೩. ದಸಬಲವಗ್ಗೋ

೧. ದಸಬಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧. ದಸಬಲವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮಂ ದುತಿಯಸ್ಸೇವ ಸಙ್ಖೇಪೋ.

೨. ದುತಿಯದಸಬಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨. ದುತಿಯಂ ಭಗವತಾ ಅತ್ತನೋ ಅಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ದಸಬಲಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ದಸಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಬಲಞ್ಚ ನಾಮೇತಂ ದುವಿಧಂ ಕಾಯಬಲಞ್ಚ ಞಾಣಬಲಞ್ಚ. ತೇಸು ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಾಯಬಲಂ ಹತ್ಥಿಕುಲಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪೋರಾಣೇಹಿ –

‘‘ಕಾಳಾವಕಞ್ಚ ಗಙ್ಗೇಯ್ಯಂ, ಪಣ್ಡರಂ ತಮ್ಬಪಿಙ್ಗಲಂ;

ಗನ್ಧಮಙ್ಗಲಹೇಮಞ್ಚ, ಉಪೋಸಥಛದ್ದನ್ತಿಮೇ ದಸಾ’’ತಿ.(ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೪೮; ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೭೬೦); –

ಇಮಾನಿ ದಸ ಹತ್ಥಿಕುಲಾನಿ. ತತ್ಥ ಕಾಳಾವಕನ್ತಿ ಪಕತಿಹತ್ಥಿಕುಲಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಪುರಿಸಾನಂ ಕಾಯಬಲಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಕಾಳಾವಕಸ್ಸ ಹತ್ಥಿನೋ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಕಾಳಾವಕಾನಂ ಬಲಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಗಙ್ಗೇಯ್ಯಸ್ಸ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಗಙ್ಗೇಯ್ಯಾನಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಪಣ್ಡರಸ್ಸ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಪಣ್ಡರಾನಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ತಮ್ಬಸ್ಸ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ತಮ್ಬಾನಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಪಿಙ್ಗಲಸ್ಸ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಪಿಙ್ಗಲಾನಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಗನ್ಧಹತ್ಥಿನೋ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಗನ್ಧಹತ್ಥೀನಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಸ್ಸ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಮಙ್ಗಲಾನಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಹೇಮವತಸ್ಸ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಹೇಮವತಾನಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಸ್ಸ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಉಪೋಸಥಾನಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಛದ್ದನ್ತಸ್ಸ. ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಛದ್ದನ್ತಾನಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ. ನಾರಾಯನಸಙ್ಘಾತಬಲನ್ತಿಪಿ ಇದಮೇವ ವುಚ್ಚತಿ. ತದೇತಂ ಪಕತಿಹತ್ಥಿಗಣನಾಯ ಹತ್ಥೀನಂ ಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನಂ, ಪುರಿಸಗಣನಾಯ ದಸನ್ನಂ ಪುರಿಸಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಬಲಂ ಹೋತಿ. ಇದಂ ತಾವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಾಯಬಲಂ. ‘‘ದಸಬಲಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಏತಂ ಸಙ್ಗಹಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಏತಞ್ಹಿ ಬಾಹಿರಕಂ ಲಾಮಕಂ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಸೀಹಾದೀನಮ್ಪಿ ಹೋತಿ. ಏತಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ದುಕ್ಖಪರಿಞ್ಞಾ ವಾ ಸಮುದಯಪ್ಪಹಾನಂ ವಾ ಮಗ್ಗಭಾವನಾ ವಾ ಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ವಾ ನತ್ಥಿ. ಅಞ್ಞಂ ಪನ ದಸಸು ಠಾನೇಸು ಅಕಮ್ಪನತ್ಥೇನ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನತ್ಥೇನ ಚ ದಸವಿಧಂ ಞಾಣಬಲಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ದಸಬಲಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ.

ಕತಮಂ ಪನ ತನ್ತಿ? ಠಾನಾಟ್ಠಾನಾದೀನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನನಂ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಠಾನಞ್ಚ ಠಾನತೋ ಅಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅಟ್ಠಾನತೋ ಜಾನನಂ ಏಕಂ, ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಂ ಠಾನಸೋ ಹೇತುಸೋ ಯಥಾಭೂತಂ ವಿಪಾಕಜಾನನಂ ಏಕಂ, ಸಬ್ಬತ್ಥಗಾಮಿನಿಪಟಿಪದಾಜಾನನಂ ಏಕಂ, ಅನೇಕಧಾತುನಾನಾಧಾತುಲೋಕಜಾನನಂ ಏಕಂ, ಪರಸತ್ತಾನಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಾನಾಧಿಮುತ್ತಿಕತಾಜಾನನಂ ಏಕಂ, ತೇಸಂಯೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಜಾನನಂ ಏಕಂ, ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಧಿಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಸಂಕಿಲೇಸವೋದಾನವುಟ್ಠಾನಜಾನನಂ ಏಕಂ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಜಾನನಂ ಏಕಂ, ಸತ್ತಾನಂ ಚುತೂಪಪಾತಜಾನನಂ ಏಕಂ, ಆಸವಕ್ಖಯಜಾನನಂ ಏಕನ್ತಿ. ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಪನ –

‘‘ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಠಾನಞ್ಚ ಠಾನತೋ ಅಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅಟ್ಠಾನತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಯಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ಠಾನಞ್ಚ ಠಾನತೋ ಅಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅಟ್ಠಾನತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಇದಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತೀ’’ತಿ.

ಆದಿನಾ (ವಿಭ. ೭೬೦) ನಯೇನ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆಗತಾನೇವ. ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾಪಿ ನೇಸಂ ವಿಭಙ್ಗಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚೇವ (ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೭೬೦) ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಚ ಮಜ್ಝಿಮಟ್ಠಕಥಾಯ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೪೮) ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವುತ್ತಾ. ಸಾ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಾ.

ಚತೂಹಿ ಚ ವೇಸಾರಜ್ಜೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಾರಜ್ಜಪಟಿಪಕ್ಖಂ ವೇಸಾರಜ್ಜಂ, ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ವೇಸಾರಜ್ಜಭಾವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸೋಮನಸ್ಸಮಯಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಕತಮೇಸು ಚತೂಸು? ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತೇ ಪಟಿಜಾನತೋ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ’’ತಿಆದೀಸು ಚೋದನಾವತ್ಥೂಸು. ತತ್ರಾಯಂ ಪಾಳಿ –

‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ವೇಸಾರಜ್ಜಾನಿ…ಪೇ…. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತೇ ಪಟಿಜಾನತೋ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ’ತಿ ತತ್ರ ವತ ಮಂ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ದೇವೋ ವಾ ಮಾರೋ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಾ ಕೋಚಿ ವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಸಹ ಧಮ್ಮೇನ ಪಟಿಚೋದೇಸ್ಸತೀತಿ ನಿಮಿತ್ತಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ. ಏತಮಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಖೇಮಪ್ಪತ್ತೋ ಅಭಯಪ್ಪತ್ತೋ ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಹರಾಮಿ. ‘ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ತೇ ಪಟಿಜಾನತೋ ಇಮೇ ಆಸವಾ ಅಪರಿಕ್ಖೀಣಾ’ತಿ ತತ್ರ ವತ ಮಂ…ಪೇ… ‘ಯೇ ಖೋ ಪನ ತೇ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ವುತ್ತಾ, ತೇ ಪಟಿಸೇವತೋ ನಾಲಂ ಅನ್ತರಾಯಾಯಾ’ತಿ ತತ್ರ ವತ ಮಂ…ಪೇ… ‘ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ತೇ ಅತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ಸೋ ನ ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾ’ತಿ ತತ್ರ ವತ ಮಂ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ…ಪೇ… ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಹರಾಮೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೮).

ಆಸಭಂ ಠಾನನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ ಉತ್ತಮಟ್ಠಾನಂ. ಆಸಭಾ ವಾ ಪುಬ್ಬಬುದ್ಧಾ, ತೇಸಂ ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಿಚ ಗವಸತಜೇಟ್ಠಕೋ ಉಸಭೋ, ಗವಸಹಸ್ಸಜೇಟ್ಠಕೋ ವಸಭೋ, ವಜಸತಜೇಟ್ಠಕೋ ವಾ ಉಸಭೋ, ವಜಸಹಸ್ಸಜೇಟ್ಠಕೋ ವಸಭೋ, ಸಬ್ಬಗವಸೇಟ್ಠೋ ಸಬ್ಬಪರಿಸ್ಸಯಸಹೋ ಸೇತೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಮಹಾಭಾರವಹೋ ಅಸನಿಸತಸದ್ದೇಹಿಪಿ ಅಸಮ್ಪಕಮ್ಪಿಯೋ ನಿಸಭೋ, ಸೋ ಇಧ ಉಸಭೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಇದಮ್ಪಿ ಹಿ ತಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯವಚನಂ. ಉಸಭಸ್ಸ ಇದನ್ತಿ ಆಸಭಂ. ಠಾನನ್ತಿ ಚತೂಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಪಥವಿಂ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ಅವಟ್ಠಾನಂ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೫೦). ಇದಂ ಪನ ಆಸಭಂ ವಿಯಾತಿ ಆಸಭಂ. ಯಥೇವ ಹಿ ನಿಸಭಸಙ್ಖಾತೋ ಉಸಭೋ ಉಸಭಬಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಚತೂಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಪಥವಿಂ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ಅಚಲಟ್ಠಾನೇನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ತಥಾಗತೋಪಿ ದಸಹಿ ತಥಾಗತಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಚತೂಹಿ ವೇಸಾರಜ್ಜಪಾದೇಹಿ ಅಟ್ಠಪರಿಸಪಥವಿಂ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಕೇನಚಿ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇನ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೇನ ಅಕಮ್ಪಿಯೋ ಅಚಲಟ್ಠಾನೇನ ತಿಟ್ಠತಿ. ಏವಂ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಚ ತಂ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಉಪಗಚ್ಛತಿ ನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ಅತ್ತನಿ ಆರೋಪೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ.

ಪರಿಸಾಸೂತಿ ‘‘ಅಟ್ಠ ಖೋ ಇಮಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಪರಿಸಾ. ಕತಮಾ ಅಟ್ಠ? ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಸಾ ಗಹಪತಿಪರಿಸಾ ಸಮಣಪರಿಸಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಪರಿಸಾ ತಾವತಿಂಸಪರಿಸಾ ಮಾರಪರಿಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಪರಿಸಾ’’ತಿ, ಇಮಾಸು ಅಟ್ಠಸು ಪರಿಸಾಸು. ಸೀಹನಾದಂ ನದತೀತಿ ಸೇಟ್ಠನಾದಂ ಅಭೀತನಾದಂ ನದತಿ, ಸೀಹನಾದಸದಿಸಂ ವಾ ನಾದಂ ನದತಿ. ಅಯಮತ್ಥೋ ಸೀಹನಾದಸುತ್ತೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ವಾ ಸೀಹೋ ಸಹನತೋ ಚೇವ ಹನನತೋ ಚ ಸೀಹೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕಧಮ್ಮಾನಂ ಸಹನತೋ ಪರಪ್ಪವಾದಾನಞ್ಚ ಹನನತೋ ಸೀಹೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತಸ್ಸ ಸೀಹಸ್ಸ ನಾದಂ ಸೀಹನಾದಂ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಸೀಹೋ ಸೀಹಬಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಸಾರದೋ ವಿಗತಲೋಮಹಂಸೋ ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಏವಂ ತಥಾಗತಸೀಹೋಪಿ ತಥಾಗತಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಟ್ಠಸು ಪರಿಸಾಸು ವಿಸಾರದೋ ವಿಗತಲೋಮಹಂಸೋ, ‘‘ಇತಿ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನಾನಾವಿಧದೇಸನಾವಿಲಾಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತೀ’’ತಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ಉತ್ತಮಂ, ವಿಸುದ್ಧಸ್ಸ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಂ ಪನ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ದುವಿಧಂ ಹೋತಿ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಞ್ಚ ದೇಸನಾಞಾಣಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಪಭಾವಿತಂ ಅತ್ತನೋ ಅರಿಯಫಲಾವಹಂ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ, ಕರುಣಾಪಭಾವಿತಂ ಸಾವಕಾನಂ ಅರಿಯಫಲಾವಹಂ ದೇಸನಾಞಾಣಂ. ತತ್ಥ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ದುವಿಧಂ. ತಞ್ಹಿ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ. ತುಸಿತಭವನತೋ ವಾ ಯಾವ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ. ದೀಪಙ್ಕರತೋ ವಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ. ದೇಸನಾಞಾಣಮ್ಪಿ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಪವತ್ತನ್ತಿ ದುವಿಧಂ. ತಞ್ಹಿ ಯಾವ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾ ಪವತ್ತಮಾನಂ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತಂ ನಾಮ. ತೇಸು ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ, ದೇಸನಾಞಾಣಂ ಲೋಕಿಯಂ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ಪನೇತಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಬುದ್ಧಾನಂಯೇವ ಓರಸಞಾಣಂ.

ಇದಾನಿ ಯಂ ಇಮಿನಾ ಞಾಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇತಿ ರೂಪನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಇತಿ ರೂಪನ್ತಿ ಇದಂ ರೂಪಂ ಏತ್ತಕಂ ರೂಪಂ, ಇತೋ ಉದ್ಧಂ ರೂಪಂ ನತ್ಥೀತಿ ರುಪ್ಪನಸಭಾವಞ್ಚೇವ ಭೂತುಪಾದಾಯಭೇದಞ್ಚ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನವಸೇನ ಅನವಸೇಸರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೋ ವುತ್ತೋ. ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಸಮುದಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ಏವಂ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ ರೂಪಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ವುತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಇತೀತಿ ಏವಂ ಸಮುದಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೋ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಸಮುದಯಾ ರೂಪಸಮುದಯೋ ತಣ್ಹಾಸಮುದಯಾ, ಕಮ್ಮಸಮುದಯಾ ಆಹಾರಸಮುದಯಾ ರೂಪಸಮುದಯೋತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಉದಯಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೫೦) ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅತ್ಥಙ್ಗಮೇಪಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧಾ ರೂಪನಿರೋಧೋ…ಪೇ… ವಿಪರಿಣಾಮಲಕ್ಖಣಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ನಿರೋಧಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ವಿತ್ಥಾರೋ.

ಇತಿ ವೇದನಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಅಯಂ ವೇದನಾ ಏತ್ತಕಾ ವೇದನಾ, ಇತೋ ಉದ್ಧಂ ವೇದನಾ ನತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಸಞ್ಞಾ, ಇಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಇದಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಏತ್ತಕಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಇತೋ ಉದ್ಧಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನತ್ಥೀತಿ ವೇದಯಿತಸಞ್ಜಾನನಅಭಿಸಙ್ಖರಣವಿಜಾನನಸಭಾವಞ್ಚೇವ ಸುಖಾದಿರೂಪಸಞ್ಞಾದಿಫಸ್ಸಾದಿಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದಿಭೇದಞ್ಚ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನವಸೇನ ಅನವಸೇಸವೇದನಾಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಪರಿಗ್ಗಹೋ ವುತ್ತೋ. ಇತಿ ವೇದನಾಯ ಸಮುದಯೋತಿಆದೀಹಿ ಪನ ಏವಂ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಾನಂ ವೇದನಾಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮುದಯೋ ವುತ್ತೋ. ತತ್ರಾಪಿ ಇತೀತಿ ಏವಂ ಸಮುದಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇಸಮ್ಪಿ ವಿತ್ಥಾರೋ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಸಮುದಯಾ ವೇದನಾಸಮುದಯೋ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೫೦) ರೂಪೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ತೀಸು ಖನ್ಧೇಸು ‘‘ಆಹಾರಸಮುದಯಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೇ ‘‘ನಾಮರೂಪಸಮುದಯಾ’’ತಿ. ಅತ್ಥಙ್ಗಮಪದಮ್ಪಿ ತೇಸಂಯೇವ ವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ. ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಉದಯಬ್ಬಯವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತೋ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಇದಂ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಅಪರೋ ಸೀಹನಾದೋ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅವಿಜ್ಜಾದಿಕೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ಇದಂ ಸಙ್ಖಾರಾದಿಕಂ ಫಲಂ ಹೋತಿ. ಇಮಸ್ಸುಪ್ಪಾದಾ ಇದಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾದಿಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾ ಇದಂ ಸಙ್ಖಾರಾದಿಕಂ ಫಲಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಇದಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅವಿಜ್ಜಾದಿಕೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಅಸತಿ ಇದಂ ಸಙ್ಖಾರಾದಿಕಂ ಫಲಂ ನ ಹೋತಿ. ಇಮಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಇದಂ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾದಿಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಇದಂ ಸಙ್ಖಾರಾದಿಕಂ ಫಲಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಇದಾನಿ ಯಥಾ ತಂ ಹೋತಿ ಚೇವ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಚ, ತಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ಯದಿದಂ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿಆದಿಮಾಹ.

ಏವಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧವಿಭಜನಾದಿವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ಅಕ್ಖಾತೋ ಕಥಿತೋ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಪಚ್ಚಯಾಕಾರಧಮ್ಮೋ. ಉತ್ತಾನೋತಿ ಅನಿಕುಜ್ಜಿತೋ. ವಿವಟೋತಿ ವಿವರಿತ್ವಾ ಠಪಿತೋ. ಪಕಾಸಿತೋತಿ ದೀಪಿತೋ ಜೋತಿತೋ. ಛಿನ್ನಪಿಲೋತಿಕೋತಿ ಪಿಲೋತಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ ಛಿನ್ನಂ ಭಿನ್ನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಿಬ್ಬಿತಗಣ್ಠಿತಂ ಜಿಣ್ಣವತ್ಥಂ, ತಂ ಯಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ ಅಟ್ಠಹತ್ಥಂ ನವಹತ್ಥಂ ವಾ ಅಹತಸಾಟಕಂ ನಿವತ್ಥೋ, ಸೋ ಛಿನ್ನಪಿಲೋತಿಕೋ ನಾಮ. ಅಯಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋ ತಾದಿಸೋ. ನ ಹೇತ್ಥ ಕೋಹಞ್ಞಾದಿವಸೇನ ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಸಿಬ್ಬಿತಗಣ್ಠಿತಭಾವೋ ಅತ್ಥಿ. ಅಪಿಚ ಖುದ್ದಕಸಾಟಕೋಪಿ ಪಿಲೋತಿಕಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸಾ ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ, ಅಟ್ಠನವಹತ್ಥೋ ಮಹಾಪಟೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋಪಿ ಛಿನ್ನಪಿಲೋತಿಕೋ, ಅಪಗತಪಿಲೋತಿಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಾದಿಸೋ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಚತುಹತ್ಥಂ ಸಾಟಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಗ್ಗಹಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಅಞ್ಛನ್ತೋ ಕಿಲಮತಿ, ಏವಂ ಬಾಹಿರಕಸಮಯೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿತ್ತಕಂ ಧಮ್ಮಂ ‘‘ಏವಂ ಸತಿ ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಡ್ಢೇನ್ತಾ ಕಿಲಮನ್ತಿ. ಯಥಾ ಪನ ಅಟ್ಠಹತ್ಥನವಹತ್ಥೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ಯಥಾರುಚಿ ಪಾರುಪತಿ ನ ಕಿಲಮತಿ, ನತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಅಞ್ಛಿತ್ವಾ ವಡ್ಢನಕಿಚ್ಚಂ; ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೇ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಿಭಜನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಮಯಾವ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಸುವಿಭತ್ತೋ ಸುವಿತ್ಥಾರಿತೋತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಛಿನ್ನಪಿಲೋತಿಕೋ’’ತಿ ಆಹ. ಅಪಿಚ ಕಚವರೋಪಿ ಪಿಲೋತಿಕಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಾಸನೇ ಸಮಣಕಚವರಂ ನಾಮ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಲಭತಿ. ತೇನೇವಾಹ –

‘‘ಕಾರಣ್ಡವಂ ನಿದ್ಧಮಥ, ಕಸಮ್ಬುಂ ಅಪಕಸ್ಸಥ;

ತತೋ ಪಲಾಪೇ ವಾಹೇಥ, ಅಸ್ಸಮಣೇ ಸಮಣಮಾನಿನೇ.

‘‘ನಿದ್ಧಮಿತ್ವಾನ ಪಾಪಿಚ್ಛೇ, ಪಾಪಆಚಾರಗೋಚರೇ;

ಸುದ್ಧಾ ಸುದ್ಧೇಹಿ ಸಂವಾಸಂ, ಕಪ್ಪಯವ್ಹೋ ಪತಿಸ್ಸತಾ;

ತತೋ ಸಮಗ್ಗಾ ನಿಪಕಾ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೮.೧೦);

ಇತಿ ಸಮಣಕಚವರಸ್ಸ ಛಿನ್ನತ್ತಾಪಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಛಿನ್ನಪಿಲೋತಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಅಲಮೇವಾತಿ ಯುತ್ತಮೇವ. ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತೇನಾತಿ ಸದ್ಧಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ. ಕುಲಪುತ್ತೇನಾತಿ ದ್ವೇ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತೋ ಜಾತಿಕುಲಪುತ್ತೋ ಚ. ತತ್ಥ ಯೋ ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸೀಲಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧೇ ಪೂರೇತಿ, ಅಯಂ ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತೋ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಯಸಕುಲಪುತ್ತಾದಯೋ ವಿಯ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಅಯಂ ಜಾತಿಕುಲಪುತ್ತೋ ನಾಮ. ತೇಸು ಇಧ ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಸಚೇ ಪನ ಜಾತಿಕುಲಪುತ್ತೋ ಆಚಾರವಾ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಉತ್ತಮೋಯೇವ. ಏವರೂಪೇನ ಕುಲಪುತ್ತೇನ. ವೀರಿಯಂ ಆರಭಿತುನ್ತಿ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ವೀರಿಯಂ ಕಾತುಂ. ಇದಾನಿಸ್ಸ ಚತುರಙ್ಗಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಕಾಮಂ ತಚೋ ಚಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಏತ್ಥ ಹಿ ತಚೋ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ, ನ್ಹಾರು ಏಕಂ, ಅಟ್ಠಿ ಏಕಂ, ಮಂಸಲೋಹಿತಂ ಏಕನ್ತಿ. ಇದಞ್ಚ ಪನ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ವೀರಿಯಂ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೇನ ನವಸು ಠಾನೇಸು ಸಮಾಧಾತಬ್ಬಂ ಪುರೇಭತ್ತೇ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ ಪುರಿಮಯಾಮೇ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಗಮನೇ ಠಾನೇ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಸಯನೇತಿ.

ದುಕ್ಖಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಸೀತೋ ವಿಹರತೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಯೋ ಕುಸೀತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಸೋ ದುಕ್ಖಂ ವಿಹರತಿ. ಬಾಹಿರಸಮಯೇ ಪನ ಯೋ ಕುಸೀತೋ, ಸೋ ಸುಖಂ ವಿಹರತಿ. ವೋಕಿಣ್ಣೋತಿ ಮಿಸ್ಸೀಭೂತೋ. ಸದತ್ಥನ್ತಿ ಸೋಭನಂ ವಾ ಅತ್ಥಂ ಸಕಂ ವಾ ಅತ್ಥಂ, ಉಭಯೇನಾಪಿ ಅರಹತ್ತಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಪರಿಹಾಪೇತೀತಿ ಹಾಪೇತಿ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಕುಸೀತಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಹಿ ಛ ದ್ವಾರಾನಿ ಅಗುತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತೀಣಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾನಿ, ಆಜೀವಟ್ಠಮಕಂ ಸೀಲಂ ಅಪರಿಯೋದಾತಂ, ಭಿನ್ನಾಜೀವೋ ಕುಲೂಪಕೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಪತಿತರಜಂ ವಿಯ ಉಪಘಾತಕರೋ ಹುತ್ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಿಹರತಿ, ಪೀಠಮದ್ದನೋ ಚೇವ ಹೋತಿ ಲಣ್ಡಪೂರಕೋ ಚ, ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ದುಲ್ಲಭಂ ಖಣಂ ವಿರಾಧೇತಿ, ತೇನ ಭುತ್ತೋ ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡೋಪಿ ನ ಮಹಪ್ಫಲೋ ಹೋತಿ.

ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಾಸನೇ ಸುಖಂ ವಿಹರತಿ. ಬಾಹಿರಸಮಯೇ ಪನ ಯೋ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ, ಸೋ ದುಕ್ಖಂ ವಿಹರತಿ. ಪವಿವಿತ್ತೋತಿ ವಿವಿತ್ತೋ ವಿಯುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ. ಸದತ್ಥಂ ಪರಿಪೂರೇತೀತಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸ ಹಿ ಛ ದ್ವಾರಾನಿ ಸುಗುತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತೀಣಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾನಿ, ಆಜೀವಟ್ಠಮಕಂ ಸೀಲಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಸುಸೀತಲಞ್ಜನಂ ವಿಯ ಧಾತುಗತಚನ್ದನಂ ವಿಯ ಚ ಮನಾಪೋ ಹುತ್ವಾ ಸುಖಂ ವಿಹರತಿ, ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಗಹೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಸತ್ಥಾ ಹಿ –

‘‘ಚಿರಂ ಜೀವ ಮಹಾವೀರ, ಕಪ್ಪಂ ತಿಟ್ಠ ಮಹಾಮುನೀ’’ತಿ –

ಏವಂ ಗೋತಮಿಯಾ ವನ್ದಿತೋ, ‘‘ನ ಖೋ, ಗೋತಮಿ, ತಥಾಗತಾ ಏವಂ ವನ್ದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಾಯ ಯಾಚಿತೋ ವನ್ದಿತಬ್ಬಾಕಾರಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಏವಮಾಹ –

‘‘ಆರದ್ಧವೀರಿಯೇ ಪಹಿತತ್ತೇ, ನಿಚ್ಚಂ ದಳ್ಹಪರಕ್ಕಮೇ;

ಸಮಗ್ಗೇ ಸಾವಕೇ ಪಸ್ಸ, ಏಸಾ ಬುದ್ಧಾನ ವನ್ದನಾ’’ತಿ. (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೨.೧೭೧);

ಏವಂ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಗಹೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ದುಲ್ಲಭಂ ಖಣಂ ನ ವಿರಾಧೇತಿ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಸಙ್ಘಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ಸಫಲಾ ಹೋತಿ ಸಉದ್ರಯಾ, ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡೋಪಿ ತೇನ ಭುತ್ತೋ ಮಹಪ್ಫಲೋ ಹೋತಿ.

ಹೀನೇನ ಅಗ್ಗಸ್ಸಾತಿ ಹೀನಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ಹೀನೇನ ವೀರಿಯೇನ ಹೀನಾಯ ಸತಿಯಾ ಹೀನೇನ ಸಮಾಧಿನಾ ಹೀನಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಅಗ್ಗೇನ ಚ ಖೋತಿ ಅಗ್ಗೇಹಿ ಸದ್ಧಾದೀಹಿ ಅಗ್ಗಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಮಣ್ಡಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪಸನ್ನಟ್ಠೇನ ಮಣ್ಡಂ, ಪಾತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಪೇಯ್ಯಂ. ಯಞ್ಹಿ ಪಿವಿತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಪತಿತೋ ವಿಸಞ್ಞೀ ಅತ್ತನೋ ಸಾಟಕಾದೀನಮ್ಪಿ ಅಸ್ಸಾಮಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಪಸನ್ನಮ್ಪಿ ನ ಪಾತಬ್ಬಂ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಸಾಸನಂ ಏವಂ ಪಸನ್ನಞ್ಚ ಪಾತಬ್ಬಞ್ಚಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮಣ್ಡಪೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

ತತ್ಥ ತಿವಿಧೋ ಮಣ್ಡೋ – ದೇಸನಾಮಣ್ಡೋ, ಪಟಿಗ್ಗಹಮಣ್ಡೋ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮಣ್ಡೋತಿ. ಕತಮೋ ದೇಸನಾಮಣ್ಡೋ? ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖನಾ ದೇಸನಾ ಪಞ್ಞಾಪನಾ ಪಟ್ಠಪನಾ ವಿವರಣಾ ವಿಭಜನಾ ಉತ್ತಾನೀಕಮ್ಮಂ, ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ…ಪೇ… ಅರಿಯಸ್ಸ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನಾ…ಪೇ… ಉತ್ತಾನೀಕಮ್ಮಂ, ಅಯಂ ದೇಸನಾಮಣ್ಡೋ. ಕತಮೋ ಪಟಿಗ್ಗಹಮಣ್ಡೋ? ಭಿಕ್ಖೂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಉಪಾಸಕಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ದೇವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಯೇ ವಾ ಪನಞ್ಞೇಪಿ ಕೇಚಿ ವಿಞ್ಞಾತಾರೋ, ಅಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಮಣ್ಡೋ. ಕತಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮಣ್ಡೋ? ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ, ಅಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮಣ್ಡೋ. ಅಪಿಚ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಮಣ್ಡೋ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಕಸಟೋ, ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಕಸಟಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಮಣ್ಡಂ ಪಿವತೀತಿ ಮಣ್ಡಪೇಯ್ಯನ್ತಿಆದಿನಾಪಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೨೩೮) ನಯೇನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೋತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಕಾರಣವಚನಂ. ಯಸ್ಮಾ ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೋ, ತಸ್ಮಾ ವೀರಿಯಸಮ್ಪಯೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಪಿವಥ ಏತಂ ಮಣ್ಡಂ. ಬಾಹಿರಕಞ್ಹಿ ಭೇಸಜ್ಜಮಣ್ಡಮ್ಪಿ ವೇಜ್ಜಸ್ಸ ಅಸಮ್ಮುಖಾ ಪಿವನ್ತಾನಂ ಪಮಾಣಂ ವಾ ಉಗ್ಗಮನಂ ವಾ ನಿಗ್ಗಮನಂ ವಾ ನ ಜಾನಾಮಾತಿ ಆಸಙ್ಕಾ ಹೋತಿ. ವೇಜ್ಜಸಮ್ಮುಖಾ ಪನ ‘‘ವೇಜ್ಜೋ ಜಾನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನಿರಾಸಙ್ಕಾ ಪಿವನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮಿ ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೋತಿ ವೀರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪಿವಥಾತಿ ಮಣ್ಡಪಾನೇ ನೇಸಂ ನಿಯೋಜೇನ್ತೋ ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಫಲಾತಿ ಸಾನಿಸಂಸಾ. ಸಉದ್ರಯಾತಿ ಸವಡ್ಢಿ. ಇದಾನಿ ನಿಯೋಜನಾನುರೂಪಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬತಂ ನಿದ್ದಿಸನ್ತೋ ಅತ್ತತ್ಥಂ ವಾ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅತ್ತತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಭೂತಂ ಅರಹತ್ತಂ. ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮ್ಪಾದೇತುನ್ತಿ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕಾತುಂ. ಪರತ್ಥನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಾನಿಸಂಸಂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಉಪನಿಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩. ತತಿಯೇ ‘‘ಜಾನತೋ ಅಹ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಜಾನತೋತಿ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ. ಪಸ್ಸತೋತಿ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ. ದ್ವೇಪಿ ಪದಾನಿ ಏಕತ್ಥಾನಿ, ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ‘‘ಜಾನತೋ’’ತಿ ಞಾಣಲಕ್ಖಣಂ ಉಪಾದಾಯ ಪುಗ್ಗಲಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ. ಜಾನನಲಕ್ಖಣಞ್ಹಿ ಞಾಣಂ. ‘‘ಪಸ್ಸತೋ’’ತಿ ಞಾಣಪ್ಪಭಾವಂ ಉಪಾದಾಯ. ಪಸ್ಸನಪ್ಪಭಾವಞ್ಹಿ ಞಾಣಂ, ಞಾಣಸಮಙ್ಗೀಪುಗ್ಗಲೋ ಚಕ್ಖುಮಾ ವಿಯ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಾನಿ, ಞಾಣೇನ ವಿವಟೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಸ್ಸತಿ. ಆಸವಾನಂ ಖಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಸವಾನಂ ಪಹಾನಂ ಅಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಖೀಣಾಕಾರೋ ನತ್ಥಿಭಾವೋತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಆಸವಕ್ಖಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಙ್ಗೋಪಿ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿಪಿ. ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೪೩೮; ವಿಭ. ೮೩೧) ಹಿ ಖೀಣಾಕಾರೋ ಆಸವಕ್ಖಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಯೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ವಯೋ ಭೇದೋ ಪರಿಭೇದೋ ಅನಿಚ್ಚತಾ ಅನ್ತರಧಾನ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೩೫೪) ಏತ್ಥ ಭಙ್ಗೋ.

‘‘ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಮಾನಸ್ಸ, ಉಜುಮಗ್ಗಾನುಸಾರಿನೋ;

ಖಯಸ್ಮಿಂ ಪಠಮಂ ಞಾಣಂ, ತತೋ ಅಞ್ಞಾ ಅನನ್ತರಾ’’ತಿ. (ಇತಿವು. ೬೨); –

ಏತ್ಥ ಮಗ್ಗೋ. ಸೋ ಹಿ ಆಸವೇ ಖೇಪೇನ್ತೋ ವೂಪಸಮೇನ್ತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋತಿ ವುತ್ತೋ. ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಸಮಣೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಫಲಂ. ತಞ್ಹಿ ಆಸವಾನಂ ಖೀಣನ್ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋತಿ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಆಸವಾ ತಸ್ಸ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಆರಾ ಸೋ ಆಸವಕ್ಖಯಾ’’ತಿ; (ಧ. ಪ. ೨೫೩) –

ಏತ್ಥ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ತಞ್ಹಿ ಆಗಮ್ಮ ಆಸವಾ ಖೀಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಧ ಪನ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ. ನೋ ಅಜಾನತೋ ನೋ ಅಪಸ್ಸತೋತಿ ಯೋ ಪನ ನ ಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ನೋ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ಯೇ ಅಜಾನತೋ ಅಪಸ್ಸತೋಪಿ ಸಂಸಾರಾದೀಹಿಯೇವ ಸುದ್ಧಿಂ ವದನ್ತಿ, ತೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪುರಿಮೇನ ಪದದ್ವಯೇನ ಉಪಾಯೋ ವುತ್ತೋ, ಇಮಿನಾ ಅನುಪಾಯಂ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ.

ಇದಾನಿ ಯಂ ಜಾನತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜಾನತೋತಿ ಪುಚ್ಛಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಜಾನನಾ ಬಹುವಿಧಾ. ದಬ್ಬಜಾತಿಕೋ ಏವ ಹಿ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು ಛತ್ತಂ ಕಾತುಂ ಜಾನಾತಿ, ಕೋಚಿ ಚೀವರಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ, ತಸ್ಸ ಈದಿಸಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ವತ್ತಸೀಸೇ ಠತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸಾ ಜಾನನಾ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಪದಟ್ಠಾನಂ ನ ಹೋತೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಯೋ ಪನ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಕಾತುಂ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸೇವಂ ಜಾನತೋ ಆಸವಾ ವಡ್ಢನ್ತಿಯೇವ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಜಾನತೋ ಪಸ್ಸತೋ ಚ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ಹೋತಿ, ತದೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇತಿ ರೂಪನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜಾನತೋತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ. ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ಹೋತೀತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯನ್ತೇ ಜಾತತ್ತಾ ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಅರಹತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಏವಂ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಆಗಮನೀಯಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಖಯಸ್ಮಿಂ ಖಯೇಞಾಣನ್ತಿ ಆಸವಕ್ಖಯಸಙ್ಖಾತೇ ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಪಟಿಲದ್ಧೇ ಸತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ. ತಞ್ಹಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಙ್ಖಾತೇ ಖಯಸ್ಮಿಂ ಪಠಮವಾರಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಖಯೇಞಾಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಉಪನಿಸನ್ತಿ ಸಕಾರಣಂ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಂ. ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿ. ಸಾ ಹಿಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ ಲಬ್ಭಮಾನವಸೇನ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ವಿರಾಗೋತಿ ಮಗ್ಗೋ. ಸೋ ಹಿ ಕಿಲೇಸೇ ವಿರಾಜೇನ್ತೋ ಖೇಪೇನ್ತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತಸ್ಮಾ ವಿರಾಗೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿಬ್ಬಿದಾತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾಞಾಣಂ. ಏತೇನ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾತಿ ಭಯತೂಪಟ್ಠಾನೇ ಞಾಣಂ ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನೇ ಞಾಣಂ ಮುಞ್ಚಿತುಕಮ್ಯತಾಞಾಣಂ ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾಞಾಣನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಞಾಣಾನಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ಯಥಾಸಭಾವಜಾನನಸಙ್ಖಾತಂ ದಸ್ಸನಂ. ಏತೇನ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾ ಹಿ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಞಾಣಂ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣೇ ಞಾಣಂ ಸಮ್ಮಸನೇ ಞಾಣಂ ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗೇ ಞಾಣನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಞಾಣಾನಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸಮಾಧೀತಿ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿ. ಸೋ ಹಿ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಸುಖನ್ತಿ ಅಪ್ಪನಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗಸುಖಂ. ತಞ್ಹಿ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಪಸ್ಸದ್ಧೀತಿ ದರಥಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ. ಸಾ ಹಿ ಅಪ್ಪನಾಪುಬ್ಬಭಾಗಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಪೀತೀತಿ ಬಲವಪೀತಿ. ಸಾ ಹಿ ದರಥಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಪಾಮೋಜ್ಜನ್ತಿ ದುಬ್ಬಲಪೀತಿ. ಸಾ ಹಿ ಬಲವಪೀತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಸದ್ಧಾತಿ ಅಪರಾಪರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಸದ್ಧಾ. ಸಾ ಹಿ ದುಬ್ಬಲಪೀತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ. ತಞ್ಹಿ ಅಪರಾಪರಸದ್ಧಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಜಾತೀತಿ ಸವಿಕಾರಾ ಖನ್ಧಜಾತಿ. ಸಾ ಹಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಭವೋತಿ ಕಮ್ಮಭವೋ. (ಸೋ ಹಿ ಸವಿಕಾರಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ.) ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸೇಸಪದಾನಿಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಥುಲ್ಲಫುಸಿತಕೇತಿ ಮಹಾಫುಸಿತಕೇ. ಪಬ್ಬತಕನ್ದರಪದರಸಾಖಾತಿ ಏತ್ಥ ಕನ್ದರಂ ನಾಮ ‘ಕ’ನ್ತಿಲದ್ಧನಾಮೇನ ಉದಕೇನ ದಾರಿತೋ ಉದಕಭಿನ್ನೋ ಪಬ್ಬತಪದೇಸೋ, ಯೋ ‘‘ನಿತಮ್ಬೋ’’ತಿಪಿ ‘‘ನದೀಕುಞ್ಛೋ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪದರಂ ನಾಮ ಅಟ್ಠಮಾಸೇ ದೇವೇ ಅವಸ್ಸನ್ತೇ ಫಲಿತೋ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೋ. ಸಾಖಾತಿ ಕುಸುಮ್ಭಗಾಮಿನಿಯೋ ಖುದ್ದಕಮಾತಿಕಾಯೋ. ಕುಸೋಬ್ಭಾತಿ ಖುದ್ದಕಆವಾಟಾ. ಮಹಾಸೋಬ್ಭಾತಿ ಮಹಾಆವಾಟಾ. ಕುನ್ನದಿಯೋತಿ ಖುದ್ದಕನದಿಯೋ. ಮಹಾನದಿಯೋತಿ ಗಙ್ಗಾಯಮುನಾದಿಕಾ ಮಹಾಸರಿತಾ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿಜ್ಜೂಪನಿಸಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿಆದೀಸು ಅವಿಜ್ಜಾ ಪಬ್ಬತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಮೇಘೋತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಾದಿವಟ್ಟಂ ಕನ್ದರಾದಯೋತಿ, ವಿಮುತ್ತಿ ಸಾಗರೋತಿ.

ಯಥಾ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ದೇವೋ ವಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಕನ್ದರಾದೀನಿ ಪೂರೇನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಸಾಗರಂ ಪೂರೇತಿ, ಏವಂ ಅವಿಜ್ಜಾಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ತಾವ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಮೇಘಸ್ಸ ವಸ್ಸನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಸ್ಸುತವಾ ಹಿ ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಅಞ್ಞಾಣೀ ಹುತ್ವಾ ತಣ್ಹಾಯ ಅಭಿಲಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಆಯೂಹತಿ, ತಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಿ ನಾಮರೂಪಾದೀನಂ. ಇತಿ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ವುಟ್ಠದೇವಸ್ಸ ಕನ್ದರಾದಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಅವಿಜ್ಜಾಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ವುಟ್ಠಸ್ಸ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಮೇಘಸ್ಸ ಪರಮ್ಪರಪಚ್ಚಯತಾಯ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಾದಿವಟ್ಟಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತಕಾಲೋ. ಬುದ್ಧವಚನಂ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ಅಗಹಿತಮ್ಪಿ ‘‘ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತೀ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ವಸೇನ ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಾ ಹಿ ತಸ್ಸ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸಾ ಕಮ್ಮಭವಪಚ್ಚಯಾ ಸವಿಕಾರಾ ಜಾತಿ ನಾಮ. ಸೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ವಾ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಂ ವಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಂ ಆಗಮ್ಮ ವಟ್ಟದೋಸದೀಪಕಂ ಲಕ್ಖಣಾಹಟಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ವಟ್ಟವಸೇನ ಪೀಳಿತೋ ಹೋತಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಸವಿಕಾರಾ ಖನ್ಧಜಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ವಟ್ಟದುಕ್ಖೇನ ಪೀಳಿತೋ ಅಪರಾಪರಂ ಸದ್ಧಂ ಜನೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತಿ, ಏವಮಸ್ಸ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಅಪರಾಪರಸದ್ಧಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಮತ್ತೇನೇವ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಊನಪಞ್ಚವಸ್ಸಕಾಲೇ ನಿಸ್ಸಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ದ್ವೇಮಾತಿಕಾ ಪಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ನಿಜ್ಜಟಂ ಕತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನ್ತೋ ಪಥವೀಕಸಿಣಾದೀಸು ಕಮ್ಮಂ ಆರಭತಿ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದುಬ್ಬಲಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತದಸ್ಸ ಸದ್ಧೂಪನಿಸಂ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ, ತಂ ಬಲವಪೀತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಬಲವಪೀತಿ ದರಥಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ, ಸಾ ಅಪ್ಪನಾಪುಬ್ಬಭಾಗಸುಖಸ್ಸ, ತಂ ಸುಖಂ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿಸ್ಸ. ಸೋ ಸಮಾಧಿನಾ ಚಿತ್ತಕಲ್ಲತಂ ಜನೇತ್ವಾ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾಯ, ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ, ಮಗ್ಗೋ ಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ, ಫಲವಿಮುತ್ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಸ್ಸಾತಿ. ಏವಂ ದೇವಸ್ಸ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಾಗರಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ವಿಮುತ್ತಿಸಾಗರಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಚತುತ್ಥೇ ಪಾವಿಸೀತಿ ಪವಿಟ್ಠೋ. ಸೋ ಚ ನ ತಾವ ಪವಿಟ್ಠೋ, ‘‘ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ತಾ ಪನ ಏವಂ ವುತ್ತೋ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಯಥಾ ‘‘ಗಾಮಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಪುರಿಸೋ ತಂ ಗಾಮಂ ಅಪ್ಪತ್ತೋಪಿ ‘‘ಕಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಗಾಮಂ ಗತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ. ಅತಿಪ್ಪಗೋತಿ ತದಾ ಕಿರ ಥೇರಸ್ಸ ಅತಿಪ್ಪಗೋಯೇವ ನಿಕ್ಖನ್ತದಿವಸೋ ಅಹೋಸಿ, ಅತಿಪ್ಪಗೋಯೇವ ನಿಕ್ಖನ್ತಭಿಕ್ಖೂ ಬೋಧಿಯಙ್ಗಣೇ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣೇ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಟ್ಠಾನೇತಿ ಇಮೇಸು ಠಾನೇಸು ಯಾವ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾ ಹೋತಿ, ತಾವ ಪಪಞ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಯಾವ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾ ಹೋತಿ, ತಾವ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕದ್ವೇಕಥಾವಾರೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತಯತೋ ಯಂನೂನಾಹನ್ತಿ ಏತದಹೋಸಿ. ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಆರಾಮೋತಿ ಸೋ ಕಿರ ಆರಾಮೋ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಸ್ಸ ಚ ವೇಳುವನಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರಾ ಅಹೋಸಿ. ಇಧಾತಿ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ವಾದೇಸು. ಕಿಂವಾದೀ ಕಿಮಕ್ಖಾಯೀತಿ ಕಿಂ ವದತಿ ಕಿಂ ಆಚಿಕ್ಖತಿ, ಕಿಂ ಏತ್ಥ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಾನುಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಮಾತಿ, ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಕಾರಣಂ, ತಸ್ಸ ಅನುಕಾರಣಂ ಕಥೇಯ್ಯಾಮ. ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ ವಾದಾನುಪಾತೋತಿ ಪರೇಹಿ ವುತ್ತಕಾರಣೇನ ಸಕಾರಣೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಾದಾನುಪಾತೋ ವಾದಪ್ಪವತ್ತಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಂ ಕಾರಣಂ ಕೋಚಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಕಥಂ ನಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯ? ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಕಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನಪಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಾದೇ ಗಾರಯ್ಹಂ ಕಾರಣಂ ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ?

ಇತಿ ವದನ್ತಿ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಏವಂ ವದನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ಚತೂಸು ವಾದೇಸು. ತೇ ವತ ಅಞ್ಞತ್ರ ಫಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ‘‘ತದಪಿ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಸಾಧಕವಚನಂ. ಯಸ್ಮಾ ಹಿ ನ ವಿನಾ ಫಸ್ಸೇನ ದುಕ್ಖಪಟಿಸಂವೇದನಾ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಜಾನಿತಬ್ಬಮೇತಂ ಯಥಾ ‘‘ತದಪಿ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸಾಧು, ಸಾಧು, ಆನನ್ದಾತಿ ಅಯಂ ಸಾಧುಕಾರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ದಿನ್ನೋ, ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಭಗವಾ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ಏಕಮಿದಾಹನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇಧಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಏಕಂ ಸಮಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವಚನಂ ‘‘ನ ಕೇವಲಂ ಸಾರಿಪುತ್ತೋವ ರಾಜಗಹಂ ಪವಿಟ್ಠೋ, ಅಹಮ್ಪಿ ಪಾವಿಸಿಂ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ತಸ್ಸೇವಾಯಂ ವಿತಕ್ಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ತಸ್ಸೇವ ಸಾ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಾ ಜಾತಾ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಜಾತಪುಬ್ಬಾ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ.

ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಅಬ್ಭುತನ್ತಿ ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ವಿಮ್ಹಯದೀಪನಮೇವ. ವಚನತ್ಥೋ ಪನೇತ್ಥ ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಅಚ್ಛರಿಯಂ. ಅಭೂತಪುಬ್ಬಂ ಭೂತನ್ತಿ ಅಬ್ಭುತಂ. ಏಕೇನ ಪದೇನಾತಿ ‘‘ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕೇನ ಪದೇನ. ಏತೇನ ಹಿ ಸಬ್ಬವಾದಾನಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ಏಸೇವತ್ಥೋತಿ ಏಸೋಯೇವ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದತ್ಥೋ. ತಞ್ಞೇವೇತ್ಥ ಪಟಿಭಾತೂತಿ ತಞ್ಞೇವೇತ್ಥ ಉಪಟ್ಠಾತು. ಇದಾನಿ ಥೇರೋ ಜರಾಮರಣಾದಿಕಾಯ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಕಥಾಯ ತಂ ಅತ್ಥಗಮ್ಭೀರಞ್ಚೇವ ಗಮ್ಭೀರಾವಭಾಸಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೋ ಸಚೇ ಮಂ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಂ ವತ್ವಾ ಯಂಮೂಲಕಾ ಕಥಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತದೇವ ಪದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಛನ್ನಂತ್ವೇವಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಭೂಮಿಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫-೨೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಭೂಮಿಜೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಸೇಸಮಿಧಾಪಿ ಪುರಿಮಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ನ ಕೇವಲಂ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಕಾಯೇನಪಿ ಕರಿಯಮಾನಂ ಕರೀಯತಿ, ವಾಚಾಯಪಿ ಮನಸಾಪಿ, ಅತ್ತನಾಪಿ ಕರಿಯಮಾನಂ ಕರೀಯತಿ, ಪರೇನಪಿ ಕರಿಯಮಾನಂ ಕರೀಯತಿ, ಸಮ್ಪಜಾನೇನಪಿ ಕರಿಯಮಾನಂ ಕರೀಯತಿ, ಅಸಮ್ಪಜಾನೇನಪಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಅಪರಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕಾಯೇ ವಾ ಹಾನನ್ದ, ಸತೀತಿಆದಿಮಾಹ. ಕಾಯಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತೂತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೇತನಾಹೇತು. ವಚೀಸಞ್ಚೇತನಾಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಾಕುಸಲವಸೇನ ವೀಸತಿ ಚೇತನಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತಥಾ ವಚೀದ್ವಾರೇ. ಮನೋದ್ವಾರೇ ನವಹಿ ರೂಪಾರೂಪಚೇತನಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕೂನತಿಂಸಾತಿ ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ಏಕೂನಸತ್ತತಿ ಚೇತನಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ವಿಪಾಕಸುಖದುಕ್ಖಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಚಾತಿ ಇದಂ ತಾಪಿ ಚೇತನಾ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಂ ಯಥಾವುತ್ತಚೇತನಾಭೇದಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಞ್ಚೇವ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಞ್ಚ ಮನೋಸಙ್ಖಾರಞ್ಚ ಪರೇಹಿ ಅನುಸ್ಸಾಹಿತೋ ಸಾಮಂ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕಚಿತ್ತೇನ ಕರೋತಿ, ಪರೇಹಿ ಕಾರಿಯಮಾನೋ ಸಸಙ್ಖಾರಿಕಚಿತ್ತೇನಾಪಿ ಕರೋತಿ, ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ನಾಮ ವಿಪಾಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ, ಏವಂ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ವಿಪಾಕಞ್ಚ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಕರೋತಿ, ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಚೇತಿಯವನ್ದನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೇಸು ಅನುಕರೋನ್ತಾ ದಾರಕಾ ವಿಯ ಕೇವಲಂ ಕಮ್ಮಮೇವ ಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಯಂ ವಿಪಾಕೋ’’ತಿ ವಿಪಾಕಂ ಅಜಾನನ್ತೋಪಿ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಾಮಂ ವಾ ತಂ, ಆನನ್ದ, ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಇಮೇಸು, ಆನನ್ದ, ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಯೇ ಇಮೇ ‘‘ಸಾಮಂ ವಾ ತಂ, ಆನನ್ದ, ಕಾಯಸಙ್ಖಾರ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ವುತ್ತಾ ಛಸತ್ತತಿ ದ್ವೇಸತಾ ಚೇತನಾಧಮ್ಮಾ, ಇಮೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅವಿಜ್ಜಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಕೋಟಿಯಾ ಅನುಪತಿತಾ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ತೇ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಇದಾನಿ ವಿವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಸೋ ಕಾಯೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಸತಿ ಕಾಯಸಞ್ಚೇತನಾಪಚ್ಚಯಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ಕಾಯೋ ನ ಹೋತಿ. ವಾಚಾಮನೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಪಿಚ ಕಾಯೋತಿ ಚೇತನಾಕಾಯೋ, ವಾಚಾಪಿ ಚೇತನಾವಾಚಾ, ಮನೋಪಿ ಕಮ್ಮಮನೋಯೇವ. ದ್ವಾರಕಾಯೋ ವಾ ಕಾಯೋ. ವಾಚಾಮನೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಖೀಣಾಸವೋ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಭಣತಿ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಕಥಮಸ್ಸ ಕಾಯಾದಯೋ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ? ಅವಿಪಾಕತ್ತಾ. ಖೀಣಾಸವೇನ ಹಿ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ನೇವ ಕುಸಲಂ ಹೋತಿ ನಾಕುಸಲಂ. ಅವಿಪಾಕಂ ಹುತ್ವಾ ಕಿರಿಯಾಮತ್ತೇ ತಿಟ್ಠತಿ, ತೇನಸ್ಸ ತೇ ಕಾಯಾದಯೋ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ.

ಖೇತ್ತಂ ತಂ ನ ಹೋತೀತಿಆದೀಸುಪಿ ವಿರುಹನಟ್ಠೇನ ತಂ ಖೇತ್ತಂ ನ ಹೋತಿ, ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ವತ್ಥು ನ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ಆಯತನಂ ನ ಹೋತಿ, ಕಾರಣಟ್ಠೇನ ಅಧಿಕರಣಂ ನ ಹೋತಿ. ಸಞ್ಚೇತನಾಮೂಲಕಞ್ಹಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸಾ ಸಞ್ಚೇತನಾ ಏತೇಸಂ ವಿರುಹನಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾನಂ ಅಭಾವೇನ ತಸ್ಸ ಸುಖದುಕ್ಖಸ್ಸ ನೇವ ಖೇತ್ತಂ, ನ ವತ್ಥು ನ ಆಯತನಂ, ನ ಅಧಿಕರಣಂ ಹೋತೀತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವೇದನಾದೀಸು ಸುಖದುಕ್ಖಮೇವ ಕಥಿತಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ವಿಪಾಕಮೇವಾತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

ಛಟ್ಠಂ ಉಪವಾಣಸುತ್ತಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಏತ್ಥ ಪನ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಮೇವ ಕಥಿತನ್ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಪಚ್ಚಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೭-೨೮. ಸತ್ತಮೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವುತ್ತೇಸು ಪರಿಯೋಸಾನಪದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜರಾಮರಣನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಏವಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚವಸೇನ ಪಚ್ಚಯಂ ಜಾನಾತಿ. ಪಚ್ಚಯಸಮುದಯಾದಯೋಪಿ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಾದೀನಂಯೇವ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಮಗ್ಗದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮ್ಪನ್ನೋ. ದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಆಗತೋ ಇಮಂ ಸದ್ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಆಗತೋ. ಪಸ್ಸತೀತಿ ಮಗ್ಗಸದ್ಧಮ್ಮಮೇವ ಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಕ್ಖೇನ ಞಾಣೇನಾತಿ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನೇವ. ಸೇಕ್ಖಾಯ ವಿಜ್ಜಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗವಿಜ್ಜಾಯ ಏವ. ಧಮ್ಮಸೋತಂ ಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಮೇವ ಧಮ್ಮಸೋತಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ. ಅರಿಯೋತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಭೂಮಿಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞೋತಿ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಅಮತದ್ವಾರಂ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಅಮತಂ ನಾಮ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತೀತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಸತ್ತಮಅಟ್ಠಮಾನಿ.

೯. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೯-೩೦. ನವಮಂ ಅಕ್ಖರಭಾಣಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ವುತ್ತಂ. ತೇ ಹಿ ಪರೀತಿ ಉಪಸಗ್ಗಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ನವಮಂ.

ದಸಮೇ ಸಬ್ಬಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಸುತ್ತೇಸು ಚತುಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧೋವ ಕಥಿತೋ. ದಸಮಂ.

ದಸಬಲವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.