೩. ಉದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೫. ತತಿಯೇ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ ಬಲವಸೋಮನಸ್ಸಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಉದಾನಂ ಉದಾಹರಿ. ಕಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪನೇಸ ಭಗವತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ. ಸಾಸನಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಭಾವಂ. ಕಥಂ? ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ, ‘‘ತಯೋಮೇ ಉಪನಿಸ್ಸಯಾ – ದಾನೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಸೀಲೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಭಾವನೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಚಾ’’ತಿ. ತೇಸು ದಾನಸೀಲೂಪನಿಸ್ಸಯಾ ದುಬ್ಬಲಾ, ಭಾವನೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಬಲವಾ. ದಾನಸೀಲೂಪನಿಸ್ಸಯಾ ಹಿ ತಯೋ ಮಗ್ಗೇ ಚ ಫಲಾನಿ ಚ ಪಾಪೇನ್ತಿ, ಭಾವನೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇತಿ. ಇತಿ ದುಬ್ಬಲೂಪನಿಸ್ಸಯೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಬನ್ಧನಾನಿ ಛೇತ್ವಾ ತೀಣಿ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ, ‘‘ಅಹೋ ಸಾಸನಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ಅಯಂ ಉದಪಾದಿ.

ತತ್ಥ ‘‘ದುಬ್ಬಲೂಪನಿಸ್ಸಯೇ ಠತ್ವಾ ಘಟಮಾನೋ ತೀಣಿ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸಾವಿಭಾವನತ್ಥಂ ಮಿಲಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ವತ್ಥು ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಸೋ ಕಿರ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ಅರಞ್ಞೇ ಪಾಸಸತಞ್ಚೇವ ಅದೂಹಲಸತಞ್ಚ ಯೋಜೇಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಅಙ್ಗಾರಪಕ್ಕಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪಾಸಟ್ಠಾನೇಸು ವಿಚರನ್ತೋ ಪಿಪಾಸಾಭಿಭೂತೋ ಏಕಸ್ಸ ಅರಞ್ಞವಾಸಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಚಙ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಠಿತಂ ಪಾನೀಯಘಟಂ ವಿವರಿ, ಹತ್ಥತೇಮನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ನಾದ್ದಸ. ಸೋ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭಿಕ್ಖು, ಭಿಕ್ಖು ತುಮ್ಹೇ ಗಹಪತಿಕೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸುಪಥ, ಪಾನೀಯಘಟೇ ಅಞ್ಜಲಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ನ ಠಪೇಥ, ನ ಯುತ್ತಮೇತ’’ನ್ತಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಮಯಾ ಪಾನೀಯಘಟೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಪಿತೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ? ಗನ್ತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಘಟಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಾನೀಯಸಙ್ಖಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ದ್ವತ್ತಿಸಙ್ಖಪೂರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏವಂ ಪೂರಿತಘಟೋ ನಾಮ ಮಮ ಕಮ್ಮಂ ಆಗಮ್ಮ ತತ್ತಕಪಾಲೋ ವಿಯ ಜಾತೋ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅನಾಗತೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ಸಂವಿಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಧನುಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ, ‘‘ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ಮಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ.

ತಸ್ಸ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಬಹೂನಂ ಮಿಗಸೂಕರಾನಂ ಮಾರಿತಟ್ಠಾನಂ ಪಾಸಅದೂಹಲಾನಞ್ಚ ಯೋಜಿತಟ್ಠಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ತಂ ಅನುಸ್ಸರತೋ ಸರೀರೇ ದಾಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಕೂಟಗೋಣೋ ವಿಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ವೀಥಿಂ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇನಾ’’ತಿ? ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ‘‘ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉದುಮ್ಬರಾದಯೋ ಅಲ್ಲರುಕ್ಖೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ? ಝಾಪೇಹಿ ನನ್ತಿ. ಸೋ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಅಗ್ಗಿಂ ದತ್ವಾ ಝಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ನ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಪೇಹೀ’’ತಿ ಪಥವಿಂ ದ್ವಿಧಾ ಕತ್ವಾ ಅವೀಚಿತೋ ಖಜ್ಜೋಪನಕಮತ್ತಂ ಅಗ್ಗಿಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಕ್ಖಿಪಿ. ಸೋ ತಾವ ಮಹನ್ತಂ ರಾಸಿಂ ಸುಕ್ಖಪಣ್ಣಂ ವಿಯ ಖಣೇನ ಝಾಪೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಥೇರೋ ಅವೀಚಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ, ‘‘ಸಚೇ ವಿಬ್ಭಮಿಸ್ಸಸಿ, ಏತ್ಥ ಪಚ್ಚಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಸಂವೇಗಂ ಜನೇಸಿ. ಸೋ ಅವೀಚಿದಸ್ಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪವೇಧಮಾನೋ ‘‘ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ, ಭನ್ತೇ, ಬುದ್ಧಸಾಸನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ, ಆಮಾವುಸೋತಿ. ಭನ್ತೇ, ಬುದ್ಧಸಾಸನಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾನಿಕತ್ತೇ ಸತಿ ಮಿಲಕೋ ಅತ್ತಮೋಕ್ಖಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥಾತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ ಘಟೇತಿ, ತಸ್ಸ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಪೂರೇತಿ, ನಿದ್ದಾಯ ಬಾಧಯಮಾನಾಯ ತಿನ್ತಂ ಪಲಾಲಂ ಸೀಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾದೇ ಸೋಣ್ಡಿಯಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪಾನೀಯಂ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಘಟಂ ಊರುಮ್ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಉದಕಮಣಿಕಾನಂ ಪಚ್ಛೇದಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಥೇರೋ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಇಮಂ ಉದ್ದೇಸಂ ದೇತಿ –

‘‘ಉಟ್ಠಾನವತೋ ಸತೀಮತೋ,

ಸುಚಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸಮ್ಮಕಾರಿನೋ;

ಸಞ್ಞತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಜೀವಿನೋ,

ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಯಸೋಭಿವಡ್ಢತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೨೪);

ಸೋ ಚತುಪ್ಪದಿಕಮ್ಪಿ ತಂ ಗಾಥಂ ಅತ್ತನಿಯೇವ ಉಪನೇಸಿ – ‘‘ಉಟ್ಠಾನವತಾ ನಾಮ ಮಾದಿಸೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಸತಿಮತಾಪಿ ಮಾದಿಸೇನೇವ…ಪೇ… ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನಪಿ ಮಾದಿಸೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಏವಂ ತಂ ಗಾಥಂ ಅತ್ತನಿ ಉಪನೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪದವಾರೇ ಠಿತೋ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೋ –

‘‘ಅಲ್ಲಂ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜಾಹಂ, ಸೀಸೇನಾದಾಯ ಚಙ್ಕಮಿಂ;

ಪತ್ತೋಸ್ಮಿ ತತಿಯಂ ಠಾನಂ, ಏತ್ಥ ಮೇ ನತ್ಥಿ ಸಂಸಯೋ’’ತಿ. –

ಇಮಂ ಉದಾನಗಾಥಂ ಆಹ. ಏವಂ ದುಬ್ಬಲೂಪನಿಸ್ಸಯೇ ಠಿತೋ ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತೀಣಿ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ನೋ ಚಸ್ಸಂ, ನೋ ಚ ಮೇ ಸಿಯಾ, ನಾಭವಿಸ್ಸ, ನ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖು ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನೋ ಚಸ್ಸಂ, ನೋ ಚ ಮೇ ಸಿಯಾತಿ ಸಚೇ ಅಹಂ ನ ಭವೇಯ್ಯಂ, ಮಮ ಪರಿಕ್ಖಾರೋಪಿ ನ ಭವೇಯ್ಯ. ಸಚೇ ವಾ ಪನ ಮೇ ಅತೀತೇ ಕಮ್ಮಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ನಾಭವಿಸ್ಸ, ಇದಂ ಮೇ ಏತರಹಿ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ನ ಭವೇಯ್ಯ. ನಾಭವಿಸ್ಸ, ನ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇದಾನಿ ಪನ ತಥಾ ಪರಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾ ಮೇ ಆಯತಿಂ ಖನ್ಧಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಕೋ ಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾರೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಆಯತಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ನಾಮ ನ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚಮಾನೋತಿ ಏವಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ದುಬ್ಬಲೂಪನಿಸ್ಸಯೇ ಠಿತೋ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ. ಏವಂ ವುತ್ತೇತಿ ಏವಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಭಾವಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಉದಾನೇ ವುತ್ತೇ. ರೂಪಂ ವಿಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ರೂಪಂ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ರೂಪಸ್ಸ ವಿಭವಾತಿ ವಿಭವದಸ್ಸನೇನ ಸಹವಿಪಸ್ಸನೇನ. ಸಹವಿಪಸ್ಸನಕಾ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ರೂಪಾದೀನಂ ವಿಭವದಸ್ಸನಂ ನಾಮ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಛಿನ್ದೇಯ್ಯಾತಿ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖು ಛಿನ್ದೇಯ್ಯೇವ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ. ಕಸ್ಮಾ ನ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸತೀತಿ?

ಇದಾನಿ ಉಪರಿ ಮಗ್ಗಫಲಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನನ್ತರಾತಿ ದ್ವೇ ಅನನ್ತರಾನಿ ಆಸನ್ನಾನನ್ತರಞ್ಚ ದೂರಾನನ್ತರಞ್ಚ. ವಿಪಸ್ಸನಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆಸನ್ನಾನನ್ತರಂ ನಾಮ, ಫಲಸ್ಸ ದೂರಾನನ್ತರಂ ನಾಮ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಜಾನತೋ ಕಥಂ ಪಸ್ಸತೋ ವಿಪಸ್ಸನಾನನ್ತರಾ ‘ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅತಸಿತಾಯೇತಿ ಅತಸಿತಬ್ಬೇ ಅಭಾಯಿತಬ್ಬೇ ಠಾನಮ್ಹಿ. ತಾಸಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಭಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತಾಸೋ ಹೇಸೋತಿ ಯಾ ಏಸಾ ‘‘ನೋ ಚಸ್ಸಂ, ನೋ ಚ ಮೇ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ದುಬ್ಬಲವಿಪಸ್ಸನಾ, ಸಾ ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತಸಿನೇಹಂ ಪರಿಯಾದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಸ್ಸುತವತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ತಾಸೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸೋ ಹಿ ‘‘ಇದಾನಾಹಂ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ದಾನಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪಪಾತೇ ಪತನ್ತಂ ವಿಯ ಪಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಿಯ. ಲೋಹಪಾಸಾದಸ್ಸ ಕಿರ ಹೇಟ್ಠಾ ತಿಪಿಟಕಚೂಳನಾಗತ್ಥೇರೋ ತಿಲಕ್ಖಣಾಹತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿವತ್ತೇತಿ. ಅಥ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಏಕಮನ್ತೇ ಠತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾರಾ ಸುಞ್ಞತೋ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು. ಸೋ ಪಪಾತೇ ಪತನ್ತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ವಿವಟದ್ವಾರೇನ ತತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ಪುತ್ತಂ ಉರೇ ಸಯಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ಸಕ್ಯಸಮಯಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಮನಮ್ಹಿ ನಟ್ಠೋ’’ತಿ ಆಹ. ನ ಹೇಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತಾಸೋತಿ ಏಸಾ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾ ಸುತವತೋ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ನ ತಾಸೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ಅಹಂ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾತಿ. ಏವಂ ಪನ ಹೋತಿ ‘‘ಸಙ್ಖಾರಾವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಙ್ಖಾರಾವ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.