೧೨. ಲೋಕಕಾಮಗುಣವಗ್ಗೋ

೧-೨. ಪಠಮಮಾರಪಾಸಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೧೪-೧೧೫. ಲೋಕಕಾಮಗುಣವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಆವಾಸಗತೋತಿ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ. ಮಾರಸ್ಸ ವಸಂ ಗತೋತಿ ತಿವಿಧಸ್ಸಾಪಿ ಮಾರಸ್ಸ ವಸಂ ಗತೋ. ಪಟಿಮುಕ್ಕ’ಸ್ಸ ಮಾರಪಾಸೋತಿ ಅಸ್ಸ ಗೀವಾಯ ಮಾರಪಾಸೋ ಪಟಿಮುಕ್ಕೋ ಪವೇಸಿತೋ. ದುತಿಯಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೩. ಲೋಕನ್ತಗಮನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೬. ತತಿಯೇ ಲೋಕಸ್ಸಾತಿ ಚಕ್ಕವಾಳಲೋಕಸ್ಸ. ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ. ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸೀತಿ ‘‘ಮಯಿ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ, ಇಮಂ ಉದ್ದೇಸಂ ಆನನ್ದಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸೋ ಚ ತೇಸಂ ಮಮ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಕಥೇಸ್ಸತಿ. ತತೋ ನಂ ಥೋಮೇಸ್ಸಾಮಿ, ಮಮ ಥೋಮನಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆನನ್ದಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ವಚನಞ್ಚಸ್ಸ ಸೋತಬ್ಬಂ ಸದ್ಧಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಂ ನೇಸಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಅವಿಭಜಿತ್ವಾವ ನಿಸಿನ್ನಾಸನೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸೀ’’ತಿ.

ಸತ್ಥು ಚೇವ ಸಂವಣ್ಣಿತೋತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಚ ಪಸತ್ಥೋ. ವಿಞ್ಞೂನನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ ಚ ಸಮ್ಭಾವಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಹೋತೀತಿ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮೇವ ಮೂಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮೇವ ಖನ್ಧನ್ತಿ ಸಾರೋ ನಾಮ ಮೂಲೇ ವಾ ಖನ್ಧೇ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಮ್ಪಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದನ್ತಿ ಏವಂಸಮ್ಪತ್ತಿಕಂ, ಈದಿಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತಿಸಿತ್ವಾತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಜಾನಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಮೇವ ಜಾನಾತಿ. ಪಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಮೇವ ಪಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ ವಾ ಏಕಚ್ಚೋ ವಿಪರೀತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ಪಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ಏವಂ ಭಗವಾ. ಭಗವಾ ಪನ ಜಾನನ್ತೋ ಜಾನಾತಿ, ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಸ್ಸತಿಯೇವ. ಸ್ವಾಯಂ ದಸ್ಸನಪರಿಣಾಯಕಟ್ಠೇನ ಚಕ್ಖುಭೂತೋ. ವಿದಿತಕರಣಟ್ಠೇನ ಞಾಣಭೂತೋ. ಅವಿಪರೀತಸಭಾವಟ್ಠೇನ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಪವತ್ತನತೋ ವಾ ಹದಯೇನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವಾಚಾಯ ನಿಚ್ಛಾರಿತಧಮ್ಮಮಯೋತಿ ಧಮ್ಮಭೂತೋ. ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋ. ಅಥ ವಾ ಚಕ್ಖು ವಿಯ ಭೂತೋತಿ ಚಕ್ಖುಭೂತೋ. ಏವಮೇತೇಸು ಪದೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸ್ವಾಯಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವತ್ತನತೋ ವತ್ತಾ. ಪವತ್ತನತೋ ಪವತ್ತಾ. ಅತ್ಥಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸನಸಮತ್ಥತಾಯ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿನ್ನೇತಾ. ಅಮತಾಧಿಗಮಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದೇಸೇತೀತಿ ಅಮತಸ್ಸ ದಾತಾ.

ಅಗರುಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಾಪೇನ್ತೋಪಿ ಹಿ ಗರುಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ. ಅತ್ತನೋ ಸೇಕ್ಖಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಞಾಣೇ ಠತ್ವಾ ಸಿನೇರುಪಾದತೋ ವಾಲಿಕಂ ಉದ್ಧರಮಾನೋ ವಿಯ ದುಬ್ಬಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೋಪಿ ಗರುಂ ಕರೋತಿಯೇವ ನಾಮ. ಏವಂ ಅಕತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅಯಾಚಾಪೇತ್ವಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ನೋ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಯಂ ಖೋ ವೋತಿ ಯಂ ಖೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ. ಚಕ್ಖುನಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ ಲೋಕಮಾನೀತಿ ಚಕ್ಖುಞ್ಹಿ ಲೋಕೇ ಅಪ್ಪಹೀನದಿಟ್ಠಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಸತ್ತಲೋಕವಸೇನ ಲೋಕೋತಿ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ ಚೇವ ಮಞ್ಞತಿ ಚ, ತಥಾ ಚಕ್ಕವಾಳಲೋಕವಸೇನ. ನ ಹಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಚಕ್ಖಾದೀಹಿ ದ್ವಾದಸಾಯತನೇಹಿ ತಸ್ಸ ಸಾ ಸಞ್ಞಾ ವಾ ಮಾನೋ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ ಲೋಕಮಾನೀ’’ತಿ. ಇಮಸ್ಸ ಚ ಲೋಕಸ್ಸ ಗಮನೇನ ಅನ್ತೋ ನಾಮ ಞಾತುಂ ವಾ ದಟ್ಠುಂ ವಾ ಪತ್ತುಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ. ಲುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಪನ ತಸ್ಸೇವ ಚಕ್ಖಾದಿಭೇದಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಅನ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕಿರಿಯಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಏವಂ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ‘‘ಸಾವಕೇನ ಪಞ್ಹೋ ಕಥಿತೋತಿ ಮಾ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಾ ಅಹುವತ್ಥ, ಅಯಂ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣತುಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ. ಇಚ್ಛಮಾನಾ ತಮೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇನ್ತೋ ಆಕಙ್ಖಮಾನಾ ಪನಾತಿಆದಿಮಾಹ.

ಇಮೇಹಿ ಆಕಾರೇಹೀತಿ ಇಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಚಕ್ಕವಾಳಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಾಭಾವಕಾರಣೇಹಿ ಚೇವ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಾಪತ್ತಿಕಾರಣೇಹಿ ಚ. ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹೀತಿ ಇಮೇಹಿ ಅಕ್ಖರಸಮ್ಪಿಣ್ಡನೇಹಿ. ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹೀತಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಅಕ್ಖರೇಹಿ.

ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಧಾತುಕುಸಲೋ ಆಯತನಕುಸಲೋ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಕುಸಲೋ ಕಾರಣಾಕಾರಣಕುಸಲೋತಿ. ಮಹಾಪಞ್ಞೋತಿ ಮಹನ್ತೇ ಅತ್ಥೇ ಮಹನ್ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಮಹನ್ತಾ ನಿರುತ್ತಿಯೋ ಮಹನ್ತಾನಿ ಪಟಿಭಾನಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನಸಮತ್ಥತಾಯ ಮಹಾಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಯಥಾ ತಂ ಆನನ್ದೇನಾತಿ ಯಥಾ ಆನನ್ದೇನ ಬ್ಯಾಕತಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಆನನ್ದೇನ ತಂ ಬ್ಯಾಕತಂ, ಅಹಮ್ಪಿ ತಂ ಏವಮೇವ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪. ಕಾಮಗುಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೭. ಚತುತ್ಥೇ ಯೇ ಮೇತಿ ಯೇ ಮಮ. ಚೇತಸೋ ಸಮ್ಫುಟ್ಠಪುಬ್ಬಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅನುಭೂತಪುಬ್ಬಾ. ತತ್ರ ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ಬಹುಲಂ ಗಚ್ಛಮಾನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ತೇಸು ಪಾಸಾದತ್ತಯತಿವಿಧನಾಟಕಾದಿಭೇದಸಮ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಅನುಭೂತಪುಬ್ಬೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಬಹೂಸು ವಾರೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ವಾತಿ ಇಧ ಪಧಾನಚರಿಯಕಾಲೇ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಸುಪುಪ್ಫಿತವನಸಣ್ಡಜಾತಾನಂ ದಿಜಗಣಾದೀನಂ ವಸೇನ ದಿಟ್ಠಸುತಾದಿಭೇದಂ ಮನೋರಮಾರಮ್ಮಣಂ ಕಾಮಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏವರೂಪೇಸು ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ವಾ ಬಹುಲಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಅನಾಗತೇಸೂತಿ ಅನಾಗತೇ ‘‘ಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಙ್ಖೋ ನಾಮ ರಾಜಾ, ಕೇತುಮತೀ ನಾಮ ರಾಜಧಾನೀ’’ತಿಆದಿವಸೇನ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೦೬) ಪರಿತ್ತಕಮೇವ ಅನಾಗತೇಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ರ ಮೇ ಅತ್ತರೂಪೇನಾತಿ ತತ್ರ ಮಯಾ ಅತ್ತನೋ ಹಿತಕಾಮಜಾತಿಕೇನ. ಅಪ್ಪಮಾದೋತಿ ಸಾತಚ್ಚಕಿರಿಯಾ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ. ಸತೀತಿ ಆರಮ್ಮಣಪರಿಗ್ಗಹಿತಸತಿ. ಆರಕ್ಖೋತಿ ಅಯಂ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಚ ಸತಿ ಚ ಚೇತಸೋ ಆರಕ್ಖೋ ಕರಣೀಯೋ, ಏವಂ ಮೇ ಅಹೋಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಆರಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೇ ಆಯತನೇ ವೇದಿತಬ್ಬೇತಿ ಯಸ್ಮಾ ಚೇತಸೋ ಆರಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಚ ಸತಿ ಚ ಕಾತಬ್ಬಾ, ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ಆಯತನೇ ವಿದಿತೇ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ವಾ ಸತಿಯಾ ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೇ ಆಯತನೇ ವೇದಿತಬ್ಬೇ, ತಂ ಕಾರಣಂ ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಳಾಯತನನಿರೋಧನ್ತಿ ಸಳಾಯತನನಿರೋಧೋ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಚಕ್ಖುಆದೀನಿ ಚೇವ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ ರೂಪಸಞ್ಞಾದಯೋ ಚ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೫-೬. ಸಕ್ಕಪಞ್ಹಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೧೮-೧೧೯. ಪಞ್ಚಮೇ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ. ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತೀತಿ ತಣ್ಹಾನಿಸ್ಸಿತಂ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ತದುಪಾದಾನನ್ತಿ ತಂಗಹಣಂ, ತಣ್ಹಾಗಹಣೇನ ಸಹಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛಟ್ಠಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೭. ಸಾರಿಪುತ್ತಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೦. ಸತ್ತಮೇ ಸನ್ತಾನೇಸ್ಸತೀತಿ ಘಟೇಸ್ಸತಿ, ಯೋಗವಿಚ್ಛೇದಮಸ್ಸ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ದಸ್ಸತಿ.

೮. ರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೧. ಅಟ್ಠಮೇ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನಿಯಾತಿ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಪಾಚೇನ್ತೀತಿ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನಿಯಾ. ಧಮ್ಮಾತಿ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ, ತೇ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಕರಣವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಅಸ್ಸದ್ಧೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ, ಸದ್ಧೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ, ಪಸಾದನೀಯೇ ಸುತ್ತನ್ತೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ, ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ. ಕುಸೀತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ, ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ. ಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ, ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತೀ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ, ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ. ಅಸಮಾಹಿತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ, ಸಮಾಹಿತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ, ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ, ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ. ದುಪ್ಪಞ್ಞೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ, ಪಞ್ಞವನ್ತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ, ಗಮ್ಭೀರಞಾಣಚರಿಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ, ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ. ಇತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ, ಪಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ, ಪಞ್ಚ ಸುತ್ತನ್ತೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ, ಇಮೇಹಿ ಪನ್ನರಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೮೪).

ಅಪರೇಪಿ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನಿಯಾ – ಸದ್ಧಾಪಞ್ಚಮಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ, ಅನಿಚ್ಚೇ ದುಕ್ಖಸಞ್ಞಾ, ದುಕ್ಖೇ ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾ, ಪಹಾನಸಞ್ಞಾ, ವಿರಾಗಸಞ್ಞಾತಿ ಇಮಾ ಪಞ್ಚ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಾ ಸಞ್ಞಾ, ಮೇಘಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಕಥಿತಾ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾತಿ (ಉದಾ. ೩೧). ಕಾಯ ಪನ ವೇಲಾಯ ಭಗವತೋ ಏತದಹೋಸೀತಿ? ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ.

ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಆಯಸ್ಮತಾ ರಾಹುಲೇನ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಾದಮೂಲೇ ಪಾಲಿತನಾಗರಾಜಕಾಲೇ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇನ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪಿತದೇವತಾಸು ಪನ ಕಾಚಿ ಭೂಮಟ್ಠಕಾ ದೇವತಾ, ಕಾಚಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಟ್ಠಕಾ, ಕಾಚಿ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ, ಕಾಚಿ ದೇವಲೋಕೇ, ಕಾಚಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ದಿವಸೇ ಸಬ್ಬಾಪಿ ತಾ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಅನ್ಧವನಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ, ತಾ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ. ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಮಗ್ಗಾ ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ತತ್ಥ ಹಿ ಕಾಚಿ ದೇವತಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ, ಕಾಚಿ ಸಕದಾಗಾಮೀ, ಅನಾಗಾಮೀ, ಖೀಣಾಸವಾ. ತಾಸಞ್ಚ ಪನ ದೇವತಾನಂ ಏತ್ತಕಾತಿ ಗಣನವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೯-೧೦. ಸಂಯೋಜನಿಯಧಮ್ಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೨೨-೧೨೩. ನವಮದಸಮಾನಿ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಕಥಿಯಮಾನೇ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಾನೀತಿ.

ಲೋಕಕಾಮಗುಣವಗ್ಗೋ ದ್ವಾದಸಮೋ.