೧೦. ಪಚ್ಚಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦. ದಸಮೇ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಞ್ಚ ವೋ ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ ಚ ಧಮ್ಮೇತಿ ಸತ್ಥಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಚ ಪಚ್ಚಯನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಚ ಸಭಾವಧಮ್ಮೇ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಉಭಯಂ ಆರಭಿ. ಉಪ್ಪಾದಾ ವಾ ತಥಾಗತಾನನ್ತಿ ತಥಾಗತಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇಪಿ, ಬುದ್ಧೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಅನುಪ್ಪನ್ನೇಸುಪಿ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣಂ, ಜಾತಿಯೇವ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ. ಠಿತಾವ ಸಾ ಧಾತೂತಿ ಠಿತೋವ ಸೋ ಪಚ್ಚಯಸಭಾವೋ, ನ ಕದಾಚಿ ಜಾತಿ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತಿ. ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಾ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಾತಿ ಇಮೇಹಿಪಿ ದ್ವೀಹಿ ಪಚ್ಚಯಮೇವ ಕಥೇತಿ. ಪಚ್ಚಯೇನ ಹಿ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾ ಧಮ್ಮಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯೋವ ‘‘ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಚ್ಚಯೋ ಧಮ್ಮೇ ನಿಯಮೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾತಿ ಇಮೇಸಂ ಜರಾಮರಣಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ, ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾವ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ. ತನ್ತಿ ತಂ ಪಚ್ಚಯಂ. ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಞಾಣೇನ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝತಿ. ಅಭಿಸಮೇತೀತಿ ಞಾಣೇನ ಅಭಿಸಮಾಗಚ್ಛತಿ. ಆಚಿಕ್ಖತೀತಿ ಕಥೇತಿ. ದೇಸೇತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಜಾನಾಪೇತಿ. ಪಟ್ಠಪೇತೀತಿ ಞಾಣಮುಖೇ ಠಪೇತಿ. ವಿವರತೀತಿ ವಿವರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿಭಜತೀತಿ ವಿಭಾಗತೋ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉತ್ತಾನೀಕರೋತೀತಿ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತಿ. ಪಸ್ಸಥಾತಿ ಚಾಹಾತಿ ಪಸ್ಸಥ ಇತಿ ಚ ವದತಿ. ಕಿನ್ತಿ? ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜರಾಮರಣನ್ತಿಆದಿ.

ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ. ಯಾ ತತ್ರಾತಿ ಯಾ ತೇಸು ‘‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’’ನ್ತಿಆದೀಸು. ತಥತಾತಿಆದೀನಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಅನೂನಾಧಿಕೇಹೇವ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ತಥತಾತಿ, ಸಾಮಗ್ಗಿಂ ಉಪಗತೇಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ತತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಸಮ್ಭವಾಭಾವತೋ ಅವಿತಥತಾತಿ, ಅಞ್ಞಧಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಅಞ್ಞಧಮ್ಮಾನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಅನಞ್ಞಥತಾತಿ, ಜರಾಮರಣಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯತೋ ವಾ ಪಚ್ಚಯಸಮೂಹತೋ ವಾ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾತಿ ವುತ್ತೋ. ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ – ಇಮೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ, ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಏವ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ, ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಾ ಸಮೂಹೋ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ. ಲಕ್ಖಣಂ ಪನೇತ್ಥ ಸದ್ದಸತ್ಥತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ನ ಜರಾಮರಣಂ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಅನಿಚ್ಚಸಭಾವಾನಂ ಪನ ಖನ್ಧಾನಂ ಜರಾಮರಣತ್ತಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ಜಾತಂ. ಸಙ್ಖತಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಕತಂ. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಂ. ಖಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ಖಯಸಭಾವಂ. ವಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ವಿಗಚ್ಛನಕಸಭಾವಂ. ವಿರಾಗಧಮ್ಮನ್ತಿ ವಿರಜ್ಜನಕಸಭಾವಂ. ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ನಿರುಜ್ಝನಕಸಭಾವಂ. ಜಾತಿಯಾಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅನಿಚ್ಚತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಜನಕಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಾ ಕಿಚ್ಚಾನುಭಾವಕ್ಖಣೇ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನೇತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚಾತಿಆದೀನಿ ಯುಜ್ಜನ್ತಿಯೇವ. ಭವಾದಯೋ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸಭಾವಾಯೇವ.

ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ. ಪುಬ್ಬನ್ತನ್ತಿ ಪುರಿಮಂ ಅತೀತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಹೋಸಿಂ ನು ಖೋತಿಆದೀಸು ‘‘ಅಹೋಸಿಂ ನು ಖೋ ನನು ಖೋ’’ತಿ ಸಸ್ಸತಾಕಾರಞ್ಚ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪತ್ತಿಆಕಾರಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತೀತೇ ಅತ್ತನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನತಞ್ಚ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತಞ್ಚ ಕಙ್ಖತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ವಿಯ ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನೋ ಯಥಾ ವಾ ತಥಾ ವಾ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಜಾತಿಲಿಙ್ಗುಪಪತ್ತಿಯೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ಖತ್ತಿಯೋ ನು ಖೋ ಅಹೋಸಿಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಸ್ಸಸುದ್ದಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಞ್ಞತರೋ’’ತಿ ಕಙ್ಖತಿ. ಕಥಂ ನು ಖೋತಿ ಸಣ್ಠಾನಾಕಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ದೀಘೋ ನು ಖೋ ಅಹೋಸಿಂ ರಸ್ಸಓದಾತಕಣ್ಹಪಮಾಣಿಕಅಪ್ಪಮಾಣಿಕಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರೋ’’ತಿ ಕಙ್ಖತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಾದೀನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಕಾರಣೇನ ಅಹೋಸಿ’ನ್ತಿ ಹೇತುತೋ ಕಙ್ಖತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಿಂ ಹುತ್ವಾ ಕಿಂ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಜಾತಿಆದೀನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ಖತ್ತಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ನು ಖೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಹೋಸಿಂ…ಪೇ… ದೇವೋ ಹುತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೋ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಮ್ಪರಂ ಕಙ್ಖತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ಪನ ಅದ್ಧಾನನ್ತಿ ಕಾಲಾಧಿವಚನಮೇತಂ. ಅಪರನ್ತನ್ತಿ ಅನಾಗತಂ ಅನ್ತಂ. ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ ನನು ಖೋತಿ ಸಸ್ಸತಾಕಾರಞ್ಚ ಉಚ್ಛೇದಾಕಾರಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನಾಗತೇ ಅತ್ತನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನತಞ್ಚ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತಞ್ಚ ಕಙ್ಖತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಏತರಹಿ ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅದ್ಧಾನನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಮಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ಚುತಿಪರಿಯನ್ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವತ್ತಮಾನಕಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕಥಂಕಥೀ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಖನ್ಧೇಸು ವಿಚಿಕಿಚ್ಛೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಹಂ ನು ಖೋಸ್ಮೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಕಙ್ಖತಿ. ಯುತ್ತಂ ಪನೇತನ್ತಿ? ಯುತ್ತಂ ಅಯುತ್ತನ್ತಿ ಕಾ ಏತ್ಥ ಚಿನ್ತಾ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಇದಂ ವತ್ಥುಮ್ಪಿ ಉದಾಹರನ್ತಿ – ಚೂಳಮಾತಾಯ ಕಿರ ಪುತ್ತೋ ಮುಣ್ಡೋ, ಮಹಾಮಾತಾಯ ಪುತ್ತೋ ಅಮುಣ್ಡೋ, ತಂ ಪುತ್ತಂ ಮುಣ್ಡೇಸುಂ, ಸೋ ಉಟ್ಠಾಯ ‘‘ಅಹಂ ನು ಖೋ ಚೂಳಮಾತಾಯ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಏವಂ ಅಹಂ ನು ಖೋಸ್ಮೀತಿ ಕಙ್ಖಾ ಹೋತಿ. ನೋ ನು ಖೋಸ್ಮೀತಿ ಅತ್ತನೋ ನತ್ಥಿಭಾವಂ ಕಙ್ಖತಿ. ತತ್ರಾಪಿ ಇದಂ ವತ್ಥು – ಏಕೋ ಕಿರ ಮಚ್ಛೇ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಉದಕೇ ಚಿರಟ್ಠಾನೇನ ಸೀತಿಭೂತಂ ಅತ್ತನೋ ಊರುಂ ಮಚ್ಛೋತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಹರಿ. ಅಪರೋ ಸುಸಾನಪಸ್ಸೇ ಖೇತ್ತಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಭೀತೋ ಸಙ್ಕುಟಿತೋ ಸಯಿ, ಸೋ ಪಟಿಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಜಣ್ಣುಕಾನಿ ದ್ವೇ ಯಕ್ಖಾತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಹರಿ. ಏವಂ ನೋ ನು ಖೋಸ್ಮೀತಿ ಕಙ್ಖತಿ.

ಕಿಂ ನು ಖೋಸ್ಮೀತಿ ಖತ್ತಿಯೋವ ಸಮಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಖತ್ತಿಯಭಾವಂ ಕಙ್ಖತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ದೇವೋ ಪನ ಸಮಾನೋ ದೇವಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸೋಪಿ ಪನ ‘‘ಅಹಂ ರೂಪೀ ನು ಖೋ ಅರೂಪೀ ನು ಖೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಕಙ್ಖತಿ. ಖತ್ತಿಯಾದಯೋ ಕಸ್ಮಾ ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ ಚೇ? ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಾ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕುಲೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿ. ಗಹಟ್ಠಾಪಿ ಚ ಪೋತ್ಥಲಿಕಾದಯೋ ಪಬ್ಬಜಿತಸಞ್ಞಿನೋ, ಪಬ್ಬಜಿತಾಪಿ ‘‘ಕುಪ್ಪಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಗಹಟ್ಠಸಞ್ಞಿನೋ. ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ಚ ರಾಜಾನೋ ವಿಯ ಅತ್ತನಿ ದೇವಸಞ್ಞಿನೋ ಹೋನ್ತಿ. ಕಥಂ ನು ಖೋಸ್ಮೀತಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಕೇವಲಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಜೀವೋ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸಣ್ಠಾನಾಕಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ದೀಘೋ ನು ಖೋಸ್ಮಿ ರಸ್ಸಚತುರಸ್ಸಛಳಂಸಅಟ್ಠಂಸಸೋಳಸಂಸಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಪ್ಪಕಾರೋ’’ತಿ ಕಙ್ಖನ್ತೋ ಕಥಂ ನು ಖೋಸ್ಮೀತಿ? ಕಙ್ಖತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸರೀರಸಣ್ಠಾನಂ ಪನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಕುತೋ ಆಗತೋ ಸೋ ಕುಹಿಂ ಗಾಮೀ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಆಗತಿಗತಿಟ್ಠಾನಂ ಕಙ್ಖನ್ತೋ ಏವಂ ಕಙ್ಖತಿ. ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸಾತಿ ಇಧ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಇತರೇಪಿ ಪನ ತಯೋ ಅವಾರಿತಾಯೇವಾತಿ. ದಸಮಂ.

ಆಹಾರವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.