೫. ಚೂಳಕಮ್ಮವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೮೯. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಚೂಳಕಮ್ಮವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸುಭೋತಿ ಸೋ ಕಿರ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಅಹೋಸಿ ಪಾಸಾದಿಕೋ, ತೇನಸ್ಸ ಅಙ್ಗಸುಭತಾಯ ಸುಭೋತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಮಾಣವೋತಿ ಪನ ತಂ ತರುಣಕಾಲೇ ವೋಹರಿಂಸು, ಸೋ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇಪಿ ತೇನೇವ ವೋಹಾರೇನ ವೋಹರಿಯತಿ. ತೋದೇಯ್ಯಪುತ್ತೋತಿ ತೋದೇಯ್ಯಸ್ಸ ನಾಮ ಪಸೇನದಿರಞ್ಞೋ ಪುರೋಹಿತಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ. ಸೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಅವಿದೂರೇ ತುದಿಗಾಮೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಅಧಿಪತಿತ್ತಾ ತೋದೇಯ್ಯೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ. ಮಹಾಧನೋ ಪನ ಹೋತಿ ಸತ್ತಾಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವೋ ಪರಮಮಚ್ಛರೀ, ‘‘ದದತೋ ಭೋಗಾನಂ ಅಪರಿಕ್ಖಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ದೇತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಅಞ್ಜನಾನಂ ಖಯಂ ದಿಸ್ವಾ, ವಮ್ಮಿಕಾನಞ್ಚ ಸಞ್ಚಯಂ;

ಮಧೂನಞ್ಚ ಸಮಾಹಾರಂ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಘರಮಾವಸೇ’’ತಿ.

ಏವಂ ಅದಾನಮೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸಿ. ಧುರವಿಹಾರೇ ವಸತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಯಾಗುಉಳುಙ್ಗಮತ್ತಂ ವಾ ಭತ್ತಕಟಚ್ಛುಮತ್ತಂ ವಾ ಅದತ್ವಾ ಧನಲೋಭೇನ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಘರೇ ಸುನಖೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಸುಭೋ ತಂ ಸುನಖಂ ಅತಿವಿಯ ಪಿಯಾಯತಿ, ಅತ್ತನೋ ಭುಞ್ಜನಕಭತ್ತಂಯೇವ ಭೋಜೇತಿ, ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವರಸಯನೇ ಸಯಾಪೇತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ಸುನಖಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ತೋದೇಯ್ಯಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಧನಲೋಭೇನ ಅತ್ತನೋವ ಘರೇ ಸುನಖೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಅಜ್ಜ ಮಯಿ ಸುಭಸ್ಸ ಘರಂ ಗತೇ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಸುನಖೋ ಭುಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಸ್ಸಾಹಂ ಏಕಂ ವಚನಂ ವಕ್ಖಾಮಿ, ಸೋ ‘ಜಾನಾತಿ ಮಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಉದ್ಧನಟ್ಠಾನೇ ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ತತೋನಿದಾನಂ ಸುಭಸ್ಸ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕೋ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸರಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ, ಸುನಖೋ ಪನ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಮಾಣವಸ್ಸ ಸರಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಭಗವಾ ತಂ ದಿವಸಂ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಕೋವ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಮಾಣವೇ ತಂ ಘರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ.

ಸುನಖೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭುಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಭಗವತೋ ಸಮೀಪಂ ಗತೋ. ತತೋ ನಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತೋದೇಯ್ಯ ತ್ವಂ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮಂ ಭೋ ಭೋತಿ ಪರಿಭವಿತ್ವಾ ಸುನಖೋ ಜಾತೋ, ಇದಾನಿಪಿ ಭುಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಅವೀಚಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ಸುನಖೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಜಾನಾತಿ ಮಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’’ತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಗೀವಂ ಓನಾಮೇತ್ವಾ ಉದ್ಧನನ್ತರೇ ಛಾರಿಕಾಯಂ ನಿಪನ್ನೋ. ಮನುಸ್ಸಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಯನೇ ಸಯಾಪೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ಸುಭೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಕೇನಾಯಂ ಸುನಖೋ ಸಯನಾ ಓರೋಪಿತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಮನುಸ್ಸಾ ನ ಕೇನಚೀತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಮಾಣವೋ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಮಮ ಪಿತಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ತೋದೇಯ್ಯೋ ನಾಮ ಸುನಖೋ ನತ್ಥಿ. ಸಮಣೋ ಪನ ಗೋತಮೋ ಪಿತರಂ ಸುನಖಂ ಕರೋತಿ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಏಸ ಮುಖಾರುಳ್ಹಂ ಭಾಸತೀ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಮುಸಾವಾದೇನ ನಿಗ್ಗಹೇತುಕಾಮೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛಿ.

ಭಗವಾಪಿ ತಸ್ಸ ತಥೇವ ವತ್ವಾ ಅವಿಸಂವಾದನತ್ಥಂ ಆಹ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ತೇ ಮಾಣವ ಪಿತರಾ ಅನಕ್ಖಾತಂ ಧನ’’ನ್ತಿ. ಅತ್ಥಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಾ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಾ ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಾ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಕಹಾಪಣನ್ತಿ. ಗಚ್ಛ ತಂ ಸುನಖಂ ಅಪ್ಪೋದಕಪಾಯಾಸಂ ಭೋಜಾಪೇತ್ವಾ ಸಯನೇ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಈಸಕಂ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕನ್ತಕಾಲೇ ಪುಚ್ಛ, ಸಬ್ಬಂ ತೇ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ. ಅಥ ನಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ‘‘ಪಿತಾ ಮೇ ಏಸೋ’’ತಿ. ಮಾಣವೋ – ‘‘ಸಚೇ ಸಚ್ಚಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಧನಂ ಲಚ್ಛಾಮಿ, ನೋ ಚೇ, ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಮುಸಾವಾದೇನ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಕಾರಣೇಹಿ ತುಟ್ಠೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸುನಖೋ – ‘‘ಞಾತೋಮ್ಹಿ ಇಮಿನಾ’’ತಿ ರೋದಿತ್ವಾ ಹುಂ ಹುನ್ತಿ ಕರೋನ್ತೋ ಧನನಿಧಾನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾದೇನ ಪಥವಿಂ ಖಣಿತ್ವಾ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ, ಮಾಣವೋ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ – ‘‘ಭವಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ನಾಮ ಏವಂ ಸುಖುಮಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಅನ್ತರಂ ಪಾಕಟಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ, ಅದ್ಧಾ ಏಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ’’ತಿ ಭಗವತಿ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಚುದ್ದಸ ಪಞ್ಹೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿ. ಅಙ್ಗವಿಜ್ಜಾಪಾಠಕೋ ಕಿರೇಸ, ತೇನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇದಂ ಧಮ್ಮಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದುತಿಯಗಮನೇನ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ತೇನ ಪುಟ್ಠಪಞ್ಹೇ ಪನ ಭಗವಾ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕಾತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ಏತೇಸಂ ಸಕಂ ಅತ್ತನೋ ಭಣ್ಡಕನ್ತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕಾ. ಕಮ್ಮಸ್ಸ ದಾಯಾದಾತಿ ಕಮ್ಮದಾಯಾದಾ, ಕಮ್ಮಂ ಏತೇಸಂ ದಾಯಜ್ಜಂ ಭಣ್ಡಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಮ್ಮಂ ಏತೇಸಂ ಯೋನಿ ಕಾರಣನ್ತಿ ಕಮ್ಮಯೋನೀ. ಕಮ್ಮಂ ಏತೇಸಂ ಬನ್ಧೂತಿ ಕಮ್ಮಬನ್ಧೂ, ಕಮ್ಮಞಾತಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಮ್ಮಂ ಏತೇಸಂ ಪಟಿಸರಣಂ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಕಮ್ಮಪಟಿಸರಣಾ. ಯದಿದಂ ಹೀನಪ್ಪಣೀತತಾಯಾತಿ ಯಂ ಇದಂ ‘‘ತ್ವಂ ಹೀನೋ ಭವ, ತ್ವಂ ಪಣೀತೋ, ತ್ವಂ ಅಪ್ಪಾಯುಕೋ, ತ್ವಂ ದೀಘಾಯುಕೋ…ಪೇ… ತ್ವಂ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಭವ, ತ್ವಂ ಪಞ್ಞವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಹೀನಪ್ಪಣೀತತಾಯ ವಿಭಜನಂ, ತಂ ನ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಕರೋತಿ, ಕಮ್ಮಮೇವ ಏವಂ ಸತ್ತೇ ವಿಭಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಮಾಣವೋ ಕಥಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಸಞ್ಜಾನಾಸಿ, ಘನದುಸ್ಸಪಟ್ಟೇನಸ್ಸ ಮುಖಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮಧುರಂ ಪುರತೋ ಠಪಿತಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಮಾನನಿಸ್ಸಿತೋ ಕಿರೇಸ ಪಣ್ಡಿತಮಾನೀ, ಅತ್ತನಾ ಸಮಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಕಿಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಕಥೇತಿ, ಯಮಹಂ ಜಾನಾಮಿ, ತದೇವ ಕಥೇತೀತಿ ಅಯಂ ಮಾನೋ ಮಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಮಾನಭಞ್ಜನತ್ಥಂ ಭಗವಾ ‘‘ಆದಿತೋವ ದುಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ತತೋ ‘ನಾಹಂ ಭೋ ಗೋತಮ ಜಾನಾಮಿ, ವಿತ್ಥಾರೇನ ಮೇ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಥಾ’ತಿ ಮಂ ಯಾಚಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಸ್ಸಾಹಂ ಯಾಚಿತಕಾಲೇ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಞ್ಚಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಕಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದುಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ.

ಇದಾನಿ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಅಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ನ ಖೋ ಅಹನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

೨೯೦. ಸಮತ್ತೇನಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣೇನ. ಸಮಾದಿನ್ನೇನಾತಿ ಗಹಿತೇನ ಪರಾಮಟ್ಠೇನ. ಅಪ್ಪಾಯುಕಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಏಸಾ, ಮಾಣವ, ಪಟಿಪದಾ ಯದಿದಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀತಿ ಯಂ ಇದಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮಂ, ಏಸಾ ಅಪ್ಪಾಯುಕಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಪಟಿಪದಾತಿ.

ಕಥಂ ಪನೇಸಾ ಅಪ್ಪಾಯುಕತಂ ಕರೋತಿ? ಚತ್ತಾರಿ ಹಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಉಪಪೀಳಕಂ ಉಪಚ್ಛೇದಕಂ ಜನಕಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕನ್ತಿ. ಬಲವಕಮ್ಮೇನ ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪವತ್ತೇ ಉಪಪೀಳಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ಥತೋ ಏವಂ ವದತಿ ನಾಮ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಪಠಮತರಂ ಜಾನೇಯ್ಯಂ, ನ ತೇ ಇಧ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತುಂ ದದೇಯ್ಯಂ, ಚತೂಸುಯೇವ ತಂ ಅಪಾಯೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪೇಯ್ಯಂ. ಹೋತು, ತ್ವಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ನಿಬ್ಬತ್ತ, ಅಹಂ ಉಪಪೀಳಕಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ತಂ ಪೀಳೇತ್ವಾ ನಿರೋಜಂ ನಿಯೂಸಂ ಕಸಟಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ತಾದಿಸಂ ಕರೋತಿ. ಕಿಂ ಕರೋತಿ? ಪರಿಸ್ಸಯಂ ಉಪನೇತಿ, ಭೋಗೇ ವಿನಾಸೇತಿ.

ತತ್ಥ ದಾರಕಸ್ಸ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾತು ಅಸ್ಸಾದೋ ವಾ ಸುಖಂ ವಾ ನ ಹೋತಿ, ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಪೀಳಾವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಏವಂ ಪರಿಸ್ಸಯಂ ಉಪನೇತಿ. ದಾರಕಸ್ಸ ಪನ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗೇಹೇ ಭೋಗಾ ಉದಕಂ ಪತ್ವಾ ಲೋಣಂ ವಿಯ ರಾಜಾದೀನಂ ವಸೇನ ನಸ್ಸನ್ತಿ, ಕುಮ್ಭದೋಹನಧೇನುಯೋ ಖೀರಂ ನ ದೇನ್ತಿ, ಸೂರತಾ ಗೋಣಾ ಚಣ್ಡಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕಾಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಖುಜ್ಜಾ ಹೋನ್ತಿ, ಗೋಮಣ್ಡಲೇ ರೋಗೋ ಪತತಿ, ದಾಸಾದಯೋ ವಚನಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ವಾಪಿತಂ ಸಸ್ಸಂ ನ ಜಾಯತಿ, ಗೇಹಗತಂ ಗೇಹೇ, ಅರಞ್ಞಗತಂ ಅರಞ್ಞೇ ನಸ್ಸತಿ, ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಘಾಸಚ್ಛಾದನಮತ್ತಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಹೋತಿ, ಗಬ್ಭಪರಿಹಾರೋ ನ ಹೋತಿ, ವಿಜಾತಕಾಲೇ ಮಾತುಥಞ್ಞಂ ಛಿಜ್ಜತಿ, ದಾರಕೋ ಪರಿಹಾರಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಪೀಳಿತೋ ನಿರೋಜೋ ನಿಯೂಸೋ ಕಸಟೋ ಹೋತಿ, ಇದಂ ಉಪಪೀಳಕಕಮ್ಮಂ ನಾಮ.

ದೀಘಾಯುಕಕಮ್ಮೇನ ಪನ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದಕಕಮ್ಮಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಯುಂ ಛಿನ್ದತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಪುರಿಸೋ ಅಟ್ಠುಸಭಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ಸರಂ ಖಿಪೇಯ್ಯ ತಮಞ್ಞೋ ಧನುತೋ ವಿಮುತ್ತಮತ್ತಂ ಮುಗ್ಗರೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪಾತೇಯ್ಯ, ಏವಂ ದೀಘಾಯುಕಕಮ್ಮೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದಕಕಮ್ಮಂ ಆಯುಂ ಛಿನ್ದತಿ. ಕಿಂ ಕರೋತಿ? ಚೋರಾನಂ ಅಟವಿಂ ಪವೇಸೇತಿ, ವಾಳಮಚ್ಛೋದಕಂ ಓತಾರೇತಿ, ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಪನ ಸಪರಿಸ್ಸಯಟ್ಠಾನಂ ಉಪನೇತಿ, ಇದಂ ಉಪಚ್ಛೇದಕಕಮ್ಮಂ ನಾಮ, ‘‘ಉಪಘಾತಕ’’ನ್ತಿಪಿ ಏತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ.

ಪಟಿಸನ್ಧಿನಿಬ್ಬತ್ತಕಂ ಪನ ಕಮ್ಮಂ ಜನಕಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಅಪ್ಪಭೋಗಕುಲಾದೀಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಭೋಗಸಮ್ಪದಾದಿಕರಣೇನ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಕಮ್ಮಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಕಮ್ಮಂ ನಾಮ.

ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಪುರಿಮಾನಿ ದ್ವೇ ಅಕುಸಲಾನೇವ, ಜನಕಂ ಕುಸಲಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಮ್ಪಿ, ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಂ ಕುಸಲಮೇವ. ತತ್ಥ ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮಂ ಉಪಚ್ಛೇದಕಕಮ್ಮೇನ ಅಪ್ಪಾಯುಕಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಹೋತಿ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಿನಾ ವಾ ಕತಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಉಳಾರಂ ನ ಹೋತಿ, ದೀಘಾಯುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಜನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಏವಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಅಪ್ಪಾಯುಕಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಹೋತಿ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಮೇವ ವಾ ನಿಯಾಮೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಾಯುಕಂ ಕರೋತಿ, ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಚೇತನಾಯ ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಪುಬ್ಬಾಪರಚೇತನಾಹಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಪ್ಪಾಯುಕೋ ಹೋತಿ.

ದೀಘಾಯುಕಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಏಸಾ ಮಾಣವ ಪಟಿಪದಾತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿತ್ತಕಮ್ಮೇನಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪವತ್ತೇ ಏತಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವಿರತಿಕಮ್ಮಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ಥತೋ ಏವಂ ವದತಿ ನಾಮ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಪಠಮತರಂ ಜಾನೇಯ್ಯಂ, ನ ತೇ ಇಧ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತುಂ ದದೇಯ್ಯಂ, ದೇವಲೋಕೇಯೇವ ತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪೇಯ್ಯಂ. ಹೋತು, ತ್ವಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಅಹಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಥಮ್ಭಂ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಂ ಕರೋತಿ. ಕಿಂ ಕರೋತಿ? ಪರಿಸ್ಸಯಂ ನಾಸೇತಿ, ಭೋಗೇ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ.

ತತ್ಥ ದಾರಕಸ್ಸ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸುಖಮೇವ ಸಾತಮೇವ ಹೋತಿ. ಯೇಪಿ ಪಕತಿಯಾ ಮನುಸ್ಸಾಮನುಸ್ಸಪರಿಸ್ಸಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಅಪಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಏವಂ ಪರಿಸ್ಸಯಂ ನಾಸೇತಿ. ದಾರಕಸ್ಸ ಪನ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗೇಹೇ ಭೋಗಾನಂ ಪಮಾಣಂ ನ ಹೋತಿ, ನಿಧಿಕುಮ್ಭಿಯೋ ಪುರತೋಪಿ ಪಚ್ಛತೋಪಿ ಗೇಹಂ ಪವಟ್ಟಮಾನಾ ಪವಿಸನ್ತಿ. ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪರೇಹಿ ಠಪಿತಧನಸ್ಸಾಪಿ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಧೇನುಯೋ ಬಹುಖೀರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಗೋಣಾ ಸುಖಸೀಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ವಪ್ಪಟ್ಠಾನೇ ಸಸ್ಸಾನಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ವಡ್ಢಿಯಾ ವಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ, ತಾವಕಾಲಿಕಂ ವಾ ದಿನ್ನಂ ಧನಂ ಅಚೋದಿತಾ ಸಯಮೇವ ಆಹರಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ದಾಸಾದಯೋ ಸುವಚಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕಮ್ಮನ್ತಾ ನ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ. ದಾರಕೋ ಗಬ್ಭತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ಕೋಮಾರಿಕವೇಜ್ಜಾ ಸನ್ನಿಹಿತಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಗಹಪತಿಕುಲೇ ಜಾತೋ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ, ಅಮಚ್ಚಕುಲಾದೀಸು ಜಾತೋ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಲಭತಿ. ಏವಂ ಭೋಗೇ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ಸೋ ಅಪರಿಸ್ಸಯೋ ಸಭೋಗೋ ಚಿರಂ ಜೀವತೀತಿ. ಏವಂ ಅಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮಂ ದೀಘಾಯುಕಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಹೋತಿ.

ಅಪಾಣಾತಿಪಾತಿನಾ ವಾ ಕತಂ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಕುಸಲಂ ಉಳಾರಂ ಹೋತಿ, ದೀಘಾಯುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಜನೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ದೀಘಾಯುಕಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಹೋತಿ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಮೇವ ವಾ ನಿಯಾಮೇತ್ವಾ ದೀಘಾಯುಕಂ ಕರೋತಿ. ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಚೇತನಾಯ ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಪುಬ್ಬಾಪರಚೇತನಾಹಿ ವುತ್ತನಯೇನ ದೀಘಾಯುಕೋ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ವಿಹೇಠನಕಮ್ಮಾದೀನಿಪಿ ಹಿ ಪವತ್ತೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ಥತೋ ತಥೇವ ವದಮಾನಾನಿ ವಿಯ ಉಪಪೀಳನೇನ ನಿಬ್ಭೋಗತಂ ಆಪಾದೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ರೋಗುಪ್ಪಾದನಾದೀಹಿ ವಾ, ವಿಹೇಠಕಾದೀಹಿ ಕತಸ್ಸ ಕುಸಲಸ್ಸ ಅನುಳಾರತಾಯ ವಾ, ಆದಿತೋವ ಪಟಿಸನ್ಧಿನಿಯಾಮನೇನ ವಾ, ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪುಬ್ಬಾಪರಚೇತನಾವಸೇನ ವಾ ಬಹ್ವಾಬಾಧತಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ವಿಯ ಚ ಅವಿಹೇಠನಾದೀನಿಪಿ ಅಪ್ಪಾಬಾಧತಾದೀನೀತಿ.

೨೯೩. ಏತ್ಥ ಪನ ಇಸ್ಸಾಮನಕೋತಿ ಇಸ್ಸಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೋ. ಉಪದುಸ್ಸತೀತಿ ಇಸ್ಸಾವಸೇನೇವ ಉಪಕ್ಕೋಸನ್ತೋ ದುಸ್ಸತಿ. ಇಸ್ಸಂ ಬನ್ಧತೀತಿ ಯವಕಲಾಪಂ ಬನ್ಧನ್ತೋ ವಿಯ ಯಥಾ ನ ನಸ್ಸತಿ ಏವಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಯ ಠಪೇತಿ. ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖೋತಿ ಅಪ್ಪಪರಿವಾರೋ, ರತ್ತಿಂ ಖಿತ್ತೋ ವಿಯ ಸರೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಹತ್ಥೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉದಕದಾಯಕಮ್ಪಿ ನ ಲಭತಿ.

೨೯೪. ನ ದಾತಾ ಹೋತೀತಿ ಮಚ್ಛರಿಯವಸೇನ ನ ದಾತಾ ಹೋತಿ. ತೇನ ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ತೇನ ಮಚ್ಛರಿಯಕಮ್ಮೇನ.

೨೯೫. ಅಭಿವಾದೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಭಿವಾದನಾರಹಂ ಬುದ್ಧಂ ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ವಾ ಅರಿಯಸಾವಕಂ ವಾ. ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತಬ್ಬಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಉಪಪೀಳಕಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಕಮ್ಮಾನಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ. ನ ಹಿ ಪವತ್ತೇ ನೀಚಕುಲಿನಂ ವಾ ಉಚ್ಚಾಕುಲಿನಂ ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಮೇವ ಪನ ನಿಯಾಮೇತ್ವಾ ನೀಚಕುಲಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ನೀಚಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ, ಉಚ್ಚಾಕುಲಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಉಚ್ಚಾಕುಲೇ.

೨೯೬. ನ ಪರಿಪುಚ್ಛಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅಪರಿಪುಚ್ಛನೇನ ನಿರಯೇ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಅಪರಿಪುಚ್ಛಕೋ ಪನ ‘‘ಇದಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಜಾನನ್ತೋ ಕಾತಬ್ಬಂ ನ ಕರೋತಿ, ಅಕಾತಬ್ಬಂ ಕರೋತಿ. ತೇನ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಇತರೋ ಸಗ್ಗೇ. ಇತಿ ಖೋ, ಮಾಣವ…ಪೇ… ಯದಿದಂ ಹೀನಪ್ಪಣೀತತಾಯಾತಿ ಸತ್ಥಾ ದೇಸನಂ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿಂ ಪಾಪೇಸಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಚೂಳಕಮ್ಮವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸುಭಸುತ್ತನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ.