೪. ಕಳಾರಖತ್ತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಭೂತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೧. ಕಳಾರಖತ್ತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಜಿತಪಞ್ಹೇತಿ ಅಜಿತಮಾಣವೇನ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹೇ. ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾಸೇತಿ ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಞಾತಧಮ್ಮಾ ತುಲಿತಧಮ್ಮಾ ತೀರಿತಧಮ್ಮಾ. ಸೇಕ್ಖಾತಿ ಸತ್ತ ಸೇಕ್ಖಾ. ಪುಥೂತಿ ತೇಯೇವ ಸತ್ತ ಜನೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಥೂತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ. ನಿಪಕೋತಿ ನೇಪಕ್ಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ, ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ನಿಪಕೋ, ತ್ವಂ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪಬ್ರೂಹೀತಿ ಯಾಚತಿ. ಇರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಿಂ ಆಚಾರಂ ಗೋಚರಂ ವಿಹಾರಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ. ಮಾರಿಸಾತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಆಲಪತಿ. ಸೇಕ್ಖಾನಞ್ಚ ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾನಞ್ಚ ಖೀಣಾಸವಾನಞ್ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಮಯಾ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಪಣ್ಡಿತ, ಮಾರಿಸ, ಮಯ್ಹಂ ಕಥೇಹೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ.

ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಯಾವ ತತಿಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ? ಕಿಂ ಪಞ್ಹೇ ಕಙ್ಖತಿ, ಉದಾಹು ಅಜ್ಝಾಸಯೇತಿ? ಅಜ್ಝಾಸಯೇ ಕಙ್ಖತಿ, ನೋ ಪಞ್ಹೇ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಮಂ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಾನಂ ಆಗಮನೀಯಪಟಿಪದಂ ಕಥಾಪೇತುಕಾಮೋ; ಸಾ ಚ ಖನ್ಧವಸೇನ ಧಾತುವಸೇನ ಆಯತನವಸೇನ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರವಸೇನಾತಿ ಬಹೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಕಥೇತುಂ. ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ನು ಖೋ ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಮಂ ಅಞ್ಞೋ ಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಚರನ್ತೋ ಸಾವಕೋ ನಾಮ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಾರಿಪುತ್ತಸಮೋ ನತ್ಥಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಮಯಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಯಾವ ತತಿಯಂ ತುಣ್ಹೀ ಏವ. ಪಞ್ಹೇ ನು ಖೋ ಕಙ್ಖತಿ, ಉದಾಹು ಅಜ್ಝಾಸಯೇ’’ತಿ. ಅಥ ‘‘ಅಜ್ಝಾಸಯೇ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಪಞ್ಹಕಥನತ್ಥಾಯ ನಯಂ ದದಮಾನೋ ಭೂತಮಿದನ್ತಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಪಸ್ಸಸೀತಿ ಆಹ.

ತತ್ಥ ಭೂತನ್ತಿ ಜಾತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಇತಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧವಸೇನ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ನಯಂ ದೇತಿ. ಸಹನಯದಾನೇನ ಪನ ಥೇರಸ್ಸ ತೀರೇ ಠಿತಪುರಿಸಸ್ಸ ವಿವಟೋ ಏಕಙ್ಗಣೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ವಿಯ ನಯಸತೇನ ನಯಸಹಸ್ಸೇನ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಂ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ಭೂತಮಿದನ್ತಿ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಭೂತಮಿದನ್ತಿ ಇದಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ. ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಮಾ ಪಸ್ಸತಿ. ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಸೀಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ನಿಬ್ಬಿದಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ತದಾಹಾರಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ಆರಭಿ? ಏತಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಆಹಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಠಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಆಹಾರಸಮ್ಭವಂ ನಾಮ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇದಂ ಆರಭಿ. ಇತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸೇಕ್ಖಪಟಿಪದಾ ಕಥಿತಾ ಹೋತಿ. ತದಾಹಾರನಿರೋಧಾತಿ ತೇಸಂ ಆಹಾರಾನಂ ನಿರೋಧೇನ. ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ಆರಭಿ? ತಞ್ಹಿ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಆಹಾರನಿರೋಧಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಆಹಾರನಿರೋಧಸಮ್ಭವಂ ನಾಮ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇದಂ ಆರಭಿ. ಇತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸೇಕ್ಖಸ್ಸೇವ ಪಟಿಪದಾ ಕಥಿತಾ. ನಿಬ್ಬಿದಾತಿ ಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಕಾರಣವಚನಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಅನುಪಾದಾ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅಗಹೇತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತೋ. ಸಾಧು ಸಾಧೂತಿ ಇಮಿನಾ ಥೇರಸ್ಸ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ಪುನ ‘‘ಭೂತಮಿದ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹಾತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಕಳಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೨. ದುತಿಯೇ ಕಳಾರಖತ್ತಿಯೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ. ದನ್ತಾ ಪನಸ್ಸ ಕಳಾರಾ ವಿಸಮಸಣ್ಠಾನಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕಳಾರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಹೀನಾಯಾವತ್ತೋತಿ ಹೀನಸ್ಸ ಗಿಹಿಭಾವಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ನಿವತ್ತೋ. ಅಸ್ಸಾಸಮಲತ್ಥಾತಿ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಅವಸ್ಸಯಂ ಪತಿಟ್ಠಂ ನ ಹಿ ನೂನ ಅಲತ್ಥ, ತಯೋ ಮಗ್ಗೇ ತೀಣಿ ಚ ಫಲಾನಿ ನೂನ ನಾಲತ್ಥಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ಯದಿ ಹಿ ತಾನಿ ಲಭೇಯ್ಯ, ನ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಅಯಂ ಥೇರಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನ ಖ್ವಾಹಂ, ಆವುಸೋತಿ ಅಹಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ‘‘ಅಸ್ಸಾಸಂ ಪತ್ತೋ, ನ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ನ ಕಙ್ಖಾಮಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಹಿ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಂ ಅವಸ್ಸಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ನ ಕಙ್ಖತಿ. ಆಯತಿಂ ಪನಾವುಸೋತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಆಯತಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಗ್ಘಾಟಿತಾ, ನ ಉಗ್ಘಾಟಿತಾ’’ತಿ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ನ ಖ್ವಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಮೀತಿ ಇಮಿನಾ ಥೇರೋ ತತ್ಥ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ.

ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಇಮಂ ಸುತಕಾರಣಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಅಞ್ಞಾ ಬ್ಯಾಕತಾತಿ ಅರಹತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕತಂ. ಖೀಣಾ ಜಾತೀತಿ ನ ಥೇರೇನ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕತಾ, ಅಯಂ ಪನ ಥೇರೋ ತುಟ್ಠೋ ಪಸನ್ನೋ ಏವಂ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಆಹ. ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಧೀರೋ ಗಮ್ಭೀರೋ. ನ ಸೋ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸತಿ. ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಪನ ಪಞ್ಹೋ ಬ್ಯಾಕತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ನಂ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕರಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ.

ಸಚೇ ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಾತಿ ಇದಂ ಭಗವಾ ‘‘ನ ಏಸ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸತಿ, ಪಞ್ಹಮೇತಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಕಥೇನ್ತೋವ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರಾಪೇತುಂ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಯಂನಿದಾನಾವುಸೋ, ಜಾತೀತಿ, ಆವುಸೋ, ಅಯಂ ಜಾತಿ ನಾಮ ಯಂಪಚ್ಚಯಾ, ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಖಯಾ ಖೀಣಸ್ಮಿಂ ಜಾತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೇ ಜಾತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಫಲಂ ಖೀಣನ್ತಿ ವಿದಿತಂ. ಇಧಾಪಿ ಚ ಥೇರೋ ಪಞ್ಹೇ ಅಕಙ್ಖಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝಾಸಯೇ ಕಙ್ಖತಿ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಞ್ಞಾ ನಾಮ ತಣ್ಹಾ ಖೀಣಾ, ಉಪಾದಾನಂ ಖೀಣಂ, ಭವೋ ಖೀಣೋ, ಪಚ್ಚಯೋ ಖೀಣೋ, ಕಿಲೇಸಾ ಖೀಣಾತಿಆದೀಹಿ ಬಹೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಬ್ಯಾಕಾತುಂ, ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಪನ ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಗಹೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏವಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇ ಕಙ್ಖತಿ, ಪಞ್ಹಂ ಪನ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾವ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರವಸೇನ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರವಸೇನೇವ ಬ್ಯಾಕರಾಪೇತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಮಾ ಏಸ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋವ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಾವದೇವ ‘‘ಗಹಿತೋ ಮೇ ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ನಯಸತೇನ ನಯಸಹಸ್ಸೇನ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಂ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಉತ್ತರಿ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇನ ತಂ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅನುಮೋದಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಕಥಂ ಜಾನತೋ ಪನ ತೇತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ಆರಭಿ? ಸವಿಸಯೇ ಸೀಹನಾದಂ ನದಾಪೇತುಂ. ಥೇರೋ ಕಿರ ಸೂಕರನಿಖಾತಲೇಣದ್ವಾರೇ ದೀಘನಖಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ವೇದನಾಪರಿಗ್ಗಹಸುತ್ತೇ ಕಥಿಯಮಾನೇ ತಾಲವಣ್ಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಬೀಜಯಮಾನೋ ಠಿತೋ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಂ ಅಧಿಗತೋ, ಅಯಮಸ್ಸ ಸವಿಸಯೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸವಿಸಯೇ ಠಿತೋ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿಸ್ಸತೀತಿ ನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸತ್ಥಾ ಇದಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚಾ. ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ ಠಿತಿಸುಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮದುಕ್ಖಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಠಿತಿದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಸುಖಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ಞಾಣಸುಖಾ ಅಞ್ಞಾಣದುಕ್ಖಾ, ವಿಪರಿಣಾಮಕೋಟಿಯಾ ಪನ ಸಬ್ಬಾವ ದುಕ್ಖಾ ನಾಮ ಜಾತಾ. ವಿದಿತನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏವಂ ವೇದನಾತ್ತಯಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವಿದಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಾ ತತ್ಥ ತಣ್ಹಾ, ಸಾ ನ ಉಪಟ್ಠಾಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಸಾಧು ಸಾಧೂತಿ ಥೇರಸ್ಸ ವೇದನಾಪರಿಚ್ಛೇದಜಾನನೇ ಸಮ್ಪಹಂಸನಂ. ಥೇರೋ ಹಿ ವೇದನಾ ಏಕಾತಿ ವಾ ದ್ವೇ ತಿಸ್ಸೋ ಚತಸ್ಸೋತಿ ವಾ ಅವುತ್ತೇಪಿ ವುತ್ತನಯೇನ ತಾಸಂ ತಿಸ್ಸೋತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ತೇನ ತಂ ಭಗವಾ ಸಮ್ಪಹಂಸನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ದುಕ್ಖಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇದಂ ಭಗವಾ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಆಹ – ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಯಂ ತಯಾ ‘ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ವೇದನಾಸು ತಣ್ಹಾ ನ ಉಪಟ್ಠಾಸೀ’ತಿ ಬ್ಯಾಕತಂ, ತಂ ಸುಬ್ಯಾಕತಂ. ‘ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ’ತಿ ವಿಭಜನ್ತೇನ ಪನ ತೇ ಅತಿಪ್ಪಪಞ್ಚೋ ಕತೋ, ತಂ ‘ದುಕ್ಖಸ್ಮಿ’ನ್ತಿ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೇನಪಿ ಹಿ ತೇ ಸುಬ್ಯಾಕತಮೇವ ಭವೇಯ್ಯ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವೇದಯಿತಂ, ತಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಞಾತಮತ್ತೇಪಿ ಹಿ ವೇದನಾಸು ತಣ್ಹಾ ನ ತಿಟ್ಠತಿ’’.

ಕಥಂ ವಿಮೋಕ್ಖಾತಿ ಕತರಾ ವಿಮೋಕ್ಖಾ, ಕತರೇನ ವಿಮೋಕ್ಖೇನ ತಯಾ ಅಞ್ಞಾ ಬ್ಯಾಕತಾತಿ ಅತ್ಥೋ? ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಿಮೋಕ್ಖಾತಿ ಅಜ್ಝತ್ತವಿಮೋಕ್ಖೇನ, ಅಜ್ಝತ್ತಸಙ್ಖಾರೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪತ್ತಅರಹತ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವುಟ್ಠಾನಂ, ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ವುಟ್ಠಾನಂ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ವುಟ್ಠಾನಂ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವುಟ್ಠಾನನ್ತಿ. ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಹಿ ಅಭಿನಿವೇಸಿತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾಧಮ್ಮಾಪಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾಯೇವ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಅಭಿನಿವೇಸಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಧಮ್ಮಾಪಿ. ತಸ್ಮಾ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಞಾಣಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ತೇ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಓತಾರೇತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾಪಿ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಓತಾರೇತಿ, ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನಕಾಲೇ ಮಗ್ಗವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ. ಕೋಚಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಞಾಣಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ತೇ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಓತಾರೇತಿ, ತಸ್ಸ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನಕಾಲೇ ಮಗ್ಗವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ವುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ. ಕೋಚಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಞಾಣಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ, ತೇ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಓತಾರೇತಿ, ಅಜ್ಝತ್ತಮ್ಪಿ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನ ಬಹಿದ್ಧಾ ಓತಾರೇತಿ, ತಸ್ಸ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನಕಾಲೇ ಮಗ್ಗವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ವುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ. ಕೋಚಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಞಾಣಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ತೇ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಓತಾರೇತಿ, ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನಕಾಲೇ ಮಗ್ಗವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ. ತತ್ರ ಥೇರೋ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಸಙ್ಖಾರೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ವವತ್ಥಾನಕಾಲೇ ಮಗ್ಗವುಟ್ಠಾನೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋಸ್ಮೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಿಮೋಕ್ಖಾ ಖ್ವಾಹಂ, ಆವುಸೋತಿ ಆಹ.

ಸಬ್ಬುಪಾದಾನಕ್ಖಯಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಉಪಾದಾನಾನಂ ಖಯೇನ. ತಥಾ ಸತೋ ವಿಹರಾಮೀತಿ ತೇನಾಕಾರೇನ ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ವಿಹರಾಮಿ. ಯಥಾ ಸತಂ ವಿಹರನ್ತನ್ತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ ಮಂ ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ವಿಹರನ್ತಂ. ಆಸವಾ ನಾನುಸ್ಸವನ್ತೀತಿ ಚಕ್ಖುತೋ ರೂಪೇ ಸವನ್ತಿ ಆಸವನ್ತಿ ಸನ್ದನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಛಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಛಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಸವನಧಮ್ಮಾ ಕಾಮಾಸವಾದಯೋ ಆಸವಾ ನಾನುಸ್ಸವನ್ತಿ ನಾನುಪ್ಪವಡ್ಢನ್ತಿ, ಯಥಾ ಮೇ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ನಾವಜಾನಾಮೀತಿ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ನ ಅವಜಾನಾಮಿ. ಇಮಿನಾ ಓಮಾನಪಹಾನಂ ಕಥಿತಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಪಜಾನನಾ ಪಸನ್ನಾ ಹೋತಿ.

ಸಮಣೇನಾತಿ ಬುದ್ಧಸಮಣೇನ. ತೇಸ್ವಾಹಂ ನ ಕಙ್ಖಾಮೀತಿ ತೇಸು ಅಹಂ ‘‘ಕತರೋ ಕಾಮಾಸವೋ, ಕತರೋ ಭವಾಸವೋ, ಕತರೋ ದಿಟ್ಠಾಸವೋ, ಕತರೋ ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸರೂಪಭೇದತೋಪಿ, ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದತೋಪಿ ನ ಕಙ್ಖಾಮಿ. ತೇ ಮೇ ಪಹೀನಾತಿ ನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಮೀತಿ ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಪಹೀನಾತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಮಿ. ಇದಂ ಭಗವಾ ‘‘ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೇನಪಿ ತಯಾ ಸುಬ್ಯಾಕತಂ ಭವೇಯ್ಯ ‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಿಮೋಕ್ಖಾ ಖ್ವಾಹಂ, ಆವುಸೋ’ತಿಆದೀನಿ ಪನ ತೇ ವದನ್ತೇನ ಅತಿಪ್ಪಪಞ್ಚೋ ಕತೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ.

ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸೀತಿ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನತೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಅನ್ತೋಮಹಾಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪಾವಿಸಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾಯ ಏವ ಪರಿಸಾಯ. ಕಸ್ಮಾ? ಬುದ್ಧಾ ಹಿ ಅನಿಟ್ಠಿತಾಯ ದೇಸನಾಯ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸನ್ತಾ ಪುಗ್ಗಲಥೋಮನತ್ಥಂ ವಾ ಪವಿಸನ್ತಿ ಧಮ್ಮಥೋಮನತ್ಥಂ ವಾ. ತತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲಥೋಮನತ್ಥಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಂ ಮಯಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಟ್ಠಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಚ ಅವಿಭತ್ತಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಆನನ್ದಂ ವಾ ಕಚ್ಚಾಯನಂ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಞಾಣೇನ ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾ ಕಥೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತತೋಪಿ ಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ಪುನ ಮಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತೇಸಮಹಂ ‘ಸುಕಥಿತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆನನ್ದೇನ, ಸುಕಥಿತಂ ಕಚ್ಚಾಯನೇನ, ಮಂ ಚೇಪಿ ತುಮ್ಹೇ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ, ಅಹಮ್ಪಿ ನಂ ಏವಮೇವ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ ಏವಂ ತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಥೋಮೇಸ್ಸಾಮಿ. ತತೋ ತೇಸು ಗಾರವಂ ಜನೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ಥೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ ನಿಯೋಜೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ತೇಹಿ ನಿಯೋಜಿತಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಪರಿಪೂರೇತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ.

ಅಥ ವಾ ಪನಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಏಸ ಮಯಿ ಪಕ್ಕನ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಅಥ ನಂ ಅಹಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಥೋಮೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಮಮ ಥೋಮನಂ ಸುತ್ವಾ ಗಾರವಜಾತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಇಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ವಚನಞ್ಚಸ್ಸ ಸೋತಬ್ಬಂ ಸದ್ಧಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ ಧಮ್ಮಥೋಮನತ್ಥಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ ಯಥಾ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಸುತ್ತೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತತ್ರ ಹಿಸ್ಸ ಏವಂ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಮಯಿ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಆಮಿಸದಾಯಾದಂ ಗರಹನ್ತೋ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಞ್ಚ ಥೋಮೇನ್ತೋ ಇಮಿಸ್ಸಂಯೇವ ಪರಿಸತಿ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏಕಜ್ಝಾಸಯಾಯ ಮತಿಯಾ ದೇಸಿತಾ ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಅಗ್ಗಾ ಚ ಗರುಕಾ ಚ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಪಾಸಾಣಚ್ಛತ್ತಸದಿಸಾ’’ತಿ.

ಇಧ ಪನ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಉಕ್ಕಂಸೇತ್ವಾ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಠಪೇತುಕಾಮೋ ಪುಗ್ಗಲಥೋಮನತ್ಥಂ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ. ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ಭಗವಾ ನಿಸಿನ್ನಾಸನೇಯೇವ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಚಿತ್ತಗತಿಯಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯದಿ ಹಿ ಕಾಯಗತಿಯಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಸಬ್ಬಾ ಪರಿಸಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಸಾ ಏಕವಾರಂ ಭಿನ್ನಾ ಪುನ ದುಸ್ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಭಗವಾ ಅದಿಸ್ಸಮಾನೇನ ಕಾಯೇನ ಚಿತ್ತಗತಿಯಾ ಏವ ಪಾವಿಸಿ.

ಏವಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಪನ ಭಗವತಿ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾನುರೂಪಮೇವ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತುಕಾಮೋ ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪಟಿಸಂವಿದಿತನ್ತಿ ಇದಂ ನಾಮ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಮಯಾ ಅವಿದಿತಂ ಅಞ್ಞಾತಂ. ಪಠಮಂ ಪಞ್ಹನ್ತಿ, ‘‘ಸಚೇ ತಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ ಕಥಂ ಜಾನತಾ ಪನ ತಯಾ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಥಂ ಪಸ್ಸತಾ ಅಞ್ಞಾ ಬ್ಯಾಕತಾ ಖೀಣಾ ಜಾತೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಪಠಮಂ ಪಞ್ಹಂ. ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತನ್ತಿ ಸತ್ಥು ಆಸಯಜಾನನತ್ಥಂ ದನ್ಧಭಾವೋ ಅಸೀಘತಾ. ಪಠಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಅನುಮೋದೀತಿ, ‘‘ಜಾತಿ ಪನಾವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಿಂನಿದಾನಾ’’ತಿ ಇಮಂ ದುತಿಯಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ, ‘‘ಯಂನಿದಾನಾವುಸೋ, ಜಾತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ ಪಠಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಅನುಮೋದಿ.

ಏತದಹೋಸೀತಿ ಭಗವತಾ ಅನುಮೋದಿತೇ ನಯಸತೇನ ನಯಸಹಸ್ಸೇನ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಏಕಙ್ಗಣಿಕಭಾವೇನ ಪಾಕಟೀಭೂತತ್ತಾ ಏತಂ ಅಹೋಸಿ. ದಿವಸಮ್ಪಾಹಂ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸಕಲದಿವಸಮ್ಪಿ ಅಹಂ ಭಗವತೋ ಏತಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದತ್ಥಂ ಪುಟ್ಠೋ ಸಕಲದಿವಸಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ. ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಥೇರೋ ಉಳಾರಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಸುಕಾರಣಂ ಏತಂ, ದಸಬಲಸ್ಸ ನಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಸಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಧಾತೂತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಧಾತೂತಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಸ್ಸ ವಿವಟಭಾವದಸ್ಸನಸಮತ್ಥಂ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಂ. ಸಾವಕಾನಞ್ಹಿ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಗತಿಕಮೇವ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಥೇರಸ್ಸ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಾವಕಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರಧಮ್ಮೇ ಜಾನಾತೀತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಞಾಣವತ್ಥುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೩. ತತಿಯೇ ತಂ ಸುಣಾಥಾತಿ ತಂ ಞಾಣವತ್ಥುದೇಸನಂ ಸುಣಾಥ. ಞಾಣವತ್ಥೂನೀತಿ ಚೇತ್ಥ ಞಾಣಮೇವ ಞಾಣವತ್ಥೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಜರಾಮರಣೇ ಞಾಣನ್ತಿಆದೀಸು ಚತೂಸು ಪಠಮಂ ಸವನಮಯಞಾಣಂ ಸಮ್ಮಸನಞಾಣಂ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಂ. ತತಿಯಂ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಸನಞಾಣಂ ತಿವಿಧಮೇವ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ. ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇಸು ಹಿ ಸಮ್ಮಸನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಜಾತಿಯಾ ಞಾಣನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೇನ ವಾ ಮಗ್ಗಞಾಣಧಮ್ಮೇನ ವಾ.

ದಿಟ್ಠೇನಾತಿಆದೀಸು ದಿಟ್ಠೇನಾತಿ ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ ದಿಟ್ಠೇನ. ವಿದಿತೇನಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿದಿತೇನ. ಅಕಾಲಿಕೇನಾತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಟಿವೇಧಾನನ್ತರಂಯೇವ ಫಲದಾಯಕೇನ. ಪತ್ತೇನಾತಿ ಅಧಿಗತೇನ. ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹೇನಾತಿ ಪರಿಯೋಗಾಹಿತೇನ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಪವಿಟ್ಠೇನ. ಅತೀತಾನಾಗತೇ ನಯಂ ನೇತೀತಿ ‘‘ಯೇ ಖೋ ಕೇಚೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅತೀತೇ ಚ ಅನಾಗತೇ ಚ ನಯಂ ನೇತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ನ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೇನ ವಾ ಮಗ್ಗಞಾಣಧಮ್ಮೇನ ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಅತೀತಾನಾಗತೇ ನಯಂ ನೇತುಂ, ಚತುಸಚ್ಚೇ ಪನ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಪಟಿವಿದ್ಧೇ ಪರತೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇನ ನಯಂ ನೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸೂತಿ ಅಭಿಅಞ್ಞಂಸು ಜಾನಿಂಸು. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಾಹಂ, ಏತರಹೀತಿ ಯಥಾ ಅಹಂ ಏತರಹಿ ಚತುಸಚ್ಚವಸೇನ ಜಾನಾಮಿ. ಅನ್ವಯೇ ಞಾಣನ್ತಿ ಅನುಅಯೇ ಞಾಣಂ, ಧಮ್ಮಞಾಣಸ್ಸ ಅನುಗಮನೇ ಞಾಣಂ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣನ್ತಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿ ಕಥಿತಾ ಹೋತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ದುತಿಯಞಾಣವತ್ಥುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೪. ಚತುತ್ಥೇ ಸತ್ತಸತ್ತರೀತಿ ಸತ್ತ ಚ ಸತ್ತರಿ ಚ. ಬ್ಯಞ್ಜನಭಾಣಕಾ ಕಿರ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ, ಬಹುಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕತ್ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ವುತ್ತಂ. ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೇ ಞಾಣಂ. ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋ ಹಿ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಿತಿಕಾರಣತ್ತಾ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏತ್ಥ ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣಂ, ಏತಸ್ಸೇವ ಛಬ್ಬಿಧಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಖಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ಖಯಗಮನಸಭಾವಂ. ವಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ವಯಗಮನಸಭಾವಂ. ವಿರಾಗಧಮ್ಮನ್ತಿ ವಿರಜ್ಜನಸಭಾವಂ. ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ನಿರುಜ್ಝನಸಭಾವಂ. ಸತ್ತಸತ್ತರೀತಿ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತ ಸತ್ತ ಕತ್ವಾ ಏಕಾದಸಸು ಪದೇಸು ಸತ್ತಸತ್ತರಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಟಿವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಸಮುದಯೋ ಹೋತೀತಿ ಸತ್ಥಾ ಇಧೇವ ದೇಸನಂ ಓಸಾಪೇಸಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾತಿ? ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಸ್ಸ ಓಕಾಸದಾನತ್ಥಂ. ತಸ್ಸಞ್ಹಿ ಪರಿಸತಿ ಉಪಾರಮ್ಭಚಿತ್ತೋ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಸ್ಸಾಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ತಸ್ಸ ಓಕಾಸದಾನತ್ಥಂ ದೇಸನಂ ಓಸಾಪೇಸಿ. ನೋ ಕಲ್ಲೋ ಪಞ್ಹೋತಿ ಅಯುತ್ತೋ ಪಞ್ಹೋ. ದುಪ್ಪಞ್ಹೋ ಏಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನನು ಚ ‘‘ಕತಮಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಜರಾಮರಣ’’ನ್ತಿ? ಇದಂ ಸುಪುಚ್ಛಿತನ್ತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸುಪುಚ್ಛಿತಂ, ಯಥಾ ಪನ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕೇ ಸುವಣ್ಣಥಾಲೇ ವಡ್ಢಿತಸ್ಸ ಸುಭೋಜನಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಆಮಲಕಮತ್ತೇಪಿ ಗೂಥಪಿಣ್ಡೇ ಠಪಿತೇ ಸಬ್ಬಂ ಭೋಜನಂ ದುಬ್ಭೋಜನಂ ಹೋತಿ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಂ, ಏವಮೇವ ‘‘ಕಸ್ಸ ಚ ಪನಿದಂ ಜರಾಮರಣ’’ನ್ತಿ? ಇಮಿನಾ ಸತ್ತೂಪಲದ್ಧಿವಾದಪದೇನ ಗೂಥಪಿಣ್ಡೇನ ತಂ ಭೋಜನಂ ದುಬ್ಭೋಜನಂ ವಿಯ ಅಯಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬೋ ದುಪ್ಪಞ್ಹೋವ ಜಾತೋತಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗವಾಸೋ. ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಹಿ ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿ, ಸೋ ‘‘ಜೀವೇ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜಮಾನೇ ಸರೀರಂ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ಸರೀರೇ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೇ ಜೀವಿತಂ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏವಂ ಗಣ್ಹತೋ ಸಾ ದಿಟ್ಠಿ ‘‘ಸತ್ತೋ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಗಹಿತತ್ತಾ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಸಙ್ಖಾರಾವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಚೇವ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ ಚಾತಿ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಸಾಸನಾವಚರಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯ. ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಚ ನಾಮೇಸೋ ವಟ್ಟಂ ನಿರೋಧೇನ್ತೋ ವಟ್ಟಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದೇವ ತಂ ವಟ್ಟಂ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಯಾ ಗಹಿತಾಕಾರಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೇ ಸತಿ ವಿನಾವ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಮಗ್ಗಭಾವನಾ ನಿರತ್ಥಕಾ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ದುತಿಯನಯೇ ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿ, ಸೋ ‘‘ಸರೀರಂ ಇಧೇವ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ನ ಜೀವಿತಂ, ಜೀವಿತಂ ಪನ ಪಞ್ಜರತೋ ಸಕುಣೋ ವಿಯ ಯಥಾಸುಖಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏವಂ ಗಣ್ಹತೋ ಸಾ ದಿಟ್ಠಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ ಜೀವಿತಂ ಪರಲೋಕಂ ಗತ’’ನ್ತಿ ಗಹಿತತ್ತಾ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅಯಞ್ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಂ ವಿವಟ್ಟೇನ್ತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ಏಕಸಙ್ಖಾರೇಪಿ ನಿಚ್ಚೇ ಧುವೇ ಸಸ್ಸತೇ ಸತಿ ಉಪ್ಪನ್ನೋಪಿ ವಟ್ಟಂ ವಿವಟ್ಟೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಮಗ್ಗಭಾವನಾ ನಿರತ್ಥಕಾ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ ಭಿಕ್ಖು ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ವಿಸೂಕಾಯಿಕಾನೀತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿವೇವಚನಮೇವ. ಸಾ ಹಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಿನಿವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ವಿಸೂಕಮಿವ ಅತ್ತಾನಂ ಆವರಣತೋ ವಿಸೂಕಾಯಿಕಂ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಅನನುವತ್ತಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ವಿರೋಧೇನ ಪವತ್ತನತೋ ವಿಸೇವಿತಂ, ಕದಾಚಿ ಉಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಕದಾಚಿ ಸಸ್ಸತಸ್ಸ ಗಹಣತೋ ವಿರೂಪಂ ಫನ್ದಿತಂ ವಿಪ್ಫನ್ದಿತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾನೀತಿ ತಾಲವತ್ಥು ವಿಯ ಕತಾನಿ, ಪುನ ಅವಿರುಹಣಟ್ಠೇನ ಮತ್ಥಕಚ್ಛಿನ್ನತಾಲೋ ವಿಯ ಸಮೂಲಂ ತಾಲಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ಚ ಕತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಭಾವಂಕತಾನೀತಿ ಅನುಅಭಾವಂ ಕತಾನೀತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ದುತಿಯಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೬. ಛಟ್ಠೇ ಇತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಸಂ ಪರಿಸತಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಕಾಮೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಪನ ಅವಿಸಾರದಧಾತುಕೋ ಉಟ್ಠಾಯ ದಸಬಲಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಸಯಮೇವ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಏವಮಾಹ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ನತುಮ್ಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೭. ಸತ್ತಮೇ ನ ತುಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ಅತ್ತನಿ ಹಿ ಸತಿ ಅತ್ತನಿಯಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅತ್ತಾಯೇವ ಚ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನ ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ನಪಿ ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಅಞ್ಞೋ ನಾಮ ಪರೇಸಂ ಅತ್ತಾ, ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ಸೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಪಿ ಅಞ್ಞೇಸ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಪುರಾಣಮಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಮ್ಮನ್ತಿ ನಯಿದಂ ಪುರಾಣಕಮ್ಮಮೇವ, ಪುರಾಣಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಪನೇಸ ಕಾಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯವೋಹಾರೇನ ಏವಂ ವುತ್ತೋ. ಅಭಿಸಙ್ಖತನ್ತಿಆದಿ ಕಮ್ಮವೋಹಾರಸ್ಸೇವ ವಸೇನ ಪುರಿಮಲಿಙ್ಗಸಭಾಗತಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಅಭಿಸಙ್ಖತನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಕತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತನ್ತಿ ಚೇತನಾವತ್ಥುಕೋ ಚೇತನಾಮೂಲಕೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ವೇದನಿಯನ್ತಿ ವೇದನಿಯವತ್ಥೂತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಚೇತನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಯಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತೇತೀತಿ ಯಂ ಚೇತನಂ ಚೇತೇತಿ, ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಞ್ಚ ಪಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಯಂ ಪಕಪ್ಪನಂ ಪಕಪ್ಪೇತಿ, ಪವತ್ತೇತಿಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋ. ಯಞ್ಚ ಅನುಸೇತೀತಿ ಯಞ್ಚ ಅನುಸಯಂ ಅನುಸೇತಿ, ಪವತ್ತೇತಿಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಚೇತೇತೀತಿ ತೇಭೂಮಕಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾ ಗಹಿತಾ, ಪಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಅಟ್ಠಸು ಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತೇಸು ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪಾ ಗಹಿತಾ, ಅನುಸೇತೀತಿ ದ್ವಾದಸನ್ನಂ ಚೇತನಾನಂ ಸಹಜಾತಕೋಟಿಯಾ ಚೇವ ಉಪನಿಸ್ಸಯಕೋಟಿಯಾ ಚ ಅನುಸಯೋ ಗಹಿತೋ. ಆರಮ್ಮಣಮೇತಂ ಹೋತೀತಿ (ಚೇತನಾದಿಧಮ್ಮಜಾತೇ ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅವಾರಿತತ್ತಾ) ಏತಂ ಚೇತನಾದಿಧಮ್ಮಜಾತಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಪಚ್ಚಯೋ ಹಿ ಇಧ ಆರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾತಿ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಠಿತತ್ಥಂ. ಆರಮ್ಮಣೇ ಸತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ. ಪತಿಟ್ಠಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ವಿಞ್ಞಾಣೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ. ವಿರೂಳ್ಹೇತಿ ಕಮ್ಮಂ ಜವಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಆಕಡ್ಢನಸಮತ್ಥತಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತಮೂಲೇ ಜಾತೇ. ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೀತಿ ಪುನಬ್ಭವಸಙ್ಖಾತಾ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ನೋ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ತೇಭೂಮಕಚೇತನಾಯ ಅಪ್ಪವತ್ತನಕ್ಖಣೋ ವುತ್ತೋ. ನೋ ಚೇ ಪಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪಾನಂ ಅಪ್ಪವತ್ತನಕ್ಖಣೋ. ಅಥ ಚೇ ಅನುಸೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ತೇಭೂಮಕವಿಪಾಕೇಸು ಪರಿತ್ತಕಿರಿಯಾಸು ರೂಪೇತಿ ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪಹೀನಕೋಟಿಯಾ ಅನುಸಯೋ ಗಹಿತೋ. ಆರಮ್ಮಣಮೇತಂ ಹೋತೀತಿ ಅನುಸಯೇ ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅವಾರಿತತ್ತಾ ಏತಂ ಅನುಸಯಜಾತಂ ಪಚ್ಚಯೋವ ಹೋತಿ.

ನೋ ಚೇವ ಚೇತೇತೀತಿಆದೀಸು ಪಠಮಪದೇ ತೇಭೂಮಕಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾ ನಿವತ್ತಾ, ದುತಿಯಪದೇ ಅಟ್ಠಸು ಚಿತ್ತೇಸು ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಯೋ, ತತಿಯಪದೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಯೋ ಅಪ್ಪಹೀನಕೋಟಿಯಾ ಅನುಸಯಿತೋ ಅನುಸಯೋ, ಸೋ ನಿವತ್ತೋ.

ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥಂ ಚೇತೇತಿ ಪಕಪ್ಪೇತಿ ಅನುಸೇತಿ, ಚೇತೇತಿ ನ ಪಕಪ್ಪೇತಿ ಅನುಸೇತಿ, ನ ಚೇತೇತಿ ನ ಪಕಪ್ಪೇತಿ ಅನುಸೇತಿ, ನ ಚೇತೇತಿ ನ ಪಕಪ್ಪೇತಿ ನ ಅನುಸೇತೀತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಪಠಮನಯೇ ಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ದುತಿಯನಯೇ ಚೇತೇತೀತಿ ತೇಭೂಮಕಕುಸಲಚೇತನಾ ಚೇವ ಚತಸ್ಸೋ ಚ ಅಕುಸಲಚೇತನಾ ಗಹಿತಾ. ನ ಪಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಅಟ್ಠಸು ಚಿತ್ತೇಸು ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಯೋ ನಿವತ್ತಾ. ಅನುಸೇತೀತಿ ತೇಭೂಮಕಕುಸಲೇ ಉಪನಿಸ್ಸಯಕೋಟಿಯಾ, ಚತೂಸು ಅಕುಸಲಚೇತನಾಸು ಸಹಜಾತಕೋಟಿಯಾ ಚೇವ ಉಪನಿಸ್ಸಯಕೋಟಿಯಾ ಚ ಅನುಸಯೋ ಗಹಿತೋ. ತತಿಯನಯೇ ನ ಚೇತೇತೀತಿ ತೇಭೂಮಕಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ನಿವತ್ತಂ, ನ ಪಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಅಟ್ಠಸು ಚಿತ್ತೇಸು ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಯೋ ನಿವತ್ತಾ, ಅನುಸೇತೀತಿ ಸುತ್ತೇ ಆಗತಂ ವಾರೇತ್ವಾ ತೇಭೂಮಕಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಪಾಕಕಿರಿಯಾರೂಪೇಸು ಅಪ್ಪಹೀನಕೋಟಿಯಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಗಹಿತೋ. ಚತುತ್ಥನಯೋ ಪುರಿಮಸದಿಸೋವ.

ತದಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇ. ಅವಿರೂಳ್ಹೇತಿ ಕಮ್ಮಂ ಜವಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಆಕಡ್ಢನಸಮತ್ಥತಾಯ ಅನಿಬ್ಬತ್ತಮೂಲೇ. ಏತ್ಥ ಪನ ಕಿಂ ಕಥಿತನ್ತಿ? ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಂ, ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಕರಣನ್ತಿಪಿ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಚೇವ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ ಏಕೋ ಸನ್ಧಿ, ವೇದನಾತಣ್ಹಾನಮನ್ತರೇ ಏಕೋ, ಭವಜಾತೀನಮನ್ತರೇ ಏಕೋತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ದುತಿಯಚೇತನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೯. ನವಮೇ ವಿಞ್ಞಾಣನಾಮರೂಪಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕೋ ಸನ್ಧಿ, ವೇದನಾತಣ್ಹಾನಮನ್ತರೇ ಏಕೋ, ಭವಜಾತೀನಮನ್ತರೇ ಏಕೋತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ತತಿಯಚೇತನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೦. ದಸಮೇ ನತೀತಿ ತಣ್ಹಾ. ಸಾ ಹಿ ಪಿಯರೂಪೇಸು ರೂಪಾದೀಸು ನಮನಟ್ಠೇನ ‘‘ನತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಆಗತಿ ಗತಿ ಹೋತೀತಿ ಆಗತಿಮ್ಹಿ ಗತಿ ಹೋತಿ, ಆಗತೇ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೇ ಕಮ್ಮೇ ವಾ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತೇ ವಾ ಗಹಿನಿಮಿತ್ತೇ ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗತಿ ಹೋತಿ. ಚುತೂಪಪಾತೋತಿ ಏವಂ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆಗತೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಸಯೇ ಗತಿಯಾ ಸತಿ ಇತೋ ಚವನಸಙ್ಖಾತಾ ಚುತಿ, ತತ್ಥೂಪಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೋ ಉಪಪಾತೋತಿ ಅಯಂ ಚುತೂಪಪಾತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ನತಿಯಾ ಚ ಆಗತಿಗತಿಯಾ ಚ ಅನ್ತರೇ ಏಕೋವ ಸನ್ಧಿ ಕಥಿತೋತಿ. ದಸಮಂ.

ಕಳಾರಖತ್ತಿಯವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.