೯. ತಿಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೩. ನವಮೇ ದುಮ್ಮನೋತಿ ಉಪ್ಪನ್ನದೋಮನಸ್ಸೋ. ಕಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಏವಂ ದುಕ್ಖೀ ದುಮ್ಮನೋ ಜಾತೋತಿ? ಖತ್ತಿಯಪಬ್ಬಜಿತೋ ಹೇಸ, ತೇನ ನಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ದುಪಟ್ಟಸಾಟಕಂ ನಿವಾಸಾಪೇತ್ವಾ ವರಚೀವರಂ ಪಾರುಪೇತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಅಞ್ಜೇತ್ವಾ ಮನೋಸಿಲಾತೇಲೇನ ಸೀಸಂ ಮಕ್ಖೇಸುಂ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂಸು ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಗತೇಸು ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ವಿವಿತ್ತೋಕಾಸೇ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ಭೋಜನಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಪೀಠಂ ಆರುಹಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ದಿಸಾವಚರಾ ಆಗನ್ತುಕಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಿನಾವ ನೀಹಾರೇನ ರಜೋಕಿಣ್ಣೇಹಿ ಗತ್ತೇಹಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಸಬಲಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ. ಭಣ್ಡಕಂ ತಾವ ಠಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಭೋಜನಸಾಲಂ ಅಗಮಂಸು. ಸೋ ತೇಸು ಮಹಾಥೇರೇಸು ಆಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ನಿಚ್ಚಲೋ ನಿಸೀದಿಯೇವ. ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಪಾದವತ್ತಂ ಕರೋಮ, ತಾಲವಣ್ಟೇನ ಬೀಜಾಮಾ’’ತಿ ಆಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ‘‘ಕತಿವಸ್ಸತ್ಥಾ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಮಯಂ ಅವಸ್ಸಿಕಾ. ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಕತಿವಸ್ಸತ್ಥಾ’’ತಿ? ವುತ್ತೇ, ‘‘ಮಯಂ ಅಜ್ಜ ಪಬ್ಬಜಿತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಧುನಾ ಛಿನ್ನಚೂಳೋಸಿ, ಅಜ್ಜಾಪಿ ತೇ ಸೀಸಮೂಲೇ ಊಕಾಗನ್ಧೋ ವಾಯತಿಯೇವ, ತ್ವಂ ನಾಮ ಏತ್ತಕೇಸು ವುಡ್ಢತರೇಸು ವತ್ತಂ ಆಪುಚ್ಛನ್ತೇಸು ನಿಸ್ಸದ್ದೋ ನಿಚ್ಚಲೋ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಅಪಚಿತಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ತೇ ನತ್ಥಿ, ಕಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋಸೀ’’ತಿ? ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ತಂ ವಾಚಾಸತ್ತೀಹಿ ಪಹರನ್ತಾ ‘‘ಕಿಂ ತ್ವಂ ಇಣಟ್ಟೋ ವಾ ಭಯಟ್ಟೋ ವಾ ಜೀವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ? ಆಹಂಸು. ಸೋ ಏಕಮ್ಪಿ ಥೇರಂ ಓಲೋಕೇಸಿ, ತೇನ ‘‘ಕಿಂ ಮಂ ಓಲೋಕೇಸಿ ಮಹಲ್ಲಕಾ’’ತಿ? ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞಂ ಓಲೋಕೇಸಿ, ತೇನಪಿ ತಥೇವ ವುತ್ತೇ ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಇಮೇ ಮಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ವಾಚಾಸತ್ತೀಹಿ ವಿಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ ಖತ್ತಿಯಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಅಕ್ಖೀಸು ಮಣಿವಣ್ಣಾನಿ ಅಸ್ಸೂನಿ ಸಞ್ಚರಿಂಸು. ತತೋ ನೇ ಆಹ – ‘‘ಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ ‘ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಾ’ತಿ? ಅಮ್ಹೇ ಮಞ್ಞಸಿ ಗಿಹಿಬ್ಯಞ್ಜನಭಟ್ಠಕಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಮ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಭಾತು ಸನ್ತಿಕೇ ಆಗತಾ ತುಮ್ಹೇ, ಯದಿ ಏವಂ ಇದಾನಿ ವೋ ಆಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಗಮನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಿ ಇಮಿನಾವ ನೀಹಾರೇನ ಗತೇ ಸತ್ಥಾ ಏತೇ ನ ನೀಹರಾಪೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದುಕ್ಖೀ ದುಮ್ಮನೋ ಅಸ್ಸೂನಿ ಪವತ್ತಯಮಾನೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಏಸ ಏವಂ ಜಾತೋತಿ.

ವಾಚಾಸನ್ನಿತೋದಕೇನಾತಿ ವಚನಪತೋದೇನ. ಸಞ್ಜಮ್ಭರಿಮಕಂಸೂತಿ ಸಞ್ಜಮ್ಭರಿತಂ ನಿರನ್ತರಂ ಫುಟಂ ಅಕಂಸು, ಉಪರಿ ವಿಜ್ಝಿಂಸೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವತ್ತಾತಿ ಪರೇ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ವದತಿಯೇವ. ನೋ ಚ ವಚನಕ್ಖಮೋತಿ ಪರೇಸಂ ವಚನಂ ಖಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಇದಾನಿ ತಾವ ತ್ವಂ ಇಮಿನಾ ಕೋಪೇನ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತವಾಚಾಸನ್ನಿತೋದಕೇನ ವಿದ್ಧೋ. ಅತೀತೇ ಪನ ರಟ್ಠತೋ ಚ ಪಬ್ಬಾಜಿತೋತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಕತರಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಭಗವಾ’’ತಿ? ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಯಾಚಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ಅಥೇಕೋ ಜಾತಿಮಾ, ಏಕೋ ಮಾತಙ್ಗೋತಿ ದ್ವೇ ಇಸಯೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಅಗಮಂಸು. ತೇಸು ಜಾತಿಮಾ ಪುರೇತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಕಾರಸಾಲಾಯಂ ನಿಸೀದಿ. ಮಾತಙ್ಗೋ ತಾಪಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಓಕಾಸಂ ಯಾಚಿ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ‘‘ಅತ್ಥೇತ್ಥ ಪಠಮತರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ತಂ ಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಲಾಯ ದ್ವಾರಮೂಲೇ ಠತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಆಚರಿಯ ಏಕರತ್ತಿವಾಸಾಯ ಓಕಾಸಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಪವಿಸ, ಭೋ’’ತಿ. ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ, ‘‘ಭೋ, ಕಿಂ ಗೋತ್ತೋಸೀ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಚಣ್ಡಾಲಗೋತ್ತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತುಂ, ಏಕಮನ್ತಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ. ಸೋ ಚ ತತ್ಥೇವ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಜಾತಿಮಾ ದ್ವಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಇತರೋ ಪಸ್ಸಾವತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ತಂ ಉರಸ್ಮಿಂ ಅಕ್ಕಮಿ. ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ? ‘‘ಅಹಂ ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ರೇ ಚಣ್ಡಾಲ, ಕಿಂ ಅಞ್ಞತೋ ಮಗ್ಗಂ ನ ಪಸ್ಸಸಿ? ಅಥ ಮೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಕ್ಕಮಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಚರಿಯ, ಅದಿಸ್ವಾ ಮೇ ಅಕ್ಕನ್ತೋಸಿ, ಖಮ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಮಹಾಪುರಿಸೇ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಇತೋವ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋಪಿ ‘‘ಆಚರಿಯೋ ಇತೋ ಸೀಸಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ, ಪಾದಸಮೀಪೇನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪವಿಸನ್ತೋ ಪುನ ಉರಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅಕ್ಕಮಿ. ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ? ‘‘ಅಹಂ ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಪಠಮಂ ತಾವ ತೇ ಅಜಾನನ್ತೇನ ಕತಂ, ಇದಾನಿ ಮಂ ಘಟೇನ್ತೋವ ಅಕಾಸಿ, ಸೂರಿಯೇ ತೇ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಸತ್ತಧಾ ಮುದ್ಧಾ ಫಲತೂ’’ತಿ ಸಪಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ಪುರೇಅರುಣೇಯೇವ ಸೂರಿಯಂ ಗಣ್ಹಿ, ನಾಸ್ಸ ಉಗ್ಗನ್ತುಂ ಅದಾಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಯೋ ಚ ಪಬುಜ್ಝಿಂಸು.

ಮನುಸ್ಸಾ ರಾಜಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ಸಕಲನಗರೇ ಅಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ನ ಚ ಅರುಣುಗ್ಗಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಕಿನ್ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ? ತೇನ ಹಿ ನಗರಂ ಪರಿವೀಮಂಸಥಾತಿ. ತೇ ಪರಿವೀಮಂಸನ್ತಾ ಕುಮ್ಭಕಾರಸಾಲಾಯಂ ದ್ವೇ ತಾಪಸೇ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಇಮೇಸಂ ಏತಂ ಕಮ್ಮಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಞ್ಞಾ ಚ ‘‘ಪುಚ್ಛಥ ನೇ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಜಾತಿಮನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಕತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ನ ಮಯಾ ಕತಂ, ಏಸ ಪನ ಕೂಟಜಟಿಲೋ ಛವೋ ಅನನ್ತಮಾಯೋ, ತಂ ಪುಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ತೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅನ್ಧಕಾರಂ ಕತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಆಮ ಅಯಂ ಆಚರಿಯೋ ಮಂ ಅಭಿಸಪಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಯಾ ಕತ’’ನ್ತಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕತಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಇಮಿನಾ ಅಭಿಸಪಿತೋಮ್ಹಿ, ಸಚೇ ಮಂ ಏಸೋ ಖಮಾಪೇಸ್ಸತಿ, ಸೂರಿಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಖಮಾಪೇಥ, ಭನ್ತೇ, ಏತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಇತರೋ ‘‘ಮಾದಿಸೋ ಜಾತಿಮಾ ಕಿಂ ಏವರೂಪಂ ಚಣ್ಡಾಲಂ ಖಮಾಪೇಸ್ಸತಿ? ನ ಖಮಾಪೇಮೀ’’ತಿ.

ಅಥ ನಂ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ನ ಕಿಂ ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಖಮಾಪೇಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ವತ್ವಾ ಹತ್ಥೇಸು ಚ ಪಾದೇಸು ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಖಮಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋ ನಿಸ್ಸದ್ದೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಪುನಪಿ ನಂ ‘‘ಖಮಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತತೋ ‘‘ಖಮ ಮಯ್ಹಂ, ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ‘‘ಅಹಂ ತಾವ ತುಯ್ಹಂ ಖಮಿತ್ವಾ ಸೂರಿಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸೂರಿಯೇ ಪನ ಉಗ್ಗತೇ ತವ ಸೀಸಂ ಸತ್ತಧಾ ಫಲಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸೀಸಪ್ಪಮಾಣಂ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಂ ಮತ್ಥಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಏತಂ ನದಿಯಾ ಗಲಪ್ಪಮಾಣೇ ಉದಕೇ ಠಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಥಾ ಅಕಂಸು. ಏತ್ತಾವತಾ ಸರಟ್ಠಕಂ ರಾಜಬಲಂ ಸನ್ನಿಪತಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಸೂರಿಯಂ ಮುಞ್ಚಿ. ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಂ ಪಹರಿ. ಸೋ ಸತ್ತಧಾ ಭಿಜ್ಜಿ. ತಾವದೇವ ಸೋ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕೇನ ತಿತ್ಥೇನ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ. ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ವತ್ಥುಂ ಆಹರಿತ್ವಾ, ‘‘ಇದಾನಿ ತಾವ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪರಿಭಾಸಂ ಲಭಸಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಇಮಂ ಕೋಧಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ರಟ್ಠತೋ ಪಬ್ಬಾಜಿತೋ’’ತಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಅಥ ನಂ ಓವದನ್ತೋ ನ ಖೋ ತೇ ತಂ ತಿಸ್ಸ ಪತಿರೂಪನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ನವಮಂ.