋ ವಿಯ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನದೋಸಂ ಕೋಹಞ್ಞಞ್ಚೇವ ವಙ್ಕದಣ್ಡೋ, ಚ ಉದುಮ್ಬರಪಲಾಸಬೇಳುವರುಕ್ಖಾನಂ ಅಞ್ಞತರತೋ ಗಹಿತಂ ವಙ್ಕದಣ್ಡಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉದಕಾಚಮನಾನಿ ಚಾತಿ ಉದಕೇನ ಮುಖಪರಿಮಜ್ಜನಾನಿ. ವಣ್ಣಾ ಏತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನನ್ತಿ ಏತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಭಣ್ಡಕವಣ್ಣಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕತ ಕಿಞ್ಚಿಕ್ಖಭಾವನಾತಿ ಕತಾ ಕಿಞ್ಚಿಕ್ಖಭಾವನಾ. ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ, ಆಮಿಸಕಿಞ್ಚಿಕ್ಖಸ್ಸ ವಡ್ಢನತ್ಥಾಯ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಏತರಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮಾನಂ ನಿಮ್ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಪುನ ಪೋರಾಣಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಚಿತ್ತಞ್ಚ ಸುಸಮಾಹಿತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸುಸಮಾಹಿತನ್ತಿ ತೇಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಸಮಾಧೀಹಿ ಸುಸಮಾಹಿತಂ ಅಹೋಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಖಿಲನ್ತಿ ಮುದು ಅಥದ್ಧಂ. ಸೋ ಮಗ್ಗೋ ಬ್ರಹ್ಮಪತ್ತಿಯಾತಿ ಸೋ ಸೇಟ್ಠಪತ್ತಿಯಾ ಮಗ್ಗೋ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಕಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾಮಾತಿ ದೀಪೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ಆಗಮಂಸು ನು ಖ್ವಿಧಾತಿ ಆಗಮಂಸು ನು ಖೋ ಇಧ. ಅಧಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಅಧಿಮುತ್ತೋ ಗಿದ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಬ್ಯಾಪಾದವಸೇನ ಪೂತಿಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪರಿತ್ತಚೇತಸೋತಿ ಅನುಪಟ್ಠಿತಸತಿತಾಯ ಸಂಕಿಲೇಸಚಿತ್ತೇನ ಪರಿತ್ತಚಿತ್ತೋ. ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ಫಲಸಮಾಧಿಂ. ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ಫಲಪಞ್ಞಂ. ಅಪ್ಪಮಾಣಚೇತಸೋತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಸತಿತಾಯ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಚಿತ್ತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣಚಿತ್ತೋ.

೧೦. ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೩. ದಸಮೇ ಕಾಮಣ್ಡಾಯನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ. ಯಗ್ಘೇತಿ ಚೋದನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಗಹಪತಿವಗ್ಗೋ ತೇರಸಮೋ.