೧. ನಾನತ್ತವಗ್ಗೋ

೧.ಧಾತುನಾನತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೫. ಧಾತುಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ನಿಸ್ಸತ್ತಟ್ಠಸುಞ್ಞತಟ್ಠಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಭಾವಟ್ಠೇನ ಧಾತೂತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನಾನಾಸಭಾವೋ ಧಾತುನಾನತ್ತಂ. ಚಕ್ಖುಧಾತೂತಿಆದೀಸು ಚಕ್ಖುಪಸಾದೋ ಚಕ್ಖುಧಾತು, ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ರೂಪಧಾತು, ಚಕ್ಖುಪಸಾದವತ್ಥುಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು. ಸೋತಪಸಾದೋ ಸೋತಧಾತು, ಸದ್ದಾರಮ್ಮಣಂ ಸದ್ದಧಾತು, ಸೋತಪಸಾದವತ್ಥುಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು. ಘಾನಪಸಾದೋ ಘಾನಧಾತು, ಗನ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ ಗನ್ಧಧಾತು, ಘಾನಪಸಾದವತ್ಥುಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು. ಜಿವ್ಹಾಪಸಾದೋ ಜಿವ್ಹಾಧಾತು, ರಸಾರಮ್ಮಣಂ ರಸಧಾತು, ಜಿವ್ಹಾಪಸಾದವತ್ಥುಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು. ಕಾಯಪಸಾದೋ ಕಾಯಧಾತು, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಧಾತು, ಕಾಯಪಸಾದವತ್ಥುಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು. ತಿಸ್ಸೋ ಮನೋಧಾತುಯೋ ಮನೋಧಾತು, ವೇದನಾದಯೋ ತಯೋ ಖನ್ಧಾ ಸುಖುಮರೂಪಾನಿ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಧಾತು, ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಸೋಳಸ ಧಾತುಯೋ ಕಾಮಾವಚರಾ, ಅವಸಾನೇ ದ್ವೇ ಚತುಭೂಮಿಕಾತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಫಸ್ಸನಾನತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೬. ದುತಿಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಫಸ್ಸನಾನತ್ತನ್ತಿ ನಾನಾಸಭಾವೋ ಫಸ್ಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪಠಮಜವನಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ. ಮನೋಧಾತುಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಮನೋದ್ವಾರಾವಜ್ಜನಂ ಕಿರಿಯಾಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಠಮಜವನಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ದುತಿಯಂ.

೩. ನೋಫಸ್ಸನಾನತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೭. ತತಿಯೇ ನೋ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಮನೋಧಾತೂತಿ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪಠಮಜವನಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಆವಜ್ಜನಕಿರಿಯಾಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತತಿಯಂ.

೪. ವೇದನಾನಾನತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೮. ಚತುತ್ಥೇ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ವೇದನಾತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಮನೋಧಾತುತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ದ್ವಾರೇ ವೇದನಾ ವತ್ತೇಯ್ಯುಂ, ನಿಬ್ಬತ್ತಿಫಾಸುಕತ್ಥಂ ಪನ ಅನನ್ತರಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನವೇದನಮೇವ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಆವಜ್ಜನಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಠಮಜವನವೇದನಾ, ಪಠಮಜವನಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ದುತಿಯಜವನವೇದನಾತಿ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ದುತಿಯವೇದನಾನಾನತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೯. ಪಞ್ಚಮೇ ತತಿಯಚತುತ್ಥೇಸು ವುತ್ತನಯಾವ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ದೇಸಿತಾತಿ. ಇತಿ ದುತಿಯಾದೀಸು ಚತೂಸು ಸುತ್ತೇಸು ಮನೋಧಾತುಂ ಮನೋಧಾತೂತಿ ಅಗಹೇತ್ವಾ ಮನೋದ್ವಾರಾವಜ್ಜನಂ ಮನೋಧಾತೂತಿ ಗಹಿತಂ. ಸಬ್ಬಾನಿ ಚೇತಾನಿ ತಥಾ ತಥಾ ಕಥಿತೇ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ದೇಸಿತಾನಿ. ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಬಾಹಿರಧಾತುನಾನತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೦. ಛಟ್ಠೇ ಪನ ಪಞ್ಚ ಧಾತುಯೋ ಕಾಮಾವಚರಾ, ಧಮ್ಮಧಾತು ಚತುಭೂಮಿಕಾತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಸಞ್ಞಾನಾನತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೧. ಸತ್ತಮೇ ರೂಪಧಾತೂತಿ ಆಪಾಥೇ ಪತಿತಂ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪರಸ್ಸ ವಾ ಸಾಟಕವೇಠನಾದಿವತ್ಥುಕಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ. ರೂಪಸಞ್ಞಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾ. ರೂಪಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಾದೀಹಿ ತೀಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ರೂಪಚ್ಛನ್ದೋತಿ ರೂಪೇ ಛನ್ದಿಕತಟ್ಠೇನ ಛನ್ದೋ. ರೂಪಪರಿಳಾಹೋತಿ ರೂಪೇ ಅನುಡಹನಟ್ಠೇನ ಪರಿಳಾಹೋ. ರೂಪಪರಿಯೇಸನಾತಿ ಪರಿಳಾಹೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸನ್ದಿಟ್ಠಸಮ್ಭತ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರೂಪಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ಪರಿಯೇಸನಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಞ್ಞಾಸಙ್ಕಪ್ಪಛನ್ದಾ ಏಕಜವನವಾರೇಪಿ ನಾನಾಜವನವಾರೇಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಪರಿಳಾಹಪರಿಯೇಸನಾ ಪನ ನಾನಾಜವನವಾರೇಯೇವ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಾತುನಾನತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಏವಂ ರೂಪಾದಿನಾನಾಸಭಾವಂ ಧಾತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪಸಞ್ಞಾದಿನಾನಾಸಭಾವಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ನೋಪರಿಯೇಸನಾನಾನತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೨. ಅಟ್ಠಮೇ ನೋ ಧಮ್ಮಪರಿಯೇಸನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಧಮ್ಮಪರಿಳಾಹೋತಿ ಏವಂ ಆಗತಂ ಪಟಿಸೇಧಮತ್ತಮೇವ ನಾನಂ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಬಾಹಿರಫಸ್ಸನಾನತ್ತಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೯೩-೯೪. ನವಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ರೂಪಸಞ್ಞಾತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸಞ್ಞಾ. ರೂಪಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆರಮ್ಮಣೇ ತೀಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ರೂಪಸಮ್ಫಸ್ಸೋತಿ ತದೇವಾರಮ್ಮಣಂ ಫುಸಮಾನೋ ಫಸ್ಸೋ. ವೇದನಾತಿ ತದೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅನುಭವಮಾನಾ ವೇದನಾ. ಛನ್ದಾದಯೋ ವುತ್ತನಯಾವ. ರೂಪಲಾಭೋತಿ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ಸಹ ತಣ್ಹಾಯ ಆರಮ್ಮಣಂ ‘‘ರೂಪಲಾಭೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಯಂ ತಾವ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕನಯೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಯೇವಾರಮ್ಮಣೇ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ವುತ್ತೋ. ಅಪರೋ ಆಗನ್ತುಕಾರಮ್ಮಣಮಿಸ್ಸಕೋ ಹೋತಿ – ರೂಪಸಞ್ಞಾ ರೂಪಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಫಸ್ಸೋ ವೇದನಾತಿ ಇಮೇ ತಾವ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ಧುವಪರಿಭೋಗೇ ನಿಬದ್ಧಾರಮ್ಮಣೇ ಹೋನ್ತಿ. ನಿಬದ್ಧಾರಮ್ಮಣಞ್ಹಿ ಇಟ್ಠಂ ಕನ್ತಂ ಮನಾಪಂ ಪಿಯಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಆಗನ್ತುಕಾರಮ್ಮಣಂ ಪನ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಮಾನಮ್ಪಿ ಖೋಭೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ.

ತತ್ರಿದಂ ವತ್ಥು – ಏಕೋ ಕಿರ ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತೋ ಗಾಮಿಯೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತೋ ಗಾಮಮಜ್ಝೇ ಠತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚಸ್ಸ ಸಮಯೇ ಉಪಾಸಿಕಾ ನದಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾ ಧಾತಿಗಣಪರಿವುತಾ ಗೇಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸೋ ದೂರತೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಮಾತುಗಾಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಭಣೇ ಜಾನಾಹಿ, ಕಾ ಏಸಾ’’ತಿ ಪುರಿಸಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗತೋ, ‘‘ಕಾ ಏಸಾ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಯಥಾಸಭಾವಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಏವಂ ಆಗನ್ತುಕಾರಮ್ಮಣಂ ಖೋಭೇತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಛನ್ದೋ ರೂಪಛನ್ದೋ ನಾಮ, ತದೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಪರಿಳಾಹೋ ರೂಪಪರಿಳಾಹೋ ನಾಮ, ಸಹಾಯೇ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪರಿಯೇಸನಂ ರೂಪಪರಿಯೇಸನಾ ನಾಮ, ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ಸಹ ತಣ್ಹಾಯ ಆರಮ್ಮಣಂ ರೂಪಲಾಭೋ ನಾಮ.

ಉರುವಲ್ಲಿಯವಾಸೀ ಚೂಳತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ – ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಭಗವತಾ ಫಸ್ಸವೇದನಾ ಪಾಳಿಯಾ ಮಜ್ಝೇ ಗಹಿತಾ, ಪಾಳಿಂ ಪನ ಪರಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸಞ್ಞಾ ರೂಪಸಞ್ಞಾ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ರೂಪಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ತಸ್ಮಿಂ ಛನ್ದೋ ರೂಪಚ್ಛನ್ದೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಪರಿಳಾಹೋ ರೂಪಪರಿಳಾಹೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಪರಿಯೇಸನಾ ರೂಪಪರಿಯೇಸನಾ, ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ಸಹ ತಣ್ಹಾಯ ಆರಮ್ಮಣಂ ರೂಪಲಾಭೋ. ಏವಂ ಲದ್ಧಾರಮ್ಮಣೇ ಪನ ಫುಸನಂ ಫಸ್ಸೋ, ಅನುಭವನಂ ವೇದನಾ. ರೂಪಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ರೂಪಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ವೇದನಾತಿ ಇದಂ ದ್ವಯಂ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ. ಅಪರಮ್ಪಿ ಅವಿಭೂತವಾರಂ ನಾಮ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಆರಮ್ಮಣಞ್ಹಿ ಸಾಣಿಪಾಕಾರೇಹಿ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ತಿಣಪಣ್ಣಾದೀಹಿ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಹೋತಿ, ತಂ ‘‘ಉಪಡ್ಢಂ ದಿಟ್ಠಂ ಮೇ ಆರಮ್ಮಣಂ, ಸುಟ್ಠು ನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಓಲೋಕಯತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸಞ್ಞಾ ರೂಪಸಞ್ಞಾ ನಾಮ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಯೋ ರೂಪಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಯೋ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏತ್ಥಾಪಿ ಚ ಸಞ್ಞಾಸಙ್ಕಪ್ಪಫಸ್ಸವೇದನಾಛನ್ದಾ ಏಕಜವನವಾರೇಪಿ ನಾನಾಜವನವಾರೇಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಪರಿಳಾಹಪರಿಯೇಸನಾಲಾಭಾ ನಾನಾಜವನವಾರೇಯೇವಾತಿ. ದಸಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ. ನವಮದಸಮಾನಿ.

ನಾನತ್ತವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.