೧೦. ಭಿಕ್ಖುಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಕೋಲಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೫. ಭಿಕ್ಖುಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮೇ, ಆವುಸೋತಿ ಸಾವಕಾನಂ ಆಲಾಪೋ. ಬುದ್ಧಾ ಹಿ ಭಗವನ್ತೋ ಸಾವಕೇ ಆಲಪನ್ತಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಆಲಪನ್ತಿ, ಸಾವಕಾ ಪನ ‘‘ಬುದ್ಧೇಹಿ ಸದಿಸಾ ಮಾ ಹೋಮಾ’’ತಿ, ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ಪಠಮಂ ವತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಭಣನ್ತಿ. ಬುದ್ಧೇಹಿ ಚ ಆಲಪಿತೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ, ‘‘ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪಟಿವಚನಂ ದೇತಿ ಸಾವಕೇಹಿ, ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ದುತಿಯಜ್ಝಾನೇ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಯೇಸಂ ನಿರೋಧಾ ಸದ್ದಾಯತನಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯದೇತಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ನಾಮ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅರಿಯಾನಂ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ’’ತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಧಮ್ಮೀ ವಾ ಕಥಾ ಅರಿಯೋ ವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರೋಪಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀನಿಪಿ ಅರಿಯೋ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತಾನಿ.

ವಿತಕ್ಕಸಹಗತಾತಿ ವಿತಕ್ಕಾರಮ್ಮಣಾ. ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾತಿ ಸಞ್ಞಾ ಚ ಮನಸಿಕಾರೋ ಚ. ಸಮುದಾಚರನ್ತೀತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಂ ನ ಪಗುಣಂ. ಅಥಸ್ಸ ತತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ ನ ಸನ್ತತೋ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು. ಇಚ್ಚಸ್ಸ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಮ್ಪಿ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾಪಿ ಹಾನಭಾಗಿಯಾವ ಅಹೇಸುಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಸಣ್ಠಪೇಹೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಠಪೇಹಿ. ಏಕೋದಿಭಾವಂ ಕರೋಹೀತಿ ಏಕಗ್ಗಂ ಕರೋಹಿ. ಸಮಾದಹಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಆದಹ ಆರೋಪೇಹಿ. ಮಹಾಭಿಞ್ಞತನ್ತಿ ಛಳಭಿಞ್ಞತಂ. ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸತ್ತ ದಿವಸೇ ಥೇರಸ್ಸ ಹಾನಭಾಗಿಯಂ ಸಮಾಧಿಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಛಳಭಿಞ್ಞತಂ ಪಾಪೇಸಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಉಪತಿಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೬. ದುತಿಯೇ ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇದಂ ಅತಿಉಳಾರಮ್ಪಿ ಸತ್ತಂ ವಾ ಸಙ್ಖಾರಂ ವಾ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸತ್ಥುಪಿ ಖೋತಿ ಇದಂ ಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸತ್ಥರಿ ಅಧಿಮತ್ತೋ ಛನ್ದೋ ಚ ಪೇಮಞ್ಚ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಸತ್ಥು ವಿಪರಿಣಾಮೇನಪಿ ಸೋಕಾದಯೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಜಾನನತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛತಿ? ದೀಘರತ್ತನ್ತಿ ಸೂಕರಖತಲೇಣದ್ವಾರೇ ದೀಘನಖಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ವೇದನಾಪರಿಗ್ಗಹಸುತ್ತನ್ತಂ ದೇಸಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ದಿವಸೇ ಥೇರಸ್ಸ ಇಮೇ ವಟ್ಟಾನುಗತಕಿಲೇಸಾ ಸಮೂಹತಾತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಘಟಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೭. ತತಿಯೇ ಏಕವಿಹಾರೇತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭೇ. ತದಾ ಕಿರ ಬಹೂ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಪರಿವೇಣಗ್ಗೇನ ವಾ ವಿಹಾರಗ್ಗೇನ ವಾ ಸೇನಾಸನೇಸು ಅಪಾಪುಣನ್ತೇಸು ದ್ವಿನ್ನಂ ಥೇರಾನಂ ಏಕೋ ಗಬ್ಭೋ ಸಮ್ಪತ್ತೋ. ತೇ ದಿವಾ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೇಸು ಠಾನೇಸು ನಿಸೀದನ್ತಿ, ರತ್ತಿಂ ಪನ ನೇಸಂ ಅನ್ತರೇ ಚೀವರಸಾಣಿಂ ಪಸಾರೇನ್ತಿ. ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಪತ್ತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ನಿಸೀದನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕವಿಹಾರೇ’’ತಿ. ಓಳಾರಿಕೇನಾತಿ ಇದಂ ಓಳಾರಿಕಾರಮ್ಮಣತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುದಿಬ್ಬಸೋತಧಾತುವಿಹಾರೇನ ಹಿ ಸೋ ವಿಹಾಸಿ, ತೇಸಞ್ಚ ರೂಪಾಯತನಸದ್ದಾಯತನಸಙ್ಖಾತಂ ಓಳಾರಿಕಂ ಆರಮ್ಮಣಂ. ಇತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಸ್ಸ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ದಿಬ್ಬಾಯ ಚ ಸೋತಧಾತುಯಾ ಸದ್ದಸ್ಸ ಸುತತ್ತಾ ಸೋ ವಿಹಾರೋ ಓಳಾರಿಕೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ವಿಸುಜ್ಝೀತಿ ಭಗವತೋ ರೂಪದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ವಿಸುದ್ಧಂ ಅಹೋಸಿ. ದಿಬ್ಬಾ ಚ ಸೋತಧಾತೂತಿ ಸಾಪಿ ಭಗವತೋ ಸದ್ದಸುಣನತ್ಥಂ ವಿಸುಜ್ಝಿ. ಭಗವತೋಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ರೂಪದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚೇವ ಸದ್ದಸುಣನತ್ಥಞ್ಚ ತದುಭಯಂ ವಿಸುಜ್ಝಿ. ತದಾ ಕಿರ ಥೇರೋ ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ಏತರಹಿ ಸತ್ಥಾ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಆಲೋಕಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಜೇತವನೇ ವಿಹಾರೇ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ಸದ್ದಂ ಸುಣಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ತಥೇವ ಅಕಾಸಿ. ಏವಂ ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು ಚೇವ, ಸದ್ದಞ್ಚ ಅಸ್ಸೋಸುಂ.

ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣವೀರಿಯೋ ಪಗ್ಗಹಿತವೀರಿಯೋ. ಯಾವದೇವ ಉಪನಿಕ್ಖೇಪನಮತ್ತಾಯಾತಿ ತಿಯೋಜನಸಹಸ್ಸವಿತ್ಥಾರಸ್ಸ ಹಿಮವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಪಿತಾ ಸಾಸಪಮತ್ತಾ ಪಾಸಾಣಸಕ್ಖರಾ ‘‘ಹಿಮವಾ ನು ಖೋ ಮಹಾ, ಅಯಂ ನು ಖೋ ಪಾಸಾಣಸಕ್ಖರಾ’’ತಿ ಏವಂ ಯಾವ ಉಪನಿಕ್ಖೇಪನಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಾಯ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪರತೋಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಆಯುಕಪ್ಪಂ. ಲೋಣಘಟಾಯಾತಿ ಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಆಧಾರಕಂ ಕತ್ವಾ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತಾಯ ಲೋಣಚಾಟಿಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಇಮೇ ಪನ ಥೇರಾ ಉಪಮಂ ಆಹರನ್ತಾ ಸರಿಕ್ಖಕೇನೇವ ಚ ವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣೇನ ಚ ಆಹರಿಂಸು. ಕಥಂ? ಅಯಞ್ಹಿ ಇದ್ಧಿ ನಾಮ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಟ್ಠೇನ ಚೇವ ವಿಪುಲಟ್ಠೇನ ಚ ಹಿಮವನ್ತಸದಿಸಾ, ಪಞ್ಞಾ ಚತುಭೂಮಕಧಮ್ಮೇ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತಟ್ಠೇನ ಸಬ್ಬಬ್ಯಞ್ಜನೇಸು ಅನುಪವಿಟ್ಠಲೋಣರಸಸದಿಸಾ. ಏವಂ ತಾವ ಸರಿಕ್ಖಕಟ್ಠೇನ ಆಹರಿಂಸು. ಸಮಾಧಿಲಕ್ಖಣಂ ಪನ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಿಭೂತಂ ಪಾಕಟಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಇದ್ಧಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಭಗವತಾ ಪನ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಇದ್ಧಿಮನ್ತಾನಂ ಯದಿದಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ’’ತಿ ಅಯಮೇವ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ. ವಿಪಸ್ಸನಾಲಕ್ಖಣಂ ಪನ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಿಭೂತಂ ಪಾಕಟಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸಾಪಿ ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ, ಭಗವತಾ ಪನ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮಹಾಪಞ್ಞಾನಂ ಯದಿದಂ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೧೮೯) ಅಯಮೇವ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಏತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಧುರಂ ನ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಏವಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣೇನ ಆಹರಿಂಸು. ಸಮಾಧಿಲಕ್ಖಣಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗತೋ, ವಿಪಸ್ಸನಾಲಕ್ಖಣೇ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ, ದ್ವೀಸುಪಿ ಏತೇಸು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ನವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೮. ಚತುತ್ಥೇ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋತಿ ನಿರುಸ್ಸುಕ್ಕೋ. ಸಙ್ಕಸಾಯತೀತಿ ವಿಹರತಿ. ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚನ್ತಿ ಚೀವರೇ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ. ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನನ್ತಿ ಅಭಿಚಿತ್ತಂ ಉತ್ತಮಚಿತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಿತಾನಂ. ನಿಕಾಮಲಾಭೀತಿ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಸಮಾಪಜ್ಜನಸಮತ್ಥತಾಯ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ. ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀತಿ ಝಾನಪಾರಿಪನ್ಥಿಕೇ ಸುಖೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನಸಮತ್ಥತಾಯ ಅದುಕ್ಖಲಾಭೀ. ಅಕಸಿರಲಾಭೀತಿ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವುಟ್ಠಾನಸಮತ್ಥತಾಯ ವಿಪುಲಲಾಭೀ, ಪಗುಣಜ್ಝಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಿಥಿಲಮಾರಬ್ಭಾತಿ ಸಿಥಿಲವೀರಿಯಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಸುಜಾತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೯. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಭಿರೂಪೋತಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ರೂಪಾನಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತರೂಪೋ. ದಸ್ಸನೀಯೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಯುತ್ತೋ. ಪಾಸಾದಿಕೋತಿ ದಸ್ಸನೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ. ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯಾತಿ ಛವಿವಣ್ಣಸುನ್ದರತಾಯ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೦. ಛಟ್ಠೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣನ್ತಿ ವಿರೂಪಸರೀರವಣ್ಣಂ. ಓಕೋಟಿಮಕನ್ತಿ ರಸ್ಸಂ. ಪರಿಭೂತರೂಪನ್ತಿ ಪಮಾಣವಸೇನ ಪರಿಭೂತಜಾತಿಕಂ. ತಂ ಕಿರ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ‘‘ಆವುಸೋ ಭದ್ದಿಯ, ಆವುಸೋ, ಭದ್ದಿಯಾ’’ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಕೀಳನ್ತಿ ಆಕಡ್ಢನ್ತಿ ಪರಿಕಡ್ಢನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರಿಭೂತರೂಪ’’ನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇಸ ಏವರೂಪೋ ಜಾತೋ? ಅಯಂ ಕಿರ ಅತೀತೇ ಏಕೋ ಮಹಾರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಸ ಮಹಲ್ಲಕಾ ಚ ಮಹಲ್ಲಕಿತ್ಥಿಯೋ ಚ ಪಟಿಕೂಲಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸೋ ಸಚೇ ಮಹಲ್ಲಕೇ ಪಸ್ಸತಿ, ತೇಸಂ ಚೂಳಂ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ಕಚ್ಛಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಯಥಾರುಚಿ ಕೀಳಾಪೇತಿ. ಮಹಲ್ಲಕಿತ್ಥಿಯೋಪಿ ದಿಸ್ವಾ ತಾಸಮ್ಪಿ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಯಥಾರುಚಿ ಕೀಳಾಪೇತಿ. ತೇಸಂ ಪುತ್ತಧೀತಾದೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಮಹಾಸಾರಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ಪಾಪಕಿರಿಯಾ ಪಥವಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಛದೇವಲೋಕೇ ಏಕಕೋಲಾಹಲಂ ಅಕಾಸಿ.

ಅಥ ಸಕ್ಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಅನ್ಧಬಾಲೋ ಮಹಾಜನಂ ವಿಹೇಠೇತಿ, ಕರಿಸ್ಸಾಮಿಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಹ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಮಹಲ್ಲಕಗಾಮಿಯವಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಯಾನಕೇ ಏಕಂ ತಕ್ಕಚಾಟಿಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಯಾನಂ ಪೇಸೇನ್ತೋ ನಗರಂ ಪವಿಸತಿ. ರಾಜಾಪಿ ಹತ್ಥಿಂ ಆರುಯ್ಹ ನಗರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ ಮಹಲ್ಲಕೋ ತಕ್ಕಯಾನಕೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಭಿಮುಖೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ವಾರೇಥ ವಾರೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಮನುಸ್ಸಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪಕ್ಖನ್ದನ್ತಾಪಿ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಸಕ್ಕೋ ಹಿ ‘‘ರಾಜಾವ ಮಂ ಪಸ್ಸತು, ಮಾ ಅಞ್ಞೇ’’ತಿ ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿ. ಅಥ ತೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ‘‘ಕಹಂ, ದೇವ, ಕಹಂ ದೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತೇಸು ಏವ ರಾಜಾ ಸಹ ಹತ್ಥಿನಾ ವಚ್ಛೋ ವಿಯ ಧೇನುಯಾ ಯಾನಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾವಿಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ತಕ್ಕಚಾಟಿಂ ಭಿನ್ದಿ.

ರಾಜಾ ಸೀಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಕ್ಕೇನ ಕಿಲಿನ್ನಸರೀರೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಸರೀರಂ ಉಬ್ಬಟ್ಟಾಪೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ನ್ಹತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಸರೀರೋ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಪುನ ತಂ ಅದ್ದಸ. ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠಮಹಲ್ಲಕೋ ಪುನ ದಿಸ್ಸತಿ. ವಾರೇಥ ವಾರೇಥ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಕಹಂ, ದೇವ, ಕಹಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಧಾವಿಂಸು. ಸೋ ಪಠಮವಿಪ್ಪಕಾರಮೇವ ಪುನ ಪಾಪುಣಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕ್ಕೋ ಗೋಣೇ ಚ ಯಾನಞ್ಚ ಅನ್ತರಧಾಪೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಆಹ, ‘‘ಅನ್ಧಬಾಲ, ತ್ವಂ ಮಯಿ ತಕ್ಕವಾಣಿಜಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕರೋಸಿ, ಸಕ್ಕೋಹಂ ದೇವರಾಜಾ, ‘‘ತವೇತಂ ಪಾಪಕಿರಿಯಂ ನಿವಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗತೋ, ‘‘ಮಾ ಪುನ ಏವರೂಪಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮೇನ ಸೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ವಿಪಸ್ಸೀಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪನೇಸ ಚಿತ್ತಪತ್ತಕೋಕಿಲೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಖೇಮೇ ಮಿಗದಾಯೇ ವಸನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಧುರಂ ಅಮ್ಬಫಲಂ ತುಣ್ಡೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರಂ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ರಿತ್ತಕೋ ತಥಾಗತಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ. ಅಜ್ಜ ಪನ ಮೇ ಇಮಂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಅತ್ಥಿ, ದಸಬಲಸ್ಸ ತಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಓತರಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಚರತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಸೋ ಪತ್ತಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ. ಕೋಕಿಲೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ. ಕೋಕಿಲೋ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಗುಣೇ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಾವಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಪೀತಿಸುಖೇನೇವ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮೇನ ಸರೋ ಮಧುರೋ ಅಹೋಸಿ.

ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪನ ಚೇತಿಯೇ ಆರದ್ಧೇ ‘‘ಕಿಂಪಮಾಣಂ ಕರೋಮ? ಸತ್ತಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ. ಅತಿಮಹನ್ತಂ ಏತಂ, ಛಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ ಕರೋಮ. ಇದಮ್ಪಿ ಅತಿಮಹನ್ತಂ, ಪಞ್ಚಯೋಜನಂ ಕರೋಮ, ಚತುಯೋಜನಂ, ತಿಯೋಜನಂ, ದ್ವಿಯೋಜನ’’ನ್ತಿ. ಅಯಂ ತದಾ ಜೇಟ್ಠಕವಡ್ಢಕೀ ಹುತ್ವಾ, ‘‘ಏವಂ, ಭೋ, ಅನಾಗತೇ ಸುಖಪಟಿಜಗ್ಗಿತಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ರಜ್ಜುಂ ಆದಾಯ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಗಾವುತಮತ್ತಕೇ ಠತ್ವಾ, ‘‘ಏಕೇಕಂ ಮುಖಂ ಗಾವುತಂ ಹೋತು, ಚೇತಿಯಂ ಯೋಜನಾವಟ್ಟಂ ಯೋಜನುಬ್ಬೇಧಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ತಸ್ಸ ವಚನೇ ಅಟ್ಠಂಸು. ಚೇತಿಯಂ ಸತ್ತದಿವಸಸತ್ತಮಾಸಾಧಿಕೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಸಂವಚ್ಛರೇಹಿ ನಿಟ್ಠಿತಂ. ಇತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಅಕಾಸೀತಿ. ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಓಕೋಟಿಮಕೋ ಜಾತೋ.

ಹತ್ಥಯೋ ಪಸದಾ ಮಿಗಾತಿ ಹತ್ಥಿನೋ ಚ ಪಸದಮಿಗಾ ಚ. ನತ್ಥಿ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ತುಲ್ಯತಾತಿ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಕಾರಣಂ ಕಾಯಪಮಾಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ವಿಸಾಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೧. ಸತ್ತಮೇ ಪೋರಿಯಾ ವಾಚಾಯಾತಿ ಪುರವಾಸೀನಂ ನಗರಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾಚಾಸದಿಸಾಯ ಅಪರಿಹೀನಕ್ಖರಪದಾಯ ಮಧುರವಾಚಾಯ. ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅಸನ್ದಿದ್ಧಾಯ ಅಪಲಿಬುದ್ಧಾಯ, ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹೇಹಿ ಅನುಪಹತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನೇಲಗಲಾಯಾತಿ ಯಥಾ ದನ್ಧಮನುಸ್ಸಾ ಮುಖೇನ ಖೇಳಂ ಗಳನ್ತೇನ ವಾಚಂ ಭಾಸನ್ತಿ, ನ ಏವರೂಪಾಯ, ಅಥ ಖೋ ನಿದ್ದೋಸಾಯ ವಿಸದವಾಚಾಯ. ಪರಿಯಾಪನ್ನಾಯಾತಿ ಚತುಸಚ್ಚಪರಿಯಾಪನ್ನಾಯ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಾಯ. ಅನಿಸ್ಸಿತಾಯಾತಿ ವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ಅಕಥಿತಾಯ. ಧಮ್ಮೋ ಹಿ ಇಸಿನಂ ಧಜೋತಿ ನವವಿಧಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಇಸೀನಂ ಧಜೋ ನಾಮಾತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ನನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೨. ಅಟ್ಠಮೇ ಆಕೋಟಿತಪಚ್ಚಾಕೋಟಿತಾನೀತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ಪಾಣಿನಾ ವಾ ಮುಗ್ಗರೇನ ವಾ ಆಕೋಟನೇನ ಆಕೋಟಿತಾನಿ, ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಆಕೋಟನೇನ ಪಚ್ಚಾಕೋಟಿತಾನಿ. ಅಞ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಅಞ್ಜನೇನ ಪೂರೇತ್ವಾ. ಅಚ್ಛಂ ಪತ್ತನ್ತಿ ವಿಪ್ಪಸನ್ನವಣ್ಣಂ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಥೇರೋ ಏವಮಕಾಸೀತಿ? ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಜಾನನತ್ಥಂ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಸಚೇ ಸತ್ಥಾ ‘ಸೋಭತಿ ವತ ಮೇ ಅಯಂ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಿಕೋ’ತಿ ವಕ್ಖತಿ, ಯಾವಜೀವಂ ಇಮಿನಾ ವಾಕಾರೇನ ಚರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ಏತ್ಥ ದೋಸಂ ದಸ್ಸತಿ, ಇಮಂ ಆಕಾರಂ ಪಹಾಯ ಸಙ್ಕಾರಚೋಳಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ ಧಾರೇನ್ತೋ ಪರಿಯನ್ತಸೇನಾಸನೇ ವಸನ್ತೋ ಚರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಸ್ಸಸೀತಿ ಭವಿಸ್ಸಸಿ.

ಅಞ್ಞಾತುಞ್ಛೇನಾತಿ ಅಭಿಲಕ್ಖಿತೇಸು ಇಸ್ಸರಜನಗೇಹೇಸು ಕಟುಕಭಣ್ಡಸಮ್ಭಾರಂ ಸುಗನ್ಧಂ ಭೋಜನಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಸ್ಸ ಉಞ್ಛೋ ಞಾತುಞ್ಛೋ ನಾಮ. ಘರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪನ ದ್ವಾರೇ ಠಿತೇನ ಲದ್ಧಂ ಮಿಸ್ಸಕಭೋಜನಂ ಅಞ್ಞಾತುಞ್ಛೋ ನಾಮ. ಅಯಮಿಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಕಾಮೇಸು ಅನಪೇಕ್ಖಿನನ್ತಿ ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮೇಸು ನಿರಪೇಕ್ಖಂ. ಆರಞ್ಞಿಕೋ ಚಾತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಮಾದಾನವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ. ಕಾಮೇಸು ಚ ಅನಪೇಕ್ಖೋತಿ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ದೇವಲೋಕೇ ಅಚ್ಛರಾಯೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಆಗತೇನ ಅಪರಭಾಗೇ ಕಥಿತಂ. ಇಮಸ್ಸ ಕಥಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಥೇರೋ ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಜಾತೋ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ತಿಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೩. ನವಮೇ ದುಮ್ಮನೋತಿ ಉಪ್ಪನ್ನದೋಮನಸ್ಸೋ. ಕಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಏವಂ ದುಕ್ಖೀ ದುಮ್ಮನೋ ಜಾತೋತಿ? ಖತ್ತಿಯಪಬ್ಬಜಿತೋ ಹೇಸ, ತೇನ ನಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ದುಪಟ್ಟಸಾಟಕಂ ನಿವಾಸಾಪೇತ್ವಾ ವರಚೀವರಂ ಪಾರುಪೇತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಅಞ್ಜೇತ್ವಾ ಮನೋಸಿಲಾತೇಲೇನ ಸೀಸಂ ಮಕ್ಖೇಸುಂ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂಸು ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಗತೇಸು ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ವಿವಿತ್ತೋಕಾಸೇ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ಭೋಜನಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಪೀಠಂ ಆರುಹಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ದಿಸಾವಚರಾ ಆಗನ್ತುಕಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಿನಾವ ನೀಹಾರೇನ ರಜೋಕಿಣ್ಣೇಹಿ ಗತ್ತೇಹಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಸಬಲಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ. ಭಣ್ಡಕಂ ತಾವ ಠಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಭೋಜನಸಾಲಂ ಅಗಮಂಸು. ಸೋ ತೇಸು ಮಹಾಥೇರೇಸು ಆಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ನಿಚ್ಚಲೋ ನಿಸೀದಿಯೇವ. ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಪಾದವತ್ತಂ ಕರೋಮ, ತಾಲವಣ್ಟೇನ ಬೀಜಾಮಾ’’ತಿ ಆಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ‘‘ಕತಿವಸ್ಸತ್ಥಾ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಮಯಂ ಅವಸ್ಸಿಕಾ. ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಕತಿವಸ್ಸತ್ಥಾ’’ತಿ? ವುತ್ತೇ, ‘‘ಮಯಂ ಅಜ್ಜ ಪಬ್ಬಜಿತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಧುನಾ ಛಿನ್ನಚೂಳೋಸಿ, ಅಜ್ಜಾಪಿ ತೇ ಸೀಸಮೂಲೇ ಊಕಾಗನ್ಧೋ ವಾಯತಿಯೇವ, ತ್ವಂ ನಾಮ ಏತ್ತಕೇಸು ವುಡ್ಢತರೇಸು ವತ್ತಂ ಆಪುಚ್ಛನ್ತೇಸು ನಿಸ್ಸದ್ದೋ ನಿಚ್ಚಲೋ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಅಪಚಿತಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ತೇ ನತ್ಥಿ, ಕಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋಸೀ’’ತಿ? ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ತಂ ವಾಚಾಸತ್ತೀಹಿ ಪಹರನ್ತಾ ‘‘ಕಿಂ ತ್ವಂ ಇಣಟ್ಟೋ ವಾ ಭಯಟ್ಟೋ ವಾ ಜೀವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ? ಆಹಂಸು. ಸೋ ಏಕಮ್ಪಿ ಥೇರಂ ಓಲೋಕೇಸಿ, ತೇನ ‘‘ಕಿಂ ಮಂ ಓಲೋಕೇಸಿ ಮಹಲ್ಲಕಾ’’ತಿ? ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞಂ ಓಲೋಕೇಸಿ, ತೇನಪಿ ತಥೇವ ವುತ್ತೇ ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಇಮೇ ಮಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ವಾಚಾಸತ್ತೀಹಿ ವಿಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ ಖತ್ತಿಯಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಅಕ್ಖೀಸು ಮಣಿವಣ್ಣಾನಿ ಅಸ್ಸೂನಿ ಸಞ್ಚರಿಂಸು. ತತೋ ನೇ ಆಹ – ‘‘ಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ ‘ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಾ’ತಿ? ಅಮ್ಹೇ ಮಞ್ಞಸಿ ಗಿಹಿಬ್ಯಞ್ಜನಭಟ್ಠಕಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಮ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಭಾತು ಸನ್ತಿಕೇ ಆಗತಾ ತುಮ್ಹೇ, ಯದಿ ಏವಂ ಇದಾನಿ ವೋ ಆಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಗಮನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಿ ಇಮಿನಾವ ನೀಹಾರೇನ ಗತೇ ಸತ್ಥಾ ಏತೇ ನ ನೀಹರಾಪೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದುಕ್ಖೀ ದುಮ್ಮನೋ ಅಸ್ಸೂನಿ ಪವತ್ತಯಮಾನೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಏಸ ಏವಂ ಜಾತೋತಿ.

ವಾಚಾಸನ್ನಿತೋದಕೇನಾತಿ ವಚನಪತೋದೇನ. ಸಞ್ಜಮ್ಭರಿಮಕಂಸೂತಿ ಸಞ್ಜಮ್ಭರಿತಂ ನಿರನ್ತರಂ ಫುಟಂ ಅಕಂಸು, ಉಪರಿ ವಿಜ್ಝಿಂಸೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವತ್ತಾತಿ ಪರೇ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ವದತಿಯೇವ. ನೋ ಚ ವಚನಕ್ಖಮೋತಿ ಪರೇಸಂ ವಚನಂ ಖಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಇದಾನಿ ತಾವ ತ್ವಂ ಇಮಿನಾ ಕೋಪೇನ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತವಾಚಾಸನ್ನಿತೋದಕೇನ ವಿದ್ಧೋ. ಅತೀತೇ ಪನ ರಟ್ಠತೋ ಚ ಪಬ್ಬಾಜಿತೋತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಕತರಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಭಗವಾ’’ತಿ? ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಯಾಚಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ಅಥೇಕೋ ಜಾತಿಮಾ, ಏಕೋ ಮಾತಙ್ಗೋತಿ ದ್ವೇ ಇಸಯೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಅಗಮಂಸು. ತೇಸು ಜಾತಿಮಾ ಪುರೇತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಕಾರಸಾಲಾಯಂ ನಿಸೀದಿ. ಮಾತಙ್ಗೋ ತಾಪಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಓಕಾಸಂ ಯಾಚಿ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ‘‘ಅತ್ಥೇತ್ಥ ಪಠಮತರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ತಂ ಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಲಾಯ ದ್ವಾರಮೂಲೇ ಠತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಆಚರಿಯ ಏಕರತ್ತಿವಾಸಾಯ ಓಕಾಸಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಪವಿಸ, ಭೋ’’ತಿ. ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ, ‘‘ಭೋ, ಕಿಂ ಗೋತ್ತೋಸೀ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಚಣ್ಡಾಲಗೋತ್ತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತುಂ, ಏಕಮನ್ತಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ. ಸೋ ಚ ತತ್ಥೇವ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಜಾತಿಮಾ ದ್ವಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಇತರೋ ಪಸ್ಸಾವತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ತಂ ಉರಸ್ಮಿಂ ಅಕ್ಕಮಿ. ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ? ‘‘ಅಹಂ ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ರೇ ಚಣ್ಡಾಲ, ಕಿಂ ಅಞ್ಞತೋ ಮಗ್ಗಂ ನ ಪಸ್ಸಸಿ? ಅಥ ಮೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಕ್ಕಮಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಚರಿಯ, ಅದಿಸ್ವಾ ಮೇ ಅಕ್ಕನ್ತೋಸಿ, ಖಮ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಮಹಾಪುರಿಸೇ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಇತೋವ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋಪಿ ‘‘ಆಚರಿಯೋ ಇತೋ ಸೀಸಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ, ಪಾದಸಮೀಪೇನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪವಿಸನ್ತೋ ಪುನ ಉರಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅಕ್ಕಮಿ. ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ? ‘‘ಅಹಂ ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಪಠಮಂ ತಾವ ತೇ ಅಜಾನನ್ತೇನ ಕತಂ, ಇದಾನಿ ಮಂ ಘಟೇನ್ತೋವ ಅಕಾಸಿ, ಸೂರಿಯೇ ತೇ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಸತ್ತಧಾ ಮುದ್ಧಾ ಫಲತೂ’’ತಿ ಸಪಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ಪುರೇಅರುಣೇಯೇವ ಸೂರಿಯಂ ಗಣ್ಹಿ, ನಾಸ್ಸ ಉಗ್ಗನ್ತುಂ ಅದಾಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಯೋ ಚ ಪಬುಜ್ಝಿಂಸು.

ಮನುಸ್ಸಾ ರಾಜಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ಸಕಲನಗರೇ ಅಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ನ ಚ ಅರುಣುಗ್ಗಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಕಿನ್ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ? ತೇನ ಹಿ ನಗರಂ ಪರಿವೀಮಂಸಥಾತಿ. ತೇ ಪರಿವೀಮಂಸನ್ತಾ ಕುಮ್ಭಕಾರಸಾಲಾಯಂ ದ್ವೇ ತಾಪಸೇ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಇಮೇಸಂ ಏತಂ ಕಮ್ಮಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಞ್ಞಾ ಚ ‘‘ಪುಚ್ಛಥ ನೇ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಜಾತಿಮನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಕತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ನ ಮಯಾ ಕತಂ, ಏಸ ಪನ ಕೂಟಜಟಿಲೋ ಛವೋ ಅನನ್ತಮಾಯೋ, ತಂ ಪುಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ತೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅನ್ಧಕಾರಂ ಕತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಆಮ ಅಯಂ ಆಚರಿಯೋ ಮಂ ಅಭಿಸಪಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಯಾ ಕತ’’ನ್ತಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕತಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಇಮಿನಾ ಅಭಿಸಪಿತೋಮ್ಹಿ, ಸಚೇ ಮಂ ಏಸೋ ಖಮಾಪೇಸ್ಸತಿ, ಸೂರಿಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಖಮಾಪೇಥ, ಭನ್ತೇ, ಏತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಇತರೋ ‘‘ಮಾದಿಸೋ ಜಾತಿಮಾ ಕಿಂ ಏವರೂಪಂ ಚಣ್ಡಾಲಂ ಖಮಾಪೇಸ್ಸತಿ? ನ ಖಮಾಪೇಮೀ’’ತಿ.

ಅಥ ನಂ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ನ ಕಿಂ ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಖಮಾಪೇಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ವತ್ವಾ ಹತ್ಥೇಸು ಚ ಪಾದೇಸು ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಖಮಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋ ನಿಸ್ಸದ್ದೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಪುನಪಿ ನಂ ‘‘ಖಮಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತತೋ ‘‘ಖಮ ಮಯ್ಹಂ, ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ‘‘ಅಹಂ ತಾವ ತುಯ್ಹಂ ಖಮಿತ್ವಾ ಸೂರಿಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸೂರಿಯೇ ಪನ ಉಗ್ಗತೇ ತವ ಸೀಸಂ ಸತ್ತಧಾ ಫಲಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸೀಸಪ್ಪಮಾಣಂ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಂ ಮತ್ಥಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಏತಂ ನದಿಯಾ ಗಲಪ್ಪಮಾಣೇ ಉದಕೇ ಠಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಥಾ ಅಕಂಸು. ಏತ್ತಾವತಾ ಸರಟ್ಠಕಂ ರಾಜಬಲಂ ಸನ್ನಿಪತಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಸೂರಿಯಂ ಮುಞ್ಚಿ. ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಂ ಪಹರಿ. ಸೋ ಸತ್ತಧಾ ಭಿಜ್ಜಿ. ತಾವದೇವ ಸೋ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕೇನ ತಿತ್ಥೇನ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ. ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ವತ್ಥುಂ ಆಹರಿತ್ವಾ, ‘‘ಇದಾನಿ ತಾವ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪರಿಭಾಸಂ ಲಭಸಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಇಮಂ ಕೋಧಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ರಟ್ಠತೋ ಪಬ್ಬಾಜಿತೋ’’ತಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಅಥ ನಂ ಓವದನ್ತೋ ನ ಖೋ ತೇ ತಂ ತಿಸ್ಸ ಪತಿರೂಪನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ನವಮಂ.

೧೦. ಥೇರನಾಮಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೪. ದಸಮೇ ವಣ್ಣವಾದೀತಿ ಆನಿಸಂಸವಾದೀ. ಯಂ ಅತೀತಂ ತಂ ಪಹೀನನ್ತಿ ಅತೀತೇ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೇ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನ ತಂ ಪಹೀನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅನಾಗತನ್ತಿ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ತತ್ಥ ಛನ್ದರಾಗಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸಬ್ಬಾಭಿಭುನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾ ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಯೋ ಚ ತಯೋ ಭವೇ ಚ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಠಿತಂ. ಸಬ್ಬವಿದುನ್ತಿ ತಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಸಬ್ಬಂ ವಿದಿತಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತಂ. ಸಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ತೇಸ್ವೇವ ಧಮ್ಮೇಸು ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಲೇಪೇಹಿ ಅನುಪಲಿತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಞ್ಜಹನ್ತಿ ತದೇವ ಸಬ್ಬಂ ತತ್ಥ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನ ಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತಂ. ತಣ್ಹಕ್ಖಯೇ ವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ತಣ್ಹಕ್ಖಯಸಙ್ಖಾತೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ತದಾರಮ್ಮಣಾಯ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತಂ. ದಸಮಂ.

೧೧. ಮಹಾಕಪ್ಪಿನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೫. ಏಕಾದಸಮೇ ಮಹಾಕಪ್ಪಿನೋತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಬಲಪ್ಪತ್ತೋ ಅಸೀತಿಮಹಾಸಾವಕಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಮಹಾಥೇರೋ. ಸೋ ಕಿರ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಕುಕ್ಕುಟವತೀನಗರೇ ತಿಯೋಜನಸತಿಕಂ ರಜ್ಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕತ್ತಾ ಪನ ತಥಾರೂಪಂ ಸಾಸನಂ ಸೋತುಂ ಓಹಿತಸೋತೋ ವಿಚರತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಅಮಚ್ಚಸಹಸ್ಸಪರಿವುತೋ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತದಾ ಚ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸತೋ ಜಙ್ಘವಾಣಿಜಾ ತಂ ನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಭಣ್ಡಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ, ‘‘ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಹತ್ಥಾ ರಾಜಕುಲದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ, ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ದ್ವಾರೇ ಠಿತಾ, ಪಟಿಹಾರಸ್ಸ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ಅಥ ರಞ್ಞೋ ನಿವೇದಿತೇ ರಾಜಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಾತಿತಪಣ್ಣಾಕಾರೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತೇ, ‘‘ತಾತಾ, ಕುತೋ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಸಾವತ್ಥಿತೋ ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಚ್ಚಿ ವೋ ರಟ್ಠಂ ಸುಭಿಕ್ಖಂ, ಧಮ್ಮಿಕೋ ರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದೇಸೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ದೇವ, ನ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಮುಖೇಹಿ ಕಥೇತು’’ನ್ತಿ. ರಾಜಾ ಸುವಣ್ಣಭಿಙ್ಗಾರೇನ ಉದಕಂ ದಾಪೇಸಿ. ತೇ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ದಸಬಲಾಭಿಮುಖಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇಸೇ ಬುದ್ಧರತನಂ ನಾಮ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ರಞ್ಞೋ ‘‘ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ವಚನೇ ಸುತಮತ್ತೇ ಸಕಲಸರೀರಂ ಫರಮಾನಾ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತತೋ ‘‘ಬುದ್ಧೋತಿ, ತಾತಾ, ವದಥಾ’’ತಿ? ಆಹ. ‘‘ಬುದ್ಧೋತಿ ದೇವ ವದಾಮಾ’’ತಿ. ಏವಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವದಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಬುದ್ಧೋತಿ ಪದಂ ಅಪರಿಮಾಣಂ, ನಾಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾ ಪರಿಮಾಣಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಸನ್ನೋ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ? ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ದೇವ ಧಮ್ಮರತನಂ ನಾಮ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ. ತಮ್ಪಿ ಸುತ್ವಾ ತಥೇವ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಮ್ಪಿ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ? ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಸಙ್ಘರತನಂ ದೇವ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ. ತಮ್ಪಿ ಸುತ್ವಾ ತಥೇವ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಮ್ಪಿ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ದಿನ್ನಭಾವಂ ಪಣ್ಣೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ, ‘‘ತಾತಾ, ದೇವಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ತೇಸು ಗತೇಸು ಅಮಚ್ಚೇ ಪುಚ್ಛಿ, ‘‘ತಾತಾ, ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ? ‘‘ದೇವ ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ಕತ್ತುಕಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಯಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಘರಂ ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಂ ವಾ ಅನಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಯೇ ಅಸ್ಸೇ ಆರುಯ್ಹ ಗತಾ, ತೇಹೇವ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು.

ವಾಣಿಜಾ ಅನೋಜಾದೇವಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಣಂ ದಸ್ಸೇಸುಂ. ಸಾ ವಾಚೇತ್ವಾ ‘‘ರಞ್ಞಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಬಹೂ ಕಹಾಪಣಾ ದಿನ್ನಾ, ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕತಂ, ತಾತಾ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಪಿಯಸಾಸನಂ ದೇವಿ ಆನೀತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಹೇಪಿ ಸಕ್ಕಾ, ತಾತಾ, ಸುಣಾಪೇತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಕ್ಕಾ ದೇವಿ, ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಮುಖೇಹಿ ಪನ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ. ಸಾ ಸುವಣ್ಣಭಿಙ್ಗಾರೇನ ಉದಕಂ ದಾಪೇಸಿ. ತೇ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚಿತನಯೇನೇವ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸಾಪಿ ಸುತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಪಾಮೋಜ್ಜಾ ತೇನೇವ ನಯೇನ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಾಗಣನಾಯ ತೀಣಿ ತೀಣಿ ಕತ್ವಾ ನವಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅದಾಸಿ. ವಾಣಿಜಾ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ದ್ವಾದಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಲಭಿಂಸು. ಅಥ ನೇ ‘‘ರಾಜಾ ಕಹಂ, ತಾತಾ’’ತಿ, ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ತಾತಾ, ತುಮ್ಹೇ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ತೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗತಾನಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಮಾತುಗಾಮೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಗತಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಥ ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಜಾನಾಮ ಅಯ್ಯೇ, ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಿಕಂ ಗತಾ’’ತಿ. ಆಮ ಗತಾ, ತತ್ಥ ಪನ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಸಙ್ಘೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗತಾ. ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಅಯ್ಯೇ ಕಿಂ ಕತ್ತುಕಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ತೇಹಿ ವನ್ತವಮನಂ ಜಿವ್ಹಗ್ಗೇ ಠಪೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಯದಿ ಏವಂ, ಮಯಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಾ ರಥೇ ಯೋಜಾಪೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು.

ರಾಜಾಪಿ ಅಮಚ್ಚಸಹಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ಗಙ್ಗಾ ಪೂರಾ ಹೋತಿ. ಅಥ ನಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಗಙ್ಗಾ ಪೂರಾ ಚಣ್ಡಮಚ್ಛಾಕಿಣ್ಣಾ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತಾ ದಾಸಾ ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಯೇ ನೋ ನಾವಂ ವಾ ಉಳುಮ್ಪಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ದದೇಯ್ಯುಂ, ಏತಸ್ಸ ಪನ ಸತ್ಥು ಗುಣಾ ನಾಮ ಹೇಟ್ಠಾ ಅವೀಚಿತೋ ಉಪರಿ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾ ಪತ್ಥಟಾ, ಸಚೇ ಏಸ ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಇಮೇಸಂ ಅಸ್ಸಾನಂ ಖುರಪಿಟ್ಠಾನಿ ಮಾ ತೇಮೇನ್ತೂ’’ತಿ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇನ ಅಸ್ಸೇ ಪಕ್ಖನ್ದಾಪೇಸುಂ. ಏಕಅಸ್ಸಸ್ಸಾಪಿ ಖುರಪಿಟ್ಠಮತ್ತಂ ನ ತೇಮಿ, ರಾಜಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ವಿಯ ಪರತೀರಂ ಪತ್ವಾ ಪುರತೋ ಅಞ್ಞಂ ಮಹಾನದಿಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾ ನತ್ಥಿ, ತಾಯ ಏವ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ತಮ್ಪಿ ಅಡ್ಢಯೋಜನವಿತ್ಥಾರಂ ನದಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿಂಸು. ಅಥ ತತಿಯಂ ಚನ್ದಭಾಗಂ ನಾಮ ಮಹಾನದಿಂ ಪತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ತಾಯ ಏವ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಅತಿಕ್ಕಮಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾಪಿ ತಂದಿವಸಂ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಹಾಕಪ್ಪಿನೋ ತಿಯೋಜನಸತಿಕಂ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಅಮಚ್ಚಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಮಯಾ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕಾತುಂ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಾತೋವ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಸಯಮೇವ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಚನ್ದಭಾಗಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ತೇಸಂ ಉತ್ತರಣತಿತ್ಥಸ್ಸ ಅಭಿಮುಖೇ ಠಾನೇ ಮಹಾನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖೋ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ತೇ ತೇನ ತಿತ್ಥೇನ ಉತ್ತರನ್ತಾ ಚ ಛಬ್ಬಣ್ಣಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಧಾವನ್ತಿಯೋ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಸಸ್ಸಿರಿಕಂ ಮುಖಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಯಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಮಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಅದ್ಧಾ ಸೋ ಏಸೋ’’ತಿ ದಸ್ಸನೇನೇವ ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಓನತಾ ವನ್ದಮಾನಾ ಆಗಮ್ಮ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿಂಸು. ರಾಜಾ ಗೋಪ್ಫಕೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಮಚ್ಚಸಹಸ್ಸೇನ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಬ್ಬೇ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಇಮೇ ಚೀವರದಾನಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾವ ಆಗತಾ’’ತಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ, ‘‘ಏಥ ಭಿಕ್ಖವೋ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚರಥ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕಿರಿಯಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾವ ತೇಸಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಚ ಅಹೋಸಿ, ವಸ್ಸಸಟ್ಠಿಕತ್ಥೇರಾ ವಿಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು.

ಅನೋಜಾಪಿ ದೇವೀ ರಥಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಾ ಗಙ್ಗಾತೀರಂ ಪತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಅತ್ಥಾಯ ಆಭತಂ ನಾವಂ ವಾ ಉಳುಮ್ಪಂ ವಾ ಅದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಬ್ಯತ್ತತಾಯ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ರಾಜಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಪನ ಸತ್ಥಾ ನ ಕೇವಲಂ ತೇಸಂಯೇವ ಅತ್ಥಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಸಚೇ ಸೋ ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಥಾ ಮಾ ಉದಕೇ ನಿಮುಜ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ರಥೇ ಪಕ್ಖನ್ದಾಪೇಸಿ. ರಥಾನಂ ನೇಮಿವಟ್ಟಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ತೇಮಿ. ದುತಿಯತತಿಯನದೀಪಿ ತೇನೇವ ಸಚ್ಚಕಾರೇನ ಉತ್ತರಮಾನಾಯೇವ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಸತ್ಥಾರಂ ಅದ್ದಸ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಇಮಾಸಂ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕೇ ಪಸ್ಸನ್ತೀನಂ ಛನ್ದರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಸೋ ಏವಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ತಿತ್ಥತೋ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತಾಸಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ, ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇ ಪಸ್ಸಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಥೇರೀ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಪಸ್ಸಯಂ ಗತಾ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಜೇತವನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಇಮಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಮಹಾಕಪ್ಪಿನೋತಿ ಏವಂ ನಾಮಕೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಬಲಪ್ಪತ್ತೋ ಅಸೀತಿಮಹಾಸಾವಕಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಮಹಾಥೇರೋ’’ತಿ.

ಜನೇತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಜನಿತೇ ಪಜಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇ ಗೋತ್ತಪಟಿಸಾರಿನೋತಿ ಯೇ ‘‘ಮಯಂ ವಾಸೇಟ್ಠಾ ಗೋತಮಾ’’ತಿ ಗೋತ್ತಂ ಪಟಿಸರನ್ತಿ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಖತ್ತಿಯೋ ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ ಚೇವ ಪನ್ನರಸಧಮ್ಮಭೇದೇನ ಚರಣೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ತಪತೀತಿ ವಿರೋಚತಿ. ಝಾಯೀ ತಪತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಖೀಣಾಸವಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದುವಿಧೇನ ಝಾನೇನ ಝಾಯಮಾನೋ ತಪತಿ ವಿರೋಚತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಖಣೇ ಕಾಲುದಾಯಿತ್ಥೇರೋ ದುವಿಧೇನ ಝಾನೇನ ಝಾಯಮಾನೋ ಅವಿದೂರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಬುದ್ಧೋ ತಪತೀತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೋ ವಿರೋಚತಿ. ಸಬ್ಬಮಙ್ಗಲಗಾಥಾ ಕಿರೇಸಾ. ಭಾತಿಕರಾಜಾ ಕಿರ ಏಕಂ ಪೂಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಆಚರಿಯಕಂ ಆಹ – ‘‘ತೀಹಿ ರತನೇಹಿ ಅಮುತ್ತಂ ಏಕಂ ಜಯಮಙ್ಗಲಂ ವದಥಾ’’ತಿ. ಸೋ ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವದನ್ತೋ ‘‘ದಿವಾ ತಪತಿ ಆದಿಚ್ಚೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೇನ್ತಸ್ಸ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿ. ‘‘ರತ್ತಿಮಾಭಾತಿ ಚನ್ದಿಮಾ’’ತಿ, ಉಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಚನ್ದಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿ. ‘‘ಸನ್ನದ್ಧೋ ಖತ್ತಿಯೋ ತಪತೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿ. ‘‘ಝಾಯೀ ತಪತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿ. ‘‘ಬುದ್ಧೋ ತಪತಿ ತೇಜಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪನ ಮಹಾಚೇತಿಯಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ‘‘ಮಾ ಹತ್ಥಂ ಓತಾರೇಹೀ’’ತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಹತ್ಥೇ ಸಹಸ್ಸಂ ಠಪೇಸಿ. ಏಕಾದಸಮಂ.

೧೨. ಸಹಾಯಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೬. ದ್ವಾದಸಮೇ ಚಿರರತ್ತಂಸಮೇತಿಕಾತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮೇತ್ವಾ ಠಿತಲದ್ಧಿನೋ. ತೇ ಕಿರ ಪಞ್ಚಜಾತಿಸತಾನಿ ಏಕತೋವ ವಿಚರಿಂಸು. ಸಮೇತಿ ನೇಸಂ ಸದ್ಧಮ್ಮೋತಿ ಇದಾನಿ ಇಮೇಸಂ ಅಯಂ ಸಾಸನಧಮ್ಮೋ ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತಿ. ಧಮ್ಮೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೇತಿ ಬುದ್ಧೇನ ಪವೇದಿತೇ ಧಮ್ಮೇ ಏತೇಸಂ ಸಾಸನಧಮ್ಮೋ ಸೋಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುವಿನೀತಾ ಕಪ್ಪಿನೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಅರಿಯಪ್ಪವೇದಿತೇ ಧಮ್ಮೇ ಸುಟ್ಠು ವಿನೀತಾ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ. ದ್ವಾದಸಮಂ.

ಭಿಕ್ಖುಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಇತಿ ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ನಿದಾನವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.