೪. ನತುಮ್ಹಾಕವಗ್ಗೋ

೧. ನತುಮ್ಹಾಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೩. ನತುಮ್ಹಾಕವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಪಜಹಥಾತಿ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನ ಪಜಹಥ. ತಿಣಾದೀಸು ತಿಣಂ ನಾಮ ಅನ್ತೋಫೇಗ್ಗು ಬಹಿಸಾರಂ ತಾಲನಾಳಿಕೇರಾದಿ. ಕಟ್ಠಂ ನಾಮ ಅನ್ತೋಸಾರಂ ಬಹಿಫೇಗ್ಗು ಖದಿರಸಾಲಸಾಕಪನಸಾದಿ. ಸಾಖಾ ನಾಮ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಬಾಹಾ ವಿಯ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ. ಪಲಾಸಂ ನಾಮ ತಾಲನಾಳಿಕೇರಪಣ್ಣಾದಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ದುತಿಯನತುಮ್ಹಾಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೪. ದುತಿಯಂ ವಿನಾ ಉಪಮಾಯ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ವುತ್ತಂ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೫. ತತಿಯೇ ರೂಪಞ್ಚೇ, ಭನ್ತೇ, ಅನುಸೇತೀತಿ ಯದಿ ರೂಪಂ ಅನುಸೇತಿ. ತೇನ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಕಾಮರಾಗಾದೀಸು ಯೇನ ಅನುಸಯೇನ ತಂ ರೂಪಂ ಅನುಸೇತಿ, ತೇನೇವ ಅನುಸಯೇನ ‘‘ರತ್ತೋ ದುಟ್ಠೋ ಮೂಳ್ಹೋ’’ತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ನ ತೇನ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ತೇನ ಅಭೂತೇನ ಅನುಸಯೇನ ‘‘ರತ್ತೋ ದುಟ್ಠೋ ಮೂಳ್ಹೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ದುತಿಯಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೬. ಚತುತ್ಥೇ ತಂ ಅನುಮೀಯತೀತಿ ತಂ ಅನುಸಯಿತಂ ರೂಪಂ ಮರನ್ತೇನ ಅನುಸಯೇನ ಅನುಮರತಿ. ನ ಹಿ ಆರಮ್ಮಣೇ ಭಿಜ್ಜಮಾನೇ ತದಾರಮ್ಮಣಾ ಧಮ್ಮಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಯಂ ಅನುಮೀಯತೀತಿ ಯಂ ರೂಪಂ ಯೇನ ಅನುಸಯೇನ ಅನುಮರತಿ. ತೇನ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ತೇನ ಅನುಸಯೇನ ‘‘ರತ್ತೋ ದುಟ್ಠೋ ಮೂಳ್ಹೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಥ ವಾ ಯನ್ತಿ ಕರಣವಚನಮೇತಂ, ಯೇನ ಅನುಸಯೇನ ಅನುಮೀಯತಿ, ತೇನ ‘‘ರತ್ತೋ ದುಟ್ಠೋ ಮೂಳ್ಹೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫-೬. ಆನನ್ದಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೭-೩೮. ಪಞ್ಚಮೇ ಠಿತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಧರಮಾನಸ್ಸ ಜೀವಮಾನಸ್ಸ ಜರಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಠಿತೀತಿ ಹಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸಙ್ಖಾತಾಯ ಅನುಪಾಲನಾಯ ನಾಮಂ. ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಜರಾಯ. ತೇನಾಹು ಪೋರಾಣಾ –

‘‘ಉಪ್ಪಾದೋ ಜಾತಿ ಅಕ್ಖಾತೋ, ಭಙ್ಗೋ ವುತ್ತೋ ವಯೋತಿ ಚ;

ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಜರಾ ವುತ್ತಾ, ಠಿತೀ ಚ ಅನುಪಾಲನಾ’’ತಿ.

ಏವಂ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಖನ್ಧಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಜರಾಭಙ್ಗಸಙ್ಖಾತಾನಿ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಯಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣಾನೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೪೭).

ತತ್ಥ ಸಙ್ಖತಂ ನಾಮ ಪಚ್ಚಯನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಯೋ ಕೋಚಿ ಸಙ್ಖಾರೋ. ಸಙ್ಖಾರೋ ಚ ನ ಲಕ್ಖಣಂ, ಲಕ್ಖಣಂ ನ ಸಙ್ಖಾರೋ, ನ ಚ ಸಙ್ಖಾರೇನ ವಿನಾ ಲಕ್ಖಣಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ನಾಪಿ ಲಕ್ಖಣಂ ವಿನಾ ಸಙ್ಖಾರೋ, ಲಕ್ಖಣೇನ ಪನ ಸಙ್ಖಾರೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ನ ಚ ಗಾವೀಯೇವ ಲಕ್ಖಣಂ, ಲಕ್ಖಣಮೇವ ನ ಗಾವೀ, ನಾಪಿ ಗಾವಿಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಲಕ್ಖಣಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ನಾಪಿ ಲಕ್ಖಣಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಗಾವಿಂ, ಲಕ್ಖಣೇನ ಪನ ಗಾವೀ ಪಾಕಟಾ ಹೋತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಸಙ್ಖಾರೋಪಿ ಉಪ್ಪಾದಲಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಕಾಲಸಙ್ಖಾತೋ ತಸ್ಸ ಖಣೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ‘‘ಉಪ್ಪಾದೋಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಙ್ಖಾರೋಪಿ ಜರಾಲಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಕಾಲಸಙ್ಖಾತೋ ತಸ್ಸ ಖಣೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸಙ್ಖಾರೋಪಿ ತಂಲಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಕಾಲಸಙ್ಖಾತೋ ತಸ್ಸ ಖಣೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಅಪರೇ ಪನ ವದನ್ತಿ ‘‘ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಜರಾಖಣೋ ನಾಮ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಚ ‘ವೇದನಾಯ ಉಪ್ಪಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ವಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಠಿತಾಯ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’ತಿ ವದನ್ತೋ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನಮ್ಪಿ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ತಾನಿ ಅತ್ಥಿಕ್ಖಣಂ ಉಪಾದಾಯ ಲಬ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ –

‘‘ಅತ್ಥಿತಾ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ, ಠಿತಿ ನಾಮ ಪವುಚ್ಚತಿ;

ತಸ್ಸೇವ ಭೇದೋ ಮರಣಂ, ಸಬ್ಬದಾ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಾಯ ಆಚರಿಯಗಾಥಾಯ ತಮತ್ಥಂ ಸಾಧೇನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಸನ್ತತಿವಸೇನ ಠಾನಂ ಠಿತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಚರಿಯಮತಿಯಾ ಸುತ್ತಂ ಅಪಟಿಬಾಹೇತ್ವಾ ಸುತ್ತಮೇವ ಪಮಾಣಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ. ಛಟ್ಠಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠಾನಿ.

೭-೧೦. ಅನುಧಮ್ಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೯-೪೨. ಸತ್ತಮೇ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ನವನ್ನಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುಲೋಮಧಮ್ಮಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ. ಅಯಮನುಧಮ್ಮೋತಿ ಅಯಂ ಅನುಲೋಮಧಮ್ಮೋ ಹೋತಿ. ನಿಬ್ಬಿದಾಬಹುಲೋತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠನಬಹುಲೋ ಹುತ್ವಾ. ಪರಿಜಾನಾತೀತಿ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಜಾನಾತಿ. ಪರಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಮಗ್ಗೋವ ಕಥಿತೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಇತೋ ಪರೇಸು ತೀಸು. ಇಧ ಪನ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಅನಿಯಮಿತಾ, ತೇಸು ನಿಯಮಿತಾ. ತಸ್ಮಾ ಇಧಾಪಿ ಸಾ ತತ್ಥ ನಿಯಮಿತವಸೇನೇವ ನಿಯಮೇತಬ್ಬಾ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ತೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಅನುಪಸ್ಸನಂ ವಿನಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತುಂ ಪರಿಜಾನಿತುಂ ವಾತಿ. ಸತ್ತಮಾದೀನಿ.

ನತುಮ್ಹಾಕವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.