೧. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋವಾದಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋತಿ ಅಧಿಮತ್ತಗಿಲಾನೋ ಮರಣಸೇಯ್ಯಂ ಉಪಗತೋ. ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಕಿರ ಯಾವ ಪಾದಾ ವಹಿಂಸು, ತಾವ ದಿವಸೇ ಸಕಿಂ ವಾ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಅಖಣ್ಡಂ ಅಕಾಸಿ. ಯತ್ತಕಞ್ಚಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ, ತತ್ತಕಂಯೇವ ಮಹಾಥೇರಾನಂ. ಸೋ ಅಜ್ಜ ಗಮನಪಾದಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಅನುಟ್ಠಾನಸೇಯ್ಯಂ ಉಪಗತೋ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇತುಕಾಮೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಪುರಿಸಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನವೇಲಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

೩೮೪. ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಓಸಕ್ಕನ್ತಿ, ತನುಕಾ ಭವನ್ತಿ. ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ ಓತ್ಥರನ್ತಿ, ಬಲವತಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ.

ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋತಿ ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಮಾರಣನ್ತಿಕಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪರಿವಾತೇ ಜಲಿತಗ್ಗಿ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಯಾವ ಉಸ್ಮಾ ನ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ, ತಾವ ಮಹತಾಪಿ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ನ ಸಕ್ಕಾ ವೂಪಸಮೇತುಂ, ಉಸ್ಮಾಯ ಪನ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಾಯ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ.

೩೮೫. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ವೇದನಾ ಮಾರಣನ್ತಿಕಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ, ಅವಸೇಸಾ ಕಥಾ ನಿರತ್ಥಕಾ, ಧಮ್ಮಕಥಮಸ್ಸ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ತಂ ಕಥೇನ್ತೋ ತಸ್ಮಾತಿಹಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಚಕ್ಖುಂ ತೀಹಿ ಗಾಹೇಹಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮಾರಣನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ. ನ ಚಕ್ಖುಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಕ್ಖುಂ ತೀಹಿ ಗಾಹೇಹಿ ನ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ. ನ ಚ ಮೇ ಚಕ್ಖುನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಪಿ ಮೇ ಚಕ್ಖುನಿಸ್ಸಿತಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ನ ರೂಪನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಆಯತನರೂಪಂ ಕಥಿತಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಕಾಮಭವರೂಪಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

೩೮೬. ನ ಇಧಲೋಕನ್ತಿ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಘಾಸಚ್ಛಾದನಂ ವಾ ನ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಞ್ಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಅಪರಿತಸ್ಸನತ್ಥಂ ಕಥಿತಂ. ನ ಪರಲೋಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಪರಲೋಕಾ ನಾಮ. ಇದಂ – ‘‘ಅಸುಕದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಂ ನಾಮ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಿ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ ನಿವಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಾರುಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವರೂಪಾಯ ಪರಿತಸ್ಸನಾಯ ಪಹಾನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ತೀಹಿ ಗಾಹೇಹಿ ಪರಿಮೋಚೇತ್ವಾ ಥೇರೋ ದೇಸನಂ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ.

೩೮೭. ಓಲೀಯಸೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಬಜ್ಝಸಿ ಅಲ್ಲೀಯಸೀತಿ. ಇತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ – ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ನಾಮ ಗಹಪತಿ ಏವಂ ಸದ್ಧೋ ಪಸನ್ನೋ ಮರಣಭಯಸ್ಸ ಭಾಯತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಕೋ ನ ಭಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ತಸ್ಸ ಗಾಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಓವಾದಂ ದೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ನ ಚ ಮೇ ಏವರೂಪೀ ಧಮ್ಮೀಕಥಾ ಸುತಪುಬ್ಬಾತಿ ಅಯಂ ಉಪಾಸಕೋ – ‘‘ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಾಪಿ ಮೇ ಏವರೂಪೀ ಧಮ್ಮಕಥಾ ನ ಸುತಪುಬ್ಬಾ’’ತಿ ವದತಿ, ಕಿಂ ಸತ್ಥಾ ಏವರೂಪಿ ಸುಖುಮಂ ಗಮ್ಭೀರಕಥಂ ನ ಕಥೇತೀತಿ? ನೋ ನ ಕಥೇತಿ. ಏವಂ ಪನ ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ಛ ಬಾಹಿರಾನಿ ಛ ವಿಞ್ಞಾಣಕಾಯೇ ಛ ಫಸ್ಸಕಾಯೇ ಛ ವೇದನಾಕಾಯೇ ಛ ಧಾತುಯೋ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪೇ ಇಧಲೋಕಞ್ಚ ಪರಲೋಕಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಸುತಮುತವಿಞ್ಞಾತವಸೇನ ಅರಹತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಥಿತಕಥಾ ಏತೇನ ನ ಸುತಪುಬ್ಬಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವದತಿ.

ಅಪಿಚಾಯಂ ಉಪಾಸಕೋ ದಾನಾಧಿಮುತ್ತೋ ದಾನಾಭಿರತೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತುಚ್ಛಹತ್ಥೋ ನ ಗತಪುಬ್ಬೋ. ಪುರೇಭತ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಾದೀನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಸಪ್ಪಿಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ವಾಲಿಕಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣೇ ಓಕಿರಾಪೇತಿ, ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಗತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತಗತಿಕೋ ಕಿರೇಸ ಉಪಾಸಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಚತುವೀಸತಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ದಾನಕಥಮೇವ ಕಥೇಸಿ – ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಇದಂ ದಾನಂ ನಾಮ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಗತಮಗ್ಗೋ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಗತಮಗ್ಗೋ, ಮಯಾ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ದಾನಂ ದಿನ್ನಂ, ತ್ವಂ ಮಯಾ ಗತಮಗ್ಗಮೇವ ಅನುಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ. ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಆದಯೋ ಮಹಾಸಾವಕಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಕಾಲೇ ದಾನಕಥಮೇವಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ನ ಖೋ ಗಹಪತಿ ಗಿಹೀನಂ ಓದಾತವಸನಾನಂ ಏವರೂಪೀ ಧಮ್ಮೀಕಥಾ ಪಟಿಭಾತೀತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಗಹಪತಿ ಗಿಹೀನಂ ನಾಮ ಖೇತ್ತವತ್ಥುಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣದಾಸೀದಾಸಪುತ್ತಭರಿಯಾದೀಸು ತಿಬ್ಬೋ ಆಲಯೋ ತಿಬ್ಬಂ ನಿಕನ್ತಿಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ, ತೇಸಂ – ‘‘ಏತ್ಥ ಆಲಯೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ, ನಿಕನ್ತಿ ನ ಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಕಥಾ ನ ಪಟಿಭಾತಿ ನ ರುಚ್ಚತೀತಿ.

ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ? ತುಸಿತಭವನೇ ಕಿರಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಮತ್ತಸ್ಸೇವ ತಿಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣಂ ಸುವಣ್ಣಕ್ಖನ್ಧಂ ವಿಯ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಉಯ್ಯಾನವಿಮಾನಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಮಹತೀ ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಮನುಸ್ಸಪಥೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತೀಸು ರತನೇಸು ಅಧಿಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಪಮಾದಟ್ಠಾನಮಿದಂ ದೇವತ್ತಂ ನಾಮ, ಇಮಾಯ ಹಿ ಮೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಮೋದಮಾನಸ್ಸ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೋಪಿ ಸಿಯಾ, ಹನ್ದಾಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಮ ಜೇತವನಸ್ಸ ಚೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಇಸಿಸಙ್ಘನಿಸೇವಿತನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘನಿಸೇವಿತಂ. ಏವಂ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಜೇತವನಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಕಮ್ಮಂ ವಿಜ್ಜಾ ಚಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಮಗ್ಗಚೇತನಾ. ವಿಜ್ಜಾತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ. ಸೀಲಂ ಜೀವಿತಮುತ್ತಮನ್ತಿ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಉತ್ತಮನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಥ ವಾ ವಿಜ್ಜಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಧಮ್ಮೋತಿ ವಾಯಾಮಸತಿಸಮಾಧಯೋ. ಸೀಲನ್ತಿ ವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವಾ. ಜೀವಿತಮುತ್ತಮನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ನಾಮ ಉತ್ತಮಂ. ಏತೇನ ಮಚ್ಚಾ ಸುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಏತೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಸತ್ತಾ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ.

ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಮಗ್ಗೇನ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ, ನ ಗೋತ್ತಧನೇಹಿ, ತಸ್ಮಾ. ಯೋನಿಸೋ ವಿಚಿನೇ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಉಪಾಯೇನ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ವಿಚಿನೇಯ್ಯ. ಏವಂ ತತ್ಥ ವಿಸುಜ್ಝತೀತಿ ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ವಿಸುಜ್ಝತಿ. ಅಥ ವಾ ಯೋನಿಸೋ ವಿಚಿನೇ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಉಪಾಯೇನ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮಂ ವಿಚಿನೇಯ್ಯ. ಏವಂ ತತ್ಥ ವಿಸುಜ್ಝತೀತಿ ಏವಂ ತೇಸು ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ವಿಸುಜ್ಝತಿ.

ಇದಾನಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ವಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ವಾತಿ ಅವಧಾರಣವಚನಂ. ಏತೇಹಿ ಪಞ್ಞಾದೀಹಿ ಸಾರಿಪುತ್ತೋವ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ವದತಿ. ಉಪಸಮೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸಉಪಸಮೇನ. ಪಾರಙ್ಗತೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗತೋ. ಯೋ ಕೋಚಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸೋ ಏತಾವಪರಮೋ ಸಿಯಾ, ನ ಥೇರೇನ ಉತ್ತರಿತರೋ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ ವದತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.