೫. ಗಹಪತಿವಗ್ಗೋ

೧. ಪಞ್ಚವೇರಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೧. ಗಹಪತಿವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಯತೋತಿ ಯದಾ. ಭಯಾನಿ ವೇರಾನೀತಿ ಭಯವೇರಚೇತನಾಯೋ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗೇಹೀತಿ ದುವಿಧಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಂ, (ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಅಙ್ಗಂ,) ಯಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ‘‘ಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೧೧) ಏವಂ ಆಗತಂ, ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಸ್ಸ ಚ ಸೋತಾಪತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ, ಯಂ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಅಙ್ಗನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದಾದೀನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಇದಮಿಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಅರಿಯೋತಿ ನಿದ್ದೋಸೋ ನಿರುಪಾರಮ್ಭೋ. ಞಾಯೋತಿ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಞತ್ವಾ ಠಿತಞಾಣಮ್ಪಿ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋಪಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಞಾಯೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ, ಅರಿಯೋಪಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಞಾಯೋ’’ತಿ. ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅಪರಾಪರಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ. ಸುದಿಟ್ಠೋ ಹೋತೀತಿ ಅಪರಾಪರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸನವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ದಿಟ್ಠೋ.

ಖೀಣನಿರಯೋತಿಆದೀಸು ಆಯತಿಂ ತತ್ಥ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತಾಯ ಖೀಣೋ ನಿರಯೋ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಸೋ ಅಹಂ ಖೀಣನಿರಯೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಸೋತಾಪನ್ನೋತಿ ಮಗ್ಗಸೋತಂ ಆಪನ್ನೋ. ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋತಿ ನ ವಿನಿಪಾತಸಭಾವೋ. ನಿಯತೋತಿ ಪಠಮಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮೇನ ನಿಯತೋ. ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯನೋತಿ ಉತ್ತರಿಮಗ್ಗತ್ತಯಸಙ್ಖಾತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿ ಪರಂ ಅಯನಂ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಸೋಹಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯನೋ, ತಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅವಸ್ಸಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝನಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಾಣಾತಿಪಾತಪಚ್ಚಯಾತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮಕಾರಣಾ. ಭಯಂ ವೇರನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ. ವೇರಞ್ಚ ನಾಮೇತಂ ದುವಿಧಂ ಹೋತಿ ಬಾಹಿರಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕನ್ತಿ. ಏಕೇನ ಹಿ ಏಕಸ್ಸ ಪಿತಾ ಮಾರಿತೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಏತೇನ ಕಿರ ಮೇ ಪಿತಾ ಮಾರಿತೋ, ಅಹಮ್ಪಿ ತಂಯೇವ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಸಿತಂ ಸತ್ಥಂ ಆದಾಯ ಚರತಿ. ಯಾ ತಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನವೇರಚೇತನಾ, ಇದಂ ಬಾಹಿರಂ ವೇರಂ ನಾಮ. ಯಾ ಪನ ಇತರಸ್ಸ ‘‘ಅಯಂ ಕಿರ ಮಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚರತಿ, ಅಹಮೇವ ನಂ ಪಠಮತರಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚೇತನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಇದಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಂ ವೇರಂ ನಾಮ. ಇದಂ ತಾವ ಉಭಯಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಮೇವ. ಯಾ ಪನ ತಂ ನಿರಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಜಲಿತಂ ಅಯಮುಗ್ಗರಂ ಗಣ್ಹತೋ ನಿರಯಪಾಲಸ್ಸ ಚೇತನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ ಬಾಹಿರವೇರಂ. ಯಾ ಚಸ್ಸ ‘‘ಅಯಂ ನಿದ್ದೋಸಂ ಮಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಅಹಮೇವ ನಂ ಪಠಮತರಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚೇತನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ ಅಜ್ಝತ್ತವೇರಂ. ಯಂ ಪನೇತಂ ಬಾಹಿರವೇರಂ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪುಗ್ಗಲವೇರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಮೇವ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮಮ ಭಣ್ಡಂ ಹಟಂ, ಮಯ್ಹಂ ದಾರೇಸು ಚಾರಿತ್ತಂ ಆಪನ್ನಂ, ಮುಸಾ ವತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ಭಗ್ಗೋ, ಸುರಾಮದಮತ್ತೇನ ಇದಂ ನಾಮ ಕತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವೇರುಪ್ಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನಾತಿ ಅಧಿಗತೇನ ಅಚಲಪ್ಪಸಾದೇನ. ಅರಿಯಕನ್ತೇಹೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸೀಲೇಹಿ. ತಾನಿ ಹಿ ಅರಿಯಾನಂ ಕನ್ತಾನಿ ಪಿಯಾನಿ. ಭವನ್ತರಗತಾಪಿ ಅರಿಯಾ ತಾನಿ ನ ವಿಜಹನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅರಿಯಕನ್ತಾನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಅನುಸ್ಸತಿನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತಮೇವ. ಪಠಮಂ.

೨. ದುತಿಯಪಞ್ಚವೇರಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೨. ದುತಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥಿತಭಾವಮತ್ತಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ದುತಿಯಂ.

೩. ದುಕ್ಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೩. ತತಿಯೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ. ಸಮುದಯನ್ತಿ ದ್ವೇ ಸಮುದಯಾ ಖಣಿಕಸಮುದಯೋ ಚ ಪಚ್ಚಯಸಮುದಯೋ ಚ. ಪಚ್ಚಯಸಮುದಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಖಣಿಕಸಮುದಯಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಖಣಿಕಸಮುದಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ಪಚ್ಚಯಸಮುದಯಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋಪಿ ಅಚ್ಚನ್ತತ್ಥಙ್ಗಮೋ ಭೇದತ್ಥಙ್ಗಮೋತಿ ದುವಿಧೋ. ಅಚ್ಚನ್ತತ್ಥಙ್ಗಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ಭೇದತ್ಥಙ್ಗಮಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಭೇದತ್ಥಙ್ಗಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ಅಚ್ಚನ್ತತ್ಥಙ್ಗಮಂ ಪಸ್ಸತಿ. ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಇದಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮುದಯಅತ್ಥಙ್ಗಮಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಭೇದಂ ನಾಮ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಸುಣಾಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಚೇವ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಚ ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ. ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿಯಾ ಫಸ್ಸೋ. ಅಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮುದಯೋತಿ ಅಯಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ನಾಮ. ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋತಿ ಭೇದೋ. ಏವಞ್ಹಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಭಿನ್ನಂ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ. ತತಿಯಂ.

೪. ಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೪. ಚತುತ್ಥೇ ಲೋಕಸ್ಸಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಸ್ಸ. ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಞಾತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಞಾತಿಕೇತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಞಾತಕಾನಂ ಗಾಮೇ. ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥೇತಿ ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಕತೇ ಮಹಾಪಾಸಾದೇ. ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯನ್ತಿ ಧಮ್ಮಕಾರಣಂ. ಉಪಸ್ಸುತೀತಿ ಉಪಸ್ಸುತಿಟ್ಠಾನಂ, ಯಂ ಠಾನಂ ಉಪಗತೇನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಭಗವತೋ ಸದ್ದಂ ಸೋತುಂ, ತತ್ಥ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಕಿರ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣಸಮ್ಮಜ್ಜನತ್ಥಂ ಆಗತೋ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ಪಹಾಯ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಘೋಸಂ ಸುಣನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅದ್ದಸಾತಿ ತದಾ ಕಿರ ಭಗವತೋ ಆದಿತೋವ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಇದಂ ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚಯೇನ ಹೋತಿ, ಇದಂ ಇಮಿನಾ’’ತಿ ಆವಜ್ಜತೋ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾ ಏಕಙ್ಗಣಂ ಅಹೋಸಿ, ಸತ್ಥಾ ಮನಸಿಕಾರಂ ಪಹಾಯ ವಚಸಾ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ಕೋಚಿ ಅಸ್ಸೋಸೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಮದ್ದಸ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಭಗವಾ’’ತಿ.

ಅಸ್ಸೋಸಿ ನೋತಿ ಅಸ್ಸೋಸಿ ನು. ಅಥ ವಾ ಅಸ್ಸೋಸಿ ನೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಾಸನ್ತಾನಂ ಅಸ್ಸೋಸೀತಿ. ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಹೀತಿಆದೀಸು ಸುತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋವ ಪಗುಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ನಾಮ. ಪದಾನುಪದಂ ಘಟೇತ್ವಾ ವಾಚಾಯ ಪರಿಚಿತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪರಿಯಾಪುಣಾತಿ ನಾಮ. ಉಭಯಥಾಪಿ ಪಗುಣಂ ಆಧಾರಪ್ಪತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಧಾರೇತಿ ನಾಮ. ಅತ್ಥಸಂಹಿತೋತಿ ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತೋ. ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕೋತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಆದಿ ಪತಿಟ್ಠಾನಭೂತೋ. ಇತಿ ತೀಸುಪಿ ಇಮೇಸು ಸುತ್ತೇಸು ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಅಞ್ಞತರಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೬. ಛಟ್ಠೇ ಅಞ್ಞತರೋತಿ ನಾಮವಸೇನ ಅಪಾಕಟೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೭. ಸತ್ತಮೇ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣೀತಿ ಠಾನನ್ತರವಸೇನ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೋ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವೋ ಮಹಾಪುರೋಹಿತೋ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಲೋಕಾಯತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಲೋಕಾಯತಿಕೋತಿ ವಿತಣ್ಡಸತ್ಥೇ ಲೋಕಾಯತೇ ಕತಪರಿಚಯೋ. ಜೇಟ್ಠಮೇತಂ ಲೋಕಾಯತನ್ತಿ ಪಠಮಂ ಲೋಕಾಯತಂ. ಲೋಕಾಯತನ್ತಿ ಚ ಲೋಕಸ್ಸೇವ ಆಯತಂ, ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಲೋಕಸ್ಸ ಆಯತಂ, ಮಹನ್ತಂ ಗಮ್ಭೀರನ್ತಿ ಉಪಧಾರಿತಬ್ಬಂ ಪರಿತ್ತಂ ಭಾವಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ. ಏಕತ್ತನ್ತಿ ಏಕಸಭಾವಂ, ನಿಚ್ಚಸಭಾವಮೇವಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಪುಥುತ್ತನ್ತಿ ಪುರಿಮಸಭಾವೇನ ನಾನಾಸಭಾವಂ, ದೇವಮನುಸ್ಸಾದಿಭಾವೇನ ಪಠಮಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಉಚ್ಛೇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ‘‘ಸಬ್ಬಮತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಮೇಕತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಾ ದ್ವೇಪಿ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಯೋ, ‘‘ಸಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಂ ಪುಥುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಅರಿಯಸಾವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೯. ನವಮೇ ಕಿಂ ನು ಖೋತಿ ಸಂಸಯುಪ್ಪತ್ತಿಆಕಾರದಸ್ಸನಂ. ಸಮುದಯತೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ದುತಿಯಅರಿಯಸಾವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೦. ದಸಮೇ ದ್ವೇಪಿ ನಯಾ ಏಕತೋ ವುತ್ತಾ. ಇದಮೇವ ಪುರಿಮೇನ ನಾನತ್ತಂ, ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ. ದಸಮಂ.

ಗಹಪತಿವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.