೮. ಖಜ್ಜನೀಯವಗ್ಗೋ

೧-೩. ಅಸ್ಸಾದಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೭೩-೭೫. ಖಜ್ಜನೀಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಆದಿತೋ ತೀಸು ಸುತ್ತೇಸು ಚತುಸಚ್ಚಮೇವ ಕಥಿತಂ. ಪಠಮಾದೀನಿ.

೪. ಅರಹನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೬. ಚತುತ್ಥೇ ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾವಾಸಾತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯತ್ತಕಾ ಸತ್ತಾವಾಸಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಯಾವತಾ ಭವಗ್ಗನ್ತಿ ಯತ್ತಕಂ ಭವಗ್ಗಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಏತೇ ಅಗ್ಗಾ ಏತೇ ಸೇಟ್ಠಾತಿ ಏತೇ ಅಗ್ಗಭೂತಾ ಚೇವ ಸೇಟ್ಠಭೂತಾ ಚ. ಯದಿದಂ ಅರಹನ್ತೋತಿ ಯೇ ಇಮೇ ಅರಹನ್ತೋ ನಾಮ. ಇದಮ್ಪಿ ಸುತ್ತಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಉಸ್ಸದನನ್ದಿಯಞ್ಚ ಪಲೋಭನೀಯಞ್ಚಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚಾತಿ ತದತ್ಥಪರಿದೀಪನಾಹಿ ಚೇವ ವಿಸೇಸತ್ಥಪರಿದೀಪನಾಹಿ ಚ ಗಾಥಾಹಿ ಏತಂ ‘‘ಸುಖಿನೋ ವತ ಅರಹನ್ತೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ತತ್ಥ ಸುಖಿನೋತಿ ಝಾನಸುಖೇನ ಮಗ್ಗಸುಖೇನ ಫಲಸುಖೇನ ಚ ಸುಖಿತಾ. ತಣ್ಹಾ ತೇಸಂ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ತೇಸಂ ಅಪಾಯದುಕ್ಖಜನಿಕಾ ತಣ್ಹಾ ನ ವಜ್ಜತಿ. ಏವಂ ತೇ ಇಮಸ್ಸಪಿ ತಣ್ಹಾಮೂಲಕಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಸುಖಿತಾವ. ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋತಿ ನವವಿಧೋ ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋ. ಮೋಹಜಾಲಂ ಪದಾಲಿತನ್ತಿ ಞಾಣೇನ ಅವಿಜ್ಜಾಜಾಲಂ ಫಾಲಿತಂ.

ಅನೇಜನ್ತಿ ಏಜಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಪಹಾನಭೂತಂ ಅರಹತ್ತಂ. ಅನುಪಲಿತ್ತಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಲೇಪೇಹಿ ಅಲಿತ್ತಾ. ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಾತಿ ಸೇಟ್ಠಭೂತಾ. ಪರಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಜಾನಿತ್ವಾ. ಸತ್ತಸದ್ಧಮ್ಮಗೋಚರಾತಿ ಸದ್ಧಾ ಹಿರೀ ಓತ್ತಪ್ಪಂ ಬಾಹುಸಚ್ಚಂ ಆರದ್ಧವೀರಿಯತಾ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿತಾ ಪಞ್ಞಾತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಸದ್ಧಮ್ಮಾ ಗೋಚರೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸತ್ತಸದ್ಧಮ್ಮಗೋಚರಾ.

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಸತ್ತಹಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಅನುವಿಚರನ್ತೀತಿ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನಾಪಿ ಅನುವಿಚರನ್ತಿಯೇವ. ಇಧ ಪನ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ನಿರಾಸಙ್ಕಚಾರೋ ನಾಮ ಗಹಿತೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಪಹೀನಭಯಭೇರವಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಭಯಂ ಭಯಮೇವ, ಭೇರವಂ ಬಲವಭಯಂ. ದಸಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಅಸೇಕ್ಖೇಹಿ ದಸಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಮಹಾನಾಗಾತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಮಹಾನಾಗಾ. ಸಮಾಹಿತಾತಿ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಹಿ ಸಮಾಹಿತಾ. ತಣ್ಹಾ ತೇಸಂ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ‘‘ಊನೋ ಲೋಕೋ ಅತಿತ್ತೋ ತಣ್ಹಾದಾಸೋತಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇನ ಭಗವತಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೩೦೫) ಏವಂ ವುತ್ತಾ ದಾಸಕಾರಿಕಾ ತಣ್ಹಾಪಿ ತೇಸಂ ನತ್ಥಿ. ಇಮಿನಾ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಅಸೇಖಞಾಣನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಞಾಣಂ. ಅನ್ತಿಮೋಯಂ ಸಮುಸ್ಸಯೋತಿ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಅಯಂ ಅತ್ತಭಾವೋ. ಯೋ ಸಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸಾತಿ ಸಾರೋ ನಾಮ ಫಲಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಅಪರಪಚ್ಚಯಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅರಿಯಫಲೇ, ನ ಅಞ್ಞಂ ಪತ್ತಿಯಾಯನ್ತಿ, ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋವ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಿತಾ. ವಿಧಾಸು ನ ವಿಕಮ್ಪನ್ತೀತಿ ತೀಸು ಮಾನಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ನ ವಿಕಮ್ಪನ್ತಿ. ದನ್ತಭೂಮಿನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಂ. ವಿಜಿತಾವಿನೋತಿ ರಾಗಾದಯೋ ವಿಜೇತ್ವಾ ಠಿತಾ.

ಉದ್ಧನ್ತಿಆದೀಸು ಉದ್ಧಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕೇಸಮತ್ಥಕೋ, ಅಪಾಚೀನಂ ಪಾದತಲಂ, ತಿರಿಯಂ ವೇಮಜ್ಝಂ. ಉದ್ಧಂ ವಾ ಅತೀತಂ, ಅಪಾಚೀನಂ ಅನಾಗತಂ, ತಿರಿಯಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ. ಉದ್ಧಂ ವಾ ವುಚ್ಚತಿ ದೇವಲೋಕೋ, ಅಪಾಚೀನಂ ಅಪಾಯಲೋಕೋ, ತಿರಿಯಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೋ. ನನ್ದೀ ತೇಸಂ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಏತೇಸು ಠಾನೇಸು ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವಾ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಖನ್ಧೇಸು ತೇಸಂ ತಣ್ಹಾ ನತ್ಥಿ. ಇಧ ವಟ್ಟಮೂಲಕತಣ್ಹಾಯ ಅಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಬುದ್ಧಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಬುದ್ಧಾ.

ಇದಂ ಪನೇತ್ಥ ಸೀಹನಾದಸಮೋಧಾನಂ – ‘‘ವಿಮುತ್ತಿಸುಖೇನಮ್ಹಾ ಸುಖಿತಾ, ದುಕ್ಖಜನಿಕಾ ನೋ ತಣ್ಹಾ ಪಹೀನಾ, ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಪರಿಞ್ಞಾತಾ, ದಾಸಕಾರಿಕತಣ್ಹಾ ಚೇವ ವಟ್ಟಮೂಲಿಕತಣ್ಹಾ ಚ ಪಹೀನಾ, ಅನುತ್ತರಮ್ಹಾ ಅಸದಿಸಾ, ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ ಭವಪಿಟ್ಠೇ ಠತ್ವಾ ಅಭೀತನಾದಸಙ್ಖಾತಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತಿ ಖೀಣಾಸವಾತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ದುತಿಯಅರಹನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೭. ಪಞ್ಚಮಂ ವಿನಾ ಗಾಥಾಹಿ ಸುದ್ಧಿಕಮೇವ ಕತ್ವಾ ಕಥಿಯಮಾನಂ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಸೀಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೮. ಛಟ್ಠೇ ಸೀಹೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಸೀಹಾ – ತಿಣಸೀಹೋ, ಕಾಳಸೀಹೋ, ಪಣ್ಡುಸೀಹೋ, ಕೇಸರಸೀಹೋತಿ. ತೇಸು ತಿಣಸೀಹೋ ಕಪೋತವಣ್ಣಗಾವಿಸದಿಸೋ ತಿಣಭಕ್ಖೋ ಚ ಹೋತಿ. ಕಾಳಸೀಹೋ ಕಾಳಗಾವಿಸದಿಸೋ ತಿಣಭಕ್ಖೋಯೇವ. ಪಣ್ಡುಸೀಹೋ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸವಣ್ಣಗಾವಿಸದಿಸೋ ಮಂಸಭಕ್ಖೋ. ಕೇಸರಸೀಹೋ ಲಾಖಾರಸಪರಿಕಮ್ಮಕತೇನೇವ ಮುಖೇನ ಅಗ್ಗನಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ಚತೂಹಿ ಚ ಪಾದಪರಿಯನ್ತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಮತ್ಥಕತೋಪಿಸ್ಸ ಪಟ್ಠಾಯ ಲಾಖಾತೂಲಿಕಾಯ ಕತ್ವಾ ವಿಯ ತಿಸ್ಸೋ ರಾಜಿಯೋ ಪಿಟ್ಠಿಮಜ್ಝೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತರಸತ್ಥಿಮ್ಹಿ ದಕ್ಖಿಣಾವತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಾ, ಖನ್ಧೇ ಪನಸ್ಸ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಕಮ್ಬಲಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ವಿಯ ಕೇಸರಭಾರೋ ಹೋತಿ, ಅವಸೇಸಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಸಾಲಿಪಿಟ್ಠಸಙ್ಖಚುಣ್ಣಪಿಚುವಣ್ಣಂ ಹೋತಿ. ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಸೀಹೇಸು ಅಯಂ ಕೇಸರಸೀಹೋ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ.

ಮಿಗರಾಜಾತಿ ಮಿಗಗಣಸ್ಸ ರಾಜಾ. ಆಸಯಾತಿ ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ಸುವಣ್ಣಗುಹತೋ ವಾ ರಜತಮಣಿಫಲಿಕಮನೋಸಿಲಾಗುಹತೋ ವಾ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನಿಕ್ಖಮಮಾನೋ ಪನೇಸ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ನಿಕ್ಖಮತಿ ಅನ್ಧಕಾರಪೀಳಿತೋ ವಾ ಆಲೋಕತ್ಥಾಯ, ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಪೀಳಿತೋ ವಾ ತೇಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ಥಾಯ, ಜಿಘಚ್ಛಾಪೀಳಿತೋ ವಾ ಗೋಚರತ್ಥಾಯ, ಸಮ್ಭವಪೀಳಿತೋ ವಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಮ್ಮಪಟಿಸೇವನತ್ಥಾಯ. ಇಧ ಪನ ಗೋಚರತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ.

ವಿಜಮ್ಭತೀತಿ ಸುವಣ್ಣತಲೇ ವಾ ರಜತಮಣಿಫಲಿಕಮನೋಸಿಲಾತಲಾನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ದ್ವೇ ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇ ಸಮಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪುರಿಮಪಾದೇ ಪುರತೋ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಸರೀರಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಭಾಗಂ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪುರಿಮಭಾಗಂ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ನಾಮೇತ್ವಾ ಗೀವಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಸನಿಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಯ ನಾಸಪುಟಾನಿ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಸರೀರಲಗ್ಗಂ ರಜಂ ವಿಧುನನ್ತೋ ವಿಜಮ್ಭತಿ. ವಿಜಮ್ಭನಭೂಮಿಯಞ್ಚ ಪನ ತರುಣವಚ್ಛಕೋ ವಿಯ ಅಪರಾಪರಂ ಜವತಿ. ಜವತೋ ಪನಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತಂ ಅಲಾತಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ.

ಅನುವಿಲೋಕೇತೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ? ಪರಾನುದ್ದಯತಾಯ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೇ ಪಪಾತಾವಾಟಾದೀಸು ವಿಸಮಟ್ಠಾನೇಸು ಚರನ್ತಾ ಹತ್ಥಿಗೋಕಣ್ಣಮಹಿಂಸಾದಯೋ ಪಾಣಾ ಪಪಾತೇಪಿ ಆವಾಟೇಪಿ ಪತನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅನುದ್ದಯಾಯ ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ. ಕಿಂ ಪನಸ್ಸ ಲುದ್ದಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಮಂಸಖಾದಿನೋ ಅನುದ್ದಯಾ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ? ಆಮ ಅತ್ಥಿ. ತಥಾ ಹೇಸ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಬಹೂಹಿ ಘಾತಿತೇಹೀ’’ತಿ? ಅತ್ತನೋ ಗೋಚರತ್ಥಾಯಪಿ ಖುದ್ದಕೇ ಪಾಣೇ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಂ ಅನುದ್ದಯಂ ಕರೋತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿಚೇತಂ – ‘‘ಮಾಹಂ ಖೋ ಖುದ್ದಕೇ ಪಾಣೇ ವಿಸಮಗತೇ ಸಙ್ಘಾತಂ ಆಪಾದೇಸಿ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೧).

ಸೀಹನಾದಂ ನದತೀತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ತಾವ ಅಭೀತನಾದಂ ನದತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನಸ್ಸ ವಿಜಮ್ಭನಭೂಮಿಯಂ ಠತ್ವಾ ನದನ್ತಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ಸಮನ್ತಾ ತಿಯೋಜನಪದೇಸಂ ಏಕನಿನ್ನಾದಂ ಕರೋತಿ, ತಮಸ್ಸ ನಿನ್ನಾದಂ ಸುತ್ವಾ ತಿಯೋಜನಬ್ಭನ್ತರಗತಾ ದ್ವಿಪದಚತುಪ್ಪದಗಣಾ ಯಥಾಠಾನೇ ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕಮತೀತಿ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛತಿ. ಕಥಂ? ಸೋ ಹಿ ವಿಜಮ್ಭನಭೂಮಿಯಂ ಠತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣತೋ ವಾ ವಾಮತೋ ವಾ ಉಪ್ಪತನ್ತೋ ಉಸಭಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಉದ್ಧಂ ಉಪ್ಪತನ್ತೋ ಚತ್ತಾರಿಪಿ ಅಟ್ಠಪಿ ಉಸಭಾನಿ ಉಪ್ಪತತಿ, ಸಮಟ್ಠಾನೇ ಉಜುಕಂ ಪಕ್ಖನ್ದನ್ತೋ ಸೋಳಸಉಸಭಮತ್ತಮ್ಪಿ ವೀಸತಿಉಸಭಮತ್ತಮ್ಪಿ ಠಾನಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ, ಥಲಾ ವಾ ಪಬ್ಬತಾ ವಾ ಪಕ್ಖನ್ದನ್ತೋ ಸಟ್ಠಿಉಸಭಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಸೀತಿಉಸಭಮತ್ತಮ್ಪಿ ಠಾನಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ, ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ರುಕ್ಖಂ ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಪರಿಹರನ್ತೋ ವಾಮತೋ ವಾ ದಕ್ಖಿಣತೋ ವಾ, ಉಸಭಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಪಕ್ಕಮತಿ. ತತಿಯಂ ಪನ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ತಿಯೋಜನೇ ಠಾನೇ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ತಿಯೋಜನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಅತ್ತನೋವ ನಾದಸ್ಸ ಅನುನಾದಂ ಸುಣಾತಿ. ಏವಂ ಸೀಘೇನ ಜವೇನ ಪಕ್ಕಮತೀತಿ.

ಯೇಭುಯ್ಯೇನಾತಿ ಪಾಯೇನ. ಭಯಂ ಸಂವೇಗಂ ಸನ್ತಾಸನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ಸೀಹಸ್ಸ ಹಿ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಬಹೂ ಸತ್ತಾ ಭಾಯನ್ತಿ, ಅಪ್ಪಕಾ ನ ಭಾಯನ್ತಿ. ಕೇ ಪನ ತೇತಿ? ಸಮಸೀಹೋ ಹತ್ಥಾಜಾನೀಯೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಉಸಭಾಜಾನೀಯೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ಖೀಣಾಸವೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತೇ ನ ಭಾಯನ್ತೀತಿ? ಸಮಸೀಹೋ ನಾಮ ‘‘ಜಾತಿಗೋತ್ತಕುಲಸೂರಭಾವೇಹಿ ಸಮಾನೋಸ್ಮೀ’’ತಿ ನ ಭಾಯತಿ, ಹತ್ಥಾಜಾನೀಯಾದಯೋ ಅತ್ತನೋ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಬಲವತಾಯ ನ ಭಾಯನ್ತಿ, ಖೀಣಾಸವೋ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಪಹೀನತ್ತಾ ನ ಭಾಯತಿ.

ಬಿಲಾಸಯಾತಿ ಬಿಲೇ ಸಯನ್ತಾ ಬಿಲವಾಸಿನೋ ಅಹಿನಕುಲಗೋಧಾದಯೋ. ದಕಾಸಯಾತಿ ಉದಕವಾಸಿನೋ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾದಯೋ. ವನಾಸಯಾತಿ ವನವಾಸಿನೋ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಗೋಕಣ್ಣಮಿಗಾದಯೋ. ಪವಿಸನ್ತೀತಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಾವ ಪವಿಸನ್ತಿ. ದಳ್ಹೇಹೀತಿ ಥಿರೇಹಿ. ವರತ್ತೇಹೀತಿ ಚಮ್ಮರಜ್ಜೂಹಿ. ಮಹಿದ್ಧಿಕೋತಿಆದೀಸು ವಿಜಮ್ಭನಭೂಮಿಯಂ ಠತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಾದೀಹಿ ಉಸಭಮತ್ತಂ, ಉಜುಕಂ ವೀಸತಿಉಸಭಮತ್ತಾದಿಲಙ್ಘನವಸೇನ ಮಹಿದ್ಧಿಕತಾ, ಸೇಸಮಿಗಾನಂ ಅಧಿಪತಿಭಾವೇನ ಮಹೇಸಕ್ಖತಾ, ಸಮನ್ತಾ ತಿಯೋಜನೇ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಪಲಾಯನ್ತಾನಂ ವಸೇನ ಮಹಾನುಭಾವತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಭಗವಾ ತೇಸು ತೇಸು ಸುತ್ತೇಸು ತಥಾ ತಥಾ ಅತ್ತಾನಂ ಕಥೇಸಿ. ‘‘ಸೀಹೋತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೯೯; ೧೦.೨೧) ಇಮಸ್ಮಿಂ ತಾವ ಸುತ್ತೇ ಸೀಹಸದಿಸಂ ಅತ್ತಾನಂ ಕಥೇಸಿ. ‘‘ಭಿಸಕ್ಕೋ ಸಲ್ಲಕತ್ತೋತಿ ಖೋ, ಸುನಕ್ಖತ್ತ, ತಥಾಗತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೬೫) ಇಮಸ್ಮಿಂ ವೇಜ್ಜಸದಿಸಂ. ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೮೫) ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸದಿಸಂ. ‘‘ಪುರಿಸೋ ಮಗ್ಗಕುಸಲೋತಿ ಖೋ, ತಿಸ್ಸ, ತಥಾಗತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೮೪) ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗದೇಸಕಪುರಿಸಸದಿಸಂ. ‘‘ರಾಜಾಹಮಸ್ಮಿ ಸೇಲಾ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೫೫೯) ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಾಜಸದಿಸಂ. ‘‘ಸೀಹೋತಿ ಖೋ ತಥಾಗತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೯೯; ೧೦.೨೧) ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಸೀಹಸದಿಸಮೇವ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ತತ್ರಾಯಂ ಸದಿಸತಾ – ಸೀಹಸ್ಸ ಕಞ್ಚನಗುಹಾದೀಸು ವಸನಕಾಲೋ ವಿಯ ಹಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದೀಪಙ್ಕರಪಾದಮೂಲೇ ಕತಾಭಿನೀಹಾರಸ್ಸ ಅಪರಿಮಿತಕಾಲಂ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಭವೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇವ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನೇನ ಚ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಕಮ್ಪೇತ್ವಾ ವುದ್ಧಿಮನ್ವಾಯ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಸದಿಸಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನಸ್ಸ ತೀಸು ಪಾಸಾದೇಸು ನಿವಾಸಕಾಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸೀಹಸ್ಸ ಕಞ್ಚನಗುಹಾದಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲೋ ವಿಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏಕೂನತಿಂಸೇ ಸಂವಚ್ಛರೇ ವಿವಟೇನ ದ್ವಾರೇನ ಕಣ್ಡಕಂ ಆರುಯ್ಹ ಛನ್ನಸಹಾಯಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತೀಣಿ ರಜ್ಜಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅನೋಮಾನದೀತೀರೇ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ದಿನ್ನಾನಿ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಪರಿದಹಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಣ್ಡವಗಿರಿಪಬ್ಭಾರೇ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ವಾ, ಪಠಮಮೇವ ಮಗಧರಟ್ಠಂ ಆಗಮನತ್ಥಾಯ ಯಾವ ರಞ್ಞೋ ಪಟಿಞ್ಞಾದಾನಕಾಲೋ.

ಸೀಹಸ್ಸ ವಿಜಮ್ಭನಕಾಲೋ ವಿಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದಿನ್ನಪಟಿಞ್ಞಸ್ಸ ಆಳಾರಕಾಲಾಮಉಪಸಙ್ಕಮನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಸುಜಾತಾಯ ದಿನ್ನಪಾಯಾಸಸ್ಸ ಏಕೂನಪಣ್ಣಾಸಾಯ ಪಿಣ್ಡೇಹಿ ಪರಿಭುತ್ತಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೀಹಸ್ಸ ಕೇಸರವಿಧುನನಂ ವಿಯ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಸೋತ್ತಿಯೇನ ದಿನ್ನಾ ಅಟ್ಠ ತಿಣಮುಟ್ಠಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳದೇವತಾಹಿ ಥೋಮಿಯಮಾನಸ್ಸ ಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಪೂಜಿಯಮಾನಸ್ಸ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಬೋಧಿಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಂ ಆರುಯ್ಹ ಚುದ್ದಸಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧೇ ಠಾನೇ ತಿಣಸನ್ಥರಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಚತುರಙ್ಗವೀರಿಯಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ತಂಖಣಂಯೇವ ಮಾರಬಲಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ತೀಸು ಯಾಮೇಸು ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಯಮಕಞಾಣಮನ್ಥನೇನ ಮನ್ಥೇನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇ ಪಟಿವಿದ್ಧೇ ತದನುಭಾವೇನ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಕಮ್ಪನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸೀಹಸ್ಸ ಚತುದ್ದಿಸಾವಿಲೋಕನಂ ವಿಯ ಪಟಿವಿದ್ಧಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಸತ್ತಸತ್ತಾಹಂ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಪರಿಭುತ್ತಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕಾಹಾರಸ್ಸ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯಾಚನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ಏಕಾದಸಮೇ ದಿವಸೇ ‘‘ಸ್ವೇ ಆಸಾಳ್ಹಿಪುಣ್ಣಮಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ‘‘ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ? ಆಳಾರುದಕಾನಂ ಕಾಲಙ್ಕತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾನಂ ಓಲೋಕನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸೀಹಸ್ಸ ಗೋಚರತ್ಥಾಯ ತಿಯೋಜನಂ ಗಮನಕಾಲೋ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ‘‘ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾರಸಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಗಮನಕಾಲೋ.

ಸೀಹನಾದಕಾಲೋ ವಿಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾರಸಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯೇ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅಚಲಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ದಸಹಿ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸನ್ನಿಪತಿತೇನ ದೇವಗಣೇನ ಪರಿವುತಸ್ಸ ‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ತಾ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧; ಮಹಾವ. ೧೩) ನಯೇನ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ಪದೇ ದೇಸಿಯಮಾನೇ ತಥಾಗತಸೀಹಸ್ಸ ಧಮ್ಮಘೋಸೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅವೀಚಿಂ ಉಪರಿ ಭವಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಸಿ. ಸೀಹಸ್ಸ ಸದ್ದೇನ ಖುದ್ದಕಪಾಣಾನಂ ಸನ್ತಾಸಂ ಆಪಜ್ಜನಕಾಲೋ ವಿಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ದೀಪೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸೋಳಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಸಟ್ಠಿಯಾ ಚ ನಯಸಹಸ್ಸೇಹಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ದೀಘಾಯುಕದೇವತಾನಂ ಞಾಣಸನ್ತಾಸಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಯದಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ತಥಾಗತೋತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಭಗವಾ ತಥಾಗತೋ – ತಥಾ ಆಗತೋತಿ ತಥಾಗತೋ, ತಥಾ ಗತೋತಿ ತಥಾಗತೋ, ತಥಲಕ್ಖಣಂ ಆಗತೋತಿ ತಥಾಗತೋ, ತಥಧಮ್ಮೇ ಯಾಥಾವತೋ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ತಥಾಗತೋ, ತಥದಸ್ಸಿತಾಯ ತಥಾಗತೋ, ತಥಾವಾದಿತಾಯ ತಥಾಗತೋ, ತಥಾಕಾರಿತಾಯ ತಥಾಗತೋ. ಅಭಿಭವನಟ್ಠೇನ ತಥಾಗತೋತಿ. ತೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲವಣ್ಣನಾಯಮ್ಪಿ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೭) ಮೂಲಪರಿಯಾಯವಣ್ಣನಾಯಮ್ಪಿ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೨) ವುತ್ತೋಯೇವ. ಲೋಕೇತಿ ಸತ್ತಲೋಕೇ. ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಭಿನೀಹಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕಾ ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಾ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ, ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಪನ ಪತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ. ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿಆದೀನಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿನಿದ್ದೇಸೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನಿ.

ಇತಿ ರೂಪನ್ತಿ ಇದಂ ರೂಪಂ ಏತ್ತಕಂ ರೂಪಂ, ನ ಇತೋ ಭಿಯ್ಯೋ ರೂಪಂ ಅತ್ಥೀತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸಭಾವತೋ ಸರಸತೋ ಪರಿಯನ್ತತೋ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನತೋ ಯಾವತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಮಹಾಭೂತಾ ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯರೂಪಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಸಮುದಯೋತಿ ಅಯಂ ರೂಪಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ನಾಮ. ಏತ್ತಾವತಾ ಹಿ ‘‘ಆಹಾರಸಮುದಯೋ ರೂಪಸಮುದಯೋ’’ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋತಿ ಅಯಂ ರೂಪಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ. ಇಮಿನಾಪಿ ‘‘ಆಹಾರನಿರೋಧಾ ರೂಪನಿರೋಧೋ’’ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಇತಿ ವೇದನಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ವಣ್ಣವನ್ತೋತಿ ಸರೀರವಣ್ಣೇನ ವಣ್ಣವನ್ತೋ. ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾತಿ ಇಮಂ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ಪಣ್ಣಾಸಲಕ್ಖಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನಾತಿ ಇಧ ಕೇ ಠಪೇತಿ? ಅರಿಯಸಾವಕೇ ದೇವೇ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಖೀಣಾಸವತ್ತಾ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಂವಿಗ್ಗಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಪಧಾನೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಪತ್ತತಾಯ ಞಾಣಸಂವೇಗೋಪಿ. ಇತರೇಸಂ ಪನ ದೇವಾನಂ ‘‘ತಾಸೋ ಹೇಸೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಅನಿಚ್ಚತಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಮ್ಪಿ, ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾಕಾಲೇ ಞಾಣಭಯಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಭೋತಿ ಧಮ್ಮಾಲಪನಮತ್ತಮೇತಂ. ಸಕ್ಕಾಯಪರಿಯಾಪನ್ನಾತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನಾ. ಇತಿ ತೇಸಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ವಟ್ಟದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಿಲಕ್ಖಣಾಹತಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇ ಞಾಣಭಯಂ ನಾಮ ಓಕ್ಕಮತಿ.

ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಧಮ್ಮಚಕ್ಕನ್ತಿ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಮ್ಪಿ ದೇಸನಾಞಾಣಮ್ಪಿ. ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ ನಾಮ ಯೇನ ಞಾಣೇನ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸೋಳಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಸಟ್ಠಿಯಾ ಚ ನಯಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ. ದೇಸನಾಞಾಣಂ ನಾಮ ಯೇನ ಞಾಣೇನ ತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ದ್ವಾದಸಾಕಾರಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇಸಿ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ತಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಉರೇ ಜಾತಞಾಣಮೇವ. ತೇಸು ಇಧ ದೇಸನಾಞಾಣಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತಂ ಪನೇಸ ಯಾವ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಕೋಟೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಾವ ಪವತ್ತೇತಿ ನಾಮ. ತಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪವತ್ತಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಸದಿಸಪುಗ್ಗಲರಹಿತೋ. ಯಸಸ್ಸಿನೋತಿ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ. ತಾದಿನೋತಿ ಲಾಭಾಲಾಭಾದೀಹಿ ಏಕಸದಿಸಸ್ಸ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಖಜ್ಜನೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೯. ಸತ್ತಮೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸನ್ತಿ ನ ಇದಂ ಅಭಿಞ್ಞಾವಸೇನ ಅನುಸ್ಸರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಪನ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಸಬ್ಬೇತೇ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ, ಏತೇಸಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರ’’ನ್ತಿ. ಅಭಿಞ್ಞಾವಸೇನ ಹಿ ಸಮನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸ ಖನ್ಧಾಪಿ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾಪಿ ಖನ್ಧಪಟಿಬದ್ಧಾಪಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಪಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿಯೇವ. ರೂಪಂಯೇವ ಅನುಸ್ಸರತೀತಿ ಏವಞ್ಹಿ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ನ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸತ್ತಂ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಾ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಅತೀತೇ ಪನ ನಿರುದ್ಧಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಮೇವ ಅನುಸ್ಸರತಿ. ವೇದನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ. ಸುಞ್ಞತಾಪಬ್ಬಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ಇದಾನಿ ಸುಞ್ಞತಾಯ ಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಂ ವದೇಥಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಯಥಾ ಹಿ ನಟ್ಠಂ ಗೋಣಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ಪುರಿಸೋ ಗೋಗಣೇ ಚರಮಾನೇ ರತ್ತಂ ವಾ ಕಾಳಂ ವಾ ಬಲೀಬದ್ದಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ನ ಏತ್ತಕೇನೇವ ‘‘ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಗೋಣೋ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ತಾದಿಸಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ. ಸರೀರಪದೇಸೇ ಪನಸ್ಸ ಸತ್ತಿಸೂಲಾದಿಲಕ್ಖಣಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕೋ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಸುಞ್ಞತಾಯ ಕಥಿತಾಯಪಿ ಯಾವ ಸುಞ್ಞತಾಲಕ್ಖಣಂ ನ ಕಥೀಯತಿ, ತಾವ ಸಾ ಅಕಥಿತಾವ ಹೋತಿ, ಲಕ್ಖಣೇ ಪನ ಕಥಿತೇ ಕಥಿತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಗೋಣೋ ವಿಯ ಹಿ ಸುಞ್ಞತಾ, ಗೋಣಲಕ್ಖಣಂ ವಿಯ ಸುಞ್ಞತಾಲಕ್ಖಣಂ. ಯಥಾ ಗೋಣಲಕ್ಖಣೇ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಿತೇ ಗೋಣೋ ನ ಸುಟ್ಠು ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತೇ ಸೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಸುಞ್ಞತಾಲಕ್ಖಣೇ ಅಕಥಿತೇ ಸುಞ್ಞತಾ ಅಕಥಿತಾವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಥಿತೇ ಸಾ ಕಥಿತಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಸುಞ್ಞತಾಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಂ ವದೇಥಾತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾತಿ ಕಾರಣಪುಚ್ಛಾ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ರೂಪಂ ವದೇಥ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನೇತಂ ರೂಪಂ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ರುಪ್ಪತೀತಿ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇತೀತಿ ಕಾರಣುದ್ದೇಸೋ, ಯಸ್ಮಾ ರುಪ್ಪತಿ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ರುಪ್ಪತೀತಿ ಕುಪ್ಪತಿ ಘಟ್ಟೀಯತಿ ಪೀಳೀಯತಿ, ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೀತೇನಪಿ ರುಪ್ಪತೀತಿಆದೀಸು ಸೀತೇನ ತಾವ ರುಪ್ಪನಂ ಲೋಕನ್ತರಿಕನಿರಯೇ ಪಾಕಟಂ. ತಿಣ್ಣಂ ತಿಣ್ಣಞ್ಹಿ ಚಕ್ಕವಾಳಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕೇಕೋ ಲೋಕನ್ತರಿಕನಿರಯೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ಅಟ್ಠಯೋಜನಸಹಸ್ಸಪ್ಪಮಾಣೋ. ಯಸ್ಸ ನೇವ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಥವೀ ಅತ್ಥಿ, ನ ಉಪರಿ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯದೀಪಮಣಿಆಲೋಕೋ, ನಿಚ್ಚನ್ಧಕಾರೋ. ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಸತ್ತಾನಂ ತಿಗಾವುತೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ಹೋತಿ, ತೇ ವಗ್ಗುಲಿಯೋ ವಿಯ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ದೀಘಪುಥುಲೇಹಿ ನಖೇಹಿ ಲಗ್ಗಿತ್ವಾ ಅವಂಸಿರಾ ಓಲಮ್ಬನ್ತಿ. ಯದಾ ಸಂಸಪ್ಪನ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಾಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಥ ‘‘ಭಕ್ಖೋ ನೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ? ಮಞ್ಞಮಾನಾ ತತ್ಥ ಬ್ಯಾವಟಾ ವಿಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಲೋಕಸನ್ಧಾರಕೇ ಉದಕೇ ಪತನ್ತಿ, ವಾತೇ ಪಹರನ್ತೇಪಿ ಮಧುಕಫಲಾನಿ ವಿಯ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉದಕೇ ಪತನ್ತಿ, ಪತಿತಮತ್ತಾವ ಅಚ್ಚನ್ತಖಾರೇ ಉದಕೇ ತತ್ತತೇಲೇ ಪತಿತಪಿಟ್ಠಪಿಣ್ಡಿ ವಿಯ ಪಟಪಟಾಯಮಾನಾ ವಿಲೀಯನ್ತಿ. ಏವಂ ಸೀತೇನ ರುಪ್ಪನಂ ಲೋಕನ್ತರಿಕನಿರಯೇ ಪಾಕಟಂ. ಮಹಿಂಸಕರಟ್ಠಾದೀಸುಪಿ ಹಿಮಪಾತಸೀತಲೇಸು ಪದೇಸೇಸು ಏತಂ ಪಾಕಟಮೇವ. ತತ್ಥ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಸೀತೇನ ಭಿನ್ನಸರೀರಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಮ್ಪಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ.

ಉಣ್ಹೇನ ರುಪ್ಪನಂ ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯೇ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ. ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ರುಪ್ಪನಂ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೇ ಚೇವ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಕಾಲೇ ಚ ಪಾಕಟಂ. ಪಿಪಾಸಾಯ ರುಪ್ಪನಂ ಕಾಲಕಞ್ಜಿಕಾದೀಸು ಪಾಕಟಂ. ಏಕೋ ಕಿರ ಕಾಲಕಞ್ಜಿಕಅಸುರೋ ಪಿಪಾಸಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಯೋಜನಗಮ್ಭೀರವಿತ್ಥಾರಂ ಮಹಾಗಙ್ಗಂ ಓತರಿ, ತಸ್ಸ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಉದಕಂ ಛಿಜ್ಜತಿ, ಧೂಮೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ತತ್ತೇ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ಚಙ್ಕಮನಕಾಲೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಉದಕಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಚರನ್ತಸ್ಸೇವ ರತ್ತಿ ವಿಭಾಯಿ. ಅಥ ನಂ ಪಾತೋವ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ತಿಂಸಮತ್ತಾ ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೋ ನಾಮ ತ್ವಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ‘‘ಪೇತೋಹಮಸ್ಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪರಿಯೇಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಪಾನೀಯಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಯಂ ಗಙ್ಗಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ನ ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಉಪಕಪ್ಪತಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ತೇನ ಹಿ ಗಙ್ಗಾಪಿಟ್ಠೇ ನಿಪಜ್ಜ, ಮುಖೇ ತೇ ಪಾನೀಯಂ ಆಸಿಞ್ಚಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಸೋ ವಾಲಿಕಾಪುಳಿನೇ ಉತ್ತಾನೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಿಂಸಮತ್ತೇ ಪತ್ತೇ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಉದಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮುಖೇ ಆಸಿಞ್ಚಿಂಸು. ತೇಸಂ ತಥಾ ಕರೋನ್ತಾನಂಯೇವ ವೇಲಾ ಉಪಕಟ್ಠಾ ಜಾತಾ. ತತೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಕಾಲೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಪ್ಪುರಿಸ, ಕಚ್ಚಿ ತೇ ಅಸ್ಸಾದಮತ್ತಾ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಪೇತೋ ‘‘ಸಚೇ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ತಿಂಸಮತ್ತಾನಂ ಅಯ್ಯಾನಂ ತಿಂಸಪತ್ತೇಹಿ ಆಸಿತ್ತಉದಕತೋ ಅಡ್ಢಪಸತಮತ್ತಮ್ಪಿ ಪರಗಲಂ ಗತಂ, ಪೇತತ್ತಭಾವತೋ ಮೋಕ್ಖೋ ಮಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ಆಹ. ಏವಂ ಪಿಪಾಸಾಯ ರುಪ್ಪನಂ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೇ ಪಾಕಟಂ.

ಡಂಸಾದೀಹಿ ರುಪ್ಪನಂ ಡಂಸಮಕ್ಖಿಕಾದಿಬಹುಲೇಸು ಪದೇಸೇಸು ಪಾಕಟಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಡಂಸಾತಿ ಪಿಙ್ಗಲಮಕ್ಖಿಕಾ. ಮಕಸಾತಿ ಮಕಸಾವ. ವಾತಾತಿ ಕುಚ್ಛಿವಾತಪಿಟ್ಠಿವಾತಾದಿವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸರೀರಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವಾತರೋಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಪಿಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಭಿನ್ದತಿ, ಕಾಣಂ ಕರೋತಿ, ಖುಜ್ಜಂ ಕರೋತಿ, ಪೀಠಸಪ್ಪಿಂ ಕರೋತಿ. ಆತಪೋತಿ ಸೂರಿಯಾತಪೋ. ತೇನ ರುಪ್ಪನಂ ಮರುಕನ್ತಾರಾದೀಸು ಪಾಕಟಂ. ಏಕಾ ಕಿರ ಇತ್ಥೀ ಮರುಕನ್ತಾರೇ ರತ್ತಿಂ ಸತ್ಥತೋ ಓಹೀನಾ ದಿವಾ ಸೂರಿಯೇ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೇ ವಾಲಿಕಾಯ ತಪ್ಪಮಾನಾಯ ಪಾದೇ ಠಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಸೀಸತೋ ಪಚ್ಛಿಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಅಕ್ಕಮಿ. ಕಮೇನ ಪಚ್ಛಿಯಾ ಉಣ್ಹಾಭಿತತ್ತಾಯ ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ತಸ್ಸಾ ಉಪರಿ ಸಾಟಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಕ್ಕಮಿ. ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸನ್ತತ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಕೇನ ಗಹಿತಪುತ್ತಕಂ ಅಧೋಮುಖಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಕನ್ದನ್ತಂಯೇವ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ತೇನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಉಣ್ಹಾಭಿತತ್ತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ.

ಸರೀಸಪಾತಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ದೀಘಜಾತಿಕಾ ಸರನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಸಮ್ಫಸ್ಸೇನ ರುಪ್ಪನಂ ಆಸೀವಿಸದಟ್ಠಕಾದೀನಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇತಿ ಭಗವತಾ ಯಾನಿ ಇಮಾನಿ ಸಾಮಞ್ಞಪಚ್ಚತ್ತವಸೇನ ಧಮ್ಮಾನಂ ದ್ವೇ ಲಕ್ಖಣಾನಿ, ತೇಸು ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ತಾವ ಪಚ್ಚತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸೇವ ಹಿ ಏತಂ, ನ ವೇದನಾದೀನಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚತ್ತಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅನಿಚ್ಚದುಕ್ಖಾನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಪನ ವೇದನಾದೀನಮ್ಪಿ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಂ ವದೇಥಾತಿಆದೀಸು ಪುರಿಮಸದಿಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಂ ಪನ ಪುರಿಮೇನ ಅಸದಿಸಂ, ತಸ್ಸಾಯಂ ವಿಭಾವನಾ – ಸುಖಮ್ಪಿ ವೇದಯತೀತಿ ಸುಖಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ವೇದೇತಿ ಅನುಭವತಿ. ಪರತೋ ಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕಥಂ ಪನೇತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಸುಖಂ ದುಕ್ಖಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ನಾಮ ಜಾತನ್ತಿ? ಸುಖಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯತೋ. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಮಹಾಲಿ, ರೂಪಂ ಸುಖಂ ಸುಖಾನುಪತಿತಂ ಸುಖಾವಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಲಿಸುತ್ತೇ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೬೦) ಆಗತೋಯೇವ. ವೇದಯತೀತಿ ಏತ್ಥ ಚ ವೇದನಾವ ವೇದಯತಿ, ನ ಅಞ್ಞೋ ಸತ್ತೋ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಾ. ವೇದನಾ ಹಿ ವೇದಯಿತಲಕ್ಖಣಾ, ತಸ್ಮಾ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವೇದನಾವ ವೇದಯತೀತಿ. ಏವಮಿಧ ಭಗವಾ ವೇದನಾಯಪಿ ಪಚ್ಚತ್ತಲಕ್ಖಣಮೇವ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ.

ನೀಲಮ್ಪಿ ಸಞ್ಜಾನಾತೀತಿ ನೀಲಪುಪ್ಫೇ ವಾ ವತ್ಥೇ ವಾ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಉಪಚಾರಂ ವಾ ಅಪ್ಪನಂ ವಾ ಪಾಪೇನ್ತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಸಞ್ಞಾ ನಾಮ ಪರಿಕಮ್ಮಸಞ್ಞಾಪಿ ಉಪಚಾರಸಞ್ಞಾಪಿ ಅಪ್ಪನಾಸಞ್ಞಾಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ನೀಲಂ ನೀಲನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಸಞ್ಞಾಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಪೀತಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಧಾಪಿ ಭಗವಾ ಸಞ್ಜಾನನಲಕ್ಖಣಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಪಚ್ಚತ್ತಲಕ್ಖಣಮೇವ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ.

ರೂಪಂ ರೂಪತ್ತಾಯ ಸಙ್ಖತಮಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತೀತಿ ಯಥಾ ಯಾಗುಮೇವ ಯಾಗುತ್ತಾಯ, ಪೂವಮೇವ ಪೂವತ್ತಾಯ ಪಚತಿ ನಾಮ, ಏವಂ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಕತಭಾವೇನ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ರೂಪಮೇವ ರೂಪತ್ತಾಯ ಯಥಾ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ರೂಪಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಥತ್ತಾಯ ರೂಪಭಾವಾಯ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ ಆಯೂಹತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ, ನಿಪ್ಫಾದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವೇದನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ – ಅತ್ತನಾ ಸಹ ಜಾಯಮಾನಂ ರೂಪಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಚ ವೇದನಾದಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ. ಇಧಾಪಿ ಭಗವಾ ಚೇತಯಿತಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತಲಕ್ಖಣಮೇವ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ.

ಅಮ್ಬಿಲಮ್ಪಿ ವಿಜಾನಾತೀತಿ ಅಮ್ಬಅಮ್ಬಾಟಕಮಾತುಲುಙ್ಗಾದಿಅಮ್ಬಿಲಂ ‘‘ಅಮ್ಬಿಲ’’ನ್ತಿ ವಿಜಾನಾತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸಬ್ಬಪದೇಸು. ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ತಿತ್ತಕನ್ತಿ ನಿಮ್ಬಪಟೋಲಾದಿನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಕಟುಕನ್ತಿ ಪಿಪ್ಪಲಿಮರಿಚಾದಿನಾನಪ್ಪಕಾರಂ. ಮಧುರನ್ತಿ ಸಪ್ಪಿಫಾಣಿತಾದಿನಾನಪ್ಪಕಾರಂ. ಖಾರಿಕನ್ತಿ ವಾತಿಙ್ಗಣನಾಳಿಕೇರ ಚತುರಸ್ಸವಲ್ಲಿವೇತ್ತಙ್ಕುರಾದಿನಾನಪ್ಪಕಾರಂ. ಅಖಾರಿಕನ್ತಿ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಫಲಜಾತಂ ಕಾರಪಣ್ಣಾದಿಮಿಸ್ಸಕಪಣ್ಣಂ. ಲೋಣಿಕನ್ತಿ ಲೋಣಯಾಗುಲೋಣಮಚ್ಛಲೋಣಭತ್ತಾದಿನಾನಪ್ಪಕಾರಂ. ಅಲೋಣಿಕನ್ತಿಅಲೋಣಯಾಗುಅಲೋಣಮಚ್ಛಅಲೋಣಭತ್ತಾದಿನಾನಪ್ಪಕಾರಂ. ತಸ್ಮಾ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಇಮಂ ಅಮ್ಬಿಲಾದಿಭೇದಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಸಿಟ್ಠೇನ ಅಮ್ಬಿಲಾದಿಭಾವೇನ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ. ಏವಮಿಧಾಪಿ ಭಗವಾ ವಿಜಾನನಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತಲಕ್ಖಣಮೇವ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಆಕಾರಸಣ್ಠಾನಗಹಣವಸೇನ ಸಞ್ಞಾ ಪಾಕಟಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ವಿಭತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ವಿನಾಪಿ ಆಕಾರಸಣ್ಠಾನಾ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತಭೇದಗಹಣವಸೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಜಿವ್ಹಾದ್ವಾರೇ ವಿಭತ್ತಂ. ಇಮೇಸಂ ಪನ ಸಞ್ಞಾವಿಞ್ಞಾಣಪಞ್ಞಾನಂ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಸಭಾವಸಲ್ಲಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ, ವಿಜಾನಾತಿ, ಪಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿಸೇಸಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಉಪಸಗ್ಗಮತ್ತಮೇವ ವಿಸೇಸೋ, ಜಾನಾತೀತಿ ಪದಂ ಪನ ಅವಿಸೇಸೋ. ತಸ್ಸಪಿ ಜಾನನಟ್ಠೇನ ವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಞ್ಞಾ ಹಿ ನೀಲಾದಿವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣಸಞ್ಜಾನನಮತ್ತಮೇವ, ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಮನತ್ತಾತಿ ಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧಂ ಪಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನೀಲಾದಿವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣಞ್ಚೇವ ಜಾನಾತಿ, ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧಞ್ಚ ಪಾಪೇತಿ, ಉಸ್ಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಪನ ಮಗ್ಗಪಾತುಭಾವಂ ಪಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಪಞ್ಞಾ ನೀಲಾದಿವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಜಾನಾತಿ, ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧಮ್ಪಿ ಪಾಪೇತಿ, ಉಸ್ಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಾತುಭಾವಮ್ಪಿ ಪಾಪೇತಿ.

ಯಥಾ ಹಿ ಹೇರಞ್ಞಿಕಫಲಕೇ ಕಹಾಪಣರಾಸಿಮ್ಹಿ ಕತೇ ಅಜಾತಬುದ್ಧಿದಾರಕೋ ಗಾಮಿಕಪುರಿಸೋ ಮಹಾಹೇರಞ್ಞಿಕೋತಿ ತೀಸು ಜನೇಸು ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಠಿತೇಸು ಅಜಾತಬುದ್ಧಿದಾರಕೋ ಕಹಾಪಣಾನಂ ಚಿತ್ತವಿಚಿತ್ತಚತುರಸ್ಸಮಣ್ಡಲಾದಿಭಾವಮೇವ ಜಾನಾತಿ, ‘‘ಇದಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗಂ ರತನಸಮ್ಮತ’’ನ್ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ಗಾಮಿಕಪುರಿಸೋ ಚಿತ್ತಾದಿಭಾವಞ್ಚ ಜಾನಾತಿ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗರತನಸಮ್ಮತಭಾವಞ್ಚ, ‘‘ಅಯಂ ಕೂಟೋ, ಅಯಂ ಛೇಕೋ, ಅಯಂ ಕರಟೋ, ಅಯಂ ಸಣ್ಹೋ’’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ಮಹಾಹೇರಞ್ಞಿಕೋ ಚಿತ್ತಾದಿಭಾವಮ್ಪಿ ರತನಸಮ್ಮತಭಾವಮ್ಪಿ ಕೂಟಾದಿಭಾವಮ್ಪಿ ಜಾನಾತಿ. ಜಾನನ್ತೋ ಚ ಪನ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾಪಿ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾಪಿ ಹತ್ಥೇನ ಗರುಲಹುಭಾವಂ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾಪಿ ‘‘ಅಸುಕಗಾಮೇ ಕತೋ’’ತಿಪಿ ಜಾನಾತಿ, ‘‘ಅಸುಕನಿಗಮೇ ಅಸುಕನಗರೇ ಅಸುಕಪಬ್ಬತಚ್ಛಾಯಾಯ ಅಸುಕನದೀತೀರೇ ಕತೋ’’ತಿಪಿ, ‘‘ಅಸುಕಾಚರಿಯೇನ ಕತೋ’’ತಿಪಿ ಜಾನಾತಿ. ಏವಮೇವ ಸಞ್ಞಾ ಅಜಾತಬುದ್ಧಿದಾರಕಸ್ಸ ಕಹಾಪಣದಸ್ಸನಂ ವಿಯ ನೀಲಾದಿವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣಮತ್ತಮೇವ ಜಾನಾತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಗಾಮಿಕಪುರಿಸಸ್ಸ ಕಹಾಪಣದಸ್ಸನಂ ವಿಯ ನೀಲಾದಿವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಜಾನಾತಿ, ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧಮ್ಪಿ ಪಾಪೇತಿ. ಪಞ್ಞಾ ಮಹಾಹೇರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ ಕಹಾಪಣದಸ್ಸನಂ ವಿಯ ನೀಲಾದಿವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಜಾನಾತಿ, ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧಮ್ಪಿ ಪಾಪೇತಿ, ಉಸ್ಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಾತುಭಾವಮ್ಪಿ ಪಾಪೇತಿ.

ಸೋ ಪನ ನೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ ದುಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝೋ. ತೇನಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾಗಸೇನೋ –

‘‘ದುಕ್ಕರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಕತನ್ತಿ. ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ದುಕ್ಕರಂ ಕತನ್ತಿ? ದುಕ್ಕರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಕತಂ, ಇಮೇಸಂ ಅರೂಪೀನಂ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ವತ್ತಮಾನಾನಂ ವವತ್ಥಾನಂ ಅಕ್ಖಾತಂ ‘ಅಯಂ ಫಸ್ಸೋ, ಅಯಂ ವೇದನಾ, ಅಯಂ ಸಞ್ಞಾ, ಅಯಂ ಚೇತನಾ, ಇದಂ ಚಿತ್ತ’’’ನ್ತಿ (ಮಿ. ಪ. ೨.೭.೧೬).

ಯಥಾ ಹಿ ತಿಲತೇಲಂ ಸಾಸಪತೇಲಂ ಮಧುಕತೇಲಂ ಏರಣ್ಡಕತೇಲಂ ವಸಾತೇಲನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ತೇಲಾನಿ ಏಕಚಾಟಿಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಿವಸಂ ಯಮಕಮನ್ಥೇ ಹಿ ಮನ್ಥೇತ್ವಾ ತತೋ ‘‘ಇದಂ ತಿಲತೇಲಂ, ಇದಂ ಸಾಸಪತೇಲ’’ನ್ತಿ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಉದ್ಧರಣಂ ನಾಮ ದುಕ್ಕರಂ, ಇದಂ ತತೋ ದುಕ್ಕರತರಂ. ಭಗವಾ ಪನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ಧಮ್ಮಿಸ್ಸರೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಇಮೇಸಂ ಅರೂಪೀನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ವತ್ತಮಾನಾನಂ ವವತ್ಥಾನಂ ಅಕಾಸಿ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಮಹಾನದೀನಂ ಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಇದಂ ಗಙ್ಗಾಯ ಉದಕಂ, ಇದಂ ಯಮುನಾಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಉದಕುದ್ಧರಣೇನಾಪಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಇತಿ ಪಠಮಪಬ್ಬೇನ ಸುಞ್ಞತಂ, ದುತಿಯೇನ ಸುಞ್ಞತಾಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ದ್ವೀಹಿ ಪಬ್ಬೇಹಿ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಖಜ್ಜಾಮೀತಿ ನ ರೂಪಂ ಸುನಖೋ ವಿಯ ಮಂಸಂ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಖಾದತಿ, ಯಥಾ ಪನ ಕಿಲಿಟ್ಠವತ್ಥನಿವತ್ಥೋ ತತೋನಿದಾನಂ ಪೀಳಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಖಾದತಿ ಮಂ ವತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಭಣತಿ, ಏವಮಿದಮ್ಪಿ ಪೀಳಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಂ ಖಾದತಿ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಸೀಲಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಯೋ ಪನೇತ್ಥ ಬಲವಞಾಣೋ ತಿಕ್ಖಬುದ್ಧಿ ಞಾಣುತ್ತರೋ ಯೋಗಾವಚರೋ ಪಧಾನಭೂಮಿಯಂ ವಾಯಮನ್ತೋ ಖಾಣುನಾ ವಾ ಕಣ್ಟಕೇನ ವಾ ವಿದ್ಧೋ ಆವುಧೇನ ವಾ ಪಹಟೋ ಬ್ಯಗ್ಘಾದೀಹಿ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಜ್ಜಮಾನೋ ತಂ ವೇದನಂ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಮೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಯಂ ವೇದನಾಯ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ ಪೀತಮಲ್ಲತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಕುಟುಮ್ಬಿಯಪುತ್ತಮಹಾತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ವತ್ತನಿಅಟವಿಯಂ ತಿಂಸಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ಯಗ್ಘಮುಖೇ ನಿಪನ್ನಭಿಕ್ಖು ವಿಯ ಕಣ್ಟಕೇನ ವಿದ್ಧತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಚ.

ದ್ವಾದಸಸು ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಘಣ್ಟಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಪಧಾನಮನುಯುಞ್ಜನ್ತೇಸು ಏಕೋ ಸೂರಿಯೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತಮತ್ತೇಯೇವ ಘಣ್ಟಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮಂ ಓರುಯ್ಹ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋ ತಿರಿಯಂ ನಿಮ್ಮಥೇನ್ತೋ ತಿಣಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಕಣ್ಟಕಂ ಅಕ್ಕಮಿ. ಕಣ್ಟಕೋ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ. ತತ್ತಫಾಲೇನ ವಿನಿವಿದ್ಧಕಾಲೋ ವಿಯ ವೇದನಾ ವತ್ತತಿ. ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಿಂ ಇಮಂ ಕಣ್ಟಕಂ ಉದ್ಧರಾಮಿ, ಉದಾಹು ಪಕತಿಯಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಿತಕಣ್ಟಕ’’ನ್ತಿ? ತಸ್ಸ ಏವಮಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮಿನಾ ಕಣ್ಟಕೇನ ವಿದ್ಧತ್ತಾ ನಿರಯಾದೀಸು ಭಯಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪಕತಿಯಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಿತಕಣ್ಟಕಂಯೇವಾ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ವೇದನಂ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ? ‘‘ಕಣ್ಟಕೇನಮ್ಹಿ, ಆವುಸೋ, ವಿದ್ಧೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಾಯ ವೇಲಾಯ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಸಾಯಮೇವ, ಆವುಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ನ ಅಮ್ಹೇ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ಥ, ಕಣ್ಟಕಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತೇಲಮ್ಪಿ ಸಿಞ್ಚೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಪಕತಿಯಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಿತಕಣ್ಟಕಮೇವ ಉದ್ಧರಿತುಂ ವಾಯಮಿಮ್ಹಾ, ಆವುಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಕ್ಕುಣಿತ್ಥ, ಭನ್ತೇ, ಉದ್ಧರಿತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏಕದೇಸಮತ್ತೇನ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಉದ್ಧಟೋ’’ತಿ. ಸೇಸವತ್ಥೂನಿ ದೀಘಮಜ್ಝಿಮಟ್ಠಕಥಾಸು (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೭೩; ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೦೬) ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೇವ.

ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆರದ್ಧಂ? ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬೇ ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣಮೇವ ಕಥಿತಂ, ನ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಂ. ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇದಮಾರದ್ಧಂ. ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಮ್ಪಿ ಆರದ್ಧಮೇವ. ಅಪಚಿನಾತಿ ನೋ ಆಚಿನಾತೀತಿ ವಟ್ಟಂ ವಿನಾಸೇತಿ, ನೇವ ಚಿನಾತಿ. ಪಜಹತಿ ನ ಉಪಾದಿಯತೀತಿ ತದೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ವಿಸಿನೇತಿ ನ ಉಸ್ಸಿನೇತೀತಿ ವಿಕಿರತಿ ನ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ವಿಧೂಪೇತಿ ನ ಸನ್ಧೂಪೇತೀತಿ ನಿಬ್ಬಾಪೇತಿ ನ ಜಾಲಾಪೇತಿ.

ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ಆರದ್ಧಂ? ವಟ್ಟಂ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಮಹಾಖೀಣಾಸವಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆರದ್ಧಂ. ಏತ್ತಕೇನ ವಾ ಠಾನೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ, ಇದಾನಿ ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇದಂ ಆರದ್ಧಂ. ಅಥ ವಾ ಏತ್ತಕೇನ ಠಾನೇನ ಪಠಮಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ, ಇದಾನಿ ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ತಯೋ ಮಗ್ಗೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇದಮಾರದ್ಧಂ. ಏತ್ತಕೇನ ವಾ ಠಾನೇನ ತೀಣಿ ಮಗ್ಗಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ, ಇದಾನಿ ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ದಸ್ಸೇತುಮ್ಪಿ ಇದಂ ಆರದ್ಧಮೇವ.

ಸಪಜಾಪತಿಕಾತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಜಾಪತಿನಾ ದೇವರಾಜೇನ. ಆರಕಾವ ನಮಸ್ಸನ್ತೀತಿ ದೂರತೋವ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ, ದೂರೇಪಿ ಠಿತಂ ನಮಸ್ಸನ್ತಿಯೇವ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನೀತತ್ಥೇರಂ ವಿಯ.

ಥೇರೋ ಕಿರ ಪುಪ್ಫಚ್ಛಡ್ಡಕಕುಲತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಅಜ್ಜೇವ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅಜ್ಜೇವ ಮೇ ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಂ, ಚತುಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸಭಾವನಾರಾಮಮಣ್ಡಿತಂ ಮಹಾಅರಿಯವಂಸಪಟಿಪದಂ ಪೂರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪಂಸುಕೂಲತ್ಥಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚೋಳಕಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ವಿಚರಿ. ಅಥೇಕೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಜ್ಜೇವ ಖುರಗ್ಗೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಮಹಾಅರಿಯವಂಸಪಟಿಪದಂ ಪೂರೇತುಂ ಚೋಳಕಂ ಪರಿಯೇಸತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಮಞ್ಞೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಂ ನಮಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛಿ. ನೀತತ್ಥೇರಂ ನಮಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾತಿ? ಅಜ್ಜೇವ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಜ್ಜೇವ ಖುರಗ್ಗೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಮಹಾಅರಿಯವಂಸಪಟಿಪದಂ ಪೂರೇತುಂ ಚೋಳಕಂ ಪರಿಯೇಸತೀತಿ. ಸೋಪಿ ನಂ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಞ್ಞೋ, ಅಥಞ್ಞೋತಿ ಸತ್ತಸತಾ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ನಮಸ್ಸಮಾನಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ತಾ ದೇವತಾ ಸತ್ತಸತಾ ಉಳಾರಾ,

ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಮಾನಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ;

ನೀತಂ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ,

‘ಖೀಣಾಸವೋ ಗಣ್ಹತಿ ಪಂಸುಕೂಲಂ’’’.

‘‘ತಾ ದೇವತಾ ಸತ್ತಸತಾ ಉಳಾರಾ,

ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಮಾನಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ;

ನೀತಂ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ,

‘ಖೀಣಾಸವೋ ಕಯಿರತಿ ಪಂಸುಕೂಲಂ’’’.

‘‘‘ಖೀಣಾಸವೋ ಧೋವತಿ ಪಂಸುಕೂಲಂ’;

‘ಖೀಣಾಸವೋ ರಜತಿ ಪಂಸುಕೂಲಂ’;

‘ಖೀಣಾಸವೋ ಪಾರುಪತಿ ಪಂಸಕೂಲ’’’ನ್ತಿ.

ಇತಿ ಭಗವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ದೇಸನಂ ತೀಹಿ ಭವೇಹಿ ವಿನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಪಿಣ್ಡೋಲ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೦. ಅಟ್ಠಮೇ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಪಕರಣೇತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಕಾರಣೇ. ಪಣಾಮೇತ್ವಾತಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ. ಕಿಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾರಣೇ ಏತೇ ಭಗವತಾ ಪಣಾಮಿತಾತಿ? ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಸಿತ್ವಾ ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಪತ್ವಾ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸಕ್ಯರಾಜಾನೋ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ ಕಪ್ಪಿಯಾನಿ ತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಚೇವ ಪಾನಕಾನಿ ಚ ಕಾಜಸತೇಹಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋನ್ತಾ ಏಕಮನ್ತೇ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಮಧುರಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ, ಸಾಮಣೇರಾ ಅಪ್ಪಹರಿತಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಭಾಜನೀಯಟ್ಠಾನೇ ಸಮ್ಪತ್ತಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಅಸಮ್ಪತ್ತಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಅತ್ಥಿ. ಸಮ್ಪತ್ತಾ ಅಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ಲಾಭಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾ, ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇಥ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ದೇಥ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ದೇಥಾ’’ತಿ ಕಥೇನ್ತಾ ಮಹಾಸದ್ದಮಕಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಸುತ್ವಾ ಥೇರಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕೇ ಪನ ತೇ, ಆನನ್ದ, ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಾ ಮಹಾಸದ್ದಾ ಕೇವಟ್ಟಾ ಮಞ್ಞೇ ಮಚ್ಛವಿಲೋಪೇ’’ತಿ? ಥೇರೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಆಮಿಸಹೇತು, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ, ಆನನ್ದ, ಅಪ್ಪತಿರೂಪಂ. ನ ಹಿ ಮಯಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಚೀವರಾದಿಹೇತು ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಿತಾ, ನಾಪಿ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಚೀವರಾದಿಹೇತು ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಅರಹತ್ತಹೇತು ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅನತ್ಥಂ ಅತ್ಥಸದಿಸಂ ಅಸಾರಂ ಸಾರಸದಿಸಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಗಚ್ಛಾನನ್ದ, ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಣಾಮೇಹೀ’’ತಿ.

ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯನ್ತಿ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ. ಬೇಲುವಲಟ್ಠಿಕಾಯ ಮೂಲೇತಿ ತರುಣಬೇಲುವರುಕ್ಖಮೂಲೇ. ಪಬಾಳ್ಹೋತಿ ಪಬಾಹಿತೋ. ಪವಾಳ್ಹೋತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಪವಾಹಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ನೀಹಟಭಾವಮೇವ ದೀಪೇತಿ. ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಪಸಾದಞ್ಞಥತ್ತಂ ವಾ ಭಾವಞ್ಞಥತ್ತಂ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ. ಕಥಂ? ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಮಯಂ ಲಹುಕೇ ಕಾರಣೇ ಪಣಾಮಿತಾ’’ತಿ ಪಸಾದಂ ಮನ್ದಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಪಸಾದಞ್ಞಥತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸಲಿಙ್ಗೇನೇವ ತಿತ್ಥಾಯತನಂ ಪಕ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಭಾವಞ್ಞಥತ್ತಂ ನಾಮ. ಸಿಯಾ ವಿಪರಿಣಾಮೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಮಯಂ ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ನಂ ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾನಂ ಕಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾ’’ತಿ? ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನಂ ವಿಪರಿಣಾಮೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ವಚ್ಛಸ್ಸಾತಿ ಖೀರೂಪಕವಚ್ಛಸ್ಸ. ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಮಿಲಾಯನಅಞ್ಞಥತ್ತಂ. ಖೀರೂಪಕೋ ಹಿ ವಚ್ಛೋ ಮಾತು ಅದಸ್ಸನೇನ ಖೀರಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಮಿಲಾಯತಿ ಕಮ್ಪತಿ ಪವೇಧತಿ. ವಿಪರಿಣಾಮೋತಿ ಮರಣಂ. ಸೋ ಹಿ ಖೀರಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಖೀರಪಿಪಾಸಾಯ ಸುಸ್ಸನ್ತೋ ಪತಿತ್ವಾ ಮರತಿ.

ಬೀಜಾನಂ ತರುಣಾನನ್ತಿ ಉದಕೇನ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾನಂ ವಿರೂಳ್ಹಬೀಜಾನಂ. ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಮಿಲಾಯನಞ್ಞಥತ್ತಮೇವ. ತಾನಿ ಹಿ ಉದಕಂ ಅಲಭನ್ತಾನಿ ಮಿಲಾಯನ್ತಿ. ವಿಪರಿಣಾಮೋತಿ ವಿನಾಸೋ. ತಾನಿ ಹಿ ಉದಕಂ ಅಲಭನ್ತಾನಿ ಸುಕ್ಖಿತ್ವಾ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಲಾಲಮೇವ ಹೋನ್ತಿ. ಅನುಗ್ಗಹಿತೋತಿ ಆಮಿಸಾನುಗ್ಗಹೇನ ಚೇವ ಧಮ್ಮಾನುಗ್ಗಹೇನ ಚ ಅನುಗ್ಗಹಿತೋ. ಅನುಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯನ್ತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಏತೇಹಿ ಅನುಗ್ಗಹೇಹಿ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಂ. ಅಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಾ ಹಿ ಸಾಮಣೇರಾ ಚೇವ ದಹರಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಚೀವರಾದಿಪಚ್ಚಯವೇಕಲ್ಲೇ ವಾ ಸತಿ ಗೇಲಞ್ಞೇ ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ವಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ವಾ ಆಮಿಸಾನುಗ್ಗಹೇನ ಅನನುಗ್ಗಹಿತಾ ಕಿಲಮನ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ಸಜ್ಝಾಯಂ ವಾ ಮನಸಿಕಾರಂ ವಾ ಕಾತುಂ, ಧಮ್ಮಾನುಗ್ಗಹೇನ ಅನನುಗ್ಗಹಿತಾ ಉದ್ದೇಸೇನ ಚೇವ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಯಾ ಚ ಪರಿಹಾಯಮಾನಾ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ಅಕುಸಲಂ ಪರಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕುಸಲಂ ಭಾವೇತುಂ. ಇಮೇಹಿ ಪನ ದ್ವೀಹಿ ಅನುಗ್ಗಹೇಹಿ ಅನುಗ್ಗಹಿತಾ ಕಾಯೇನ ಅಕಿಲಮನ್ತಾ ಸಜ್ಝಾಯಮನಸಿಕಾರೇ ಪವತ್ತಿತ್ವಾ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನಾ ಅಪರಭಾಗೇ ತಂ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಅಲಭನ್ತಾಪಿ ತೇನೇವ ಪುರಿಮಾನುಗ್ಗಹೇನ ಲದ್ಧಬಲಾ ಸಾಸನೇ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವತೋ ಏವಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ.

ಭಗವತೋ ಪುರತೋ ಪಾತುರಹೋಸೀತಿ ಸತ್ಥು ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ – ‘‘ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತಾ ಪಣಾಮಿತಾ, ಇದಾನಿ ನೇಸಂ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ಕಾರಣಂ ಭಗವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ಅಹಮೇತ್ಥ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುರತೋ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ಸನ್ತೇತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಇದಂ ಸೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಯಥಾ ನಾಮ ಬ್ಯತ್ತೋ ಸೂದೋ ಯದೇವ ಅಮ್ಬಿಲಗ್ಗಾದೀಸು ರಸಜಾತಂ ರಞ್ಞೋ ರುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೇನ ಸಾದುತರಂ ಕತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಉಪನಾಮೇತಿ, ಏವಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಬ್ಯತ್ತತಾಯ ಭಗವತಾ ಆಹಟಉಪಮಂಯೇವ ಏವಮೇತಂ ಭಗವಾತಿಆದಿವಚನೇಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಯಾಚನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಹಕರಣತ್ಥಂ ವದತಿ. ತತ್ಥ ಅಭಿನನ್ದತೂತಿ ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ. ಏವಮಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನೋ ಅಭಿನನ್ದತು. ಅಭಿವದತೂತಿ ಆಗತಸ್ಸ ಚ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಂ ದದನ್ತೋ ಅಭಿವದತು.

ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾತಿ ಏಕೀಭಾವಾ. ಇದ್ಧಾಭಿಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖಾಸೀತಿ ಇದ್ಧಿಂ ಅಕಾಸಿ. ಏಕದ್ವೀಹಿಕಾಯಾತಿ ಏಕೇಕೋ ಚೇವ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಚ ಹುತ್ವಾ. ಸಾರಜ್ಜಮಾನರೂಪಾತಿ ಓತ್ತಪ್ಪಮಾನಸಭಾವಾ ಭಾಯಮಾನಾ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ತೇಸಂ ತಥಾ ಉಪಸಙ್ಕಮನಾಯ ಇದ್ಧಿಮಕಾಸೀತಿ? ಹಿತಪತ್ಥನಾಯ. ಯದಿ ಹಿ ತೇ ವಗ್ಗವಗ್ಗಾ ಹುತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ‘‘ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ವಸಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ವೇಗೇನೇವ ಆಗತೋ’’ತಿ ಕೇಳಿಮ್ಪಿ ಕರೇಯ್ಯುಂ. ಅಥ ನೇಸಂ ನೇವ ಬುದ್ಧಗಾರವಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಹೇಯ್ಯ, ನ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ. ಸಭಯಾನಂ ಪನ ಸಸಾರಜ್ಜಾನಂ ಏಕದ್ವೀಹಿಕಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಬುದ್ಧಗಾರವಞ್ಚೇವ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಧಮ್ಮದೇಸನಞ್ಚ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಹಿತಪತ್ಥನಾಯ ತಥಾರೂಪಂ ಇದ್ಧಿಂ ಅಕಾಸಿ.

ನಿಸೀದಿಂಸೂತಿ ತೇಸು ಹಿ ಸಾರಜ್ಜಮಾನರೂಪೇಸು ಆಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಮಮಂಯೇವ ಸತ್ಥಾ ಓಲೋಕೇತಿ, ಮಂಯೇವ ಮಞ್ಞೇ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಸಣಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ, ಅಥಞ್ಞೋ ಅಥಞ್ಞೋತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏವಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸೀದನ್ತರೇ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಂ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ವಿಯ ನಿವಾತೇ ಪದೀಪಂ ವಿಯ ಚ ನಿಚ್ಚಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕೀದಿಸೀ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಆಹಾರಹೇತು ಪಣಾಮಿತಾ, ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಧಮ್ಮದೇಸನಾವ ನೇಸಂ ಸಪ್ಪಾಯಾ, ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ತಿಪರಿವಟ್ಟದೇಸನಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಬ್ಬೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಅನ್ತಮಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಅನ್ತನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಲಾಮಕಂ. ಯದಿದಂ ಪಿಣ್ಡೋಲ್ಯನ್ತಿ ಯಂ ಏವಂ ಪಿಣ್ಡಪರಿಯೇಸನೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪದತ್ಥೋ – ಪಿಣ್ಡಾಯ ಉಲತೀತಿ ಪಿಣ್ಡೋಲೋ, ಪಿಣ್ಡೋಲಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪಿಣ್ಡೋಲ್ಯಂ, ಪಿಣ್ಡಪರಿಯೇಸನೇನ ನಿಪ್ಫಾದಿತಜೀವಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಸಾಪೋತಿ ಅಕ್ಕೋಸೋ. ಕುಪಿತಾ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಂ ‘‘ಚೀವರಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಪಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ಚರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಪನ ‘‘ಕಿಂ ತುಯ್ಹಂ ಅಕಾತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ, ಯೋ ತ್ವಂ ಏವಂ ಬಲವಾ ವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನೋಪಿ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಹಾಯ ಕಪಣೋ ವಿಯ ಪಿಣ್ಡೋಲೋ ವಿಚರಸಿ ಪತ್ತಪಾಣೀ’’ತಿ? ಏವಮ್ಪಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿಯೇವ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಏತನ್ತಿ ಏವಂ ತಂ ಅಭಿಸಾಪಂ ಸಮಾನಮ್ಪಿ ಪಿಣ್ಡೋಲ್ಯಂ. ಕುಲಪುತ್ತಾ ಉಪೇನ್ತಿ ಅತ್ಥವಸಿಕಾತಿ ಮಮ ಸಾಸನೇ ಜಾತಿಕುಲಪುತ್ತಾ ಚ ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತಾ ಚ ಅತ್ಥವಸಿಕಾ ಕಾರಣವಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಕಾರಣವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪೇನ್ತಿ.

ರಾಜಾಭಿನೀತಾತಿಆದೀಸು ಯೇ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಕಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಬನ್ಧಾಪಿತಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತೇ ರಾಜಾಭಿನೀತಾ ನಾಮ. ತೇ ಹಿ ರಞ್ಞಾ ಬನ್ಧನಂ ಅಭಿನೀತತ್ತಾ ರಾಜಾಭಿನೀತಾ ನಾಮ. ಯೇ ಪನ ಚೋರೇಹಿ ಅಟವಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಚ್ಚೇಸು ಮಾರಿಯಮಾನೇಸು ಏಕಚ್ಚೇ ‘‘ಮಯಂ ಸಾಮಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾ ಗೇಹಂ ಅನಜ್ಝಾವಸಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮ, ತತ್ಥ ಯಂ ಯಂ ಬುದ್ಧಪೂಜಾದಿಪುಞ್ಞಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ತತೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತೇಹಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತೇ ಚೋರಾಭಿನೀತಾ ನಾಮ. ತೇಪಿ ಹಿ ಚೋರೇಹಿ ಮಾರೇತಬ್ಬತಂ ಅಭಿನೀತಾತಿ ಚೋರಾಭಿನೀತಾ ನಾಮ. ಯೇ ಪನ ಇಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿದಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತೇ ಇಣಟ್ಟಾ ನಾಮ, ಇಣಪೀಳಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಣಟ್ಠಾತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಇಣೇ ಠಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇ ರಾಜಚೋರಛಾತಕರೋಗಭಯಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಅಭಿಭೂತಾ ಉಪದ್ದುತಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತೇ ಭಯಟ್ಟಾ ನಾಮ, ಭಯಪೀಳಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಯಟ್ಠಾತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಭಯೇ ಠಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಜೀವಿಕಾಪಕತಾತಿ ಆಜೀವಿಕಾಯ ಉಪದ್ದುತಾ ಅಭಿಭೂತಾ, ಪುತ್ತದಾರಂ ಪೋಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓತಿಣ್ಣಾಮ್ಹಾತಿ ಅನ್ತೋ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ.

ಸೋ ಚ ಹೋತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾಲೂತಿ ಇದಂ ಸೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ‘‘ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಅಪರಭಾಗೇ, ತಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ತಥಾರೂಪಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಭಿಜ್ಝಾಲೂತಿ ಪರಭಣ್ಡಾನಂ ಅಭಿಜ್ಝಾಯಿತಾ. ತಿಬ್ಬಸಾರಾಗೋತಿ ಬಹಲರಾಗೋ. ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋತಿ ಪೂತಿಭಾವೇನ ವಿಪನ್ನಚಿತ್ತೋ. ಪದುಟ್ಠಮನಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ತಿಖಿಣಸಿಙ್ಗೋ ವಿಯ ಗೋಣೋ ದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ. ಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀತಿ ಭತ್ತನಿಕ್ಖಿತ್ತಕಾಕೋ ವಿಯ ನಟ್ಠಸ್ಸತಿ, ಇಧ ಕತಂ ಏತ್ಥ ನಸ್ಸತಿ. ಅಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞೋ. ಖನ್ಧಾದಿಪರಿಚ್ಛೇದರಹಿತೋ. ಅಸಮಾಹಿತೋತಿ ಚಣ್ಡಸೋತೇ ಬದ್ಧನಾವಾ ವಿಯ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಭಾವೇನ ಅಸಣ್ಠಿತೋ. ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತೋತಿ ಬನ್ಧಾರುಳ್ಹಮಗೋ ವಿಯ ಸನ್ತಮನೋ. ಪಾಕತಿನ್ದ್ರಿಯೋತಿ ಯಥಾ ಗಿಹೀ ಪುತ್ತಧೀತರೋ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಅಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯೋ.

ಛವಾಲಾತನ್ತಿ ಛವಾನಂ ದಡ್ಢಟ್ಠಾನೇ ಅಲಾತಂ. ಉಭತೋಪದಿತ್ತಂ ಮಜ್ಝೇ ಗೂಥಗತನ್ತಿ ಪಮಾಣೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಆದಿತ್ತಂ ಮಜ್ಝೇ ಗೂಥಮಕ್ಖಿತಂ. ನೇವ ಗಾಮೇತಿ ಸಚೇ ಹಿ ತಂ ಯುಗನಙ್ಗಲಗೋಪಾನಸಿಪಕ್ಖಪಾಸಕಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಉಪನೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಅಸ್ಸ, ಗಾಮೇ ಕಟ್ಠತ್ಥಂ ಫರೇಯ್ಯ. ಸಚೇ ಖೇತ್ತಕುಟಿಯಂ ಕಟ್ಠತ್ಥರಮಞ್ಚಕಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಉಪನೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ಅರಞ್ಞೇ ಕಟ್ಠತ್ಥಂ ಫರೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಉಭಯಥಾಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಗಿಹಿಭೋಗಾ ಚ ಪರಿಹೀನೋತಿ ಯೋ ಅಗಾರೇ ವಸನ್ತೇಹಿ ಗಿಹೀಹಿ ದಾಯಜ್ಜೇ ಭಾಜಿಯಮಾನೇ ಭೋಗೋ ಲದ್ಧಬ್ಬೋ ಅಸ್ಸ, ತತೋ ಚ ಪರಿಹೀನೋ. ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥಞ್ಚಾತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಪರಿಯತ್ತಿಪಟಿವೇಧವಸೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥಞ್ಚ. ಇಮಞ್ಚ ಪನ ಉಪಮಂ ಸತ್ಥಾ ನ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ವಸೇನ ಆಹರಿ, ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಸ್ಸ ಪನ ಅಲಸಸ್ಸ ಅಭಿಜ್ಝಾದೀಹಿ ದೋಸೇಹಿ ಉಪಹತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಇಮಂ ಉಪಮಂ ಆಹರಿ.

ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆರದ್ಧಂ? ಇಮಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಛವಾಲಾತಸದಿಸಭಾವೋ ನೇವ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಕತೋ, ನ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ, ಇಮೇಹಿ ಪನ ಪಾಪವಿತಕ್ಕೇಹಿ ಕತೋತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಆರದ್ಧಂ. ಅನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ ಸಮಾಧಿನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮಾಧಿಂ. ಸೋ ಹಿ ನಿಚ್ಚನಿಮಿತ್ತಾದೀನಂ ಸಮುಗ್ಘಾತನೇನ ಅನಿಮಿತ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಮಿಸ್ಸಕಾ, ಅನಿಮಿತ್ತಸಮಾಧಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋ. ಅನಿಮಿತ್ತಸಮಾಧಿ ವಾ ಮಿಸ್ಸಕೋ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ದ್ವೇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ಇದಂ ಪನ ನ ಕೇವಲಂ ಅನಿಮಿತ್ತಸಮಾಧಿಭಾವನಾ ಇಮೇಸಂಯೇವ ತಿಣ್ಣಂ ಮಹಾವಿತಕ್ಕಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠೀನಮ್ಪಿ ಪನ ಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಕರೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ನ ವಜ್ಜವಾ ಅಸ್ಸನ್ತಿ ನಿದ್ದೋಸೋ ಭವೇಯ್ಯಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸುತ್ತೇ ದೇಸನಂ ತೀಹಿ ಭವೇಹಿ ವಿನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತೇನ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹಿ. ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೧. ನವಮೇ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ಕೋಸಮ್ಬಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಲಹಕಾಲೇ ಸತ್ಥಾ ಏಕದಿವಸಂ ದೀಘೀತಿಸ್ಸ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ವತ್ಥುಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ನ ಹಿ ವೇರೇನ ವೇರಾನಿ, ಸಮ್ಮನ್ತೀಧ ಕುದಾಚನ’’ನ್ತಿಆದೀಹಿ (ಧ. ಪ. ೫) ಗಾಥಾಹಿ ಓವದತಿ. ತಂದಿವಸಂ ತೇಸಂ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಾನಂಯೇವ ರತ್ತಿ ವಿಭಾತಾ. ದುತಿಯದಿವಸೇಪಿ ಭಗವಾ ತಮೇವ ವತ್ಥುಂ ಕಥೇಸಿ. ತಂದಿವಸಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಾನಂಯೇವ ರತ್ತಿ ವಿಭಾತಾ. ತತಿಯದಿವಸೇಪಿ ಭಗವಾ ತಮೇವ ವತ್ಥುಂ ಕಥೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತು, ಮಯಮೇತೇನ ಭಣ್ಡನೇನ ಕಲಹೇನ ವಿಗ್ಗಹೇನ ವಿವಾದೇನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪರಿಯಾದಿಣ್ಣರೂಪಚಿತ್ತಾ ಖೋ ಇಮೇ ಮೋಘಪುರಿಸಾ, ನ ಇಮೇ ಸಕ್ಕಾ ಸಞ್ಞಾಪೇತು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಇಮೇಹಿ, ಏಕಚಾರವಾಸಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ಸೋ ಪಾತೋವ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕಞ್ಚಿಪಿ ಅನಾಮನ್ತೇತ್ವಾ ಏಕೋವ ಅದುತಿಯೋ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಯಸ್ಮಿಂ, ಆವುಸೋ, ಸಮಯೇತಿ ಇದಂ ಥೇರೋ ಯಸ್ಮಾಸ್ಸ ಅಜ್ಜ ಭಗವಾ ಏಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ, ಅಜ್ಜ ದ್ವೀಹಿ, ಅಜ್ಜ ಸತೇನ, ಅಜ್ಜ ಸಹಸ್ಸೇನ, ಅಜ್ಜ ಏಕಕೋವಾತಿ ಸಬ್ಬೋ ಭಗವತೋ ಚಾರೋ ವಿದಿತೋ ಪಾಕಟೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ.

ಅನುಪುಬ್ಬೇನಾತಿ ಗಾಮನಿಗಮಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನೋ ಏಕಚಾರವಾಸಂ ತಾವ ವಸಮಾನಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಬಾಲಕಲೋಣಕಾರಗಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ಥ ಭಗುತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಕಲಪಚ್ಛಾಭತ್ತಞ್ಚೇವ ತಿಯಾಮರತ್ತಿಞ್ಚ ಏಕಚಾರವಾಸೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ತೇನ ಪಚ್ಛಾಸಮಣೇನ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ತಂ ತತ್ಥೇವ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮಗ್ಗವಾಸಂ ವಸಮಾನೇ ತಯೋ ಕುಲಪುತ್ತೇ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಾಚೀನವಂಸಮಿಗದಾಯಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇಸಮ್ಪಿ ಸಕಲಪಚ್ಛಾಭತ್ತಞ್ಚೇವ ತಿಯಾಮರತ್ತಿಞ್ಚ ಏಕಚಾರವಾಸೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತೇ ತತ್ಥೇವ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಏಕಕೋವ ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯ ನಗರಾಭಿಮುಖೋ ಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯನಗರಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಯೇನ ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯಕಂ, ತದವಸರೀ’’ತಿ.

ಭದ್ದಸಾಲಮೂಲೇತಿ ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯವಾಸಿನೋ ಭಗವತೋ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯತೋ ಅವಿದೂರೇ ರಕ್ಖಿತವನಸಣ್ಡೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಭಗವತೋ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ಥ ವಸಥಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಾಸಯಿಂಸು. ಭದ್ದಸಾಲೋ ಪನ ತತ್ಥೇಕೋ ಮನಾಪೋ ಲದ್ಧಕೋ ಸಾಲರುಕ್ಖೋ. ಭಗವಾ ತಂ ನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಸಮೀಪೇ ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಿಹರತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭದ್ದಸಾಲಮೂಲೇ’’ತಿ.

ಏವಂ ವಿಹರನ್ತೇ ಪನೇತ್ಥ ತಥಾಗತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಹತ್ಥಿನೀಹಿ ಹತ್ಥಿಪೋತಕಾದೀಹಿ ಗೋಚರಭೂಮಿತಿತ್ಥೋಗಾಹನಾದೀಸು ಉಬ್ಬಾಳ್ಹೋ ಯೂಥೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಇಮೇಹಿ ಹತ್ಥೀಹೀ’’ತಿ? ಯೂಥಂ ಪಹಾಯ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯಕವನಸಣ್ಡೇ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಘಟಸಹಸ್ಸೇನ ನಿಬ್ಬಾಪಿತಸನ್ತಾಪೋ ವಿಯ ನಿಬ್ಬುತೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ಥು ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಮುಖಧೋವನಂ ದೇತಿ, ನ್ಹಾನೋದಕಂ ಆಹರತಿ, ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ದೇತಿ, ಪರಿವೇಣಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜತಿ, ಅರಞ್ಞತೋ ಮಧುರಾನಿ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸತ್ಥುನೋ ದೇತಿ. ಸತ್ಥಾ ಪರಿಭೋಗಂ ಕರೋತಿ.

ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ರತ್ತಿಭಾಗಸಮನನ್ತರೇ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ ನಿಸೀದಿ. ಹತ್ಥೀಪಿ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಛತೋ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅದ್ದಸ, ಏವಂ ಪುರತೋ ಚ ಉಭಯಪಸ್ಸೇಸು ಚ. ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಸುಖಂ ವತಾಹಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ತೇಹಿ ಭಣ್ಡನಕಾರಕೇಹಿ ವಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಹತ್ಥಿನೋಪಿ ‘‘ಮಯಾ ನಾಮಿತಸಾಖಂ ಅಞ್ಞೇ ಖಾದನ್ತಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿಆದೀನಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಸುಖಂ ವತ ಏಕಕೋವ ವಸಾಮಿ, ಸತ್ಥು ವತ್ತಂ ಕಾತುಂ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸತ್ಥಾ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಮಮ ತಾವ ಈದಿಸಂ ಚಿತ್ತಂ, ಕೀದಿಸಂ ನು ಖೋ ಹತ್ಥಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ತಸ್ಸಾಪಿ ತಾದಿಸಮೇವ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಮೇತಿ ನೋ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ –

‘‘ಏತಂ ನಾಗಸ್ಸ ನಾಗೇನ, ಈಸಾದನ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಿನೋ;

ಸಮೇತಿ ಚಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತೇನ, ಯದೇಕೋ ರಮತೀ ವನೇ’’ತಿ. (ಮಹಾವ. ೪೬೭);

ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅಥ ಏವಂ ತಥಾಗತೇ ತತ್ಥ ವಿಹರನ್ತೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ದಿಸಾಸು ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂ. ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋತಿ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ, ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು.

ಅನನ್ತರಾ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋತಿ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ. ವಿಚಯಸೋತಿ ವಿಚಯೇನ, ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಭಾವವಿಚಿನನಸಮತ್ಥೇನ ಞಾಣೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಸಾಸನಧಮ್ಮೋ. ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾತಿಆದಿ ಯೇ ಯೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ತೇಸಂ ಪಕಾಸನತ್ಥಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಮನುಪಸ್ಸನಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಸಮನುಪಸ್ಸನಾ. ಸಙ್ಖಾರೋ ಸೋತಿ ದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾರೋ ಸೋ. ತತೋಜೋ ಸೋ ಸಙ್ಖಾರೋತಿ ತತೋ ತಣ್ಹಾತೋ ಸೋ ಸಙ್ಖಾರೋ ಜಾತೋ. ತಣ್ಹಾಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಚಿತ್ತೇಸುಪಿ ಚತೂಸು ಚಿತ್ತೇಸು ಏಸ ಜಾಯತಿ. ಸಾಪಿ ತಣ್ಹಾತಿ ಸಾ ದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ತಣ್ಹಾ. ಸಾಪಿ ವೇದನಾತಿ ಸಾ ತಣ್ಹಾಯ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ವೇದನಾ. ಸೋಪಿ ಫಸ್ಸೋತಿ ಸೋ ವೇದನಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಅವಿಜ್ಜಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ. ಸಾಪಿ ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ಸಾ ಫಸ್ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಅವಿಜ್ಜಾ.

ನೋ ಚಸ್ಸಂ, ನೋ ಚ ಮೇ ಸಿಯಾತಿ ಸಚೇ ಅಹಂ ನ ಭವೇಯ್ಯಂ, ಮಮ ಪರಿಕ್ಖಾರೋಪಿ ನ ಭವೇಯ್ಯ. ನಾಭವಿಸ್ಸಂ, ನ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಚೇ ಪನ ಆಯತಿಮ್ಪಿ ಅಹಂ ನ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಂ ಮಮ ಪರಿಕ್ಖಾರೋಪಿ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಏತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ಭಗವಾ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಗಹಿತಗಹಿತದಿಟ್ಠಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇನ್ತೋ ಆಗತೋ ಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯೇನಪಿ ದೇಸನಾವಿಲಾಸೇನಪಿ. ತತೋಜೋ ಸೋ ಸಙ್ಖಾರೋತಿ ತಣ್ಹಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾವ ನತ್ಥಿ, ಕಥಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಙ್ಖಾರೋ ತಣ್ಹಾತೋ ಜಾಯತೀತಿ? ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ತಣ್ಹಾಯ ಅಪ್ಪಹೀನಾಯ ಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ದಿಟ್ಠಿಯಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ ಲಬ್ಭತಿಯೇವ ಚತೂಸು ಹಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇಸು ಸಮ್ಪಯುತ್ತದಿಟ್ಠಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಣ್ಹಾಯ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ತತ್ರಾಪಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಯುಜ್ಜತಿ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ತೇವೀಸತಿಯಾ ಠಾನೇಸು ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ. ನವಮಂ.

೧೦. ಪುಣ್ಣಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೨. ದಸಮೇ ತದಹುಪೋಸಥೇತಿಆದಿ ಪವಾರಣಸುತ್ತೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ದೇಸನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾರಣಂ. ಸಕೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛ ಯದಾಕಙ್ಖಸೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ? ಸೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ. ಆಚರಿಯೇ ಪನ ಠಿತಕೇ ಪುಚ್ಛನ್ತೇ ಸಚೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಸತ್ಥರಿ ಗಾರವಂ ಕತಂ ಹೋತಿ, ಆಚರಿಯೇ ಅಗಾರವಂ. ಸಚೇ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಆಚರಿಯೇ ಗಾರವಂ ಕತಂ ಹೋತಿ, ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವಂ. ಇತಿ ನೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನೇಕಗ್ಗಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ದೇಸನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತೇ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ದೇಸನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಞತ್ವಾ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ. ಇಮೇ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇತಿ ಅಯಂ ಥೇರೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಆಚರಿಯೋ, ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಪ್ಪಜಾನಾತೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೇನ ಪನ ‘‘ಇಮೇ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ, ನ ಅಞ್ಞೇ’’ತಿ ಏವಂ ಜಾನನ್ತೇನ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಜಾನನ್ತೋ ವಿಯ ಪುಚ್ಛತಿ. ತೇಪಿ ಚಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ‘ಅಹಂ ಜಾನಾಮೀ’ತಿ ನ ಕಥೇತಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾವ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಸೋತಬ್ಬಂ ಸದ್ಧಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತೀತಿಪಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ವಿಯ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಛನ್ದಮೂಲಕಾತಿ ತಣ್ಹಾಛನ್ದಮೂಲಕಾ. ನ ಖೋ ಭಿಕ್ಖು ತಞ್ಞೇವ ಉಪಾದಾನಂ ತೇ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಛನ್ದರಾಗಮತ್ತಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಹಜಾತತೋ ವಾ ಆರಮ್ಮಣತೋ ವಾ ಖನ್ಧೇ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಉಪಾದಾನಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ನಾಪಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಪಞ್ಚಹಿ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ಉಪಾದಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಣ್ಹಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಚಿತ್ತೇ ವತ್ತಮಾನೇ ತಂಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ಠಪೇತ್ವಾ ತಂ ತಣ್ಹಂ ಸೇಸಾ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾತಿ ಸಹಜಾತತೋಪಿ ಖನ್ಧೇ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಉಪಾದಾನಂ ನತ್ಥಿ. ಉಪಾದಾನಸ್ಸ ಪನ ರೂಪಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಆರಮ್ಮಣತೋಪಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಉಪಾದಾನಂ ನತ್ಥಿ. ಛನ್ದರಾಗವೇಮತ್ತತಾತಿ ಛನ್ದರಾಗನಾನತ್ತಂ. ಏವಂ ಖೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏವಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ವೇದನಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಕರಣತೋ ಸಿಯಾ ಛನ್ದರಾಗವೇಮತ್ತತಾ. ಖನ್ಧಾಧಿವಚನನ್ತಿ ಖನ್ಧಾತಿ ಅಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಅನುಸನ್ಧಿ ನ ಘಟಿಯತಿ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನ ಘಟಿಯತಿ, ಸಾನುಸನ್ಧಿಕಾವ ಪುಚ್ಛಾ, ಸಾನುಸನ್ಧಿಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಅಯಞ್ಹಿ ಥೇರೋ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಪುಚ್ಛತಿ, ಸತ್ಥಾಪಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ದಸಮಂ.

ಇಮಸ್ಸ ಚ ಪನ ವಗ್ಗಸ್ಸ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾತಿ.

ಖಜ್ಜನೀಯವಗ್ಗೋ ಅಟ್ಠಮೋ.