ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೇ

ಉಪರಿಪಣ್ಣಾಸ-ಅಟ್ಠಕಥಾ

೧. ದೇವದಹವಗ್ಗೋ

೧. ದೇವದಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ದೇವದಹಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ದೇವದಹಂ ನಾಮಾತಿ ದೇವಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ರಾಜಾನೋ, ತತ್ಥ ಚ ಸಕ್ಯರಾಜೂನಂ ಮಙ್ಗಲಪೋಕ್ಖರಣೀ ಅಹೋಸಿ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಆರಕ್ಖಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಸಾ ದೇವಾನಂ ದಹತ್ತಾ ‘‘ದೇವದಹ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ತದುಪಾದಾಯ ಸೋಪಿ ನಿಗಮೋ ದೇವದಹನ್ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ. ಭಗವಾ ತಂ ನಿಗಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲುಮ್ಬಿನಿವನೇ ವಿಹರತಿ. ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತೂತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ. ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮವೇದನಞ್ಚ ಕಿರಿಯವೇದನಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕಂ ವಿಪಾಕವೇದನಮೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಂ ವಾದಿನೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಗಣ್ಠಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಅಹುವಮ್ಹೇವ ಮಯನ್ತಿ ಇದಂ ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಅಜಾನನಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೋವ ಕೇವಲಂ ಕಲಿಸಾಸನಂ ಆರೋಪೇತುಕಾಮೋ ಪುಚ್ಛತಿ. ಯೇ ಹಿ ‘‘ಮಯಂ ಅಹುವಮ್ಹಾ’’ತಿಪಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇ ಕಥಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತಭಾವಂ ವಾ ಅಕತಭಾವಂ ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಉತ್ತರಿಪುಚ್ಛಾಯಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೨. ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ಚೂಳದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೭೯-೧೮೦) ಮಹಾನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ವಚನೇ ಸಚ್ಚೇ ಸನ್ತೇತಿ ಅತ್ಥೋ, ಇಧ ಪನ ಏತ್ತಕಸ್ಸ ಠಾನಸ್ಸ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಜಾನನಭಾವೇ ಸನ್ತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಕಲ್ಲನ್ತಿ ನ ಯುತ್ತಂ.

೩. ಗಾಳ್ಹೂಪಲೇಪನೇನಾತಿ ಬಹಲೂಪಲೇಪನೇನ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿಸರಞ್ಜಿತೇನ, ನ ಪನ ಖಲಿಯಾ ಲಿತ್ತೇನ ವಿಯ. ಏಸನಿಯಾತಿ ಏಸನಿಸಲಾಕಾಯ ಅನ್ತಮಸೋ ನನ್ತಕವಟ್ಟಿಯಾಪಿ. ಏಸೇಯ್ಯಾತಿ ಗಮ್ಭೀರಂ ವಾ ಉತ್ತಾನಂ ವಾತಿ ವೀಮಂಸೇಯ್ಯ. ಅಗದಙ್ಗಾರನ್ತಿ ಝಾಮಹರೀತಕಸ್ಸ ವಾ ಆಮಲಕಸ್ಸ ವಾ ಚುಣ್ಣಂ. ಓದಹೇಯ್ಯಾತಿ ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ. ಅರೋಗೋತಿಆದಿ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೨.೨೧೩) ವುತ್ತಮೇವ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ, ಸಲ್ಲೇನ ವಿದ್ಧಸ್ಸ ಹಿ ವಿದ್ಧಕಾಲೇ ವೇದನಾಯ ಪಾಕಟಕಾಲೋ ವಿಯ ಇಮೇಸಂ ‘‘ಮಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅಹುವಮ್ಹಾ ವಾ ನೋ ವಾ, ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಅಕರಮ್ಹಾ ವಾ ನೋ ವಾ, ಏವರೂಪಂ ವಾ ಪಾಪಂ ಕರಮ್ಹಾ’’ತಿ ಜಾನನಕಾಲೋ ಸಿಯಾ. ವಣಮುಖಸ್ಸ ಪರಿಕನ್ತನಾದೀಸು ಚತೂಸು ಕಾಲೇಸು ವೇದನಾಯ ಪಾಕಟಕಾಲೋ ವಿಯ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ವಾ ನೋ ದುಕ್ಖಂ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಂ, ಏತ್ತಕೇ ವಾ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣೇ ಸಬ್ಬಮೇವ ದುಕ್ಖಂ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸುದ್ಧನ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಜಾನನಕಾಲೋ ಸಿಯಾ. ಅಪರಭಾಗೇ ಫಾಸುಭಾವಜಾನನಕಾಲೋ ವಿಯ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಜಾನನಕಾಲೋ ಸಿಯಾ. ಏವಮೇತ್ಥ ಏಕಾಯ ಉಪಮಾಯ ತಯೋ ಅತ್ಥಾ, ಚತೂಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ಏಕೋ ಅತ್ಥೋ ಪರಿದೀಪಿತೋ.

೪. ಇಮೇ ಪನ ತತೋ ಏಕಮ್ಪಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗತೇ ಸಲ್ಲೇ ಅವಿದ್ಧೋವ ‘‘ವಿದ್ಧೋಸಿ ಮಯಾ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಸ್ಸ ವಚನಪ್ಪಮಾಣೇನೇವ ‘‘ವಿದ್ಧೋಸ್ಮೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಕೇವಲಂ ಮಹಾನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ವಚನಪ್ಪಮಾಣೇನ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಸದ್ದಹನ್ತಾ ಏವಂ ಸಲ್ಲೋಪಮಾಯ ಭಗವತಾ ನಿಗ್ಗಹಿತಾ ಪಚ್ಚಾಹರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಯಥಾ ನಾಮ ದುಬ್ಬಲೋ ಸುನಖೋ ಮಿಗಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಅಭಿಮುಖಂ ಕರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಓಸಕ್ಕತಿ, ಏವಂ ಮಹಾನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ವಾದಂ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಾ ನಿಗಣ್ಠೋ, ಆವುಸೋತಿಆದೀಮಾಹಂಸು.

೫. ಅಥ ನೇ ಭಗವಾ ಸಾಚರಿಯಕೇ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಖೋ ಇಮೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ರಾಯಸ್ಮನ್ತಾನನ್ತಿ ತೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ. ಕಾ ಅತೀತಂಸೇ ಸತ್ಥರಿ ಸದ್ಧಾತಿ ಅತೀತಂಸವಾದಿಮ್ಹಿ ಸತ್ಥರಿ ಕಾ ಸದ್ಧಾ. ಯಾ ಅತೀತವಾದಂ ಸದ್ದಹನ್ತಾನಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಹಾನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ಸದ್ಧಾ, ಸಾ ಕತಮಾ? ಕಿಂ ಭೂತತ್ಥಾ ಅಭೂತತ್ಥಾ, ಭೂತವಿಪಾಕಾ ಅಭೂತವಿಪಾಕಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಹಧಮ್ಮಿಕನ್ತಿ ಸಹೇತುಕಂ ಸಕಾರಣಂ. ವಾದಪಟಿಹಾರನ್ತಿ ಪಚ್ಚಾಗಮನಕವಾದಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ತೇಸಂ ‘‘ಅಪನೇಥ ಸದ್ಧಂ, ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲಾ ಏಸಾ’’ತಿ ಸದ್ಧಾಛೇದಕವಾದಂ ನಾಮ ದಸ್ಸೇತಿ.

೬. ಅವಿಜ್ಜಾ ಅಞ್ಞಾಣಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಅಞ್ಞಾಣೇನ. ಸಮ್ಮೋಹಾತಿ ಸಮ್ಮೋಹೇನ. ವಿಪಚ್ಚೇಥಾತಿ ವಿಪರೀತತೋ ಸದ್ದಹಥ, ವಿಪಲ್ಲಾಸಗ್ಗಾಹಂ ವಾ ಗಣ್ಹಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೭. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಾಕದಾಯಕಂ. ಉಪಕ್ಕಮೇನಾತಿ ಪಯೋಗೇನ. ಪಧಾನೇನಾತಿ ವೀರಿಯೇನ. ಸಮ್ಪರಾಯವೇದನೀಯನ್ತಿ ದುತಿಯೇ ವಾ ತತಿಯೇ ವಾ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಾಕದಾಯಕಂ. ಸುಖವೇದನೀಯನ್ತಿ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣವಿಪಾಕದಾಯಕಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ. ವಿಪರೀತಂ ದುಕ್ಖವೇದನೀಯಂ. ಪರಿಪಕ್ಕವೇದನೀಯನ್ತಿ ಪರಿಪಕ್ಕೇ ನಿಪ್ಫನ್ನೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ವೇದನೀಯಂ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಸ್ಸೇವೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಅಪರಿಪಕ್ಕವೇದನೀಯನ್ತಿ ಅಪರಿಪಕ್ಕೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ವೇದನೀಯಂ, ಸಮ್ಪರಾಯವೇದನೀಯಸ್ಸೇವೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ – ಯಂ ಪಠಮವಯೇ ಕತಂ ಪಠಮವಯೇ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ ವಾ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ, ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ಕತಂ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ ವಾ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ, ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ ಕತಂ ತತ್ಥೇವ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ, ತಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ನಾಮ. ಯಂ ಪನ ಸತ್ತದಿವಸಬ್ಭನ್ತರೇ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ, ತಂ ಪರಿಪಕ್ಕವೇದನೀಯಂ ನಾಮ. ತಂ ಕುಸಲಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ಅಕುಸಲಮ್ಪಿ.

ತತ್ರಿಮಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ – ಪುಣ್ಣೋ ನಾಮ ಕಿರ ದುಗ್ಗತಮನುಸ್ಸೋ ರಾಜಗಹೇ ಸುಮನಸೇಟ್ಠಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸತಿ. ತಮೇನಂ ಏಕದಿವಸಂ ನಗರಮ್ಹಿ ನಕ್ಖತ್ತೇ ಸಙ್ಘುಟ್ಠೇ ಸೇಟ್ಠಿ ಆಹ – ‘‘ಸಚೇ ಅಜ್ಜ ಕಸಿಸ್ಸಸಿ, ದ್ವೇ ಚ ಗೋಣೇ ನಙ್ಗಲಞ್ಚ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ. ಕಿಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಸಿ, ಕಸಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ಕಿಂ ಮೇ ನಕ್ಖತ್ತೇನ, ಕಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ? ತೇನ ಹಿ ಯೇ ಗೋಣೇ ಇಚ್ಛಸಿ, ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಸಾಹೀತಿ. ಸೋ ಕಸಿತುಂ ಗತೋ. ತಂ ದಿವಸಂ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ನಿರೋಧಾ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಕಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ? ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಪುಣ್ಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಆದಾಯ ತಸ್ಸ ಕಸನಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ. ಪುಣ್ಣೋ ಕಸಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ದತ್ವಾ ಮುಖೋದಕಂ ಅದಾಸಿ. ಥೇರೋ ಸರೀರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ನಿಸೀದಿ ಭತ್ತಾಭಿಹಾರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ. ಅಥಸ್ಸ ಭರಿಯಂ ಭತ್ತಂ ಆಹರನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇಯೇವ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ.

ಸಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಆಹಟಭತ್ತಂ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಭತ್ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ದಿವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಪುಣ್ಣೋ ಏಕವಾರಂ ಕಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಸಾಪಿ ಭತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀ ಆಹ – ‘‘ಸಾಮಿ ಪಾತೋವ ತೇ ಭತ್ತಂ ಆಹರಿಯಿತ್ಥ, ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಪನ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ತಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಆಹರನ್ತಿಯಾ ಮೇ ಉಸ್ಸೂರೋ ಜಾತೋ, ಮಾ ಕುಜ್ಝಿ ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಭದ್ದಕಂ ತೇ ಭದ್ದೇ ಕತಂ, ಮಯಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾತೋವ ದನ್ತಕಟ್ಠಞ್ಚ ಮುಖೋದಕಞ್ಚ ದಿನ್ನಂ, ಅಮ್ಹಾಕಂಯೇವಾನೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋಪಿ ಪರಿಭುತ್ತೋ, ಅಜ್ಜ ಥೇರೇನ ಕತಸಮಣಧಮ್ಮಸ್ಸ ಮಯಂ ಭಾಗಿನೋ ಜಾತಾತಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಸಿ. ಏಕವಾರಂ ಕಸಿತಟ್ಠಾನಂ ಸುವಣ್ಣಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಕಸಿತಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಯಟ್ಠಿಯಾ ಪಹರಿತ್ವಾ ರತ್ತಸುವಣ್ಣಭಾವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಕಟೇಹಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ರಾಸಿಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಸಿಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಏತ್ತಕಂ ಸುವಣ್ಣಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಕಸ್ಸಚಿ ನತ್ಥೀತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಮಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಪುಣ್ಣಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ಅಪರಮ್ಪಿ ವತ್ಥು – ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ರಾಜಗಹೇ ಕಾಳವೇಳಿಯೋ ನಾಮ ದುಗ್ಗತೋ ಅತ್ಥಿ. ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಪಣ್ಣಮ್ಬಿಲಯಾಗುಂ ಪಚಿ. ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ನಿರೋಧಾ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಕಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತತ್ಥ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ, ಥೇರೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಉಪನಾಮೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅತ್ತನೋ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ, ಸೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಪಹೋಸಿ. ಕಾಳವಳಿಯೋಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ತೋ ಚೂಳಕಂ ಲಭಿ. ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಕಾಳವಳಿಯಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಇತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸೇಟ್ಠಿಚ್ಛತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಕಾಳವಳಿಯೋ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಭರಿಯಾಯ ಆರೋಚೇಸಿ.

ತದಾ ಚ ರಾಜಾ ನಗರಂ ಅನುಸಞ್ಚರನ್ತೋ ಬಹಿನಗರೇ ಜೀವಸೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಪುರಿಸಂ ಅದ್ದಸ. ಪುರಿಸೋ ರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಂ ಅಕಾಸಿ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮೇ ಭುಞ್ಜನಭತ್ತಂ ಪಹಿಣಥ ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಾಯಮಾಸಭತ್ತೇ ಉಪನೀತೇ ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಹರಿತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ, ನಗರೇ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಚಾರೇಸುಂ. ತತಿಯವಾರೇ ಕಾಳವಳಿಯಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸುಂ, ಸಾ ಪುರಿಸವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಾವುಧಸನ್ನದ್ಧಾ ಭತ್ತಪಾತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಬಹಿನಗರೇ ತಾಲೇ ಅಧಿವತ್ಥೋ ದೀಘತಾಲೋ ನಾಮ ಯಕ್ಖೋ ತಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತಿಟ್ಠ ತಿಟ್ಠ ಭಕ್ಖೋಸಿ ಮೇ’’ತಿ ಆಹ. ನಾಹಂ ತವ ಭಕ್ಖೋ, ರಾಜದೂತೋ ಅಹನ್ತಿ. ಕತ್ಥ ಗಚ್ಛಸೀತಿ. ಜೀವಸೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕನ್ತಿ. ಮಮಪಿ ಏಕಂ ಸಾಸನಂ ಹರಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀತಿ. ಆಮ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ‘‘ದೀಘತಾಲಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಸುಮನದೇವರಾಜಧೀತಾ ಕಾಳೀ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾತಾ’’ತಿ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಸಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ತಾಲಮೂಲೇ ಸತ್ತ ನಿಧಿಕುಮ್ಭಿಯೋ ಅತ್ಥಿ, ತಾ ತ್ವಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಸೀತಿ. ಸಾ ‘‘ದೀಘತಾಲಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಸುಮನದೇವರಾಜಧೀತಾ ಕಾಳೀ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾತಾ’’ತಿ ಉಗ್ಘೋಸೇನ್ತೀ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸುಮನದೇವೋ ಯಕ್ಖಸಮಾಗಮೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಏಕೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿಯಪವತ್ತಿಂ ಆಹರತಿ, ಪಕ್ಕೋಸಥ ನ’’ನ್ತಿ ಸಾಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಮಣ್ಡಲಚ್ಛಾಯಾಯ ಫರಣಟ್ಠಾನೇ ನಿಧಿಕುಮ್ಭಿಯೋ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಜೀವಸೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಪುರಿಸೋ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮುಖಪುಞ್ಛನಕಾಲೇ ಇತ್ಥಿಫಸ್ಸೋತಿ ಞತ್ವಾ ಚೂಳಾಯ ಡಂಸಿ, ಸಾ ಅಸಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಚೂಳಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂಯೇವ ಗತಾ. ರಾಜಾ ಭತ್ತಭೋಜಿತಭಾವೋ ಕಥಂ ಜಾನಿತಬ್ಬೋತಿ? ಚೂಳಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ವತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ತಂ ಧನಂ ಆಹರಾಪೇಸಿ. ರಾಜಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಏತ್ತಕಂ ಧನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ. ನತ್ಥಿ ದೇವಾತಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ಪತಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಧನಸೇಟ್ಠಿಂ ಅಕಾಸಿ. ಮಲ್ಲಿಕಾಯಪಿ ದೇವಿಯಾ ವತ್ಥು ಕಥೇತಬ್ಬಂ. ಇಮಾನಿ ತಾವ ಕುಸಲಕಮ್ಮೇ ವತ್ಥೂನಿ.

ನನ್ದಮಾಣವಕೋ ಪನ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾಯ ಥೇರಿಯಾ ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜಿ, ತಸ್ಸ ಮಞ್ಚತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಪಥವೀ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಓಕಾಸಮದಾಸಿ, ತತ್ಥೇವ ಮಹಾನರಕಂ ಪವಿಟ್ಠೋ. ನನ್ದೋಪಿ ಗೋಘಾತಕೋ ಪಣ್ಣಾಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಗೋಘಾತಕಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಮಂಸಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಏಕಸ್ಸ ಜೀವಮಾನಕಗೋಣಸ್ಸ ಜಿವ್ಹಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರೇಸು ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ಖಾದಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ಅಥಸ್ಸ ಜಿವ್ಹಾ ಮೂಲೇ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭತ್ತಪಾತಿಯಂಯೇವ ಪತಿತಾ, ಸೋ ವಿರವನ್ತೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ನನ್ದೋಪಿ ಯಕ್ಖೋ ಅಞ್ಞೇನ ಯಕ್ಖೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ ನವೋರೋಪಿತೇಹಿ ಕೇಸೇಹಿ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೀಸೇ ಪಹರಿತುಕಾಮೋ ಇತರಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತೇನ ವಾರಿಯಮಾನೋಪಿ ಪಹಾರಂ ದತ್ವಾ ಡಯ್ಹಾಮಿ ಡಯ್ಹಾಮೀತಿ ವಿರವನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಭೂಮಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋತಿ ಇಮಾನಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮೇ ವತ್ಥೂನಿ.

ಯಂ ಪನ ಅನ್ತಮಸೋ ಮರಣಸನ್ತಿಕೇಪಿ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ಭವನ್ತರೇ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಮ್ಪರಾಯವೇದನೀಯಂ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಯೋ ಅಪರಿಹೀನಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಇಧ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತೋ. ತಸ್ಸ ಮೂಲಭೂತಂ ಕಮ್ಮಂ ನೇವ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ನ ಸಮ್ಪರಾಯವೇದನೀಯನ್ತಿ, ನ ವಿಚಾರಿತಂ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನ ವಿಚಾರಿತಂ, ಸಮ್ಪರಾಯವೇದನೀಯಮೇವ ಪನೇತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯೋ ಪಠಮಮಗ್ಗಾದೀನಂ ಭವನ್ತರೇ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಿಪಾಕೋ, ಸೋ ಇಧ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಗುಣೋತ್ವೇವ ವುತ್ತೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏವಂ ವುತ್ತೋ, ಮಗ್ಗಕಮ್ಮಂ ಪನ ಪರಿಪಕ್ಕವೇದನೀಯನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಮಗ್ಗಚೇತನಾಯೇವ ಹಿ ಸಬ್ಬಲಹುಂ ಫಲದಾಯಿಕಾ ಅನನ್ತರಫಲತ್ತಾತಿ.

೮. ಬಹುವೇದನೀಯನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಭವೂಪಗಂ. ಅಪ್ಪವೇದನೀಯನ್ತಿ ಅಸಞ್ಞಾಭವೂಪಗಂ. ಸವೇದನೀಯನ್ತಿ ಸವಿಪಾಕಂ ಕಮ್ಮಂ. ಅವೇದನೀಯನ್ತಿ ಅವಿಪಾಕಂ ಕಮ್ಮಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ಇಮೇಸಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಾದೀನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ಸಮ್ಪರಾಯವೇದನೀಯಾದಿ ಭಾವಕಾರಣಸ್ಸ ಅಲಾಭೇ ಸತಿ. ಅಫಲೋತಿ ನಿಪ್ಫಲೋ ನಿರತ್ಥಕೋತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಅಫಲತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಧಾನಚ್ಛೇದಕವಾದೋ ನಾಮ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾ ವಾದಾನುವಾದಾತಿ ಪರೇಹಿ ವುತ್ತಕಾರಣೇನ ಸಕಾರಣಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ವಾದಾ ಚ ಅನುವಾದಾ ಚ. ಗಾರಯ್ಹಂ ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಂ ಕಾರಣಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ‘‘ವಾದಾನುಪ್ಪತ್ತಾ ಗಾರಯ್ಹಟ್ಠಾನಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪರೇಹಿ ವುತ್ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಕಾರಣಾ ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ವಾದಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ ತಂ ವಾದಂ ಸೋಸೇನ್ತಾ ಮಿಲಾಪೇನ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಕಾರಿನೋತಿಆದಯೋ ದಸ ಗಾರಯ್ಹಟ್ಠಾನಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ.

೯. ಸಙ್ಗತಿಭಾವಹೇತೂತಿ ನಿಯತಿಭಾವಕಾರಣಾ. ಪಾಪಸಙ್ಗತಿಕಾತಿ ಪಾಪನಿಯತಿನೋ. ಅಭಿಜಾತಿಹೇತೂತಿ ಛಳಭಿಜಾತಿಹೇತು.

೧೦. ಏವಂ ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ಉಪಕ್ಕಮಸ್ಸ ಅಫಲತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಉಪಕ್ಕಮಸ್ಸ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಚ ಸಫಲತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನದ್ಧಭೂತನ್ತಿ ಅನಧಿಭೂತಂ. ದುಕ್ಖೇನ ಅನಧಿಭೂತೋ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವೋ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ತಂ ಅದ್ಧಭಾವೇತಿ ನಾಭಿಭವತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಮ್ಪಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾಯ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾಯ ಪಯೋಜೇನ್ತೋ ದುಕ್ಖೇನ ಅದ್ಧಭಾವೇತಿ ನಾಮ. ಯೇ ಪನ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಆರಞ್ಞಕಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಾದಯೋ ವಾ, ತೇ ದುಕ್ಖೇನ ನ ಅದ್ಧಭಾವೇನ್ತಿ ನಾಮ. ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವೀರಿಯಂ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಥೇರೋ ಪನಾಹ – ಯೋ ಇಸ್ಸರಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಪ್ಪಟಿಯತ್ತೋ ಪಿತುಅಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಘರೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಅನುಮೋದನಾಯ ಕರಿಯಮಾನಾಯ ತಿಸ್ಸೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚೇಸು ಪಕಾಸಿತೇಸು ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ವಾ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಸಿ ತಾತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ‘‘ಆಮ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ನೀತೋ ತಚಪಞ್ಚಕಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಕೇಸೇಸು ಓಹಾರಿಯಮಾನೇಸು ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ನವಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ ಪನ ಮನೋಸಿಲಾತೇಲಮಕ್ಖಿತೇನ ಸೀಸೇನ ಪುನದಿವಸೇ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಪೇಸಿತಂ ಕಾಜಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಹಾರೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅಯಂ ನ ದುಕ್ಖೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಅದ್ಧಭಾವೇತಿ ನಾಮ. ಅಯಂ ಪನ ಉಕ್ಕಟ್ಠಸಕ್ಕಾರೋ. ಯೋ ದಾಸಿಕುಚ್ಛಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅನ್ತಮಸೋ ರಜತಮುದ್ದಿಕಮ್ಪಿ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಗೋರಕಪಿಯಙ್ಗುಮತ್ತೇನಾಪಿ ಸರೀರಂ ವಿಲಿಮ್ಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ನ’’ನ್ತಿ ನೀತೋ ಖುರಗ್ಗೇ ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ನ ಅನದ್ಧಭೂತಂ ಅತ್ತಾನಂ ದುಕ್ಖೇನ ಅದ್ಧಭಾವೇತಿ ನಾಮ.

ಧಮ್ಮಿಕಂ ಸುಖಂ ನಾಮ ಸಙ್ಘತೋ ವಾ ಗಣತೋ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಚತುಪಚ್ಚಯಸುಖಂ. ಅನಧಿಮುಚ್ಛಿತೋತಿ ತಣ್ಹಾಮುಚ್ಛನಾಯ ಅಮುಚ್ಛಿತೋ. ಧಮ್ಮಿಕಞ್ಹಿ ಸುಖಂ ನ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮೀತಿ ನ ತತ್ಥ ಗೇಧೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಸಙ್ಘತೋ ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಲಾಕಭತ್ತಂ ವಾ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ವಾ ‘‘ಇದಮತ್ಥಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನ್ತರೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಪತ್ತನ್ತರೇ ಪದುಮಂ ವಿಯ ಸೀಲಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲೇಹಿ ವಡ್ಢತಿ. ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಮೂಲಭೂತಸ್ಸ. ದುಕ್ಖನಿದಾನಸ್ಸಾತಿ ತಣ್ಹಾಯ. ಸಾ ಹಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿದಾನಂ. ಸಙ್ಖಾರಂ ಪದಹತೋತಿ ಸಮ್ಪಯೋಗವೀರಿಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ. ವಿರಾಗೋ ಹೋತೀತಿ ಮಗ್ಗೇನ ವಿರಾಗೋ ಹೋತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ಸಙ್ಖಾರಪಧಾನೇನ ಮೇ ಇಮಸ್ಸ ದುಕ್ಖನಿದಾನಸ್ಸ ವಿರಾಗೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸುಖಾಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ ಕಥಿತಾ. ದುತಿಯವಾರೇನ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಯೋಗವೀರಿಯಸ್ಸ ಮಜ್ಝತ್ತತಾಕಾರೋ ಕಥಿತೋ. ಸೋ ಯಸ್ಸ ಹಿ ಖ್ವಾಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಸ್ಸ ದುಕ್ಖನಿದಾನಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾರಪಧಾನೇನ ವಿರಾಗೋ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಖಾರಂ ತತ್ಥ ಪದಹತಿ, ಮಗ್ಗಪಧಾನೇನ ಪದಹತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ದುಕ್ಖನಿದಾನಸ್ಸ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತೋ ಉಪೇಕ್ಖಂ ಭಾವೇನ್ತಸ್ಸ ವಿರಾಗೋ ಹೋತಿ, ಉಪೇಕ್ಖಂ ತತ್ಥ ಭಾವೇತಿ, ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಭಾವೇತಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ.

೧೧. ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋತಿ ಛನ್ದರಾಗೇನ ಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ. ತಿಬ್ಬಚ್ಛನ್ದೋತಿ ಬಹಲಚ್ಛನ್ದೋ. ತಿಬ್ಬಾಪೇಕ್ಖೋತಿ ಬಹಲಪತ್ಥನೋ. ಸನ್ತಿಟ್ಠನ್ತಿನ್ತಿ ಏಕತೋ ತಿಟ್ಠನ್ತಿಂ. ಸಞ್ಜಗ್ಘನ್ತಿನ್ತಿ ಮಹಾಹಸಿತಂ ಹಸಮಾನಂ. ಸಂಹಸನ್ತಿನ್ತಿ ಸಿತಂ ಕುರುಮಾನಂ.

ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮವಿಭಾವನಂ – ಏಕೋ ಹಿ ಪುರಿಸೋ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸಾರತ್ತೋ ಘಾಸಚ್ಛಾದನಮಾಲಾಲಙ್ಕಾರಾದೀನಿ ದತ್ವಾ ಘರೇ ವಾಸೇತಿ. ಸಾ ತಂ ಅತಿಚರಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಸೇವತಿ. ಸೋ ‘‘ನೂನ ಅಹಂ ಅಸ್ಸಾ ಅನುರೂಪಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ನ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಸಕ್ಕಾರಂ ವಡ್ಢೇಸಿ. ಸಾ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಅತಿಚರತಿಯೇವ. ಸೋ – ‘‘ಅಯಂ ಸಕ್ಕರಿಯಮಾನಾಪಿ ಅತಿಚರತೇವ, ಘರೇ ಮೇ ವಸಮಾನಾ ಅನತ್ಥಮ್ಪಿ ಕರೇಯ್ಯ, ನೀಹರಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಅಲಂವಚನೀಯಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಪುನ ಗೇಹಂ ಪಾವಿಸೀ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸಾ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ನಟನಚ್ಚಕಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಚರತಿ. ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ನೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ, ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

ತತ್ಥ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸಾರತ್ತಕಾಲೋ ವಿಯ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅತ್ತಭಾವೇ ಆಲಯೋ. ಘಾಸಚ್ಛಾದನಾದೀನಿ ದತ್ವಾ ಘರೇ ವಸಾಪನಕಾಲೋ ವಿಯ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಪಟಿಜಗ್ಗನಕಾಲೋ. ತಸ್ಸಾ ಅತಿಚರಣಕಾಲೋ ವಿಯ ಜಗ್ಗಿಯಮಾನಸ್ಸೇವ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಪಿತ್ತಪಕೋಪಾದೀನಂ ವಸೇನ ಸಾಬಾಧತಾ. ‘‘ಅತ್ತನೋ ಅನುರೂಪಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಅಲಭನ್ತೀ ಅತಿಚರತೀ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾರವಡ್ಢನಂ ವಿಯ ‘‘ಭೇಸಜ್ಜಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಏವಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಕಾಲೋ. ಸಕ್ಕಾರೇ ವಡ್ಢಿತೇಪಿ ಪುನ ಅತಿಚರಣಂ ವಿಯ ಪಿತ್ತಾದೀಸು ಏಕಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ಸೇಸಾನಂ ಪಕೋಪವಸೇನ ಪುನ ಸಾಬಾಧತಾ. ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಅಲಂವಚನೀಯಂ ಕತ್ವಾ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಂ ವಿಯ ‘‘ಇದಾನಿ ತೇ ನಾಹಂ ದಾಸೋ ನ ಕಮ್ಮಕರೋ, ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ತಂಯೇವ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೋ ವಿಚರಿಂ, ಕೋ ಮೇ ತಯಾ ಅತ್ಥೋ, ಛಿಜ್ಜ ವಾ ಭಿಜ್ಜ ವಾ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅನಪೇಕ್ಖತಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವೀರಿಯಂ ಥಿರಂ ಕತ್ವಾ ಮಗ್ಗೇನ ಕಿಲೇಸಸಮುಗ್ಘಾತನಂ. ನಟನಚ್ಚಕಾದೀಹಿ ನಚ್ಚಮಾನಂ ವಿಚರನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ದೋಮನಸ್ಸಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋಮನಸ್ಸಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏವಮೇವ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಪಿತ್ತಪಕೋಪಾದೀನಂ ವಸೇನ ಆಬಾಧಿಕಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ದೋಮನಸ್ಸಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ‘‘ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಿ ವತ ಖನ್ಧಪರಿಹಾರದುಕ್ಖತೋ’’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಉಪಮಾ ‘‘ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಸ್ಸ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಸ್ಸ ನತ್ಥೇತನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಛನ್ದರಾಗಂ ಪಜಹತಿ, ಏವಮಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಸಙ್ಖಾರಂ ವಾ ಪದಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪೇಕ್ಖಂ ವಾ ಭಾವೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖನಿದಾನಂ ಪಹೀಯತಿ, ನೋ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಞತ್ವಾ ತದುಭಯಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೋ ದುಕ್ಖನಿದಾನಂ ಪಜಹತೀ’’ತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ಆಗತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೧೨. ಯಥಾ ಸುಖಂ ಖೋ ಮೇ ವಿಹರತೋತಿ ಯೇನ ಸುಖೇನ ವಿಹರಿತುಂ ಇಚ್ಛಾಮಿ ತೇನ, ಮೇ ವಿಹರತೋ. ಪದಹತೋತಿ ಪೇಸೇನ್ತಸ್ಸ. ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಸ ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಅಸಪ್ಪಾಯಾ, ಸುಖುಮಚೀವರಾನಿ ಧಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಸಾದಿಕೇ ಸೇನಾಸನೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕ್ಖಿಪತಿ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಸಪ್ಪಾಯಾ, ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಾನಿ ಥೂಲಚೀವರಾನಿ ಧಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಸುಸಾನರುಕ್ಖಮೂಲಾದೀಸು ವಸನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ, ಉಸುಕಾರೋ ವಿಯ ಹಿ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಭೀತೋ ಯೋಗೀ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ವಙ್ಕಕುಟಿಲಜಿಮ್ಹತೇಜನಂ ವಿಯ ವಙ್ಕಕುಟಿಲಜಿಮ್ಹಚಿತ್ತಂ, ದ್ವೇ ಅಲಾತಾ ವಿಯ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕವೀರಿಯಂ, ತೇಜನಂ ಉಜುಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕಞ್ಜಿಕತೇಲಂ ವಿಯ ಸದ್ಧಾ, ನಮನದಣ್ಡಕೋ ವಿಯ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ, ಉಸ್ಸುಕಾರಸ್ಸ ವಙ್ಕಕುಟಿಲಜಿಮ್ಹತೇಜನಂ ಕಞ್ಜಿಕತೇಲೇನ ಸಿನೇಹೇತ್ವಾ ಅಲಾತೇಸು ತಾಪೇತ್ವಾ ನಮನದಣ್ಡಕೇನ ಉಜುಕರಣಂ ವಿಯ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಙ್ಕಕುಟಿಲಜಿಮ್ಹಚಿತ್ತಂ ಸದ್ಧಾಯ ಸಿನೇಹೇತ್ವಾ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕವೀರಿಯೇನ ತಾಪೇತ್ವಾ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೇನ ಉಜುಕರಣಂ, ಉಸುಕಾರಸ್ಸೇವ ಏವಂ ಉಜುಕತೇನ ತೇಜನೇನ ಸಪತ್ತಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಅನುಭವನಂ ವಿಯ ಇಮಸ್ಸ ಯೋಗಿನೋ ತಥಾ ಉಜುಕತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕಿಲೇಸಗಣಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಿಕೇ ಸೇನಾಸನೇ ನಿರೋಧವರತಲಗತಸ್ಸ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖಾನುಭವನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಸುಖಾಪಟಿಪದಾಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಭಿಕ್ಖುನೋ, ದುಕ್ಖಾಪಟಿಪದಾದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಭಿಕ್ಖುನೋ ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಯೋ ಕಥಿತಾ, ಇತರೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ನ ಕಥಿತಾ, ತಾ ಕಥೇತುಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ಇಮಾಸು ವಾ ದ್ವೀಸು ಕಥಿತಾಸು ಇತರಾಪಿ ಕಥಿತಾವ ಹೋನ್ತಿ, ಆಗಮನೀಯಪಟಿಪದಾ ಪನ ನ ಕಥಿತಾ, ತಂ ಕಥೇತುಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ಸಹಾಗಮನೀಯಾಪಿ ವಾ ಪಟಿಪದಾ ಕಥಿತಾವ, ಅದಸ್ಸಿತಂ ಪನ ಏಕಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮನದೇಸನಂ ಅರಹತ್ತೇನ ವಿನಿವಟ್ಟೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ದೇವದಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಪಞ್ಚತ್ತಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಪಞ್ಚತ್ತಯಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಏಕೇತಿ ಏಕಚ್ಚೇ. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಪರಿಬ್ಬಜುಪಗತಭಾವೇನ ಸಮಣಾ ಜಾತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಲೋಕೇನ ವಾ ಸಮಣಾತಿ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಚ ಏವಂ ಸಮ್ಮತಾ. ಅಪರನ್ತಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಅಪರನ್ತಕಪ್ಪಿಕಾ. ಅಪರನ್ತಕಪ್ಪೋ ವಾ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿಪಿ ಅಪರನ್ತಕಪ್ಪಿಕಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಅನ್ತೋತಿ ‘‘ಸಕ್ಕಾಯೋ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏಕೋ ಅನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೬.೬೧) ವಿಯ ಇಧ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಕಪ್ಪೋತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಯೋ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಕಪ್ಪೋತಿ ಉದ್ದಾನತೋ ದ್ವೇ ಕಪ್ಪಾ ತಣ್ಹಾಕಪ್ಪೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪೋ ಚಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಅನಾಗತಂ ಖನ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಠಿತಾತಿ ಅಪರನ್ತಕಪ್ಪಿಕಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೇಸಂ ಏವಂ ಅಪರನ್ತಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಠಿತಾನಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಸೇನ ಅಪರನ್ತಮೇವ ಅನುಗತಾ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಅಪರನ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿನೋ. ತೇ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ ತಂ ಅಪರನ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಆಗಮ್ಮ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಜನಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಂ ಕರೋನ್ತಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಾನಿ ಅಧಿವುತ್ತಿಪದಾನಿ ಅಭಿವದನ್ತಿ. ಅನೇಕವಿಹಿತಾನೀತಿ ಅನೇಕವಿಧಾನಿ. ಅಧಿವುತ್ತಿಪದಾನೀತಿ ಅಧಿವಚನಪದಾನಿ. ಅಥ ವಾ ಭೂತಮತ್ಥಂ ಅಧಿಭವಿತ್ವಾ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವತ್ತನತೋ ಅಧಿವುತ್ತಿಯೋತಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಅಧಿವುತ್ತೀನಂ ಪದಾನಿ ಅಧಿವುತ್ತಿಪದಾನಿ, ದಿಟ್ಠಿದೀಪಕಾನಿ ವಚನಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಞ್ಞೀತಿ ಸಞ್ಞಾಸಮಙ್ಗೀ. ಅರೋಗೋತಿ ನಿಚ್ಚೋ. ಇತ್ಥೇಕೇತಿ ಇತ್ಥಂ ಏಕೇ, ಏವಮೇಕೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಸೋಳಸ ಸಞ್ಞೀವಾದಾ ಕಥಿತಾ, ಅಸಞ್ಞೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠ ಅಸಞ್ಞೀವಾದಾ, ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠ ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞೀವಾದಾ, ಸತೋ ವಾ ಪನ ಸತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ತ ಉಚ್ಛೇದವಾದಾ. ತತ್ಥ ಸತೋತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ. ಉಚ್ಛೇದನ್ತಿ ಉಪಚ್ಛೇದಂ. ವಿನಾಸನ್ತಿ ಅದಸ್ಸನಂ. ವಿಭವನ್ತಿ ಭವವಿಗಮಂ. ಸಬ್ಬಾನೇತಾನಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನಾನೇವ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನಂ ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನವಾದಾ ಕಥಿತಾ. ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಧಮ್ಮೋ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಟಿಲದ್ಧಅತ್ತಭಾವಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ದುಕ್ಖವೂಪಸಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸನ್ತಂ ವಾತಿ ಸಞ್ಞೀತಿಆದಿವಸೇನ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಸನ್ತಂ. ತೀಣಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಞ್ಞೀ ಅತ್ತಾತಿಆದೀನಿ ಸನ್ತಅತ್ತವಸೇನ ಏಕಂ, ಇತರಾನಿ ದ್ವೇತಿ ಏವಂ ತೀಣಿ.

೨೨. ರೂಪಿಂ ವಾತಿ ಕರಜರೂಪೇನ ವಾ ಕಸಿಣರೂಪೇನ ವಾ ರೂಪಿಂ. ತತ್ಥ ಲಾಭೀ ಕಸಿಣರೂಪಂ ಅತ್ತಾತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಕ್ಕೀ ಉಭೋಪಿ ರೂಪಾನಿ ಗಣ್ಹಾತಿಯೇವ. ಅರೂಪಿನ್ತಿ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ, ಠಪೇತ್ವಾ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಂ ಸೇಸಅರೂಪಧಮ್ಮೇ ವಾ ಅತ್ತಾತಿ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಾ ಲಾಭಿನೋಪಿ ತಕ್ಕಿಕಾಪಿ ಏವಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ. ತತಿಯದಿಟ್ಠಿ ಪನ ಮಿಸ್ಸಕಗಾಹವಸೇನ ಪವತ್ತಾ, ಚತುತ್ಥಾ ತಕ್ಕಗಾಹೇನೇವ. ದುತಿಯಚತುಕ್ಕೇ ಪಠಮದಿಟ್ಠಿ ಸಮಾಪನ್ನಕವಾರೇನ ಕಥಿತಾ, ದುತಿಯದಿಟ್ಠಿ ಅಸಮಾಪನ್ನಕವಾರೇನ, ತತಿಯದಿಟ್ಠಿ ಸುಪ್ಪಮತ್ತೇನ ವಾ ಸರಾವಮತ್ತೇನ ವಾ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮವಸೇನ, ಚತುತ್ಥದಿಟ್ಠಿ ವಿಪುಲಕಸಿಣವಸೇನ ಕಥಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಏತಂ ವಾ ಪನೇಕೇಸಂ ಉಪಾತಿವತ್ತತನ್ತಿ ಸಞ್ಞೀತಿಪದೇನ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಂ ಸಞ್ಞಾಸತ್ತಕಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪರೇ ಅಟ್ಠಕನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ತದುಭಯಂ ಪರತೋ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಕೇಚಿ ಹಿ ಏತಾ ಸತ್ತ ವಾ ಅಟ್ಠ ವಾ ಸಞ್ಞಾ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಪನ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯೇ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತೇವ ಗಹಿತಾ. ತೇಸಂ ಪನ ಏಕೇಸಂ ಉಪಾತಿವತ್ತತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಾನಂ ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಗಙ್ಗಂ ಉತ್ತಿಣ್ಣೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ಏಕೋ ದೀಘವಾಪಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಏಕೋ ತತೋ ಪರಂ ಮಹಾಗಾಮಂ; ಏವಮೇವ ಏಕೇ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಆನೇಞ್ಜನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಏಕೇ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ. ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ತಾವ ದಸ್ಸೇತುಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕಸಿಣಮೇಕೇತಿ ವುತ್ತಂ. ಪರತೋ ‘‘ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಮೇಕೇ’’ತಿ ವಕ್ಖತಿ. ತಯಿದನ್ತಿ ತಂ ಇದಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಞ್ಚ. ತಥಾಗತೋ ಅಭಿಜಾನಾತೀತಿ. ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚಯೇನ ಇದಂ ನಾಮ ದಸ್ಸನಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠೇನ ಞಾಣೇನ ಜಾನಾತಿ.

ಇದಾನಿ ತದೇವ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಯೇ ಖೋ ತೇ ಭೋನ್ತೋತಿಆದಿಮಾಹ. ಯಾ ವಾ ಪನ ಏತಾಸಂ ಸಞ್ಞಾನನ್ತಿ ಯಾ ವಾ ಪನ ಏತಾಸಂ ‘‘ಯದಿ ರೂಪಸಞ್ಞಾನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ. ಪರಿಸುದ್ಧಾತಿ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ. ಪರಮಾತಿ ಉತ್ತಮಾ. ಅಗ್ಗಾತಿ ಸೇಟ್ಠಾ. ಅನುತ್ತರಿಯಾ ಅಕ್ಖಾಯತೀತಿ ಅಸದಿಸಾ ಕಥೀಯತಿ. ಯದಿ ರೂಪಸಞ್ಞಾನನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಚತಸ್ಸೋ ರೂಪಾವಚರಸಞ್ಞಾ ಕಥಿತಾ. ಯದಿ ಅರೂಪಸಞ್ಞಾನನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾ. ಇತರೇಹಿ ಪನ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಮಾಪನ್ನಕವಾರೋ ಚ ಅಸಮಾಪನ್ನಕವಾರೋ ಚ ಕಥಿತೋತಿ ಏವಮೇತಾ ಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ಅಟ್ಠ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಸತ್ತ ಸಞ್ಞಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಮಾಪನ್ನಕವಾರೋ ಹಿ ಪುರಿಮಾಹಿ ಛಹಿಸಙ್ಗಹಿತೋಯೇವ. ತಯಿದಂ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ ತಂ ಇದಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಞ್ಞಾಗತಂ ಸದ್ಧಿಂ ದಿಟ್ಠಿಗತೇನ ಸಙ್ಖತಂ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಕತಂ. ಓಳಾರಿಕನ್ತಿ ಸಙ್ಖತತ್ತಾವ ಓಳಾರಿಕಂ. ಅತ್ಥಿ ಖೋ ಪನ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನಿರೋಧೋತಿ ಏತೇಸಂ ಪನ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನಿರೋಧಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಅತ್ಥೇತನ್ತಿ ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ತಂ ಖೋ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಏತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣದಸ್ಸಾವೀತಿ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣದಸ್ಸೀ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸೀ. ತಥಾಗತೋ ತದುಪಾತಿವತ್ತೋತಿ ತಂ ಸಙ್ಖತಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೨೩. ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಅಸಞ್ಞೀವಾದೇಸು. ರೂಪಿಂ ವಾತಿಆದೀನಿ ಸಞ್ಞೀವಾದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಅಯಞ್ಚ ಯಸ್ಮಾ ಅಸಞ್ಞೀವಾದೋ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ದುತಿಯಚತುಕ್ಕಂ ನ ವುತ್ತಂ. ಪಟಿಕ್ಕೋಸನ್ತೀತಿ ಪಟಿಬಾಹನ್ತಿ ಪಟಿಸೇಧೇನ್ತಿ. ಸಞ್ಞಾ ರೋಗೋತಿಆದೀಸು ಆಬಾಧಟ್ಠೇನ ರೋಗೋ, ಸದೋಸಟ್ಠೇನ ಗಣ್ಡೋ, ಅನುಪವಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಸಲ್ಲಂ. ಆಗತಿಂ ವಾ ಗತಿಂ ವಾತಿಆದೀಸು ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಆಗತಿಂ, ಚುತಿವಸೇನ ಗತಿಂ, ಚವನವಸೇನ ಚುತಿಂ, ಉಪಪಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪಪತ್ತಿಂ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ವಡ್ಢನವಸೇನ ವುಡ್ಢಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ. ಕಾಮಞ್ಚ ಚತುವೋಕಾರಭವೇ ರೂಪಂ ವಿನಾಪಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪವತ್ತಿ ಅತ್ಥಿ, ಸೇಸೇ ಪನ ತಯೋ ಖನ್ಧೇ ವಿನಾ ನತ್ಥಿ. ಅಯಂ ಪನ ಪಞ್ಹೋ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವವಸೇನ ಕಥಿತೋ. ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಹಿ ಏತ್ತಕೇ ಖನ್ಧೇ ವಿನಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪವತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ವಿತಣ್ಡವಾದೀ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ರೂಪಾತಿಆದಿವಚನತೋ ಅರೂಪಭವೇಪಿ ರೂಪಂ, ಅಸಞ್ಞಾಭವೇ ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಿ, ತಥಾ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿ ವದತಿ. ಸೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ – ಬ್ಯಞ್ಜನಚ್ಛಾಯಾಯ ಚೇ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಬಾಹಸಿ, ಆಗತಿಂ ವಾತಿಆದಿವಚನತೋ ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಕ್ಖಿದ್ವಿಪದಚತುಪ್ಪದಾ ವಿಯ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಪದಸಾಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಗೋವಿಸಾಣವಲ್ಲಿಆದೀನಿ ವಿಯ ಚ ವಡ್ಢತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಯೇ ಚ ಭಗವತಾ ಅನೇಕಸತೇಸು ಸುತ್ತೇಸು ತಯೋ ಭವಾ ವುತ್ತಾ, ತೇ ಅರೂಪಭವಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ದ್ವೇವ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಮಾ ಏವಂ ಅವಚ, ಯಥಾ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಧಾರೇಹೀತಿ.

೨೪. ತತ್ರಾತಿ ಅಟ್ಠಸು ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞೀವಾದೇಸು ಭುಮ್ಮಂ. ಇಧಾಪಿ ರೂಪಿಂ ವಾತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಅಸಞ್ಞಾ ಸಮ್ಮೋಹೋತಿ ನಿಸ್ಸಞ್ಞಭಾವೋ ನಾಮೇಸ ಸಮ್ಮೋಹಟ್ಠಾನಂ. ಯೋ ಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಂ ಅಸಞ್ಞೀ ಏಸೋತಿ ವದನ್ತಿ. ದಿಟ್ಠಸುತಮುತವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಮತ್ತೇನಾತಿ ದಿಟ್ಠವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಮತ್ತೇನ ಸುತವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಮತ್ತೇನ ಮುತವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಮತ್ತೇನ. ಏತ್ಥ ಚ ವಿಜಾನಾತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಂ, ದಿಟ್ಠಸುತಮುತವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಮತ್ತೇನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಸಞ್ಞಾಪವತ್ತಿಮತ್ತೇನಾತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಸಙ್ಖಾರಮತ್ತೇನಾತಿ ಓಳಾರಿಕಸಙ್ಖಾರಪವತ್ತಿಮತ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತಸ್ಸ ಆಯತನಸ್ಸಾತಿ ಏತಸ್ಸ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸ್ಸ. ಉಪಸಮ್ಪದನ್ತಿ ಪಟಿಲಾಭಂ. ಬ್ಯಸನಂ ಹೇತನ್ತಿ ವಿನಾಸೋ ಹೇಸ, ವುಟ್ಠಾನಂ ಹೇತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಸಞ್ಞಾಪವತ್ತಞ್ಹಿ ಓಳಾರಿಕಸಙ್ಖಾರಪವತ್ತಂ ವಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸ ಪನ ಪವತ್ತೇನ ತತೋ ವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಙ್ಖಾರಸಮಾಪತ್ತಿಪತ್ತಬ್ಬಮಕ್ಖಾಯತೀತಿ ಓಳಾರಿಕಸಙ್ಖಾರಪವತ್ತಿಯಾ ಪತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ಅಕ್ಖಾಯತಿ. ಸಙ್ಖಾರಾವಸೇಸಸಮಾಪತ್ತಿಪತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂಯೇವ ಅವಸೇಸಾ ಭಾವನಾವಸೇನ ಸಬ್ಬಸುಖುಮಭಾವಂ ಪತ್ತಾ ಸಙ್ಖಾರಾ, ತೇಸಂ ಪವತ್ತಿಯಾ ಏತಂ ಪತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವರೂಪೇಸು ಹಿ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಪವತ್ತೇಸು ಏತಂ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಯಿದನ್ತಿ ತಂ ಇದಂ ಏತಂ ಸುಖುಮಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ಸಙ್ಖತಂ ಸಙ್ಖತತ್ತಾ ಚ ಓಳಾರಿಕಂ.

೨೫. ತತ್ರಾತಿ ಸತ್ತಸು ಉಚ್ಛೇದವಾದೇಸು ಭುಮ್ಮಂ. ಉದ್ಧಂ ಸರನ್ತಿ ಉದ್ಧಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅನಾಗತಸಂಸಾರವಾದೋ, ಅನಾಗತಂ ಸಂಸಾರವಾದಂ ಸರನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಸತ್ತಿಂಯೇವ ಅಭಿವದನ್ತಿ ಲಗ್ಗನಕಂಯೇವ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಆಸತ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತಣ್ಹಂಯೇವ ವದನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಪೇಚ್ಚ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಏವಂ ಪೇಚ್ಚ ಭವಿಸ್ಸಾಮ. ಖತ್ತಿಯಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ. ವಾಣಿಜೂಪಮಾ ಮಞ್ಞೇತಿ ವಾಣಿಜೂಪಮಾ ವಿಯ ವಾಣಿಜಪಟಿಭಾಗಾ ವಾಣಿಜಸದಿಸಾ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ಸಕ್ಕಾಯಭಯಾತಿ ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ಭಯಾ. ತೇ ಹಿ ಯಥೇವ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಭಯಸ್ಸ ಭಾಯನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಗಣ್ಡುಪ್ಪಾದೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಯಾ ಪಥವಿಂ ನ ಖಾದತಿ ‘ಮಾ ಪಥವೀ ಖಿಯೀ’ತಿ, ಕೋನ್ತೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕಪಾದೇನ ತಿಟ್ಠತಿ ‘ಮಾ ಪಥವೀ ಓಸೀದೀ’ತಿ, ಕಿಕೀ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತಾನಾ ಸೇತಿ ‘ಮಾ ಅಮ್ಭಾ ಉನ್ದ್ರಿಯೀ’ತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮಿಕೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ನ ಚರತಿ ‘ಮಾ ಲೋಕೋ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜೀ’ತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅಭಯಸ್ಸ ಭಾಯನ್ತಿ, ಏವಂ ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ಭಾಯನ್ತಿ’’. ಸಕ್ಕಾಯಪರಿಜೇಗುಚ್ಛಾತಿ ತಮೇವ ತೇಭೂಮಕಸಙ್ಖಾತಂ ಸಕ್ಕಾಯಂ ಪರಿಜಿಗುಚ್ಛಮಾನಾ. ಸಾ ಗದ್ದುಲಬದ್ಧೋತಿ ದಣ್ಡಕೇ ರಜ್ಜುಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಬದ್ಧಸುನಖೋ. ಏವಮೇವಿಮೇತಿ ಏತ್ಥ ದಳ್ಹತ್ಥಮ್ಭೋ ವಿಯ ಖೀಲೋ ವಿಯ ಚ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೋ ಸಕ್ಕಾಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಸಾ ವಿಯ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ, ದಣ್ಡಕೋ ವಿಯ ದಿಟ್ಠಿ, ರಜ್ಜು ವಿಯ ತಣ್ಹಾ, ಗದ್ದುಲೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಥಮ್ಭೇ ವಾ ಖೀಲೇ ವಾ ಉಪನಿಬದ್ಧಸುನಖಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ಅಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಅನುಪರಿಧಾವನಂ ವಿಯ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿದಣ್ಡಕೇ ಪವೇಸಿತಾಯ ತಣ್ಹಾರಜ್ಜುಯಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾಯೇ ಉಪನಿಬದ್ಧಸ್ಸ ಅನುಪರಿಧಾವನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೨೬. ಇಮಾನೇವ ಪಞ್ಚಾಯತನಾನೀತಿ ಇಮಾನೇವ ಪಞ್ಚ ಕಾರಣಾನಿ. ಇತಿ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇನ್ತೇನಪಿ ಪಞ್ಚೇವ ಠಪಿತಾನಿ, ನಿಗಮೇನ್ತೇನಪಿ ಪಞ್ಚೇವ ನಿಗಮಿತಾನಿ, ಭಾಜೇನ್ತೇನ ಪನ ಚತ್ತಾರಿ ಭಾಜಿತಾನಿ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನಂ ಕುಹಿಂ ಪವಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಏಕತ್ತನಾನತ್ತವಸೇನ ದ್ವೀಸು ಪದೇಸು ಪವಿಟ್ಠನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೨೭. ಏವಞ್ಚ ಚತುಚತ್ತಾಲೀಸ ಅಪರನ್ತಕಪ್ಪಿಕೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಪುಬ್ಬನ್ತಕಪ್ಪಿಕೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅತೀತಕೋಟ್ಠಾಸಸಙ್ಖಾತಂ ಪುಬ್ಬನ್ತಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಪುಬ್ಬನ್ತಕಪ್ಪಿಕಾ. ಪುಬ್ಬನ್ತಕಪ್ಪೋ ವಾ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಪುಬ್ಬನ್ತಕಪ್ಪಿಕಾ. ಏವಂ ಸೇಸಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚಾತಿ ರೂಪಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಅತ್ತಾತಿ ಚ ಲೋಕೋತಿ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಸ್ಸತೋ ಅಮರೋ ನಿಚ್ಚೋ ಧುವೋತಿ ಅಭಿವದನ್ತಿ. ಯಥಾಹ ‘‘ರೂಪಂ ಅತ್ತಾ ಚೇವ ಲೋಕೋ ಚ ಸಸ್ಸತೋ ಚಾತಿ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಲೋಕಞ್ಚ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೀ’’ತಿ ವಿತ್ಥಾರೋ. ಅಸಸ್ಸತಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಪಠಮವಾದೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಸಸ್ಸತವಾದಾ ವುತ್ತಾ, ದುತಿಯವಾದೇನ ಸತ್ತ ಉಚ್ಛೇದವಾದಾ.

ನನು ಚೇತೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಆಗತಾ, ಇಧ ಕಸ್ಮಾ ಪುನ ಗಹಿತಾತಿ. ಹೇಟ್ಠಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಮತೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಆಗತಾ. ಇಧ ಪನ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಲಾಭೀ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ ಅತೀತಂ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ಅನಾಗತಂ, ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ಪುಬ್ಬನ್ತತೋ ಆಗತೋ ಅತ್ತಾ ಇಧೇವ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ಇತೋ ಪರಂ ನ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಗಹಿತಾ. ತತಿಯವಾದೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತವಾದಾ ವುತ್ತಾ, ಚತುತ್ಥವಾದೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪಿಕಾ ವುತ್ತಾ. ಅನ್ತವಾತಿ ಸಪರಿಯನ್ತೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಪರಿವಟುಮೋ. ಅವಡ್ಢಿತಕಸಿಣಸ್ಸ ತಂ ಕಸಿಣಂ ಅತ್ತಾತಿ ಚ ಲೋಕೋತಿ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಂ ಹೋತಿ. ದುತಿಯವಾದೋ ವಡ್ಢಿತಕಸಿಣಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತೋ, ತತಿಯವಾದೋ ತಿರಿಯಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಉದ್ಧಮಧೋ ಅವಡ್ಢಿತಕಸಿಣಸ್ಸ, ಚತುತ್ಥವಾದೋ ತಕ್ಕಿವಸೇನ ವುತ್ತೋ. ಅನನ್ತರಚತುಕ್ಕಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಏಕನ್ತಸುಖೀತಿ ನಿರನ್ತರಸುಖೀ. ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ಲಾಭೀಜಾತಿಸ್ಸರತಕ್ಕೀನಂ ವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಲಾಭಿನೋ ಹಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನ ಖತ್ತಿಯಾದಿಕುಲೇ ಏಕನ್ತಸುಖಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಜಾತಿಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಥಾ ಜಾತಿಸ್ಸರಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖಮನುಭವತೋ ಅತೀತಾಸು ಸತ್ತಸು ಜಾತೀಸು ತಾದಿಸಮೇವ ಅತ್ತಭಾವಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸ. ತಕ್ಕಿಸ್ಸ ಪನ ಇಧ ಸುಖಸಮಙ್ಗಿನೋ ‘‘ಅತೀತೇಪಾಹಂ ಏವಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ ತಕ್ಕೇನೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

ಏಕನ್ತದುಕ್ಖೀತಿ ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ಲಾಭಿನೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ಹಿ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಇಧ ಝಾನಸುಖೇನ ಸುಖೀ ಹೋತಿ. ಇಧ ದುಕ್ಖೇನ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಪನ ಜಾತಿಸ್ಸರಸ್ಸ ತಕ್ಕಿಸ್ಸೇವ ಚ ಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತತಿಯಾ ಇಧ ವೋಕಿಣ್ಣಸುಖದುಕ್ಖಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಥಾ ಚತುತ್ಥಾ ದಿಟ್ಠಿ. ಲಾಭಿನೋ ಹಿ ಇದಾನಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನವಸೇನ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಸ್ಸ, ಪುಬ್ಬೇ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸ. ಜಾತಿಸ್ಸರಸ್ಸಾಪಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಮಜ್ಝತ್ತಸ್ಸ, ಅನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಮಜ್ಝತ್ತಭೂತಟ್ಠಾನಮೇವ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸ, ತಕ್ಕಿನೋಪಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಮಜ್ಝತ್ತಸ್ಸ, ಅತೀತೇಪಿ ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ತಕ್ಕೇನೇವ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಏಸಾ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಸಸ್ಸತವಾದಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಿಕಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಅನ್ತಾನನ್ತಿಕಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪಿಕಾ, ದ್ವೇ ಅಧಿಚ್ಚ-ಸಮುಪ್ಪನ್ನಿಕಾತಿ ಅಟ್ಠಾರಸಪಿ ಪುಬ್ಬನ್ತಕಪ್ಪಿಕಾ ಕಥಿತಾ ಹೋನ್ತಿ.

೨೮. ಇದಾನಿ ದಿಟ್ಠುದ್ಧಾರಂ ಉದ್ಧರನ್ತೋ ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಚ್ಚತ್ತಂಯೇವ ಞಾಣನ್ತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಞಾಣಂ. ಪರಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ. ಪರಿಯೋದಾತನ್ತಿ ಪಭಸ್ಸರಂ. ಸಬ್ಬಪದೇಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂಯೇವ ಕಥಿತಂ. ಸದ್ಧಾದಯೋ ಹಿ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ಬಾಹಿರಸಮಯಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಸಾಸನಸ್ಮಿಂಯೇವ. ತತ್ಥ ಞಾಣಭಾಗಮತ್ತಮೇವ ಪರಿಯೋದಪೇನ್ತೀತಿ ಮಯಮಿದಂ ಜಾನಾಮಾತಿ ಏವಂ ತತ್ಥ ಞಾಣಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಓತಾರೇನ್ತಿಯೇವ. ಉಪಾದಾನಮಕ್ಖಾಯತೀತಿ ನ ತಂ ಞಾಣಂ, ಮಿಚ್ಛಾದಸ್ಸನಂ ನಾಮೇತಂ, ತಸ್ಮಾ ತದಪಿ ತೇಸಂ ಭವನ್ತಾನಂ ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ ಅಕ್ಖಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥಾಪಿ ತಂ ಜಾನನಮತ್ತಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ಞಾಣಭಾಗಮತ್ತಮೇವ, ತಥಾಪಿ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನಸ್ಸ ಅನುಪಾತಿವತ್ತನತೋ ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯತೋ ಚ ಉಪಾದಾನಮೇವ. ತದುಪಾತಿವತ್ತೋತಿ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಸಸ್ಸತವಾದಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಿಕಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಅನ್ತಾನನ್ತಿಕಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪಿಕಾ, ದ್ವೇ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಿಕಾ, ಸೋಳಸ ಸಞ್ಞೀವಾದಾ, ಅಟ್ಠ ಅಸಞ್ಞೀವಾದಾ, ಅಟ್ಠ ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞೀವಾದಾ, ಸತ್ತ ಉಚ್ಛೇದವಾದಾ, ಪಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನವಾದಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ಆಗತಾ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಪಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಕಥಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ಪನ ಕಥಿತೇ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಅಕಥಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಇಧ ತತೋ ಅತಿರೇಕಾಯ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ಆಗತತ್ತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಥಿತೇ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲಂ ಕಥಿತಮೇವ ಹೋತಿ.

೩೦. ಇದಾನಿ ಇಮಾ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಪಮುಖೇನೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾತಿ ಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ. ಕಾಮಸಂಯೋಜನಾನಂ ಅನಧಿಟ್ಠಾನಾತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣತಣ್ಹಾನಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ. ಪವಿವೇಕಂ ಪೀತಿನ್ತಿ ಸಪ್ಪೀತಿಕಜ್ಝಾನದ್ವಯಪೀತಿಂ. ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಝಾನನಿರೋಧೇನ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ಪನ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ನಿರುದ್ಧಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯಥೇವ ಹಿ ‘‘ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ನಿರೋಧಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಿರಾಮಿಸಂ ಸುಖಂ, ನಿರಾಮಿಸಸುಖಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ನ ಅಯಮತ್ಥೋ ಹೋತಿ – ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನನಿರೋಧಾ ತತಿಯಜ್ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀತಿ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತತಿಯಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ಹೀನಜ್ಝಾನಪರಿಯಾದಾನಕದೋಮನಸ್ಸಂ. ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಕಮ್ಮನೀಯಭಾವೋ ಕಥಿತೋ.

ಪವಿವೇಕಾ ಪೀತೀತಿ ಸಾ ಏವ ಝಾನದ್ವಯಪೀತಿ. ಯಂ ಛಾಯಾ ಜಹತೀತಿ ಯಂ ಠಾನಂ ಛಾಯಾ ಜಹತಿ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಛಾಯಾ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಆತಪೋ ನತ್ಥಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಆತಪೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಛಾಯಾ ನತ್ಥೀತಿ.

೩೧. ನಿರಾಮಿಸಂ ಸುಖನ್ತಿ ತತಿಯಜ್ಝಾನಸುಖಂ.

೩೨. ಅದುಕ್ಖಮಸುಖನ್ತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನವೇದನಂ.

೩೩. ಅನುಪಾದಾನೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ನಿಗ್ಗಹಣೋ ಅಹಮಸ್ಮಿ. ನಿಬ್ಬಾನಸಪ್ಪಾಯನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಉಪಕಾರಭೂತಂ. ನನು ಚ ಮಗ್ಗದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನಿಕನ್ತಿಯಾ ಸುಕ್ಖಾಪಿತಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಕಥಮೇತಂ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪಕಾರಪಟಿಪದಾ ನಾಮ ಜಾತನ್ತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನುಪಾದಿಯನವಸೇನ ಅಗ್ಗಣ್ಹನವಸೇನ ಉಪಕಾರಪಟಿಪದಾ ನಾಮ ಜಾತಂ. ಅಭಿವದತೀತಿ ಅಭಿಮಾನೇನ ಉಪವದತಿ. ಪುಬ್ಬನ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿನ್ತಿ ಅಟ್ಠಾರಸವಿಧಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬನ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಂ. ಅಪರನ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿನ್ತಿ ಚತುಚತ್ತಾರೀಸವಿಧಮ್ಪಿ ಅಪರನ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಂ. ಉಪಾದಾನಮಕ್ಖಾಯತೀತಿ ಅಹಮಸ್ಮೀತಿ ಗಹಣಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ ಅಕ್ಖಾಯತಿ.

ಸನ್ತಿವರಪದನ್ತಿ ವೂಪಸನ್ತಕಿಲೇಸತ್ತಾ ಸನ್ತಂ ಉತ್ತಮಪದಂ. ಛನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನನ್ತಿ ಭಗವತಾ ‘‘ಯತ್ಥ ಚಕ್ಖು ಚ ನಿರುಜ್ಝತಿ ರೂಪಸಞ್ಞಾ ಚ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಸೋ ಆಯತನೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಯತನಾನಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸಿತಂ.

‘‘ಯತ್ಥ ಆಪೋ ಚ ಪಥವೀ, ತೇಜೋ ವಾಯೋ ನ ಗಾಧತಿ;

ಅತೋ ಸರಾ ನಿವತ್ತನ್ತಿ, ಏತ್ಥ ವಟ್ಟಂ ನ ವತ್ತತಿ;

ಏತ್ಥ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ, ಅಸೇಸಂ ಉಪರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೭) –

ಏತ್ಥ ಪನ ಸಙ್ಖಾರಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸಿತಂ.

‘‘ಕತ್ಥ ಆಪೋ ಚ ಪಥವೀ, ತೇಜೋ ವಾಯೋ ನ ಗಾಧತಿ;

ಕತ್ಥ ದೀಘಞ್ಚ ರಸ್ಸಞ್ಚ, ಅಣುಂ ಥೂಲಂ ಸುಭಾಸುಭಂ;

ಕತ್ಥ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ, ಅಸೇಸಂ ಉಪರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ೧.೪೯೮);

ತತ್ರ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಭವತಿ –

‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿದಸ್ಸನಂ, ಅನನ್ತಂ ಸಬ್ಬತೋ ಪಭ’’ನ್ತಿ –

ಏತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಛಆಯತನಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ದಸ್ಸಿತಂ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ಚ ಅನುಪಾದಾವಿಮೋಕ್ಖೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ದಸ್ಸಿತಂ, ಇಧ ಪನ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಪಞ್ಚತ್ತಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಕಿನ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೪. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಕಿನ್ತಿಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪಿಸಿನಾರಾಯನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಮಣ್ಡಲಪದೇಸೇ. ಬಲಿಹರಣೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ಭೂತಾನಂ ಬಲಿಂ ಆಹರನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಬಲಿಹರಣನ್ತಿ ವುತ್ತೋ. ಚೀವರಹೇತೂತಿ ಚೀವರಕಾರಣಾ, ಚೀವರಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿಭವಾಭವಹೇತೂತಿ ಏವಂ ಇಮಂ ದೇಸನಾಮಯಂ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಸುಖಂ ವೇದಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀತಿ ಕಿಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏವಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೫. ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾತಿಆದಯೋ ಸತ್ತತಿಂಸ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾವ ಕಥಿತಾ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಸತ್ತತಿಂಸಾಯ ಧಮ್ಮೇಸು. ಸಿಯಂಸೂತಿ ಭವೇಯ್ಯುಂ. ಅಭಿಧಮ್ಮೇತಿ ವಿಸಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ, ಇಮೇಸು ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ರ ಚೇತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇಸ್ವೇವ ಭುಮ್ಮಂ. ಅತ್ಥತೋ ಚೇವ ನಾನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕಾಯೋವ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ವೇದನಾವ ಸತಿಪಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅತ್ಥತೋ ನಾನಂ ಹೋತಿ, ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ನಾನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತದಮಿನಾಪೀತಿ ತಂ ತುಮ್ಹೇ ಇಮಿನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ಜಾನಾಥಾತಿ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ ಸಮಾನೇತ್ವಾ ಅಥಸ್ಸ ಚ ಅಞ್ಞಥಾ ಗಹಿತಭಾವೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಚ ಮಿಚ್ಛಾ ರೋಪಿತಭಾವೋ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬೋ. ಯೋ ಧಮ್ಮೋ ಯೋ ವಿನಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಪನಕಾರಣಮೇವ ಧಮ್ಮೋ ಚ ವಿನಯೋ ಚ.

೩೭. ಅತ್ಥತೋ ಹಿ ಖೋ ಸಮೇತೀತಿ ಸತಿಯೇವ ಸತಿಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಗಹಿತಾ. ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ನಾನನ್ತಿ ಕೇವಲಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೋತಿ ವಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾತಿ ವಾ ಮಿಚ್ಛಾ ರೋಪೇಥ. ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಖೋತಿ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಪರಿತ್ತಮತ್ತಂ ಧನಿತಂ ಕತ್ವಾ ರೋಪಿತೇಪಿ ಹಿ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಪತ್ತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ.

ತತ್ರಿದಂ ವತ್ಥು – ವಿಜಯಾರಾಮವಿಹಾರವಾಸೀ ಕಿರೇಕೋ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸುತ್ತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇನ್ತೋ – ‘‘ಸಮುದ್ಧೋ ಸಮುದ್ಧೋತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಭಾಸತೀ’’ತಿ ಧನಿತಂ ಕತ್ವಾ ಆಹ. ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಸಮುದ್ಧೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ಆವುಸೋ, ಸಮುದ್ಧೋತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಸಮುದ್ದೋತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಮಯಂ ಲೋಣಸಾಗರಮೇವ ಜಾನಾಮ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ನೋ ಅತ್ಥಗವೇಸಕಾ, ಬ್ಯಞ್ಜನಗವೇಸಕಾ, ಗಚ್ಛಥ ಮಹಾವಿಹಾರೇ ಪಗುಣಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸೋಧಾಪೇಥಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅಕಥೇತ್ವಾವ ಉಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಮಹಾವಿಹಾರೇ ಭೇರಿಂ ಪಹರಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತ್ವಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ. ಏವಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ವಿನಯಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ನೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ. ಸಾಮಣೇರಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪಿ ಹಿ ಉಭತೋಸುದ್ಧಿತೋ ವಟ್ಟತಿ, ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿಕಮ್ಮಾನಿಪಿ ಸಿಥಿಲಾದೀನಂ ಧನಿತಾದಿಕರಣಮತ್ತೇನೇವ ಕುಪ್ಪನ್ತಿ. ಇಧ ಪನ ಸುತ್ತನ್ತಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ.

೩೮. ಅಥ ಚತುತ್ಥವಾರೇ ವಿವಾದೋ ಕಸ್ಮಾ? ಸಞ್ಞಾಯ ವಿವಾದೋ. ‘‘ಅಹಂ ಸತಿಮೇವ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ವದಾಮಿ, ಅಯಂ ‘ಕಾಯೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನ’ನ್ತಿ ವದತೀ’’ತಿ ಹಿ ನೇಸಂ ಸಞ್ಞಾ ಹೋತಿ. ಬ್ಯಞ್ಜನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೩೯. ನ ಚೋದನಾಯ ತರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ಚೋದನತ್ಥಾಯ ವೇಗಾಯಿತಬ್ಬಂ. ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ನಲಾಟೇ ತೇ ಸಾಸಪಮತ್ತಾ ಪಿಳಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ನಲಾಟೇ ಸಾಸಪಮತ್ತಂ ಪಿಳಕಂ ಪಸ್ಸಸಿ, ಅತ್ತನೋ ನಲಾಟೇ ತಾಲಪಕ್ಕಮತ್ತಂ ಮಹಾಗಣ್ಡಂ ನ ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವದತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ. ಅದಳ್ಹದಿಟ್ಠೀತಿ ಅನಾದಾನದಿಟ್ಠೀ ಸುಂಸುಮಾರಂ ಹದಯೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯ ದಳ್ಹಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಉಪಘಾತೋತಿ ಚಣ್ಡಭಾವೇನ ವಣಘಟ್ಟಿತಸ್ಸ ವಿಯ ದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿ. ಸುಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೀತಿ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮ ಅಹಂ ಆಪನ್ನೋ, ಕದಾ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಆಪನ್ನೋ, ತವ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ವಾ ಏಕಂ ದ್ವೇ ವಾರೇ ವತ್ವಾಪಿ ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಅಸುಕದಿವಸೇ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಆಪನ್ನತ್ಥ, ಸಣಿಕಂ ಅನುಸ್ಸರಥಾ’’ತಿ ಸರಿತ್ವಾ ತಾವದೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ವಿಹೇಸಾತಿ ಬಹುಂ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಕಾರಣಞ್ಚ ಆಹರನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಚಿತ್ತಕಿಲಮಥೋ. ಸಕ್ಕೋಮೀತಿ ಏವರೂಪೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನತ್ಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ‘‘ಕದಾ ಕಿಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕದಿವಸೇ ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಸರಾಮಿ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ವದತಿ, ತತೋ ‘‘ಸಣಿಕಂ, ಭನ್ತೇ, ಸರಥಾ’’ತಿ ಬಹುಂ ವತ್ವಾ ಸಾರಿತೋ ಸರಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಉಪೇಕ್ಖಾ ನಾತಿಮಞ್ಞಿತಬ್ಬಾತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾ ನ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಾ, ಕತ್ತಬ್ಬಾ ಜನೇತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋ ಹಿ ಏವರೂಪಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಠಿತಕಂಯೇವ ಪಸ್ಸಾವಂ ಕರೋನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ‘‘ನನು, ಆವುಸೋ, ನಿಸೀದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದತಿ, ಸೋ ಉಪೇಕ್ಖಂ ಅತಿಮಞ್ಞತಿ ನಾಮ.

೪೦. ವಚೀಸಂಹಾರೋತಿ ವಚನಸಞ್ಚಾರೋ. ಇಮೇಹಿ ಕಥಿತಂ ಅಮೂಸಂ ಅನ್ತರಂ ಪವೇಸೇಯ್ಯ, ತುಮ್ಹೇ ಇಮೇಹಿ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ವುತ್ತಾತಿ ಅಮೂಹಿ ಕಥಿತಂ ಇಮೇಸಂ ಅನ್ತರಂ ಪವೇಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಿಟ್ಠಿಪಳಾಸೋತಿಆದೀಹಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನಾರಾಧನಿಯಭಾವೋ ಕಥಿತೋ. ತಂ ಜಾನಮಾನೋ ಸಮಾನೋ ಗರಹೇಯ್ಯಾತಿ ತಂ ಸತ್ಥಾ ಜಾನಮಾನೋ ಸಮಾನೋ ನಿನ್ದೇಯ್ಯ ಅಮ್ಹೇತಿ. ಏತಂ ಪನಾವುಸೋ, ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಏತಂ ಕಲಹಭಣ್ಡನಧಮ್ಮಂ.

ತಞ್ಚೇತಿ ತಂ ಸಞ್ಞತ್ತಿಕಾರಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ. ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಮಯಾ ಏತೇ ಸುದ್ಧನ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಾತಿ ಅವತ್ವಾ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಞ್ಞತ್ತಿ ಕತಾ, ತದೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ. ತಾಹಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮೋತಿ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ನ ಚೇವ ಅತ್ತಾನನ್ತಿಆದೀಸು ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪ್ಪಮಾಣೋ ಹೇಸ ಅಗ್ಗಿ ಉಟ್ಠಾಸಿ, ಕೋ ಏತಮಞ್ಞತ್ರ ಮಯಾ ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ’’ತಿ ಹಿ ವದನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಉಕ್ಕಂಸೇತಿ ನಾಮ. ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಜನಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ಓಕಾಸೋ ಲದ್ಧುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏಕೋಪಿ ಏತ್ತಕಮತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವದಮಾನೋ ಪರಂ ವಮ್ಭೇತಿ ನಾಮ. ತದುಭಯಮ್ಪೇಸ ನ ಕರೋತಿ. ಧಮ್ಮೋ ಪನೇತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬ್ಯಾಕರಣಂ, ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಞ್ಞತ್ತಿಕರಣಂ ಅನುಧಮ್ಮೋ, ತದೇವ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ ನಾಮ. ನ ಚ ಕೋಚಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋತಿ ಅಞ್ಞೋ ಚಸ್ಸ ಕೋಚಿ ಸಹೇತುಕೋ ಪರೇಹಿ ವುತ್ತೋ ವಾದೋ ವಾ ಅನುವಾದೋ ವಾ ಗರಹಿತಬ್ಬಭಾವಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಕಿನ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಸಾಮಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಸಾಮಗಾಮಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಾಮಗಾಮೇತಿ ಸಾಮಾಕಾನಂ ಉಸ್ಸನ್ನತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೇ ಗಾಮೇ. ಅಧುನಾ ಕಾಲಙ್ಕತೋತಿ ಸಮ್ಪತಿ ಕಾಲಂ ಕತೋ. ದ್ವೇಧಿಕಜಾತಾತಿ ದ್ವೇಜ್ಝಜಾತಾ ದ್ವೇಭಾಗಜಾತಾ. ಭಣ್ಡನಾದೀಸು ಭಣ್ಡನಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಕಲಹೋ, ತಂ ದಣ್ಡಾದಾನಾದಿವಸೇನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮವಸೇನ ಚ ವದ್ಧಿತಂ ಕಲಹೋ, ‘‘ನ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಂ ಆಜಾನಾಸೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ವಿರುದ್ಧವಚನಂ ವಿವಾದೋ. ವಿತುದನ್ತಾತಿ ವಿತುಜ್ಜನ್ತಾ. ಸಹಿತಂ ಮೇತಿ ಮಮ ವಚನಂ ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ. ಅಧಿಚಿಣ್ಣಂ ತೇ ವಿಪರಾವತ್ತನ್ತಿ ಯಂ ತವ ಅಧಿಚಿಣ್ಣಂ ಚಿರಕಾಲಸೇವನವಸೇನ ಪಗುಣಂ, ತಂ ಮಮ ವಾದಂ ಆಗಮ್ಮ ನಿವತ್ತಂ. ಆರೋಪಿತೋ ತೇ ವಾದೋತಿ ತುಯ್ಹಂ ಉಪರಿ ಮಯಾ ದೋಸೋ ಆರೋಪಿತೋ. ಚರ ವಾದಪ್ಪಮೋಕ್ಖಾಯಾತಿ ಭತ್ತಪುಟಂ ಆದಾಯ ತಂ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಾದಪ್ಪಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಉತ್ತರಿ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ಚರ. ನಿಬ್ಬೇಠೇಹಿ ವಾತಿ ಅಥ ಮಯಾ ಆರೋಪಿತವಾದತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಮೋಚೇಹಿ. ಸಚೇ ಪಹೋಸೀತಿ ಸಚೇ ಸಕ್ಕೋಸಿ. ವಧೋಯೇವಾತಿ ಮರಣಮೇವ.

ನಾಟಪುತ್ತಿಯೇಸೂತಿ ನಾಟಪುತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು. ನಿಬ್ಬಿನ್ನರೂಪಾತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಸಭಾವಾ, ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ನ ಕರೋನ್ತಿ. ವಿರತ್ತರೂಪಾತಿ ವಿಗತಪೇಮಾ. ಪಟಿವಾನರೂಪಾತಿ ತೇಸಂ ನಿಪಚ್ಚಕಿರಿಯತೋ ನಿವತ್ತಸಭಾವಾ. ಯಥಾ ತನ್ತಿ ಯಥಾ ಚ ದುರಕ್ಖಾತಾದಿಸಭಾವೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ನವಿರತ್ತಪಟಿವಾನರೂಪೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತಥೇವ ಜಾತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುರಕ್ಖಾತೇತಿ ದುಕ್ಕಥಿತೇ. ದುಪ್ಪವೇದಿತೇತಿ ದುವಿಞ್ಞಾಪಿತೇ. ಅನುಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೇತಿ ರಾಗಾದೀನಂ ಉಪಸಮಂ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋ. ಭಿನ್ನಥೂಪೇತಿ ಭಿನ್ನಪತಿಟ್ಠೇ. ಏತ್ಥ ಹಿ ನಾಟಪುತ್ತೋವ ನೇಸಂ ಪತಿಟ್ಠೇನ ಥೂಪೋ, ಸೋ ಪನ ಭಿನ್ನೋ ಮತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭಿನ್ನಥೂಪೇ’’ತಿ. ಅಪ್ಪಟಿಸರಣೇತಿ ತಸ್ಸೇವ ಅಭಾವೇನ ಪಟಿಸರಣವಿರಹಿತೇ.

ನನು ಚಾಯಂ ನಾಟಪುತ್ತೋ ನಾಳನ್ದವಾಸಿಕೋ, ಸೋ ಕಸ್ಮಾ ಪಾವಾಯಂ ಕಾಲಂಕತೋತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಉಪಾಲಿನಾ ಗಹಪತಿನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಸಚ್ಚೇನ ದಸಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಭಾಸಿತೇ ಬುದ್ಧಗುಣೇ ಸುತ್ವಾ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಛಡ್ಡೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಅಫಾಸುಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾವಂ ಅಗಮಂಸು, ಸೋ ತತ್ಥ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಕಾಲಂ ಕುರುಮಾನೋ ಚ ‘‘ಮಮ ಲದ್ಧಿ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ಸಾರರಹಿತಾ, ಮಯಂ ತಾವ ನಟ್ಠಾ, ಅವಸೇಸಜನೋ ಮಾ ಅಪಾಯಪೂರಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸಚೇ ಪನಾಹಂ ‘ಮಮ ಸಾಸನಂ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕ’ನ್ತಿ ವಕ್ಖಾಮಿ, ನ ಸದ್ದಹಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಯಂನೂನಾಹಂ ದ್ವೇಪಿ ಜನೇ ನ ಏಕನೀಹಾರೇನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಯ್ಯಂ, ತೇ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿವದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ವಿವಾದಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ತತೋ ತೇ ಸಾಸನಸ್ಸ ಮಹನ್ತಭಾವಂ ಜಾತಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ.

ಅಥ ನಂ ಏಕೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ದುಬ್ಬಲಾ, ಮಯ್ಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಸಾರಂ ಆಚಿಕ್ಖಥ ಆಚರಿಯಪ್ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ. ಆವುಸೋ, ತ್ವಂ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಸಸ್ಸತನ್ತಿ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಸೀತಿ. ಅಪರೋಪಿ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ, ತಂ ಉಚ್ಛೇದಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ. ಏವಂ ದ್ವೇಪಿ ಜನೇ ಏಕಲದ್ಧಿಕೇ ಅಕತ್ವಾ ಬಹೂ ನಾನಾನೀಹಾರೇನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ಕಸ್ಸಾವುಸೋ, ಆಚರಿಯೋ ಸಾರಮಾಚಿಕ್ಖೀ’’ತಿ? ಏಕೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಆಹ. ಕಿಂ ಆಚಿಕ್ಖೀತಿ? ಸಸ್ಸತನ್ತಿ. ಅಪರೋ ತಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಸಾರಂ ಆಚಿಕ್ಖೀತಿ ಆಹ. ಏವಂ ಸಬ್ಬೇ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಾರಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ, ಅಹಂ ಜೇಟ್ಠಕೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿವಾದಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅಕ್ಕೋಸೇ ಚೇವ ಪರಿಭಾಸೇ ಚ ಹತ್ಥಪಾದಪಹಾರಾದೀನಿ ಚ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಏಕಮಗ್ಗೇನ ದ್ವೇ ಅಗಚ್ಛನ್ತಾ ನಾನಾದಿಸಾಸು ಪಕ್ಕಮಿಂಸು, ಏಕಚ್ಚೇ ಗಿಹೀ ಅಹೇಸುಂ.

ಭಗವತೋ ಪನ ಧರಮಾನಕಾಲೇಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ವಿವಾದೋ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸತ್ಥಾ ಹಿ ತೇಸಂ ವಿವಾದಕಾರಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತೇಯೇವ ಸಯಂ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಖನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾ ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಅವಿಹಿಂಸಾ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೇಸು ಏಕಂ ಕಾರಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ವಿವಾದಂ ವೂಪಸಮೇತಿ. ಏವಂ ಧರಮಾನೋಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾವ ಅಹೋಸಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಮಾನೋಪಿ ಅವಿವಾದಕಾರಣಂ ಕತ್ವಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಭಗವತಾ ಹಿ ಸುತ್ತೇ ದೇಸಿತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸಾ (ಅ. ನಿ. ೪.೧೮೦; ದೀ. ನಿ. ೨.೧೮೭) ಯಾವಜ್ಜದಿವಸಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಚ ಅವಸ್ಸಯೋ ಚ. ತಥಾ ಖನ್ಧಕೇ ದೇಸಿತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸಾ (ಮಹಾವ. ೩೦೫) ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಾನಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೪೨) ಚ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಯೋ ವೋ ಮಯಾ, ಆನನ್ದ, ಧಮ್ಮೋ ಚ ವಿನಯೋ ಚ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ, ಸೋ ವೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೧೬).

೪೨. ಅಥ ಖೋ ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋತಿ ಅಯಂ ಥೇರೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಿಕೋ. ತಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋತಿ ಸಮುದಾಚರಿತ್ವಾ ಥೇರಕಾಲೇಪಿ ತಥೇವ ಸಮುದಾಚರಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ’’ತಿ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ? ನಾಟಪುತ್ತೇ ಕಿರ ಕಾಲಂಕತೇ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಮನುಸ್ಸಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕಥಂ ಪವತ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಏಕೋ ಸತ್ಥಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ ಸಾವಕಾನಂ ಏವರೂಪೋ ವಿವಾದೋ ಜಾತೋ, ಸಮಣೋ ಪನ ಗೋತಮೋ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಚನ್ದೋ ವಿಯ ಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಚ ಪಾಕಟೋಯೇವ, ಕೀದಿಸೋ ನು ಖೋ ಸಮಣೇ ಗೋತಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸಾವಕಾನಂ ವಿವಾದೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಂ ಕಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಏತಂ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ದೇಸನಂ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಯೇನ ಸಾಮಗಾಮೋ, ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಉಜುಮೇವ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಯೇನಸ್ಸ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಮೇ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ಸೋ ಇಮಂ ಸಾಸನಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಸತ್ಥಾ ತದನುರೂಪಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಕಥಾಪಾಭತನ್ತಿ ಕಥಾಮೂಲಂ, ಮೂಲಞ್ಹಿ ಪಾಭತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಅಪ್ಪಕೇನಪಿ ಮೇಧಾವೀ, ಪಾಭತೇನ ವಿಚಕ್ಖಣೋ;

ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ ಅತ್ತಾನಂ, ಅಣುಂ ಅಗ್ಗಿಂವ ಸನ್ಧಮ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೨.೧.೪);

ದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ. ಕಿಂ ಪನಿಮಿನಾ ಭಗವಾ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋತಿ? ನೋ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಅಯಞ್ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ದಿವಾ ನವ ವಾರೇ ರತ್ತಿಂ ನವ ವಾರೇತಿ ಏಕಾಹಂ ಅಟ್ಠಾರಸ ವಾರೇ ಉಪಟ್ಠಾನಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ದಿವಸಸ್ಸ ಪನ ಸತಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಸಮಾನೋಪಿ ನ ಅಕಾರಣಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಏಕಂ ಪಞ್ಹುದ್ಧಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಗಚ್ಛತಿ. ಸೋ ತಂದಿವಸಂ ತೇನ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಏವಮಾಹ.

ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ವಿವಾದೋ ಕಥಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ? ಕೋಸಮ್ಬಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೪೫೧) ವಿಯ ಹಿ ದ್ವೀಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ವಿವಾದಂ ಆಪನ್ನೇಸು ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ತೇಸಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ವಿವದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಓವಾದಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೋ ವಿವದತಿ, ತತೋ ತೇಸಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ವಿವದನ್ತಿ, ಅಥ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆರಕ್ಖದೇವತಾ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ಆರಕ್ಖದೇವತಾ ಧಮ್ಮವಾದಿನಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ಅಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ಅಧಮ್ಮವಾದಿನಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ. ತತೋ ತಾಸಂ ಆರಕ್ಖದೇವತಾನಂ ಮಿತ್ತಾ ಭುಮ್ಮದೇವತಾ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ. ಏವಂ ಪರಮ್ಪರಾಯ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೇ ಸಬ್ಬೇ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಹೋನ್ತಿ. ಧಮ್ಮವಾದೀಹಿ ಪನ ಅಧಮ್ಮವಾದಿನೋವ ಬಹುತರಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ಯಂ ಬಹೂಹಿ ಗಹಿತಂ, ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಬಹುತರಾವ ಅಧಮ್ಮಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ತೇ ಅಧಮ್ಮಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಾ ಅಪಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ಏವಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ವಿವಾದೋ ಬಹೂನಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಹೋತಿ.

೪೩. ಅಭಿಞ್ಞಾ ದೇಸಿತಾತಿ ಮಹಾಬೋಧಿಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ಪವೇದಿತಾ. ಪತಿಸ್ಸಯಮಾನರೂಪಾ ವಿಹರನ್ತೀತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತಿ. ಭಗವತೋ ಅಚ್ಚಯೇನಾತಿ ಏತರಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಗಾರವಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ, ಭನ್ತೇ, ಉಗ್ಗತೇಜತಾಯ ದುರಾಸದತಾಯ ವಿವಾದಂ ಜನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಭಗವತೋ ಪನ ಅಚ್ಚಯೇನ ವಿವಾದಂ ಜನೇಯ್ಯುನ್ತಿ ವದತಿ. ಯತ್ಥ ಪನ ತಂ ವಿವಾದಂ ಜನೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅಜ್ಝಾಜೀವೇ ವಾ ಅಧಿಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ವಾತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಅಜ್ಝಾಜೀವೇತಿ ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ – ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಉಲ್ಲಪತಿ ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪರಿ. ೨೮೭) ನಯೇನ ಪರಿವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಛ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ತಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಅಧಿಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ನಾಮ. ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ ಸೋ ಆನನ್ದಾತಿ ಅಜ್ಝಾಜೀವಂ ಅಧಿಪಾತಿಮೋಕ್ಖಞ್ಚ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನವಿವಾದೋ ನಾಮ ಯಸ್ಮಾ ಪರಸ್ಸ ಕಥಾಯಪಿ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯಪಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸುಪ್ಪಜಹೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ.

ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ – ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಅನುಲ್ಲಪನ್ತೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಲದ್ಧು’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಜೀವಹೇತು ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ವಾ ಉಲ್ಲಪತಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ವಾ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸತಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ಅಗಿಲಾನೋ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಪಣೀತಭೋಜನಾನಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ ಪನ ತಾನಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಯೋ ಕೋಚಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸೂಪೋದನವಿಞ್ಞತ್ತಿಮೇವ ವಾ ಕರೋತಿ, ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಪನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಹರತಿ, ತಮೇನಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಏವಂ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ – ‘‘ಕಿಂ ಇಮಸ್ಸ ಇಮಿನಾ ಲಾಭೇನ ಲದ್ಧೇನ, ಯೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ. ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯಪಿಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಇಮಿನಾ ಲಾಭೇನ, ಯ್ವಾಹಂ ಏವಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಮಿ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತತೋ ಓರಮತಿ. ಏವಂ ಪರಸ್ಸ ಕಥಾಯಪಿ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯಪಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸುಪ್ಪಜಹೋ ಹೋತಿ. ತೇನ ಭಗವಾ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ’’ತಿ ಆಹ.

ಮಗ್ಗೇ ವಾ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಪಟಿಪದಾಯ ವಾತಿ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಂ ಪತ್ವಾ ವಿವಾದೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬಸೋ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ನತ್ಥಿ ಅಧಿಗತಮಗ್ಗಾನಂ ವಿವಾದೋ. ಪುಬ್ಬಭಾಗಮಗ್ಗಂ ಪನ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ – ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಭಾವೇನ್ತಿ. ಸೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತೇ ಪುಚ್ಛತಿ ‘‘ಕಿಂ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ. ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ, ಭನ್ತೇತಿ. ನಿಸೀದಥ, ಖಣೇನೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇತುಂ ಸಮತ್ಥಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಕಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವತ್ವಾ ವದತಿ – ‘‘ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಓಭಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ಪಠಮಮಗ್ಗೋ ನಾಮ. ಸೋ ದುತಿಯಂ ಓಭಾಸಞಾಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ, ದುತಿಯಮಗ್ಗೋ ಅಧಿಗತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತತಿಯಞ್ಚ ಚತುತ್ಥಞ್ಚ. ಏತ್ತಾವತಾ ಮಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಚೇವ ಫಲಪ್ಪತ್ತೋ ಚ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಅಥ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಅಖೀಣಾಸವೋ ನಾಮ ಏವಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅದ್ಧಾಯಂ ಖೀಣಾಸವೋ’’ತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ. ಸಮನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಗಾಮೇಹಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ ‘‘ಕೇನಚಿ, ಭನ್ತೇ, ಥೇರೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ. ಉಪಾಸಕಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಥೇರೇನ ಪಞ್ಹೋ ಕಥಿತೋ ಅಮ್ಹಾಕನ್ತಿ. ತೇ ಪುಪ್ಫಮಣ್ಡಪಂ ಪುಪ್ಫಕೂಟಾಗಾರಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣೇನ ಅಕ್ಖಿಪಿಧಾನಮುಖಪಿಧಾನಾದಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಸಾಧುಕೀಳಿಕಂ ಕೀಳೇತ್ವಾ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠೀನಿ ಆದಾಯ ಚೇತಿಯಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಅಞ್ಞೇ ಆಗನ್ತುಕಾ ವಿಹಾರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಥೇರಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ, ಕಹಂ, ಆವುಸೋ, ಮಹಾಥೇರೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಭನ್ತೇತಿ. ದುಕ್ಕರಂ, ಆವುಸೋ, ಥೇರೇನ ಕತಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೇನ, ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ಥ, ಆವುಸೋತಿ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನ ಕಥೇಸಿ, ಭನ್ತೇತಿ. ನ ಏಸೋ, ಆವುಸೋ, ಮಗ್ಗೋ, ವಿಪಸ್ಸನುಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ ನಾಮೇಸ, ನ ತುಮ್ಹೇ ಜಾನಿತ್ಥ, ಪುಥುಜ್ಜನೋ, ಆವುಸೋ, ಥೇರೋತಿ. ತೇ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ‘‘ಸಕಲವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಗಾಮೇಸು ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಜಾನಾಥ. ಕತರಮಗ್ಗೇನ ತುಮ್ಹೇ ಆಗತಾ, ಕಿಂ ವೋ ವಿಹಾರದ್ವಾರೇ ಚೇತಿಯಂ ನ ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ. ಏವಂವಾದೀನಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸತಂ ವಾ, ಹೋತು ಸಹಸ್ಸಂ ವಾ, ಯಾವ ತಂ ಲದ್ಧಿಂ ನಪ್ಪಜಹನ್ತಿ, ಸಗ್ಗೋಪಿ ಮಗ್ಗೋಪಿ ವಾರಿತೋಯೇವ.

ಅಪರೋಪಿ ತಾದಿಸೋವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಏವಂ ಕಥೇತಿ – ಚಿತ್ತೇನೇವ ತೀಸು ಉದ್ಧನೇಸು ತೀಣಿ ಕಪಲ್ಲಾನಿ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಕತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಅತ್ತನೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಕಪಲ್ಲೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನೇವ ದಣ್ಡಕೇನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಭಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಯಾ ಝಾಯಮಾನೇ ಛಾರಿಕಾ ಹೋತಿ, ಸಾ ಮುಖವಾತೇನ ಪಲಾಸೇತಬ್ಬಾ. ಏತ್ತಕೇನ ಧೂತಪಾಪೋ ನಾಮೇಸ ಸಮಣೋ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ.

ಅಪರೋ ಏವಂ ಕಥೇತಿ – ಚಿತ್ತೇನೇವ ಮಹಾಚಾಟಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಮತ್ಥುಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಅತ್ತನೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮತ್ಥುಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಮನ್ಥಿತಬ್ಬಂ. ಮಥಿಯಮಾನಂ ವಿಲೀಯತಿ, ವಿಲೀನೇ ಉಪರಿ ಫೇಣೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ. ಸೋ ಫೇಣೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ವೋ ಅಮತಂ ಪರಿಭುತ್ತಂ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಇತೋ ಪರಂ ‘‘ಅಥ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ.

೪೪. ಇದಾನಿ ಯೋ ಏವಂ ವಿವಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಮೂಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಛಯಿಮಾನೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಗಾರವೋತಿ ಗಾರವವಿರಹಿತೋ. ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಯೋ ಅನೀಚವುತ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ಥರಿ ಧರಮಾನೇ ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನ ಯಾತಿ, ಸತ್ಥರಿ ಅನುಪಾಹನೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇ ಸಉಪಾಹನೋ ಚಙ್ಕಮತಿ, ನೀಚೇ ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇ ಉಚ್ಚೇ ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ವಸನ್ತೇ ಉಪರಿ ವಸತಿ, ಸತ್ಥು ದಸ್ಸನಟ್ಠಾನೇ ಉಭೋ ಅಂಸೇ ಪಾರುಪತಿ, ಛತ್ತಂ ಧಾರೇತಿ, ಉಪಾಹನಂ ಧಾರೇತಿ, ನ್ಹಾನತಿತ್ಥೇ ಉಚ್ಚಾರಂ ವಾ ಪಸ್ಸಾವಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ವಾ ಪನ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿತುಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಯನಟ್ಠಾನೇ ಸತ್ಥುದಸ್ಸನಟ್ಠಾನೇ ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಕರೋತಿ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಸಿ, ನ ಇದಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಬುದ್ಧಸ್ಸ ನಾಮ ಲಜ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೂಣ್ಹೀ ಹೋತಿ, ಕಿಂ ಬುದ್ಧೋ ಬುದ್ಧೋತಿ ವದಸೀ’’ತಿ ಭಣತಿ, ಅಯಂ ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವೋ ನಾಮ.

ಯೋ ಪನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ ಸಙ್ಘುಟ್ಠೇ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಂ ನ ಸುಣಾತಿ, ನಿದ್ದಾಯತಿ ವಾ ಸಲ್ಲಪೇನ್ತೋ ವಾ ನಿಸೀದತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ ನ ಧಾರೇತಿ, ‘‘ಕಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಅಗಾರವಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತುಣ್ಹೀ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ವದಸಿ, ಕಿಂ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವದತಿ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮೇ ಅಗಾರವೋ ನಾಮ.

ಯೋ ಪನ ಥೇರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅನಜ್ಝಿಟ್ಠೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ನಿಸೀದತಿ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತಿ, ವುಡ್ಢೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಟ್ಟೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ತಿಟ್ಠತಿ ನಿಸೀದತಿ, ದುಸ್ಸಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಂ ವಾ ಹತ್ಥಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಉಭೋ ಅಂಸೇ ಪಾರುಪತಿ, ಛತ್ತುಪಾಹನಂ ಧಾರೇತಿ, ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಲಜ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ತುಣ್ಹೀ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘೋ ಸಙ್ಘೋತಿ ವದಸಿ, ಕಿಂ ಸಙ್ಘೋ, ಮಿಗಸಙ್ಘೋ ಅಜಸಙ್ಘೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವದತಿ, ಅಯಂ ಸಙ್ಘೇ ಅಗಾರವೋ ನಾಮ. ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಹಿ ಅಗಾರವೇ ಕತೇ ಸಙ್ಘೇ ಕತೋಯೇವ ಹೋತಿ. ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಪನ ಅಪರಿಪೂರಯಮಾನೋವ ಸಿಕ್ಖಾಯ ನ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ ನಾಮ.

ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾತಿ ಅತ್ತನಿ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಾಯ ವಾ. ಬಾಹಿದ್ಧಾತಿ ಪರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಪರಸ್ಸ ಪರಿಸಾಯ ವಾ.

೪೬. ಇದಾನಿ ಅಯಂ ಛ ಠಾನಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನವಿವಾದೋ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಯಾನಿ ಅಧಿಕರಣಾನಿ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಚತ್ತಾರಿಮಾನೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ವೂಪಸಮನತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಮಾನೇಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಅಧಿಕಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅಧಿಕರಣಾನಿ. ವಿವಾದೋವ ಅಧಿಕರಣಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ. ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಇದಾನಿ ಇಮಾನಿಪಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಧಿಕರಣಾನಿ ಪತ್ವಾ ಉಪರಿ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ಸೋ ವಿವಾದೋ ಯೇಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ತೇಸಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಸತ್ತ ಖೋ ಪನಿಮೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಧಿಕರಣಾನಿ ಸಮೇನ್ತಿ ವೂಪಸಮೇನ್ತೀತಿ ಅಧಿಕರಣಸಮಥಾ. ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಾನನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ. ಅಧಿಕರಣಾನನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ. ಸಮಥಾಯ ವೂಪಸಮಾಯಾತಿ ಸಮನತ್ಥಞ್ಚೇವ ವೂಪಸಮನತ್ಥಞ್ಚ. ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ದಾತಬ್ಬೋ…ಪೇ… ತಿಣವತ್ಥಾರಕೋತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಸಮಥಾ ದಾತಬ್ಬಾ.

ತತ್ರಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ – ಅಧಿಕರಣೇಸು ತಾವ ಧಮ್ಮೋತಿ ವಾ ಅಧಮ್ಮೋತಿ ವಾತಿ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ವಿವದನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಯೋ ವಿವಾದೋ, ಇದಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ನಾಮ. ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಆಚಾರದಿಟ್ಠಿಆಜೀವವಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಅನುವದನ್ತಾನಂ ಯೋ ಅನುವಾದೋ ಉಪವದನಾ ಚೇವ ಚೋದನಾ ಚ, ಇದಂ ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣಂ ನಾಮ. ಮಾತಿಕಾಯಂ ಆಗತಾ ಪಞ್ಚ ವಿಭಙ್ಗೇ ದ್ವೇತಿ ಸತ್ತ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ನಾಮ. ಯಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಪಲೋಕನಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಕರಣಂ, ಇದಂ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಂ ನಾಮ.

ತತ್ಥ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ದ್ವೀಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾಯ ಚ. ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನೇವ ಸಮ್ಮಮಾನಂ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಾ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ವೂಪಸಮೇತುಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ವಾ, ಯತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾತಿತಂ, ತತ್ಥ ಸಙ್ಘೇನ ವಾ ಗಣೇನ ವಾ ವೂಪಸಮೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇ ತತ್ಥೇವ ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾಯ ಸಮ್ಮತಪುಗ್ಗಲೇಹಿ ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಿತಂ ಸಮ್ಮತಿ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಮಾನೇ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಯಾ ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾ ಧಮ್ಮಸಮ್ಮುಖತಾ, ವಿನಯಸಮ್ಮುಖತಾ, ಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖತಾ, ಅಯಂ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ನಾಮ.

ತತ್ಥ ಚ ಕಾರಕಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಾಮಗ್ಗಿವಸೇನ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೋ ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾ. ಸಮೇತಬ್ಬಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಭೂತತಾ ಧಮ್ಮಸಮ್ಮುಖತಾ. ಯಥಾ ತಂ ಸಮೇತಬ್ಬಂ, ತಥೇವ ಸಮನಂ ವಿನಯಸಮ್ಮುಖತಾ. ಯೋ ಚ ವಿವದತಿ, ಯೇನ ಚ ವಿವದತಿ, ತೇಸಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಅತ್ತಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾನಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೋ ಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖತಾ. ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾಯ ವೂಪಸಮೇ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾ ಪರಿಹಾಯತಿ. ಏವಂ ತಾವ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನೇವ ಸಮ್ಮತಿ.

ಸಚೇ ಪನೇವಮ್ಪಿ ನ ಸಮ್ಮತಿ, ಅಥ ನಂ ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾಯ ಸಮ್ಮತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ನ ಮಯಂ ಸಕ್ಕೋಮ ವೂಪಸಮೇತು’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ನಿಯ್ಯಾತೇನ್ತಿ. ತತೋ ಸಙ್ಘೋ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹಕಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾ ತೇನ ಗುಳ್ಹಕವಿವಟಕಸಕಣ್ಣಜಪ್ಪಕೇಸು ತೀಸು ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇಸು ಅಞ್ಞತರವಸೇನ ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತ್ವಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ಯೇಭುಯ್ಯತಾಯ ಯಥಾ ತೇ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ವದನ್ತಿ, ಏವಂ ವೂಪಸನ್ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾಯ ಚ ವೂಪಸನ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ವುತ್ತನಯೋ ಏವ. ಯಂ ಪನ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾಯ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕರಣಂ, ಅಯಂ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ ನಾಮ. ಏವಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ದ್ವೀಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ.

ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಚತೂಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಸತಿವಿನಯೇನ ಚ ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯೇನ ಚ ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾಯ ಚ. ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನೇವ ಸಮ್ಮಮಾನಂ ಯೋ ಚ ಅನುವದತಿ, ಯಞ್ಚ ಅನುವದತಿ, ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ಸಚೇ ಕಾಚಿ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ, ಉಭೋ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ, ಸಚೇ ಅತ್ಥಿ, ಅಯಂ ನಾಮೇತ್ಥ ಆಪತ್ತೀತಿ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಿತಂ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಲಕ್ಖಣಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಯದಾ ಪನ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಮೂಲಿಕಾಯ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನುದ್ಧಂಸಿತಸ್ಸ ಸತಿವಿನಯಂ ಯಾಚಮಾನಸ್ಸ ಸಙ್ಘೋ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸತಿವಿನಯಂ ದೇತಿ, ತದಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಸತಿವಿನಯೇನ ಚ ವೂಪಸನ್ತಂ ಹೋತಿ. ದಿನ್ನೇ ಪನ ಸತಿವಿನಯೇ ಪುನ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಅನುವಾದೋ ನ ರುಹತಿ.

ಯದಾ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಮ್ಮಾದವಸೇನ ಕತೇ ಅಸ್ಸಾಮಣಕೇ ಅಜ್ಝಾಚಾರೇ ‘‘ಸರತಾಯಸ್ಮಾ ಏವರೂಪಿಂ ಆಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ – ‘‘ಉಮ್ಮತ್ತಕೇನ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಏತಂ ಕತಂ, ನಾಹಂ ತಂ ಸರಾಮೀ’’ತಿ ಭಣನ್ತೋಪಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಚೋದಿಯಮಾನೋವ ಪುನ ಅಚೋದನತ್ಥಾಯ ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯಂ ಯಾಚತಿ, ಸಙ್ಘೋ ಚಸ್ಸ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯಂ ದೇತಿ, ತದಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯೇನ ಚ ವೂಪಸನ್ತಂ ಹೋತಿ. ದಿನ್ನೇ ಪನ ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯೇ ಪುನ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಕಸ್ಸಚಿ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಅನುವಾದೋ ನ ರುಹತಿ.

ಯದಾ ಪನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ವಾ ಪಾರಾಜಿಕಸಾಮನ್ತೇನ ವಾ ಚೋದಿಯಮಾನಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇನಾಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರತೋ ಪಾಪುಸ್ಸನ್ನತಾಯ ಪಾಪಿಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ – ‘‘ಸಚಾಯಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಸಾರಣಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಸಚೇ ಛಿನ್ನಮೂಲೋ, ಅಯಮೇವಸ್ಸ ನಾಸನಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಸಙ್ಘೋ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮೇನ ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಂ ಕರೋತಿ, ತದಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ತಸ್ಸ ಪಾಪಿಯಸಿಕಾಯ ಚ ವೂಪಸನ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಚತೂಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ.

ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ತೀಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣೇನ ಚ ತಿಣವತ್ಥಾರಕೇನ ಚ. ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನೇವ ವೂಪಸಮೋ ನತ್ಥಿ. ಯದಾ ಪನ ಏಕಸ್ಸ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಙ್ಘಗಣಮಜ್ಝೇಸು ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಲಹುಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ದೇಸೇತಿ, ತದಾ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣೇನ ಚ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ತಾವ ಯೋ ಚ ದೇಸೇತಿ, ಯಸ್ಸ ಚ ದೇಸೇತಿ, ತೇಸಂ ಸಮ್ಮುಖತಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಚ ಗಣಸ್ಸ ಚ ದೇಸನಾಕಾಲೇ ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾ ಪರಿಹಾಯತಿ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಅಪನ್ನೋ’’ತಿ ಚ, ಆಮ ‘‘ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚ ಪಟಿಞ್ಞಾತಾಯ ‘‘ಆಯತಿಂ ಸಂವರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಕರಣಂ, ತಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣಂ ನಾಮ. ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇ ಪರಿವಾಸಾದಿಯಾಚನಾ ಪಟಿಞ್ಞಾ, ಪರಿವಾಸಾದೀನಂ ದಾನಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣಂ ನಾಮ.

ದ್ವೇಪಕ್ಖಜಾತಾ ಪನ ಭಣ್ಡನಕಾರಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಬಹುಂ ಅಸ್ಸಾಮಣಕಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರಂ ಚರಿತ್ವಾ ಪುನ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ‘‘ಸಚೇ ಮಯಂ ಇಮಾಹಿ ಆಪತ್ತೀಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮ, ಸಿಯಾಪಿ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಕಕ್ಖಳತ್ತಾಯ ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಾಪನೇ ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಯದಾ ತಿಣವತ್ಥಾರಕಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತದಾ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ತಿಣವತ್ಥಾರಕೇನ ಚ ಸಮ್ಮತಿ. ತತ್ರ ಹಿ ಯತ್ತಕಾ ಹತ್ಥಪಾಸುಪಗತಾ ‘‘ನ ಮೇ ತಂ ಖಮತೀ’’ತಿ ಏವಂ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾ ‘‘ದುಕ್ಕಟಂ ಕಮ್ಮಂ ಪುನ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ನ ಉಕ್ಕೋಟೇನ್ತಿ, ನಿದ್ದಮ್ಪಿ ಓಕ್ಕನ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಥುಲ್ಲವಜ್ಜಞ್ಚ ಗಿಹಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಞ್ಚ ಸಬ್ಬಾಪತ್ತಿಯೋ ವುಟ್ಠಹನ್ತಿ. ಏವಂ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ತೀಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ. ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಂ ಏಕೇನ ಸಮಥೇನ ಸಮ್ಮತಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನೇವ.

ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಧಿಕರಣಾನಿ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಅಧಿಕರಣಾನಂ ಸಮಥಾಯ ವೂಪಸಮಾಯ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ದಾತಬ್ಬೋ…ಪೇ… ತಿಣವತ್ಥಾರಕೋ’’ತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯನಯೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ. ೧೮೫) ಆಗತೋಯೇವ. ವಿನಿಚ್ಛಯೋಪಿಸ್ಸ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವುತ್ತೋ.

೪೭. ಯೋ ಪನಾಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ‘‘ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖೂ ವಿವದನ್ತೀ’’ತಿಆದಿಕೋ ವಿತ್ಥಾರೋ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಏತೇನ ನಯೇನ ಸಙ್ಖೇಪತೋವ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೋತಿಆದೀಸು ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ತಾವ ದಸ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ ಧಮ್ಮೋ, ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ ಅಧಮ್ಮೋ. ತಥಾ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಆಗತಾ ಸತ್ತತಿಂಸ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ, ತಯೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ತಯೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ ತಯೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಛ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಛ ಬಲಾನಿ ಅಟ್ಠ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ನವಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಚಾತಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಉಪಾದಾನಾ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾನೀತಿಆದಯೋ ಸಙ್ಕಲಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾ ಚಾತಿ ಅಯಂ ಅಧಮ್ಮೋ.

ತತ್ಥ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಏಕಂ ಅಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಅಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಏವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಕುಲಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಞ್ಚ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಅಧಮ್ಮಂ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ವಿವದನ್ತಿ. ತತ್ಥೇವ ಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಏಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಧಮ್ಮೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಾ ಅಧಮ್ಮೋತಿ ವಿವದನ್ತಿ.

ವಿನಯಪರಿಯಾಯೇನ ಪನ ಭೂತೇನ ವತ್ಥುನಾ ಚೋದೇತ್ವಾ ಸಾರೇತ್ವಾ ಯಥಾಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಕಾತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ, ಅಭೂತೇನ ಪನ ವತ್ಥುನಾ ಅಚೋದೇತ್ವಾ ಅಸಾರೇತ್ವಾ ಅಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಕತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮೋ ನಾಮ. ತೇಸುಪಿ ಅಧಮ್ಮಂ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ವಿವದನ್ತಿ, ‘‘ಅಧಮ್ಮೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಾ ಅಧಮ್ಮೋತಿ ವಿವದನ್ತಿ.

ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಪನ ರಾಗವಿನಯೋ ದೋಸವಿನಯೋ ಮೋಹವಿನಯೋ ಸಂವರೋ ಪಹಾನಂ ಪಟಿಸಙ್ಖಾತಿ ಅಯಂ ವಿನಯೋ ನಾಮ, ರಾಗಾದೀನಂ ಅವಿನಯೋ ಅಸಂವರೋ ಅಪ್ಪಹಾನಂ ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾತಿ ಅಯಂ ಅವಿನಯೋ ನಾಮ. ವಿನಯಪರಿಯಾಯೇನ ವತ್ಥುಸಮ್ಪತ್ತಿ ಞತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿ ಅನುಸಾವನಸಮ್ಪತ್ತಿ ಸೀಮಸಮ್ಪತಿ ಪರಿಸಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಅಯಂ ವಿನಯೋ ನಾಮ, ವತ್ಥುವಿಪತ್ತಿ…ಪೇ… ಪರಿಸವಿಪತ್ತೀತಿ ಅಯಂ ಅವಿನಯೋ ನಾಮ. ತೇಸುಪಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅವಿನಯಂ ‘‘ವಿನಯೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಾ ವಿನಯೋತಿ ವಿವದನ್ತಿ, ವಿನಯಂ ಅವಿನಯೋತಿ ಕಥೇನ್ತಾ ಅವಿನಯೋತಿ ವಿವದನ್ತಿ.

ಧಮ್ಮನೇತ್ತಿ ಸಮನುಮಜ್ಜಿತಬ್ಬಾತಿ ಧಮ್ಮರಜ್ಜು ಅನುಮಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ ಞಾಣೇನ ಘಂಸಿತಬ್ಬಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ. ಸಾ ಪನೇಸಾ ಧಮ್ಮನೇತ್ತಿ ‘‘ಇತಿ ಖೋ ವಚ್ಛ ಇಮೇ ದಸ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾ ದಸ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ’’ತಿ ಏವಂ ಮಹಾವಚ್ಛಗೋತ್ತಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೯೪) ಆಗತಾತಿ ವುತ್ತಾ. ಸಾ ಏವ ವಾ ಹೋತು, ಯೋ ವಾ ಇಧ ಧಮ್ಮೋತಿ ಚ ವಿನಯೋ ಚ ವುತ್ತೋ. ಯಥಾ ತತ್ಥ ಸಮೇತೀತಿ ಯಥಾ ತಾಯ ಧಮ್ಮನೇತ್ತಿಯಾ ಸಮೇತಿ, ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಧಮ್ಮೋವ ಹೋತಿ, ಅಧಮ್ಮೋ ಅಧಮ್ಮೋವ, ವಿನಯೋ ವಿನಯೋವ ಹೋತಿ, ಅವಿನಯೋ ಅವಿನಯೋವ’’. ತಥಾ ತನ್ತಿ ಏವಂ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇತಬ್ಬಂ. ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಅಧಿಕರಣಾನನ್ತಿ ಇಧ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಮೇವ ದಸ್ಸಿತಂ, ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ಪನ ನ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಅಧಿಕರಣೇ ನ ಲಬ್ಭತಿ.

೪೮. ತಂ ಪನೇತಂ ಯಸ್ಮಾ ದ್ವೀಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾಯ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಾತಿಕಾಯ ಠಪಿತಾನುಕ್ಕಮೇನ ಇದಾನಿ ಸತಿವಿನಯಸ್ಸ ವಾರೇ ಪತ್ತೇಪಿ ತಂ ಅವತ್ವಾ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಯೇವ ತಾವ ದುತಿಯಸಮಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಬಹುತರಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ದ್ವೀಹಿ ತೀಹಿಪಿ ಅತಿರೇಕತರಾ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೪೯. ಇದಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಅವಿತ್ಥಾರಿತಂ ಸತಿವಿನಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಾವಸೇಸಸಮಥೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಿತ್ಥಾರೇತುಂ ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಸತಿವಿನಯೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಾರಾಜಿಕಸಾಮನ್ತೇನ ವಾತಿ ದ್ವೇ ಸಾಮನ್ತಾನಿ ಖನ್ಧಸಾಮನ್ತಞ್ಚ ಆಪತ್ತಿಸಾಮನ್ತಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯ-ಪಾಚಿತ್ತಿಯ-ಪಾಟಿದೇಸನೀಯ-ದುಕ್ಕಟ-ದುಬ್ಭಾಸಿತಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಏವಂ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಖನ್ಧಂ ಖನ್ಧಸಾಮನ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಪನ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಸೇಸಾನಂ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಇದಂ ಆಪತ್ತಿಸಾಮನ್ತಂ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಖನ್ಧಸಾಮನ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಸಾಮನ್ತಂ ಗರುಕಾಪತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸರತಾಯಸ್ಮಾತಿ ಸರತು ಆಯಸ್ಮಾ. ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಅಧಿಕರಣಾನನ್ತಿ ಇಧ ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣಮೇವ ದಸ್ಸಿತಂ.

೫೦. ಭಾಸಿತಪರಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ವಾಚಾಯ ಭಾಸಿತಂ ಕಾಯೇನ ಚ ಪರಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಪರಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಚ್ಚಾನನ್ತಿ ಇಧಾಪಿ ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣೇ ‘‘ಏಕಚ್ಚಾನ’’ನ್ತಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ.

೫೨. ದವಾತಿ ಸಹಸಾ. ರವಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಭಣಿತುಕಾಮೇನ ಅಞ್ಞಂ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪಾಪುಸ್ಸನ್ನತಾ ಪಾಪಿಯಸಿಕಾ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವತ್ಥು ದಸ್ಸಿತಂ. ಏವರೂಪಸ್ಸ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತ್ತಬ್ಬಂ. ಕಮ್ಮೇನ ಹಿ ಅಧಿಕರಣಸ್ಸ ವೂಪಸಮೋ ಹೋತಿ, ನ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪಾಪುಸ್ಸನ್ನತಾಯ. ಇಧಾಪಿ ಚ ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣಮೇವ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೫೩. ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ತಿಣವತ್ಥಾರಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಕಮ್ಮಂ ತಿಣವತ್ಥಾರಕಸದಿಸತ್ತಾ ತಿಣವತ್ಥಾರಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಹಿ ಗೂಥಂ ವಾ ಮುತ್ತಂ ವಾ ಘಟ್ಟಿಯಮಾನಂ ದುಗ್ಗನ್ಧತಾಯ ಬಾಧತಿ, ತಿಣೇಹಿ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಸೋ ಗನ್ಧೋ ನ ಬಾಧತಿ, ಏವಮೇವ ಯಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಮೂಲಾನುಮೂಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವೂಪಸಮಿಯಮಾನಂ ಕಕ್ಖಳತ್ತಾಯ ವಾಳತ್ತಾಯ ಭೇದಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಂ ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮೇನ ವೂಪಸನ್ತಂ ಗೂಥಂ ವಿಯ ತಿಣವತ್ಥಾರಕೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವೂಪಸನ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಇದಂ ಕಮ್ಮಂ ತಿಣವತ್ಥಾರಕಸದಿಸತ್ತಾ ತಿಣವತ್ಥಾರಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸ ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಣ್ಡನಜಾತಾನನ್ತಿಆದಿವಚನೇನ ಆಕಾರಮತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸಿತಂ, ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತಾಯೇವ ಪನೇತ್ಥ ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಪಮಾಣಂ. ಠಪೇತ್ವಾ ಥುಲ್ಲವಜ್ಜಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಿಹಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ಥುಲ್ಲವಜ್ಜನ್ತಿ ಥೂಲ್ಲವಜ್ಜಂ ಪಾರಾಜಿಕಞ್ಚೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಞ್ಚ. ಗಿಹಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ಗಿಹೀನಂ ಹೀನೇನ ಖುಂಸನವಮ್ಭನಧಮ್ಮಿಕಪಟಿಸ್ಸವೇಸು ಆಪನ್ನಾ ಆಪತ್ತಿ. ಅಧಿಕರಣಾನನ್ತಿ ಇಧ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಮೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ಪನ ವಸೇನ ಇಧ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನ ವುತ್ತಂ, ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನೇವ ಪನಸ್ಸ ವೂಪಸಮೋ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೫೪. ಛಯಿಮೇ, ಆನನ್ದ, ಧಮ್ಮಾ ಸಾರಣೀಯಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಕಲಹವಸೇನ ಸುತ್ತಂ ಆರದ್ಧಂ, ಉಪರಿ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಾ ಆಗತಾ. ಇತಿ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾವ ದೇಸನಾ ಗತಾ ಹೋತಿ. ಹೇಟ್ಠಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೯೮-೫೦೦) ಪನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಕಥಿತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಣುನ್ತಿ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಂ. ಥೂಲನ್ತಿ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸಾಮಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಸುನಕ್ಖತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೫. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಸುನಕ್ಖತ್ತಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಾತಿ ಅರಹತ್ತಂ. ಬ್ಯಾಕತಾತಿ ಖೀಣಾ ಜಾತೀತಿಆದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಪದೇಹಿ ಕಥಿತಾ. ಅಧಿಮಾನೇನಾತಿ ಅಪ್ಪತ್ತೇ ಪತ್ತಸಞ್ಞಿನೋ, ಅನಧಿಗತೇ ಅಧಿಗತಸಞ್ಞಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಅಧಿಗತಂ ಅಮ್ಹೇಹೀತಿ ಮಾನೇನ ಬ್ಯಾಕರಿಂಸು.

೫೬. ಏವಞ್ಚೇತ್ಥ ಸುನಕ್ಖತ್ತ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ಸುನಕ್ಖತ್ತ ಏತ್ಥ ಏತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇ – ‘‘ಇದಂ ಠಾನಂ ಏತೇಸಂ ಅವಿಭೂತಂ ಅನ್ಧಕಾರಂ, ತೇನಿಮೇ ಅನಧಿಗತೇ ಅಧಿಗತಸಞ್ಞಿನೋ, ಹನ್ದ ನೇಸಂ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮೀ’’ತಿ, ಏವಞ್ಚ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಹೋತಿ. ಅಥ ಚ ಪನಿಧೇಕಚ್ಚೇ…ಪೇ… ತಸ್ಸಪಿ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಭಗವಾ ಪಟಿಪನ್ನಕಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ಯತ್ಥ ಪನ ಇಚ್ಛಾಚಾರೇ ಠಿತಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಮೋಘಪುರಿಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತ್ರ ಭಗವಾ ಪಸ್ಸತಿ – ‘‘ಇಮೇ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾವ ಜಾನನ್ತಾ ವಿಯ ಅಪ್ಪತ್ತೇ ಪತ್ತಸಞ್ಞಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಗಾಮನಿಗಮಾದೀಸು ವಿಸೇವಮಾನಾ ವಿಚರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಂ ನೇಸಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿ ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಇಚ್ಛಾಚಾರೇ ಠಿತಾನಂ ಕಾರಣಾ ಪಟಿಪನ್ನಕಾನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾಯ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ.

೫೮. ಲೋಕಾಮಿಸಾಧಿಮುತ್ತೋತಿ ವಟ್ಟಾಮಿಸ-ಕಾಮಾಮಿಸ-ಲೋಕಾಮಿಸಭೂತೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಅಧಿಮುತ್ತೋ ತನ್ನಿನ್ನೋ ತಗ್ಗರುಕೋ ತಪ್ಪಬ್ಭಾರೋ. ತಪ್ಪತಿರೂಪೀತಿ ಕಾಮಗುಣಸಭಾಗಾ. ಆನೇಞ್ಜಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಯಾತಿ ಆನೇಞ್ಜಸಮಾಪತ್ತಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಯ. ಸಂಸೇಯ್ಯಾತಿ ಕಥೇಯ್ಯ. ಆನೇಞ್ಜಸಂಯೋಜನೇನ ಹಿ ಖೋ ವಿಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಆನೇಞ್ಜಸಮಾಪತ್ತಿಸಂಯೋಜನೇನ ವಿಸಂಸಟ್ಠೋ. ಲೋಕಾಮಿಸಾಧಿಮುತ್ತೋತಿ ಏವರೂಪೋ ಹಿ ಲೂಖಚೀವರಧರೋ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಅತ್ತನೋ ಸದಿಸೇಹಿ ಕತಿಪಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚ್ಚನ್ತಜನಪದಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲೇ ಮನುಸ್ಸಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಪಂಸುಕುಲಿಕಾ ಆಗತಾ’’ತಿ ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀನಿ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ದಾನಂ ದೇನ್ತಿ, ಭತ್ತಕಿಚ್ಚೇ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಅನುಮೋದನಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಸ್ವೇಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಇಧೇವ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಥಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಲಂ ಉಪಾಸಕಾ, ಅಜ್ಜಾಪಿ ವೋ ಬಹೂನಂ ದಿನ್ನನ್ತಿ. ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅನ್ತೋವಸ್ಸಂ ಇಧ ವಸೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಮಗ್ಗಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಸೇನಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪಟಿಸಾಮೇನ್ತಿ. ಸಾಯಂ ಏಕೋ ಆವಾಸಿಕೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛತಿ ‘‘ಕತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ಥಾ’’ತಿ? ಅಸುಕಗಾಮೇತಿ. ಭಿಕ್ಖಾಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ? ಆಮ ಏವರೂಪಾ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ನು ಖೋ ಏತೇ ಏದಿಸಾ, ನಿಚ್ಚಮ್ಪಿ ಏದಿಸಾ’’ತಿ? ಸದ್ಧಾ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ನಿಚ್ಚಮ್ಪಿ ಏದಿಸಾ, ತೇ ನಿಸ್ಸಾಯೇವ ಅಯಂ ವಿಹಾರೋ ವಡ್ಢತೀತಿ. ತತೋ ತೇ ಪಂಸುಕುಲಿಕಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತೇಸಂ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತಿ, ದಿವಸಾವಸೇಸಂ ಕಥೇತ್ವಾ ರತ್ತಿಮ್ಪಿ ಕಥೇನ್ತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಇಚ್ಛಾಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ಹೋತಿ ಉದರಂ ಫಾಲಿತಂ. ಏವಂ ಲೋಕಾಮಿಸಾಧಿಮುತ್ತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೫೯. ಇದಾನಿ ಆನೇಞ್ಜಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿಂ ಅಧಿಮಾನಿಕಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಆನೇಞ್ಜಾಧಿಮುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಕಿಲೇಸಸಿಞ್ಚನವಿರಹಿತಾಸು ಹೇಟ್ಠಿಮಾಸು ಛಸು ಸಮಾಪತ್ತೀಸು ಅಧಿಮುತ್ತಸ್ಸ ತನ್ನಿನ್ನಸ್ಸ ತಗ್ಗರುನೋ ತಪ್ಪಬ್ಭಾರಸ್ಸ. ಸೇ ಪವುತ್ತೇತಿ ತಂ ಪವುತ್ತಂ. ಛ ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ಹಿ ಅಧಿಮಾನಿಕಸ್ಸ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾಮಿಸಬನ್ಧನಾ ಪತಿತಪಣ್ಡುಪಲಾಸೋ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ತೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ.

೬೦. ಇದಾನಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ ಲಾಭಿನೋ ಅಧಿಮಾನಿಕಸ್ಸ ನಿಘಂಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಠಾನಂ ಖೋ ಪನಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ದ್ವೇಧಾ ಭಿನ್ನಾತಿ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಾ. ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾತಿ ಖುದ್ದಕಾ ಮುಟ್ಠಿಪಾಸಾಣಮತ್ತಾ ಜತುನಾ ವಾ ಸಿಲೇಸೇನ ವಾ ಅಲ್ಲೀಯಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ. ಮಹನ್ತಂ ಪನ ಕುಟಾಗಾರಪ್ಪಮಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಸೇ ಭಿನ್ನೇತಿ ತಂ ಭಿನ್ನಂ. ಉಪರಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ಹಿ ಹೇಟ್ಠಾಸಮಾಪತ್ತಿ ದ್ವೇಧಾಭಿನ್ನಾ ಸೇಲಾ ವಿಯ ಹೋತಿ, ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ.

೬೧. ಇದಾನಿ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಲಾಭಿನೋ ಅಧಿಮಾನಿಕಸ್ಸ ಚ ನಿಘಂಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಠಾನಂ ಖೋ ಪನಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸೇ ವನ್ತೇತಿ ತಂ ವನ್ತಂ. ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ಹಿ ಹೇಟ್ಠಾಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ವನ್ತಸದಿಸಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಪುನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ.

೬೨. ಇದಾನಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ನಿಘಂಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಠಾನಂ ಖೋ ಪನಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸೇ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೇತಿ ಸೋ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ. ಉಪರಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ಹಿ ಹೇಟ್ಠಾಸಮಾಪತ್ತಿ ಮೂಲಚ್ಛಿನ್ನತಾಲೋ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ.

೬೩. ಠಾನಂ ಖೋ ಪನಾತಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ. ಹೇಟ್ಠಾ ಹಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ಅಧಿಮಾನಿಕಸ್ಸಪಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸಪಿ ನಿಘಂಸೋ ಕಥಿತೋ, ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ ಪನ ಅಧಿಮಾನಿಕಸ್ಸಪಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸಪಿ ನ ಕಥಿತೋ. ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ನಿಘಂಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತಂ ಪನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ಹಿ ಅಧಿಮಾನಿಕಸ್ಸ ನಿಘಂಸೇ ಕಥಿತೇ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸಪಿ ಅಧಿಮಾನಿಕಸ್ಸ ಕಥಿತೋವ ಹೋತಿ, ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ಚ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಥಿತೇ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಥಿತೋವ ಹೋತಿ. ಏತೇಸಂ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಪ್ಪಾಯಾಸಪ್ಪಾಯಂ ಕಥೇತುಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ.

ತತ್ಥ ಸಿಯಾ – ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ತಾವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಸಪ್ಪಾಯಂ ಹೋತು, ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಥಂ ಅಸಪ್ಪಾಯನ್ತಿ. ಯದಗ್ಗೇನ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಅಸಪ್ಪಾಯಂ, ತದಗ್ಗೇನ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸಾಪಿ ಅಸಪ್ಪಾಯಮೇವ. ವಿಸಂ ನಾಮ ಜಾನಿತ್ವಾ ಖಾದಿತಮ್ಪಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಖಾದಿತಮ್ಪಿ ವಿಸಮೇವ. ನ ಹಿ ಖೀಣಾಸವೇನಪಿ ‘‘ಅಹಂ ಖೀಣಾಸವೋ’’ತಿ ಅಸಂವುತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಖೀಣಾಸವೇನಪಿ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತೇನೇವ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

೬೪. ತತ್ಥ ಸಮಣೇನಾತಿ ಬುದ್ಧಸಮಣೇನ. ಛನ್ದರಾಗಬ್ಯಾಪಾದೇನಾತಿ ಸೋ ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತೋ ವಿಸದೋಸೋ ಛನ್ದರಾಗೇನ ಚ ಬ್ಯಾಪಾದೇನ ಚ ರುಪ್ಪತಿ ಕುಪ್ಪತಿ. ಅಸಪ್ಪಾಯಾನೀತಿ ಅವಡ್ಢಿಕರಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ. ಅನುದ್ಧಂಸೇಯ್ಯಾತಿ ಸೋಸೇಯ್ಯ ಮಿಲಾಪೇಯ್ಯ. ಸಉಪಾದಿಸೇಸನ್ತಿ ಸಗಹಣಸೇಸಂ, ಉಪಾದಿತಬ್ಬಂ ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಂ ಇಧ ಉಪಾದೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಅನಲಞ್ಚ ತೇ ಅನ್ತರಾಯಾಯಾತಿ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯಂ ತೇ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥಂ. ರಜೋಸೂಕನ್ತಿ ರಜೋ ಚ ವೀಹಿಸುಕಾದಿ ಚ ಸೂಕಂ. ಅಸು ಚ ವಿಸದೋಸೋತಿ ಸೋ ಚ ವಿಸದೋಸೋ. ತದುಭಯೇನಾತಿ ಯಾ ಸಾ ಅಸಪ್ಪಾಯಕಿರಿಯಾ ಚ ಯೋ ವಿಸದೋಸೋ ಚ, ತೇನ ಉಭಯೇನ. ಪುಥುತ್ತನ್ತಿ ಮಹನ್ತಭಾವಂ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಉಪಾದಾನಸಲ್ಲುದ್ಧಾರೋ ವಿಯ ಅಪ್ಪಹೀನೋ ಅವಿಜ್ಜಾವಿಸದೋಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಅಸಪ್ಪಾಯಕಿರಿಯಾಯ ಠಿತಭಾವೋ ವಿಯ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಅಸಂವುತಕಾಲೋ, ತದುಭಯೇನ ವಣೇ ಪುಥುತ್ತಂ ಗತೇ ಮರಣಂ ವಿಯ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನಂ, ಮರಣಮತ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಯ ಅಞ್ಞತರಾಯ ಗರುಕಾಯ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಆಪಜ್ಜನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೬೫. ಸತಿಯಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸತಿ ಪಞ್ಞಾಗತಿಕಾ. ಲೋಕಿಕಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಲೋಕಿಕಾ ಹೋತಿ, ಲೋಕುತ್ತರಾಯ ಲೋಕುತ್ತರಾ. ಅರಿಯಾಯೇತಂ ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ.

ಇದಾನಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಬಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸೋ ವತಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಂವುತಕಾರೀತಿ ಪಿಹಿತಕಾರೀ. ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ನಿರುಪಧೀತಿ ಏವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಕಿಲೇಸುಪಧಿಪಹಾನಾ ನಿರುಪಧಿ ಹೋತಿ, ನಿರುಪಾದಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಉಪಧೀನಂ ಸಙ್ಖಯಭೂತೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಆರಮ್ಮಣತೋ ವಿಮುತ್ತೋ. ಉಪಧಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ಕಾಮುಪಧಿಸ್ಮಿಂ. ಕಾಯಂ ಉಪಸಂಹರಿಸ್ಸತೀತಿ ಕಾಯಂ ಅಲ್ಲೀಯಾಪೇಸ್ಸತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ತಣ್ಹಕ್ಖಯೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಆರಮ್ಮಣತೋ ವಿಮುತ್ತೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಸೇವಿತುಂ, ಕಾಯಂ ವಾ ಉಪಸಂಹರಿಸ್ಸತಿ ಚಿತ್ತಂ ವಾ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸತೀತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುನಕ್ಖತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಆನೇಞ್ಜಸಪ್ಪಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೬. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಆನೇಞ್ಜಸಪ್ಪಾಯಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚಾ. ಕಾಮಾತಿ ವತ್ಥುಕಾಮಾಪಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾಪಿ. ತುಚ್ಛಾತಿ ನಿಚ್ಚಸಾರಧುವಸಾರಅತ್ತಸಾರವಿರಹಿತತ್ತಾ ರಿತ್ತಾ, ನ ಪನ ನತ್ಥೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ನ ಹಿ ತುಚ್ಛಮುಟ್ಠೀತಿ ವುತ್ತೇ ಮುಟ್ಠಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ತುಚ್ಛೋ. ಮುಸಾತಿ ನಾಸನಕಾ. ಮೋಸಧಮ್ಮಾತಿ ನಸ್ಸನಸಭಾವಾ, ಖೇತ್ತಂ ವಿಯ ವತ್ಥು ವಿಯ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ವಿಯ ಚ ನ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ, ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಸುಪಿನಕೇ ದಿಟ್ಠಾ ವಿಯ ನಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮೋಸಧಮ್ಮಾ’’ತಿ, ಮಾಯಾಕತಮೇತನ್ತಿ ಯಥಾ ಮಾಯಾಯ ಉದಕಂ ಮಣೀತಿ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಂ, ಬದರಿಪಣ್ಣಂ ಕಹಾಪಣೋತಿ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಂ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪನ ಏವರೂಪಂ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸೇವ ತಥಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಉಪಚಾರಾತಿಕ್ಕಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾಕತಿಕಮೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏವಂ ಕಾಮಾಪಿ ಇತ್ತರಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ‘‘ಮಾಯಾಕತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ಯಥಾ ಚ ಮಾಯಾಕಾರೋ ಉದಕಾದೀನಿ ಮಣಿಆದೀನಂ ವಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಞ್ಚೇತಿ, ಏವಂ ಕಾಮಾಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾದೀನಿ ನಿಚ್ಚಾದಿಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಾ ವಞ್ಚೇನ್ತೀತಿ ವಞ್ಚನಕಟ್ಠೇನಪಿ ‘‘ಮಾಯಾಕತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ಬಾಲಲಾಪನನ್ತಿ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ, ಮಯ್ಹಂ ಧೀತಾ, ಮಯ್ಹಂ ಹಿರಞ್ಞಂ ಮಯ್ಹಂ ಸುವಣ್ಣನ್ತಿ ಏವಂ ಬಾಲಾನಂ ಲಾಪನತೋ ಬಾಲಲಾಪನಂ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾ ಕಾಮಾತಿ ಮಾನುಸಕಾ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ. ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾತಿ ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾ. ಕಾಮಸಞ್ಞಾತಿ ಮಾನುಸಕೇ ಕಾಮೇ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾ. ಉಭಯಮೇತಂ ಮಾರಧೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏತೇ ಕಾಮಾ ಚ ಕಾಮಸಞ್ಞಾ ಚ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಮಾರಧೇಯ್ಯಂ. ಯೇಹಿ ಉಭಯಮೇತಂ ಗಹಿತಂ, ತೇಸಞ್ಹಿ ಉಪರಿ ಮಾರೋ ವಸಂ ವತ್ತೇತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಉಭಯಮೇತಂ ಮಾರಧೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಮಾರಸ್ಸೇಸ ವಿಸಯೋತಿಆದೀಸುಪಿ ಯಥಾ ಚೋಳಸ್ಸ ವಿಸಯೋ ಚೋಳವಿಸಯೋ, ಪಣ್ಡಸ್ಸ ವಿಸಯೋ ಪಣ್ಡವಿಸಯೋ, ಸಂವರಾನಂ ವಿಸಯೋ ಸಂವರವಿಸಯೋತಿ ಪವತ್ತನಟ್ಠಾನಂ ವಿಸಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಯೇಹಿ ಏತೇ ಕಾಮಾ ಗಹಿತಾ, ತೇಸಂ ಉಪರಿ ಮಾರೋ ವಸಂ ವತ್ತೇತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಮಾರಸ್ಸೇಸ ವಿಸಯೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಚ ಪನ ಕಾಮಗುಣೇ ನಿವಾಪಬೀಜಂ ವಿಯ ವಿಪ್ಪಕಿರನ್ತೋ ಮಾರೋ ಗಚ್ಛತಿ. ಯೇಹಿ ಪನ ತೇ ಗಹಿತಾ, ತೇಸಂ ಉಪರಿ ಮಾರೋ ವಸಂ ವತ್ತೇತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಮಾರಸ್ಸೇಸ ನಿವಾಪೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಚ ಯತ್ಥ ಹತ್ಥಿಆದಯೋ ವಸಂ ವತ್ತೇನ್ತಿ, ಸೋ ಹತ್ಥಿಗೋಚರೋ ಅಸ್ಸಗೋಚರೋ ಅಜಗೋಚರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಯೇಹಿ ಏತೇ ಕಾಮಾ ಗಹಿತಾ, ತೇಸು ಮಾರೋ ವಸಂ ವತ್ತೇತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಮಾರಸ್ಸೇಸ ಗೋಚರೋತಿ ವುತ್ತಂ.

ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ಕಾಮೇಸು. ಮಾನಸಾತಿ ಚಿತ್ತಸಮ್ಭೂತಾ. ತತ್ಥ ಸಿಯಾ – ದುವಿಧೇ ತಾವ ಕಾಮೇ ಆರಬ್ಭ ಅಭಿಜ್ಝಾನಲಕ್ಖಣಾ ಅಭಿಜ್ಝಾ, ಕರಣುತ್ತರಿಯಲಕ್ಖಣೋ ಸಾರಮ್ಭೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತು, ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಕಥಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಮಮಾಯಿತೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಪಿ ಸೋಚನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಸೋಚನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ಸೋಚನ್ತಿ, ಯೋ ಏವರೂಪೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆಘಾತೋತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತೇವ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸಾತಿ ತೇ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ. ವಕಾರೋ ಆಗಮಸನ್ಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇಧ ಮನುಸಿಕ್ಖತೋತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಸಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ತೇ ತಯೋಪಿ ಕಿಲೇಸಾ ಅನ್ತರಾಯಕರಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಲೋಕನ್ತಿ ಕಾಮಲೋಕಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ. ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಮನಸಾತಿ ಝಾನಾರಮ್ಮಣಚಿತ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ. ಅಪರಿತ್ತನ್ತಿ ಕಾಮಾವಚರಚಿತ್ತಂ ಪರಿತ್ತಂ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಮಹಗ್ಗತಂ ಅಪರಿತ್ತಂ ನಾಮ. ಪಮಾಣನ್ತಿಪಿ ಕಾಮಾವಚರಮೇವ, ರೂಪಾವಚರಂ ಅರೂಪಾವಚರಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ಸುಭಾವಿತನ್ತಿ ಪನ ಏತಂ ಕಾಮಾವಚರಾದೀನಂ ನಾಮಂ ನ ಹೋತಿ, ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸೇವೇತಂ ನಾಮಂ. ತಸ್ಮಾ ಏತಸ್ಸ ವಸೇನ ಅಪರಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಸುಭಾವಿತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕುತ್ತರಮೇವ ವಟ್ಟತಿ.

ತಬ್ಬಹುಲವಿಹಾರಿನೋತಿ ಕಾಮಪಟಿಬಾಹನೇನ ತಮೇವ ಪಟಿಪದಂ ಬಹುಲಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ. ಆಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದತೀತಿ ಕಾರಣೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದತಿ. ಕಿಂ ಪನೇತ್ಥ ಕಾರಣಂ? ಅರಹತ್ತಂ ವಾ, ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಾ, ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ವಾ, ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ವಾ. ಸಮ್ಪಸಾದೇ ಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ದುವಿಧೋ ಸಮ್ಪಸಾದೋ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಸಮ್ಪಸಾದೋ ಚ ಪಟಿಲಾಭಸಮ್ಪಸಾದೋ ಚ. ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಹರತೋ ಮಹಾಭೂತಾದೀಸು ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇಸು ಯೇನಿಮೇ ನೀಹಾರೇನ ಮಹಾಭೂತಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಉಪಾದಾರೂಪಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ ನಾಮರೂಪಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಪಚ್ಚಯಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಲಕ್ಖಣಾರಮ್ಮಣಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಉಪಟ್ಠಹತಿ, ಅಜ್ಜೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಪ್ಪಟಿಲದ್ಧೇಯೇವ ಆಸಾ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖಂ ಪಟಿಲಭತಿ. ತತಿಯಜ್ಝಾನಂ ವಾ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನತ್ಥಾಯ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ನೀವರಣವಿಕ್ಖಮ್ಭನಾದೀನಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತೋ ಯೇನಿಮೇ ನೀಹಾರೇನ ನೀವರಣಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನ್ತಿ, ಕಿಲೇಸಾ ಸನ್ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ವಾ ವಿಭೂತಂ ಪಾಕಟಂ ಹುತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಸ್ಸ ಪರಲೋಕೋ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಲೇಪಪಿಣ್ಡೇ ಲಗ್ಗಮಾನೋ ವಿಯ ಉಪಚಾರೇನ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ಅಜ್ಜೇವ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಪಟಿಲದ್ಧೇಯೇವ ಆಸಾ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖಂ ಪಟಿಲಭತಿ. ಅಯಂ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಸಮ್ಪಸಾದೋ ನಾಮ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮ್ಪಸಾದೇ ಸತಿ. ಯೋ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ವಾ ಪಟಿಲಭತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ವಾ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಂ ಹೋತಿಯೇವ. ಇಧ ಪನ ‘‘ಆಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅರಹತ್ತವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಚೇವ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೂಪಚಾರಸ್ಸ ಚ ಪಟಿಲಾಭೋ ಪಟಿಲಾಭಸಮ್ಪಸಾದೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ವಿಪಸ್ಸನಾ ಹಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಧಿಮುಚ್ಚನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ, ಉಪಚಾರಂ ಆನೇಞ್ಜಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ.

ಏತರಹಿ ವಾ ಆನೇಞ್ಜಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ. ಪಞ್ಞಾಯ ವಾ ಅಧಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಏತ್ಥ ಏತರಹಿ ವಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಧಿಮುಚ್ಚತಿ, ಆನೇಞ್ಜಂ ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಏವಂ ಪದಪರಿವತ್ತನಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ತಸ್ಮಿಂ ಸಮ್ಪಸಾದೇ ಸತಿ ಏತರಹಿ ವಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಧಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ಅನಭಿಸಮ್ಭುಣನ್ತೋ ಆನೇಞ್ಜಂ ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಅಥ ವಾ ಪಞ್ಞಾಯ ವಾ ಅಧಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ, ತಂ ಅನಭಿಸಮ್ಭುಣನ್ತೋ ಆನೇಞ್ಜಂ ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಏತರಹಿ ಚತುಸಚ್ಚಂ ವಾ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ. ತಂ ಅನಭಿಸಮ್ಭುಣನ್ತೋ ಆನೇಞ್ಜಂ ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ.