೧೦. ಧಾತುವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೪೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಧಾತುವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಚಾರಿಕನ್ತಿ ತುರಿತಗಮನಚಾರಿಕಂ. ಸಚೇ ತೇ ಭಗ್ಗವ ಅಗರೂತಿ ಸಚೇ ತುಯ್ಹಂ ಭಾರಿಯಂ ಅಫಾಸುಕಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥಿ. ಸಚೇ ಸೋ ಅನುಜಾನಾತೀತಿ ಭಗ್ಗವಸ್ಸ ಕಿರ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಾ ನಾಮ ನಾನಾಅಜ್ಝಾಸಯಾ, ಏಕೋ ಗಣಾಭಿರತೋ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಏಕಾಭಿರತೋ. ಸಚೇ ಸೋ ಏಕಾಭಿರತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ‘ಆವುಸೋ, ಮಾ ಪಾವಿಸಿ, ಮಯಾ ಸಾಲಾ ಲದ್ಧಾ’ತಿ ವಕ್ಖತಿ. ಸಚೇ ಅಯಂ ಏಕಾಭಿರತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ‘ಆವುಸೋ, ನಿಕ್ಖಮ, ಮಯಾ ಸಾಲಾ ಲದ್ಧಾ’ತಿ ವಕ್ಖತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅಹಂ ಉಭಿನ್ನಂ ವಿವಾದಕಾರೇತಾ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ದಿನ್ನಂ ನಾಮ ದಿನ್ನಮೇವ ವಟ್ಟತಿ, ಕತಂ ಕತಮೇವಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ.

ಕುಲಪುತ್ತೋತಿ ಜಾತಿಕುಲಪುತ್ತೋಪಿ ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತೋಪಿ. ವಾಸೂಪಗತೋತಿ ವಾಸಂ ಉಪಗತೋ. ಕುತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾತಿ? ತಕ್ಕಸೀಲನಗರತೋ.

ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಮಜ್ಝಿಮಪ್ಪದೇಸೇ ಕಿರ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ತಕ್ಕಸೀಲನಗರೇ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿ ರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ಅಥ ತಕ್ಕಸೀಲತೋ ಭಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾಣಿಜಾ ರಾಜಗಹಂ ಆಗತಾ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಅದ್ದಸಂಸು. ರಾಜಾ ತೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತೇ ‘‘ಕತ್ಥವಾಸಿನೋ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತಕ್ಕಸೀಲವಾಸಿನೋ ದೇವಾತಿ. ಅಥ ನೇ ರಾಜಾ ಜನಪದಸ್ಸ ಖೇಮಸುಭಿಕ್ಖತಾದೀನಿ ನಗರಸ್ಸ ಚ ಪವತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ನಾಮ ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಪುಕ್ಕುಸಾತಿ ನಾಮ ದೇವಾತಿ. ಧಮ್ಮಿಕೋತಿ? ಆಮ ದೇವ ಧಮ್ಮಿಕೋ. ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಜನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಲೋಕಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತಿಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೋ, ಅಙ್ಗೇ ನಿಪನ್ನದಾರಕಂ ವಿಯ ಜನಂ ತೋಸೇತೀತಿ. ಕತರಸ್ಮಿಂ ವಯೇ ವತ್ತತೀತಿ? ಅಥಸ್ಸ ವಯಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಂಸು. ವಯೇಸುಪಿ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೇನ ಸಮವಯೋ ಜಾತೋ. ಅಥ ತೇ ರಾಜಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ, ವಯೇನ ಚ ಮೇ ಸಮಾನೋ, ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾಥ ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾನಂ ಮಮ ಮಿತ್ತಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ. ಸಕ್ಕೋಮ ದೇವಾತಿ. ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಸುಙ್ಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಗೇಹಞ್ಚ ದಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ ಭಣ್ಡಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ರಾಜಾನಂ ಅದ್ದಸಂಸು. ‘‘ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾನಂ ಮಮ ವಚನೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘ರಾಜಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿತ್ತಭಾವಂ ಇಚ್ಛತೀ’ತಿ ವದಥಾ’’ತಿ ಆಹ.

ತೇ ಸಾಧೂತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಣ್ಡಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಕಹಂ ಭಣೇ ತುಮ್ಹೇ ಏತ್ತಕೇ ಇಮೇ ದಿವಸೇ ನ ದಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇ ಸಬ್ಬಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ – ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ, ತುಮ್ಹೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಯಾ ಮಜ್ಝಿಮಪ್ಪದೇಸೇ ರಾಜಾ ಮಿತ್ತೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ರಾಜಗಹವಾಸಿನೋಪಿ ವಾಣಿಜಾ ತಕ್ಕಸೀಲಂ ಅಗಮಂಸು. ತೇ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೇ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿ ರಾಜಾ ‘‘ಕುತೋ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಗಹತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯಸ್ಸ ನಗರತೋ ಆಗತಾ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ. ಆಮ ದೇವಾತಿ. ಆರೋಗ್ಯಂ ಮೇ ಸಹಾಯಸ್ಸಾತಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಪಟ್ಠಾಯ ಯೇ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯಸ್ಸ ನಗರತೋ ಜಙ್ಘಸತ್ಥೇನ ವಾ ಸಕಟಸತ್ಥೇನ ವಾ ವಾಣಿಜಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮಮ ವಿಸಯಂ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಸನಗೇಹಾನಿ, ರಾಜಕೋಟ್ಠಾಗಾರತೋ ನಿವಾಪಞ್ಚ ದೇನ್ತು, ಸುಙ್ಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತು, ಕಿಞ್ಚಿ ಉಪದ್ದವಂ ಮಾ ಕರೋನ್ತೂ’’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ. ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ನಗರೇ ತಥೇವ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ.

ಅಥ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿಸ್ಸ ಪಣ್ಣಂ ಪಹಿಣಿ – ‘‘ಪಚ್ಚನ್ತದೇಸೇ ನಾಮ ಮಣಿಮುತ್ತಾದೀನಿ ರತನಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯಸ್ಸ ರಜ್ಜೇ ದಸ್ಸನೀಯಂ ವಾ ಸವನೀಯಂ ವಾ ರತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ಮಾ ಮಚ್ಛರಾಯತೂ’’ತಿ. ಪುಕ್ಕುಸಾತಿಪಿ – ‘‘ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೋ ನಾಮ ಮಹಾಜನಪದೋ, ಯಂ ತತ್ಥ ಏವರೂಪಂ ರತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ಸಹಾಯೋ ಮಾ ಮಚ್ಛರಾಯತೂ’’ತಿ ಪಟಿಪಣ್ಣಂ ಪಹಿಣಿ. ಏವಂ ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅದಿಸ್ವಾಪಿ ದಳ್ಹಮಿತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಏವಂ ತೇಸಂ ಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾ ವಸನ್ತಾನಂ ಪಠಮತರಂ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿಸ್ಸ ಪಣ್ಣಾಕಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ರಾಜಾ ಕಿರ ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಚವಣ್ಣೇ ಅನಗ್ಘಕಮ್ಬಲೇ ಲಭಿ. ಸೋ – ‘‘ಅತಿಸುನ್ದರಾ ಇಮೇ ಕಮ್ಬಲಾ, ಅಹಂ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಪೇಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಲಾಖಾಗುಳಮತ್ತೇ ಅಟ್ಠ ಸಾರಕರಣ್ಡಕೇ ಲಿಖಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸು ತೇ ಕಮ್ಬಲೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಲಾಖಾಯ ವಟ್ಟಾಪೇತ್ವಾ ಸೇತವತ್ಥೇನ ವೇಠೇತ್ವಾ ಸಮುಗ್ಗೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವತ್ಥೇನ ವೇಠೇತ್ವಾ ರಾಜಮುದ್ದಿಕಾಯ ಲಞ್ಛೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯಸ್ಸ ದೇಥಾ’’ತಿ ಅಮಚ್ಚೇ ಪೇಸೇಸಿ. ಸಾಸನಞ್ಚ ಅದಾಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರೋ ನಗರಮಜ್ಝೇ ಅಮಚ್ಚಾದಿಪರಿವುತೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಅದಂಸು.

ಸೋ ಸಾಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಾದಯೋ ಸನ್ನಿಪತನ್ತೂತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ನಗರಮಜ್ಝೇ ಅಮಚ್ಚಾದಿಪರಿವುತೋ ಸೇತಚ್ಛತ್ತೇನ ಧಾರಿಯಮಾನೇನ ಪಲ್ಲಙ್ಕವರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಲಞ್ಛನಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ವತ್ಥಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸಮುಗ್ಗಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಲಾಖಾಗುಳೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯೋ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿ ‘ಜುತವಿತ್ತಕೋ ಮೇ ಸಹಾಯೋ’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಮಞ್ಞೇ ಇಮಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪಹಿಣೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಗುಳಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ತುಲಯನ್ತೋವ ಅನ್ತೋ ದುಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕಪಾದೇ ಪಹರಿತ್ವಾ ತಾವದೇವ ಲಾಖಾ ಪರಿಪತಿ, ಸೋ ನಖೇನ ಕರಣ್ಡಕಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಕಮ್ಬಲರತನಂ ದಿಸ್ವಾ ಇತರೇಪಿ ವಿವರಾಪೇಸಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಮ್ಬಲಾ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥ ನೇ ಪತ್ಥರಾಪೇಸಿ, ತೇ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ಫಸ್ಸಸಮ್ಪನ್ನಾ ದೀಘತೋ ಸೋಳಸಹತ್ಥಾ ತಿರಿಯಂ ಅಟ್ಠಹತ್ಥಾ ಅಹೇಸುಂ. ಮಹಾಜನೋ ದಿಸ್ವಾ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ ಪೋಠೇಸಿ, ಚೇಲುಕ್ಖೇಪಂ ಅಕಾಸಿ, – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ಅದಿಟ್ಠಸಹಾಯೋ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿ ಅದಿಸ್ವಾವ ಏವರೂಪಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪೇಸೇಸಿ, ಯುತ್ತಂ ಏವರೂಪಂ ಮಿತ್ತಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ಏಕಮೇಕಂ ಕಮ್ಬಲಂ ಅಗ್ಘಾಪೇಸಿ, ಸಬ್ಬೇ ಅನಗ್ಘಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸು ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪೇಸೇಸಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಅತ್ತನೋ ಘರೇ ಅಕಾಸಿ. ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪಚ್ಛಾ ಪೇಸೇನ್ತೇನ ಪಠಮಂ ಪೇಸಿತಪಣ್ಣಾಕಾರತೋ ಅತಿರೇಕಂ ಪೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸಹಾಯೇನ ಚ ಮೇ ಅನಗ್ಘೋ ಪಣ್ಣಾಕಾರೋ ಪೇಸಿತೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಪೇಸೇಮೀ’’ತಿ?

ಕಿಂ ಪನ ರಾಜಗಹೇ ತತೋ ಅಧಿಕಂ ರತನಂ ನತ್ಥೀತಿ? ನೋ ನತ್ಥಿ, ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ ರಾಜಾ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಸೋತಾಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಠಪೇತ್ವಾ ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ಅಞ್ಞಂ ರತನಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಜನೇತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸೋ ರತನಂ ವಿಚಿನಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ – ರತನಂ ನಾಮ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕನ್ತಿ ದುವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ಸುವಣ್ಣರಜತಾದಿ, ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಂ. ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಸ್ಸೇವ ಅಲಙ್ಕಾರಾದಿವಸೇನ ಪರಿಭೋಗಂ ಹೋತಿ, ಇತಿ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ರತನೇಸು ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ಸೇಟ್ಠಂ. ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಮ್ಪಿ ದುವಿಧಂ ತಿರಚ್ಛಾನರತನಂ ಮನುಸ್ಸರತನನ್ತಿ. ತತ್ಥ ತಿರಚ್ಛಾನರತನಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರತನಂ, ತಮ್ಪಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉಪಭೋಗತ್ಥಮೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಇತಿ ಇಮೇಸುಪಿ ದ್ವೀಸು ಮನುಸ್ಸರತನಂ ಸೇಟ್ಠಂ. ಮನುಸ್ಸರತನಮ್ಪಿ ದುವಿಧಂ ಇತ್ಥಿರತನಂ ಪುರಿಸರತನನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ರಞ್ಞೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಇತ್ಥಿರತನಮ್ಪಿ ಪುರಿಸಸ್ಸೇವ ಉಪಭೋಗಂ. ಇತಿ ಇಮೇಸುಪಿ ದ್ವೀಸು ಪುರಿಸರತನಮೇವ ಸೇಟ್ಠಂ.

ಪುರಿಸರತನಮ್ಪಿ ದುವಿಧಂ ಅಗಾರಿಯರತನಂ ಅನಗಾರಿಯರತನಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಅಗಾರಿಯರತನೇಸುಪಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ಅಜ್ಜ ಪಬ್ಬಜಿತಸಾಮಣೇರಂ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದತಿ, ಇತಿ ಇಮೇಸುಪಿ ದ್ವೀಸು ಅನಗಾರಿಯರತನಮೇವ ಸೇಟ್ಠಂ. ಅನಗಾರಿಯರತನಮ್ಪಿ ದುವಿಧಂ ಸೇಕ್ಖರತನಞ್ಚ ಅಸೇಕ್ಖರತನಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಸೇಕ್ಖಾನಂ ಅಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಪದೇಸಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಇತಿ ಇಮೇಸುಪಿ ದ್ವೀಸು ಅಸೇಕ್ಖರತನಮೇವ ಸೇಟ್ಠಂ. ತಮ್ಪಿ ದುವಿಧಂ ಬುದ್ಧರತನಂ ಸಾವಕರತನನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಸಾವಕರತನಾನಂ ಬುದ್ಧರತನಸ್ಸ ಪದೇಸಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಇತಿ ಇಮೇಸುಪಿ ದ್ವೀಸೂ ಬುದ್ಧರತನಮೇವ ಸೇಟ್ಠಂ.

ಬುದ್ಧರತನಮ್ಪಿ ದುವಿಧಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧರತನಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧರತನನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪದೇಸಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಇತಿ ಇಮೇಸುಪಿ ದ್ವೀಸು ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧರತನಂಯೇವ ಸೇಟ್ಠಂ. ಸದೇವಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಲೋಕೇ ಬುದ್ಧರತನಸಮಂ ರತನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಸದಿಸಮೇವ ರತನಂ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಕ್ಕಸೀಲವಾಸಿನೋ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತಾತಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಜನಪದೇ ಬುದ್ಧೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಙ್ಘೋತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ದಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಘೋಸೋಪಿ ಸೋ ಮಹಾರಾಜ ತಾವ ತತ್ಥ ನತ್ಥಿ, ದಸ್ಸನಂ ಪನ ಕುತೋತಿ.

‘‘ಸುನ್ದರಂ ತಾತಾ’’ತಿ ರಾಜಾ ತುಟ್ಠೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯ ಜನಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪೇಸೇತುಂ, ಬುದ್ಧಾ ಪನ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮೇಸು ಜನಪದೇಸು ನ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಪೇನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾದಯೋ ಮಹಾಸಾವಕೇ ಪೇಸೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯ. ಮಯಾ ಪನ ‘ಥೇರಾ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ವಸನ್ತೀ’ತಿ ಸುತ್ವಾಪಿ ಮನುಸ್ಸೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಸಮೀಪಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತುಮೇವ ಯುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ನ ಥೇರೇಹಿಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಗನ್ತುಂ. ಯೇನ ಪನಾಕಾರೇನ ಸಾಸನೇ ಪೇಸಿತೇ ಸತ್ಥಾ ಚ ಮಹಾಸಾವಕಾ ಚ ಗತಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ, ತೇನಾಕಾರೇನ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಚತುರತನಾಯಾಮಂ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಪುಥುಲಂ ನಾತಿತನುಂ ನಾತಿಬಹಲಂ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತತ್ಥ ಅಜ್ಜ ಅಕ್ಖರಾನಿ ಲಿಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಪಾತೋವ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಅಪನೀತಗನ್ಧಮಾಲಾಭರಣೋ ಸುವಣ್ಣಸರಕೇನ ಜಾತಿಹಿಙ್ಗುಲಿಕಂ ಆದಾಯ ಹೇಟ್ಠತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವಾರಾನಿ ಪಿದಹನ್ತೋ ಪಾಸಾದಮಾರುಯ್ಹ ಪುಬ್ಬದಿಸಾಮುಖಂ ಸೀಹಪಞ್ಜರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಆಕಾಸತಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಅಕ್ಖರಾನಿ ಲಿಖನ್ತೋ – ‘‘ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’’ತಿ. ಬುದ್ಧಗುಣೇ ತಾವ ಏಕದೇಸೇನ ಲಿಖಿ.

ತತೋ ‘‘ಏವಂ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ತುಸಿತಭವನತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಏವಂ ಲೋಕವಿವರಣಂ ಅಹೋಸಿ, ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ವಸಮಾನೇ ಇದಂ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸಮಾನೇ ಇದಂ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ಏವಂ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಏವಂ ಮಹಾಪಧಾನಂ ಪದಹಿ. ಏವಂ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಬೋಧಿಮಣ್ಡಂ ಆರುಯ್ಹ ಅಪರಾಜಿತಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಲೋಕವಿವರಣಂ ಅಹೋಸಿ. ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಞ್ಞಂ ಏವರೂಪಂ ರತನಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ.

ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಿತ್ತಂ ಇಧ ವಾ ಹುರಂ ವಾ,

ಸಗ್ಗೇಸು ವಾ ಯಂ ರತನಂ ಪಣೀತಂ;

ನ ನೋ ಸಮಂ ಅತ್ಥಿ ತಥಾಗತೇನ,

ಇದಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧೇ ರತನಂ ಪಣೀತಂ;

ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ಸುವತ್ಥಿ ಹೋತೂ’’ತಿ. (ಖು. ಪಾ. ೬.೩; ಸು. ನಿ. ೨೨೬) –

ಏವಂ ಏಕದೇಸೇನ ಬುದ್ಧಗುಣೇಪಿ ಲಿಖಿತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಧಮ್ಮರತನಂ ಥೋಮೇನ್ತೋ – ‘‘ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ…ಪೇ… ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ…ಪೇ… ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ. ‘‘ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಏವರೂಪೋ ಚ ಏವರೂಪೋ ಚಾ’’ತಿ ಸತ್ತತಿಂಸ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯೇ ಏಕದೇಸೇನ ಲಿಖಿತ್ವಾ –

‘‘ಯಂ ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠೋ ಪರಿವಣ್ಣಯೀ ಸುಚಿಂ,

ಸಮಾಧಿಮಾನನ್ತರಿಕಞ್ಞಮಾಹು;

ಸಮಾಧಿನಾ ತೇನ ಸಮೋ ನ ವಿಜ್ಜತಿ,

ಇದಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೇ ರತನಂ ಪಣೀತಂ;

ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ಸುವತ್ಥಿ ಹೋತೂ’’ತಿ. (ಖು. ಪಾ. ೬.೫; ಸು. ನಿ. ೨೨೮) –

ಏವಂ ಏಕದೇಸೇನ ಧಮ್ಮಗುಣೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಸಙ್ಘರತನಂ ಥೋಮೇನ್ತೋ – ‘‘ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ…ಪೇ… ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸಾ’’ತಿ. ‘‘ಕುಲಪುತ್ತಾ ನಾಮ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಏವಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಉಪರಜ್ಜಂ, ಕೇಚಿ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ. ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಇಮಞ್ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪೂರೇನ್ತೀ’’ತಿ ಚೂಳಸೀಲಮಜ್ಝಿಮಸೀಲಮಹಾಸೀಲಾದೀನಿ ಏಕದೇಸೇನ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಛದ್ವಾರಸಂವರಂ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಚತುಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸಂ ನವವಿಧಂ ಸೇನಾಸನಂ, ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನಂ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾ ಅಟ್ಠತಿಂಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನಿ ಯಾವ ಆಸವಕ್ಖಯಾ ಏಕದೇಸೇನ ಲಿಖಿ, ಸೋಳಸವಿಧಂ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಿತ್ಥಾರೇನೇವ ಲಿಖಿತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥು ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ ನಾಮ ಏವರೂಪೇಹಿ ಚ ಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ.

ಯೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಅಟ್ಠಸತಂ ಪಸಟ್ಠಾ,

ಚತ್ತಾರಿ ಏತಾನಿ ಯುಗಾನಿ ಹೋನ್ತಿ;

ತೇ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾ ಸುಗತಸ್ಸ ಸಾವಕಾ,

ಏತೇಸು ದಿನ್ನಾನಿ ಮಹಪ್ಫಲಾನಿ;

ಇದಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘೇ ರತನಂ ಪಣೀತಂ,

ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ಸುವತ್ಥಿ ಹೋತೂ’’ತಿ. (ಖು. ಪಾ. ೬.೬; ಸು. ನಿ. ೨೨೯) –

ಏವಂ ಏಕದೇಸೇನ ಸಙ್ಘಗುಣೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ – ‘‘ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ, ಸಚೇ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯೋ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜತೂ’’ತಿ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಸುಖುಮಕಮ್ಬಲೇನ ವೇಠೇತ್ವಾ ಸಾರಸಮುಗ್ಗೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಂ ಸಮುಗ್ಗಂ ಸುವಣ್ಣಮಯೇ, ಸುವಣ್ಣಮಯಂ, ರಜತಮಯೇ ರಜತಮಯಂ ಮಣಿಮಯೇ, ಮಣಿಮಯಂ ಪವಾಳಮಯೇ, ಪವಾಳಮಯಂ ಲೋಹಿತಙ್ಕಮಯೇ, ಲೋಹಿತಙ್ಕಮಯಂ ಮಸಾರಗಲ್ಲಮಯೇ, ಮಸಾರಗಲ್ಲಮಯಂ ಫಲಿಕಮಯೇ, ಫಲಿಕಮಯಂ ದನ್ತಮಯೇ, ದನ್ತಮಯಂ ಸಬ್ಬರತನಮಯೇ, ಸಬ್ಬರತನಮಯಂ ಕಿಲಞ್ಜಮಯೇ, ಕಿಲಞ್ಜಮಯಂ ಸಮುಗ್ಗಂ ಸಾರಕರಣ್ಡಕೇ ಠಪೇಸಿ.

ಪುನ ಸಾರಕರಣ್ಡಕಂ ಸುವಣ್ಣಕರಣ್ಡಕೇತಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಹರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬರತನಮಯಂ ಕರಣ್ಡಕಂ ಕಿಲಞ್ಜಮಯೇ ಕರಣ್ಡಕೇ ಠಪೇಸಿ. ತತೋ ಕಿಲಞ್ಜಮಯಂ ಕರಣ್ಡಕಂ ಸಾರಮಯಪೇಳಾಯಾತಿ ಪುನ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಹರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬರತನಮಯಂ ಪೇಳಂ ಕಿಲಞ್ಜಮಯಪೇಳಾಯ ಠಪೇತ್ವಾ ಬಹಿ ವತ್ಥೇನ ವೇಠೇತ್ವಾ ರಾಜಮುದ್ದಿಕಾಯ ಲಞ್ಛೇತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಮಮ ಆಣಾಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ಮಗ್ಗಂ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇಥ ಮಗ್ಗೋ ಅಟ್ಠುಸಭವಿತ್ಥತೋ ಹೋತು, ಚತುಉಸಭಟ್ಠಾನಂ ಸೋಧಿತಮತ್ತಕಮೇವ ಹೋತು, ಮಜ್ಝೇ ಚತುಉಸಭಂ ರಾಜಾನುಭಾವೇನ ಪಟಿಯಾದೇಥಾ’’ತಿ. ತತೋ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಂ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ನಗರವೀಥಿಯೋ ಸಿತ್ತಸಮ್ಮಟ್ಠಾ ಸಮುಸ್ಸಿತದ್ಧಜಪಟಾಕಾ ಕದಲಿಪುಣ್ಣಘಟಗನ್ಧಧೂಮಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಸುಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ಕಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯಪ್ಪದೇಸೇ ಏವರೂಪಂ ಪೂಜಂ ಕಾರೇನ್ತೂ’’ತಿ ಅನ್ತರಭೋಗಿಕಾನಂ ಜವನದೂತೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರೇನ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ – ‘‘ಸಬ್ಬತಾಳಾವಚರಸಮ್ಮಿಸ್ಸಬಲಕಾಯಪರಿವುತೋ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪೇಸೇಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯಪರಿಯನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ಮುಖಸಾಸನಂ ಅದಾಸಿ – ‘‘ತಾತ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯೋ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿ ಇಮಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ಓರೋಧಮಜ್ಝೇ ಅಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಆರುಯ್ಹ ಪಟಿಚ್ಛತೂ’’ತಿ. ಏವಂ ಸಾಸನಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತದೇಸಂ ಸತ್ಥಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿ. ಅನ್ತರಭೋಗಿಕಾ ತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ನಯಿಂಸು.

ಪುಕ್ಕುಸಾತಿಪಿ ಅತ್ತನೋ ರಜ್ಜಸೀಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಾಕಾರಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಅಕಾಸಿ. ಪಣ್ಣಾಕಾರೋ ತಕ್ಕಸೀಲಂ ಪಾಪುಣನ್ತೋ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಪಾಪುಣಿ, ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತಅಮಚ್ಚೋಪಿ ರಞ್ಞೋ ವುತ್ತಸಾಸನಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪಣ್ಣಾಕಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತಾನಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಆದಾಯ ಪಾಸಾದಂ ಆರುಯ್ಹ ‘‘ಮಾ ಇಧ ಕೋಚಿ ಪವಿಸತೂ’’ತಿ ದ್ವಾರೇ ಆರಕ್ಖಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸೀಹಪಞ್ಜರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಉಚ್ಚಾಸನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ನೀಚಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಲಞ್ಛನಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿವಾಸನಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಕಿಲಞ್ಜಪೇಳತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವಿವರನ್ತೋ ಸಾರಮಯಂ ಸಮುಗ್ಗಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಹಾಪರಿಹಾರೋ ನಾಯಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ರತನಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅದ್ಧಾ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇ ಸೋತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ರತನಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ತಂ ಸಮುಗ್ಗಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ರಾಜಲಞ್ಛನಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸುಖುಮಕಮ್ಬಲಂ ಉಭತೋ ವಿಯೂಹಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟಂ ಅದ್ದಸ.

ಸೋ ತಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ – ‘‘ಮನಾಪಾನಿ ವತ ಅಕ್ಖರಾನಿ ಸಮಸೀಸಾನಿ ಸಮಪನ್ತೀನಿ ಚತುರಸ್ಸಾನೀ’’ತಿಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಾಚೇತುಂ ಆರಭಿ. ತಸ್ಸ – ‘‘ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಬುದ್ಧಗುಣೇ ವಾಚೇನ್ತಸ್ಸ ಬಲವಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ನವನವುತಿಲೋಮಕೂಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉದ್ಧಗ್ಗಲೋಮಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಅತ್ತನೋ ಠಿತಭಾವಂ ವಾ ನಿಸಿನ್ನಭಾವಂ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ. ಅಥಸ್ಸ – ‘‘ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸೇಹಿಪಿ ಏತಂ ದುಲ್ಲಭಸಾಸನಂ ಸಹಾಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೋತುಂ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಯ್ಯೋ ಬಲವಪೀತಿ ಉದಪಾದಿ. ಸೋ ಹಿ ಉಪರಿ ವಾಚೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಯಾವ ಪೀತಿವೇಗಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪರತೋ – ‘‘ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಧಮ್ಮಗುಣೇ ಆರಭಿ. ತತ್ರಾಪಿಸ್ಸ ತಥೇವ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಪುನ ಯಾವ ಪೀತಿವೇಗಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪರತೋ ‘‘ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿ ಸಙ್ಘಗುಣೇ ಆರಭಿ. ತತ್ರಾಪಿಸ್ಸ ತಥೇವ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಸಬ್ಬಪರಿಯನ್ತೇ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ಚತುಕ್ಕಪಞ್ಚಕಜ್ಝಾನಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ, ಸೋ ಝಾನಸುಖೇನೇವ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ದಟ್ಠುಂ ನ ಲಭತಿ, ಏಕೋವ ಚೂಳುಪಟ್ಠಾಕೋ ಪವಿಸತಿ. ಏವಂ ಅದ್ಧಮಾಸಮತ್ತಂ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ.

ನಾಗರಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಂ ಅಕಂಸು ‘‘ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪಟಿಚ್ಛಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬಲದಸ್ಸನಂ ವಾ ನಾಟಕದಸ್ಸನಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ವಿನಿಚ್ಛಯದಾನಂ ನತ್ಥಿ, ರಾಜಾ ಸಹಾಯೇನ ಪಹಿತಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಯಸ್ಸಿಚ್ಛತಿ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತು, ರಾಜಾನೋ ನಾಮ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಪಣ್ಣಾಕಾರವಸೇನಪಿ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಅತ್ತನೋ ಕಾತುಂ ವಾಯಮನ್ತಿ. ಕಿಂ ನಾಮ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಕರೋತೀ’’ತಿ? ರಾಜಾ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ರಜ್ಜಂ ನು ಖೋ ಧಾರೇಮಿ, ಉದಾಹು ಸತ್ಥಾರ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ರಜ್ಜಕಾರಿತಅತ್ತಭಾವೋ ನಾಮ ನೇವ ಗಣಕೇನ, ನ ಗಣಕಮಹಾಮತ್ತೇನ ಗಣೇತುಂ ಸಕ್ಕೋ. ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ಧಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಯನೇ ಠಪಿತಂ ಅಸಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೇಸೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸೀಹಪಞ್ಜರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ – ‘‘ಏತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಥಾ’’ತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚೂಳಾಮಣಿನಾ ಕೇಸಕಲಾಪಂ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಪಾತೇಸಿ, ಮಹಾಜನೋ ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ – ‘‘ಸಹಾಯಕಸನ್ತಿಕಾ ಲದ್ಧಪಣ್ಣಾಕಾರಾ ನಾಮ ರಾಜಾನೋ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾ ಹೋನ್ತಿ ದೇವಾ’’ತಿ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ವಿರವಿ. ರಞ್ಞೋಪಿ ದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ಕೇಸಮಸ್ಸು ಅಹೋಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸದಿಸಮೇವ ಕಿರ ಜಾತಂ.

ತತೋ ಚೂಳುಪಟ್ಠಾಕಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಪಣಾ ದ್ವೇ ಕಾಸಾಯವತ್ಥಾನಿ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತಞ್ಚ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಯೇ ಲೋಕೇ ಅರಹನ್ತೋ, ತೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಏಕಂ ಕಾಸಾವಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ವಾಮಅಂಸಕೂಟೇ ಕತ್ವಾ ಕತ್ತರದಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ – ‘‘ಸೋಭತಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನೋ ವಾ’’ತಿ ಮಹಾತಲೇ ಕತಿಪಯವಾರೇ ಅಪರಾಪರಂ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ – ‘‘ಸೋಭತಿ ಮೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ’’ತಿ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಾ ಓತರಿ. ಓತರನ್ತಂ ಪನ ನಂ ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ಠಿತನಾಟಕಾದೀನಿ ದಿಸ್ವಾಪಿ ನ ಸಞ್ಜಾನಿಂಸು. ‘‘ಏಕೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತುಂ ಆಗತೋ’’ತಿ ಕಿರ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು. ಉಪರಿಪಾಸಾದಂ ಪನ ಆರುಯ್ಹ ರಞ್ಞೋ ಠಿತನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ರಾಜಾ ಗತೋತಿ ಞತ್ವಾ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ ಓಸೀದಮಾನಾಯ ನಾವಾಯ ಜನೋ ವಿಯ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ವಿರವಿಂಸು. ಕುಲಪುತ್ತಂ ಭೂಮಿತಲಂ ಓತಿಣ್ಣಮತ್ತಂ ಅಟ್ಠಾರಸಸೇನಿಯೋ ಸಬ್ಬೇ ನಾಗರಾ ಬಲಕಾಯಾ ಚ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಮಹಾವಿರವಂ ವಿರವಿಂಸು. ಅಮಚ್ಚಾಪಿ ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ದೇವ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸರಾಜಾನೋ ನಾಮ ಬಹುಮಾಯಾ, ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧರತನಂ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಾ ನೋ ವಾತಿ ಞತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಥ, ನಿವತ್ತಥ ದೇವಾ’’ತಿ. ಸದ್ದಹಾಮಹಂ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವೇಜ್ಝವಚನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಿಟ್ಠಥ ತುಮ್ಹೇತಿ. ತೇ ಅನುಗಚ್ಛನ್ತಿಯೇವ.

ಕುಲಪುತ್ತೋ ಕತ್ತರದಣ್ಡೇನ ಲೇಖಂ ಕತ್ವಾ – ‘‘ಇದಂ ರಜ್ಜಂ ಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಹ? ತುಮ್ಹಾಕಂ ದೇವಾತಿ. ಯೋ ಇಮಂ ಲೇಖಂ ಅನ್ತರಂ ಕರೋತಿ, ರಾಜಾಣಾಯ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ. ಮಹಾಜನಕಜಾತಕೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಕತಲೇಖಂ ಸೀವಲಿದೇವೀ ಅನ್ತರಂ ಕಾತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೀ ವಿವತ್ತಮಾನಾ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಗತಮಗ್ಗೇನ ಮಹಾಜನೋ ಅಗಮಾಸಿ. ತಂ ಪನ ಲೇಖಂ ಮಹಾಜನೋ ಅನ್ತರಂ ಕಾತುಂ ನ ವಿಸಹಿ, ಲೇಖಂ ಉಸ್ಸೀಸಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿವತ್ತಮಾನಾ ವಿರವಿಂಸು. ಕುಲಪುತ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಗತಟ್ಠಾನೇ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ವಾ ಮುಖೋದಕಂ ವಾ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಏಕಚೇಟಕಮ್ಪಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಮಮ ಸತ್ಥಾ ಚ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಏಕಕೋವ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ಏಕಕೋವ ಅಗಮಾಸಿ. ‘‘ಸತ್ಥು ಲಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ಚ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ಮೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಯಾನಂ ನಾರುಳ್ಹೋ’’ತಿ ಚ ಅನ್ತಮಸೋ ಏಕಪಟಲಿಕಮ್ಪಿ ಉಪಾಹನಂ ನಾರುಹಿ, ಪಣ್ಣಚ್ಛತ್ತಕಮ್ಪಿ ನ ಧಾರೇಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ರುಕ್ಖಪಾಕಾರಟ್ಟಾಲಕಾದೀನಿ ಆರುಯ್ಹ ಏಸ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಕುಲಪುತ್ತೋ – ‘‘ದೂರಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಏಕೇನ ಮಗ್ಗೋ ನಿತ್ಥರಿತು’’ನ್ತಿ ಏಕಂ ಸತ್ಥವಾಹಂ ಅನುಬನ್ಧಿ. ಸುಖುಮಾಲಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಕಠಿನತತ್ತಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಗಛನ್ತಸ್ಸ ಪಾದತಲೇಸು ಫೋಟಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಸತ್ಥವಾಹೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಏಕಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದತಿ. ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಪಾದಪರಿಕಮ್ಮಂ ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಪರಿಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕತ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ಆನಾಪಾನಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗದರಥಕಿಲಮಥಪರಿಳಾಹಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ಝಾನರತಿಯಾ ವೀತಿನಾಮೇತಿ.

ಪುನದಿವಸೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ಅರುಣೇ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಸತ್ಥವಾಹಂ ಅನುಬನ್ಧತಿ. ಪಾತರಾಸಕಾಲೇ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ. ತಂ ಉತ್ತಣ್ಡುಲಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ಕಿಲಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಮಸಕ್ಖರಮ್ಪಿ ಅಲೋಣಾತಿಲೋಣಮ್ಪಿ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ಪವಿಸನಟ್ಠಾನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅಮತಂ ವಿಯ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಏತೇನ ನಿಯಾಮೇನ ಅಟ್ಠಹಿ ಊನಕಾನಿ ದ್ವೇ ಯೋಜನಸತಾನಿ ಗತೋ. ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ ಪನ ಸಮೀಪೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ – ‘‘ಕಹಂ ಸತ್ಥಾ ವಸತೀ’’ತಿ ನಾಪುಚ್ಛಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಸತ್ಥುಗಾರವೇನ ಚೇವ ರಞ್ಞೋ ಪೇಸಿತಸಾಸನವಸೇನ ಚ. ರಞ್ಞೋ ಹಿ – ‘‘ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ರಾಜಗಹೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಸಾಸನಂ ಪೇಸಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ನಂ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಮತ್ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ಸೋ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನವೇಲಾಯ ರಾಜಗಹಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಕಹಂ ವಸತೀತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಕುತೋ ನು, ಭನ್ತೇ, ಆಗತೋತಿ? ಇತೋ ಉತ್ತರತೋತಿ. ಸತ್ಥಾ ತುಯ್ಹಂ ಆಗತಮಗ್ಗೇ ಇತೋ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಮತ್ತೇ ಸಾವತ್ಥಿ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ವಸತೀತಿ. ಕುಲಪುತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇದಾನಿ ಅಕಾಲೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ಗನ್ತುಂ, ಅಜ್ಜ ಇಧೇವ ವಸಿತ್ವಾ ಸ್ವೇ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತತೋ – ‘‘ವಿಕಾಲೇ ಸಮ್ಪತ್ತಪಬ್ಬಜಿತಾ ಕಹಂ ವಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಇಮಾಯ ಕುಮ್ಭಕಾರಸಾಲಾಯ, ಭನ್ತೇತಿ. ಅಥ ಸೋ ತಂ ಕುಮ್ಭಕಾರಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಾಸತ್ಥಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ.

ಭಗವಾಪಿ ತಂದಿವಸಂ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸಹಾಯೇನ ಪೇಸಿತಂ ಸಾಸನಮತ್ತಕಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ಅತಿರೇಕತಿಯೋಜನಸತಿಕಂ ಮಹಾರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಮಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಹಿ ಊನಕಾನಿ ದ್ವೇ ಯೋಜನಸತಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ರಾಜಗಹಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಿ ಅಗಚ್ಛನ್ತೇ ಪನ ತೀಣಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನ ಅನಾಥಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಿ ಪನ ಗತೇ ತೀಣಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ. ಜನಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯೇವ ಪನ ಮಯಾ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಿತಾ, ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹ’’ನ್ತಿ ಪಾತೋವ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪ್ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮುಹುತ್ತಂ ಅತ್ತದರಥಕಿಲಮಥಂ ಪಟಿಪಸ್ಸಮ್ಭೇತ್ವಾ – ‘‘ಕುಲಪುತ್ತೋ ಮಯಿ ಗಾರವೇನ ದುಕ್ಕರಂ ಅಕಾಸಿ, ಅತಿರೇಕಯೋಜನಸತಂ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಅನ್ತಮಸೋ ಮುಖಧೋವನದಾಯಕಮ್ಪಿ ಚೇಟಕಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಕೋವ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ’’ತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾದೀಸು ಕಞ್ಚಿ ಅನಾಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಕೋವ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ. ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚ ನೇವ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿ, ನ ಪಥವಿಂ ಸಂಖಿಪಿ, – ‘‘ಕುಲಪುತ್ತೋ ಮಮ ಲಜ್ಜಮಾನೋ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರಥಸುವಣ್ಣಸಿವಿಕಾದೀಸು ಏಕಯಾನೇಪಿ ಅನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಏಕಪಟಲಿಕಂ ಉಪಾಹನಮ್ಪಿ ಅನಾರುಯ್ಹ ಪಣ್ಣಚ್ಛತ್ತಕಮ್ಪಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಮಯಾಪಿ ಪದಸಾವ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪದಸಾವ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸೋ ಅಸೀತಿ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾ ಬಾತ್ತಿಂಸ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾನೀತಿ ಇಮಂ ಬುದ್ಧಸಿರಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ವಲಾಹಕಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ವಿಯ ಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುವೇಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇನೇವ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸ ಯೋಜನಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮಲೀವೇಲಾಯ ಕುಲಪುತ್ತೇ ಪವಿಟ್ಠಮತ್ತೇಯೇವ ತಂ ಕುಮ್ಭಕಾರಸಾಲಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ, ಪುಕ್ಕುಸಾತಿ, ನಾಮ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಸದ್ಧಾಯ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಮ್ಭಕಾರಾವೇಸನೇ ಪಠಮಂ ವಾಸೂಪಗತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಪನ ಭಗವಾ – ‘‘ಅಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಪಸಯ್ಹ ಕುಮ್ಭಕಾರಸಾಲಂ ಅಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಠಿತೋವ ಕುಲಪುತ್ತಂ ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇನ್ತೋ ಸಚೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿಆದಿಮಾಹ. ಉರುನ್ದನ್ತಿ ವಿವಿತ್ತಂ ಅಸಮ್ಬಾಧಂ. ವಿಹರತಾಯಸ್ಮಾ ಯಥಾಸುಖನ್ತಿ ಯೇನ ಯೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ತೇನ ತೇನ ಯಥಾಸುಖಂ ಆಯಸ್ಮಾ ವಿಹರತೂತಿ ಓಕಾಸಂ ಅಕಾಸಿ. ಅತಿರೇಕತಿಯೋಜನಸತಞ್ಹಿ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಪರಸ್ಸ ಛಡ್ಡಿತಪತಿತಂ ಕುಮ್ಭಕಾರಸಾಲಂ ಕಿಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಮಚ್ಛರಾಯಿಸ್ಸತಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಪನ ಮೋಘಪುರಿಸಾ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಆವಾಸಮಚ್ಛರಿಯಾದೀಹಿ ಅಭಿಭೂತಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಮಯ್ಹಂ ಕುಟಿ ಮಯ್ಹಂ ಪರಿವೇಣನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅವಾಸಾಯ ಪರಕ್ಕಮನ್ತಿ. ನಿಸೀದೀತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸುಖುಮಾಲೋ ಲೋಕನಾಥೋ ದೇವವಿಮಾನಸದಿಸಂ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪಹಾಯ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಛಾರಿಕಾಯ ಭಿನ್ನಭಾಜನತಿಣಪಲಾಸಕುಕ್ಕುಟಸೂಕರವಚ್ಚಾದಿಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾಯ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಸದಿಸಾಯ ಕುಮ್ಭಕಾರಸಾಲಾಯ ತಿಣಸನ್ಥಾರಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ದೇವವಿಮಾನಸದಿಸಂ ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಸುಗನ್ಧಂ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದನ್ತೋ ವಿಯ ನಿಸೀದಿ.

ಇತಿ ಭಗವಾಪಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಮಹಾಸಮ್ಮತವಂಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಕುಲಪುತ್ತೋಪಿ ಖತ್ತಿಯಗಬ್ಭೇ ವಡ್ಢಿತೋ. ಭಗವಾಪಿ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಕುಲಪುತ್ತೋಪಿ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಭಗವಾಪಿ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಕುಲಪುತ್ತೋಪಿ. ಭಗವಾಪಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ, ಕುಲಪುತ್ತೋಪಿ. ಭಗವಾಪಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀ, ಕುಲಪುತ್ತೋಪಿ. ಇತಿ ದ್ವೇಪಿ ಖತ್ತಿಯಾ ದ್ವೇಪಿ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ದ್ವೇಪಿ ರಾಜಪಬ್ಬಜಿತಾ ದ್ವೇಪಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ದ್ವೇಪಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ಕುಮ್ಭಕಾರಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾತಿ ತೇಹಿ ಕುಮ್ಭಕಾರಸಾಲಾ ಅತಿವಿಯ ಸೋಭತಿ, ದ್ವೀಹಿ ಸೀಹಾದೀಹಿ ಪವಿಟ್ಠಗುಹಾದೀಹಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ದೀಪೇತಬ್ಬಂ. ತೇಸು ಪನ ದ್ವೀಸು ಭಗವಾ – ‘‘ಸುಖುಮಾಲೋ ಅಹಂ ಪರಮಸುಖುಮಾಲೋ ಏಕಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇನ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸ ಯೋಜನಾನಿ ಆಗತೋ, ಮುಹುತ್ತಂ ತಾವ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗದರಥಂ ಪಟಿಪಸ್ಸಮ್ಭೇಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ನಿಸೀದನ್ತೋವ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ. ಕುಲಪುತ್ತೋಪಿ – ‘‘ದ್ವಾನವುತಿಯೋಜನಸತಂ ಆಗತೋಮ್ಹಿ, ಮುಹುತ್ತಂ ತಾವ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗದರಥಂ ವಿನೋದೇಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಮಾನೋವ ಆನಾಪಾನಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ. ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ನನು ಚ ಭಗವಾ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಗತೋ, ಕಸ್ಮಾ ನ ದೇಸೇಸೀತಿ? ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗದರಥೋ ಅಪ್ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧೋ, ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ, ಸೋ ತಾವಸ್ಸ ಪಟಿಪಸ್ಸಮ್ಭತೂತಿ ನ ದೇಸೇಸಿ. ಅಪರೇ – ‘‘ರಾಜಗಹಂ ನಾಮ ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸಂ ಅವಿವಿತ್ತಂ ದಸಹಿ ಸದ್ದೇಹಿ, ಸೋ ಸದ್ದೋ ದಿಯಡ್ಢಯಾಮಮತ್ತೇನ ಸನ್ನಿಸೀದತಿ, ತಂ ಆಗಮೇನ್ತೋ ನ ದೇಸೇಸೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತಂ ಅಕಾರಣಂ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪ್ಪಮಾಣಮ್ಪಿ ಹಿ ಸದ್ದಂ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ವೂಪಸಮೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಮಗ್ಗದರಥವೂಪಸಮಂ ಆಗಮೇನ್ತೋಯೇವ ಪನ ನ ದೇಸೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿನ್ತಿ ದಿಯಡ್ಢಯಾಮಮತ್ತಂ. ಏತದಹೋಸೀತಿ ಭಗವಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸುವಣ್ಣವಿಮಾನೇ ಮಣಿಸೀಹಪಞ್ಜರಂ ವಿವರನ್ತೋ ವಿಯ ಪಞ್ಚಪಸಾದಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇಸಿ, ಅಥಸ್ಸ ಹತ್ಥಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪಾದಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸೀಸಕಮ್ಪನವಿರಹಿತಂ ಸುನಿಖಾತಇನ್ದಖೀಲಂ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲಂ ಅವಿಬ್ಭನ್ತಂ ಸುವಣ್ಣಪಟಿಮಂ ವಿಯ ನಿಸಿನ್ನಂ ಕುಲಪುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಏತಂ – ‘‘ಪಾಸಾದಿಕಂ ಖೋ’’ತಿಆದಿ ಅಹೋಸಿ. ತತ್ಥ ಪಾಸಾದಿಕನ್ತಿ ಪಸಾದಾವಹಂ. ಭಾವನಪುಂಸಕಂ ಪನೇತಂ, ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಇರಿಯತಿ. ಯಥಾ ಇರಿಯತೋ ಇರಿಯಾಪಥೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಇರಿಯತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಚತೂಸು ಹಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ತಯೋ ಇರಿಯಾಪಥಾ ನ ಸೋಭನ್ತಿ. ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಹತ್ಥಾ ಚಲನ್ತಿ, ಪಾದಾ ಚಲನ್ತಿ, ಸೀಸಂ ಚಲತಿ, ಠಿತಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಥದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ನಿಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಇರಿಯಾಪಥೋ ಅಮನಾಪೋ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ ಪನ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಸುಧೋತಹತ್ಥಪಾದಸ್ಸ ಚತುಸನ್ಧಿಕಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನಸ್ಸೇವ ಇರಿಯಾಪಥೋ ಸೋಭತಿ. ಅಯಞ್ಚ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಆನಾಪಾನಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಇತಿಸ್ಸ ಇರಿಯಾಪಥೇನೇವ ಪಸನ್ನೋ ಭಗವಾ – ‘‘ಪಾಸಾದಿಕಂ ಖೋ’’ತಿ ಪರಿವಿತಕ್ಕೇಸಿ.

ಯಂನೂನಾಹಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪುಚ್ಛತಿ? ಕಿಂ ಭಗವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ? ನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಪುಚ್ಛಿತೇ ಪನ ಕಥಾ ನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಅಪತಿಟ್ಠಿತಾಯ ಕಥಾಯ ಕಥಾ ನ ಸಞ್ಜಾಯತೀತಿ ಕಥಾಪತಿಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿ.

ದಿಸ್ವಾ ಚ ಪನ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ತಥಾಗತಂ ಬುದ್ಧಸಿರಿಯಾ ವಿರೋಚನ್ತಂ ಅಯಂ ಬುದ್ಧೋತಿ ಸಬ್ಬೇ ಜಾನನ್ತಿ. ಅನಚ್ಛರಿಯಮೇತಂ ಜಾನನಂ, ಬುದ್ಧಸಿರಿಂ ಪನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕವೇಸೇನ ಚರನ್ತೋ ದುಜ್ಜಾನೋ ಹೋತಿ. ಇಚ್ಚಾಯಸ್ಮಾ, ಪುಕ್ಕುಸಾತಿ, ‘‘ನ ಜಾನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಸಭಾವಮೇವ ಕಥೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ ನಂ ಏಕಕುಮ್ಭಕಾರಸಾಲಾಯ ನಿಸಿನ್ನಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ.

ಏತದಹೋಸೀತಿ ಮಗ್ಗದರಥಸ್ಸ ವೂಪಸಮಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅಹೋಸಿ. ಏವಮಾವುಸೋತಿ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸಹಾಯೇನ ಪೇಸಿತಂ ಸಾಸನಮತ್ತಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಮಾನೋ – ‘‘ದಸಬಲಸ್ಸ ಮಧುರಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸೋತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಏತ್ತಕಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ – ‘‘ಧಮ್ಮಂ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪದಮತ್ತಸ್ಸ ವತ್ತಾರಂ ನಾಲತ್ಥ, ಸೋ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಕಿಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ನ ಸುಣಿಸ್ಸತಿ. ಪಿಪಾಸಿತಸೋಣ್ಡೋ ವಿಯ ಹಿ ಪಿಪಾಸಿತಹತ್ಥೀ ವಿಯ ಚಾಯಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸವನಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ ಆಹ.

೩೪೩. ಛಧಾತುರೋ ಅಯನ್ತಿ ಭಗವಾ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಆದಿತೋವ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸುಞ್ಞತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಲಕ್ಖಣಮೇವ ಆಚಿಕ್ಖಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಪಠಮಮೇವ ಸೀಲಸಂವರಂ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರತಂ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಂ ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗಂ ಸತ್ತ ಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಚತ್ತಾರಿ ಝಾನಾನೀತಿ ಇಮಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ ಆಚಿಕ್ಖತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನೇಸಾ ಪರಿಸುದ್ಧಾ, ತಸ್ಸ ತಂ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಭೂತಂ ವಿಪಸ್ಸನಮೇವ ಆಚಿಕ್ಖತಿ. ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಚ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾ ಪರಿಸುದ್ಧಾ. ತಥಾ ಹಿ ಅನೇನ ಸಾಸನಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದವರಗತೇನೇವ ಆನಾಪಾನಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಂ, ಯದಸ್ಸ ದ್ವಾನವುತಿಯೋಜನಸಭಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಯಾನಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇಸಿ, ಸಾಮಣೇರಸೀಲಮ್ಪಿಸ್ಸ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ. ತಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸುಞ್ಞತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಲಕ್ಖಣಮೇವಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ.

ತತ್ಥ ಛಧಾತುರೋತಿ ಧಾತುಯೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ, ಪುರಿಸೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೋ. ಭಗವಾ ಹಿ ಕತ್ಥಚಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇನ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇನ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ, ಕತ್ಥಚಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇನ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ, ಕತ್ಥಚಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇನ ಅವಿಜ್ಜಮಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾಸವೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ. ಇಧ ಪನ ವಿಜ್ಜಮಾನೇನ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಸಚೇ ಹಿ ಭಗವಾ ಪುರಿಸೋತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಧಾತುಯೋ ಇಚ್ಚೇವ ವತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸನ್ದೇಹಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ದೇಸನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಾ ತಥಾಗತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪುರಿಸೋತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಪಹಾಯ ‘‘ಸತ್ತೋತಿ ವಾ ಪುರಿಸೋತಿ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ವಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿಮತ್ತಮೇವ, ಪರಮತ್ಥತೋ ಸತ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಧಾತುಮತ್ತೇಯೇವ ಚಿತ್ತಂ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ತೀಣಿ ಫಲಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನಙ್ಗಣಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೭ ಆದಯೋ) ವುತ್ತಭಾಸನ್ತರಕುಸಲೋ ತಾಯ ತಾಯ ಭಾಸಾಯ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತೋ ಆಚರಿಯೋ ವಿಯ ಏವಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಛ ಧಾತುಯೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಛಧಾತುರೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಂ ತ್ವಂ ಪುರಿಸೋತಿ ಸಞ್ಜಾನಾಸಿ, ಸೋ ಛಧಾತುಕೋ, ನ ಚೇತ್ಥ ಪರಮತ್ಥತೋ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಪುರಿಸೋತಿ ಪನ ಪಣ್ಣತ್ತಿಮತ್ತಮೇವಾತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಚತುರಾಧಿಟ್ಠಾನೋತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ, ಚತುಪತಿಟ್ಠಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸ್ವಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಪುರಿಸೋ ಛಧಾತುರೋ ಛಫಸ್ಸಾಯತನೋ ಅಟ್ಠಾರಸಮನೋಪವಿಚಾರೋ, ಸೋ ಏತ್ತೋವ ವಿವಟ್ಟಿತ್ವಾ ಉತ್ತಮಸಿದ್ಧಿಭೂತಂ ಅರಹತ್ತಂ ಗಣ್ಹಮಾನೋ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಚತುರಾಧಿಟ್ಠಾನೋತಿ. ಯತ್ಥ ಠಿತನ್ತಿ ಯೇಸು ಅಧಿಟ್ಠಾನೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಂ. ಮಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ನಪ್ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಮಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ಮಾನಸ್ಸ ವಾ ನಪ್ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಮುನಿ ಸನ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಖೀಣಾಸವಮುನಿ ಉಪಸನ್ತೋ ನಿಬ್ಬುತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಞ್ಞಂ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಪಞ್ಞಾಯ ಪಟಿವಿಜ್ಝನತ್ಥಂ ಆದಿತೋವ ಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಂ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಸಚ್ಚಮನುರಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯತ್ಥಂ ಆದಿತೋವ ವಚೀಸಚ್ಚಂ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ. ಚಾಗಮನುಬ್ರೂಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಪರಿಚ್ಚಾಗಕರಣತ್ಥಂ ಆದಿತೋವ ಕಿಲೇಸಪರಿಚ್ಚಾಗಂ ಬ್ರೂಹೇಯ್ಯ. ಸನ್ತಿಮೇವ ಸೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸವೂಪಸಮನತ್ಥಂ ಆದಿತೋವ ಕಿಲೇಸವೂಪಸಮನಂ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ. ಇತಿ ಪಞ್ಞಾಧಿಟ್ಠಾನಾದೀನಂ ಅಧಿಗಮತ್ಥಾಯ ಇಮಾನಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾದೀನಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾಧಿಟ್ಠಾನಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ.

೩೪೫. ಫಸ್ಸಾಯತನನ್ತಿ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಆಯತನಂ, ಆಕರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಞಾಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿಆದೀನಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಾನಂ ಅರಹತ್ತಫಲಪಞ್ಞಾದೀನಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

೩೪೮. ಇದಾನಿ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಮಾತಿಕಾವಸೇನ ‘‘ಯತ್ಥ ಠಿತಂ ಮಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ನಪ್ಪವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಅರಹತ್ತೇ ಪನ ಪತ್ತೇ ಪುನ ‘‘ಪಞ್ಞಂ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಮಾತಿಕಂ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಧಾತುಕಂ ಠಪೇತ್ವಾಪಿ ಯಥಾಧಮ್ಮವಸೇನೇವ ವಿಭಙ್ಗಂ ವಿಭಜನ್ತೋ ಪಞ್ಞಂ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕೋ ಪಞ್ಞಂ ಪಮಜ್ಜತಿ, ಕೋ ನಪ್ಪಮಜ್ಜತಿ? ಯೋ ತಾವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ಏಕವೀಸತಿವಿಧಾಯ ಅನೇಸನಾಯ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾನುರೂಪೇನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಂ ಠಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಯಂ ಪಞ್ಞಂ ಪಮಜ್ಜತಿ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಧುತಙ್ಗಂ ಸಮಾದಾಯ ಚಿತ್ತರುಚಿತಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿವಿತ್ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ಅಜ್ಜೇವ ಅರಹತ್ತನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ವಿಚರತಿ, ಅಯಂ ಪಞ್ಞಂ ನಪ್ಪಮಜ್ಜತಿ ನಾಮ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಧಾತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನ ಏಸ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ವುತ್ತೋ. ಧಾತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಪನೇತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಹತ್ಥಿಪದೋಪಮಸುತ್ತಾದೀಸು ವುತ್ತಮೇವ.

೩೫೪. ಅಥಾಪರಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂಯೇವ ಅವಸಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಯಮ್ಪೇತ್ಥ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ. ಹೇಟ್ಠತೋ ಹಿ ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಿತಂ, ಇದಾನಿ ಅರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವೇದನಾವಸೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಆರದ್ಧಾ. ಯಂ ವಾ ಪನೇತಂ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಥವೀಧಾತುಆದೀಸು ಆಗಮನಿಯವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಕಮ್ಮಕಾರಕವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುವಸೇನ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋಪಿ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಅವಸಿಸ್ಸತೀತಿ ಕಿಮತ್ಥಾಯ ಅವಸಿಸ್ಸತಿ? ಸತ್ಥು ಕಥನತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝನತ್ಥಾಯ ಅವಸಿಸ್ಸತಿ. ಪರಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ. ಪರಿಯೋದಾತನ್ತಿ ಪಭಸ್ಸರಂ. ಸುಖನ್ತಿಪಿ ವಿಜಾನಾತೀತಿ ಸುಖವೇದನಂ ವೇದಯಮಾನೋ ಸುಖವೇದನಂ ವೇದಯಾಮೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಚೇ ಪನಾಯಂ ವೇದನಾಕಥಾ ಹೇಟ್ಠಾ ನ ಕಥಿತಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಇಧ ಠತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟೇಯ್ಯ. ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಪನೇಸಾ ಕಥಿತಾವಾತಿ ತತ್ಥ ಕಥಿತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸುಖವೇದನಿಯನ್ತಿ ಏವಮಾದಿ ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಉದಯತ್ಥಙ್ಗಮನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸುಖವೇದನಿಯನ್ತಿ ಸುಖವೇದನಾಯ ಪಚ್ಚಯಭೂತಂ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೩೬೦. ಉಪೇಕ್ಖಾಯೇವ ಅವಸಿಸ್ಸತೀತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಹಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಛೇಕೇನ ಮಣಿಕಾರಾಚರಿಯೇನ ವಜಿರಸೂಚಿಯಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ಪಾತೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಮುತ್ತಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುತ್ತಗತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಮುತ್ತೋಲಮ್ಬಕಮುತ್ತಜಾಲಾದೀನಿ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಭಗವತಾ ಕಥೇತ್ವಾ ಕಥೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅಯಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಪಗುಣಂ ಅಕಾಸೀತಿ ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮ್ಪಿಸ್ಸ ಅರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಪಗುಣಂ ಜಾತಂ, ಅಥ ಭಗವಾ ‘‘ಅಥಾಪರಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಯೇವ ಅವಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಕಿಮತ್ಥಂ ಪನ ಅವಸಿಸ್ಸತೀತಿ? ಸತ್ಥು ಕಥನತ್ಥಂ. ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಟಿವಿಜ್ಝನತ್ಥನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಕುಲಪುತ್ತೇನ ಹಿ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದತಲೇ ಠಿತೇನೇವ ಆನಾಪಾನಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಂ, ಯದಸ್ಸ ಏತ್ತಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಯಾನಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇತಿ. ಸತ್ಥು ಕಥನತ್ಥಂಯೇವ ಅವಸಿಸ್ಸತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಠಾನೇ ಸತ್ಥಾ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನೇ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸಿ. ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಪಗುಣಂ ತವ ಇದಂ ರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನ’’ನ್ತಿ. ಪರಿಸುದ್ಧಾತಿಆದಿ ತಸ್ಸಾಯೇವ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ವಣ್ಣಭಣನಂ. ಉಕ್ಕಂ ಬನ್ಧೇಯ್ಯಾತಿ ಅಙ್ಗಾರಕಪಲ್ಲಂ ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಆಲಿಮ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ತತ್ಥ ಅಙ್ಗಾರೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ದತ್ವಾ ನಾಳಿಕಾಯ ಧಮೇನ್ತೋ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇಯ್ಯ. ಉಕ್ಕಾಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅಙ್ಗಾರೇ ವಿಯೂಹಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರಮತ್ಥಕೇ ವಾ ಠಪೇಯ್ಯ, ತತ್ತಕೇ ವಾ ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ. ನೀಹಟನ್ತಿ ನೀಹಟದೋಸಂ. ನಿನ್ನೀತಕಸಾವನ್ತಿ ಅಪನೀತಕಸಾವಂ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಯಥಾ ತಂ ಸುವಣ್ಣಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಾಯ ಪಿಳನ್ಧನವಿಕತಿಯಾ ಸಂವತ್ತತಿ, ಏವಮೇವ ಅಯಂ ತಾವ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನುಪೇಕ್ಖಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ನಿರೋಧೋ ಭವೋಕ್ಕನ್ತೀತಿ ಇಮೇಸು ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಹೋತೀತಿ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸಿ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇ ನಿಕನ್ತಿಪರಿಯಾದಾನತ್ಥಂ ಅವಣ್ಣಂ ಅಕಥೇತ್ವಾ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸೀತಿ. ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇ ನಿಕನ್ತಿಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಬಲವಂ. ಸಚೇ ಅವಣ್ಣಂ ಕಥೇಯ್ಯ, – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ದ್ವಾನವುತಿಯೋಜನಸತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಇಮಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಯಾನಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇಸಿ, ಅಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಝಾನಸುಖೇನ ಝಾನರತಿಯಾ ಆಗತೋ, ಏವರೂಪಸ್ಸ ನಾಮ ಪಣೀತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಕಥೇತಿ, ಜಾನಂ ನು ಖೋ ಕಥೇತಿ ಅಜಾನ’’ನ್ತಿ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸಂಸಯಂ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸಿ.

೩೬೧. ತದನುಧಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಂ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ, ತಂ ಅನುಗತತ್ತಾ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಂ ಅನುಧಮ್ಮೋತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಪಾಕಜ್ಝಾನಂ ವಾ ಧಮ್ಮೋ, ಕುಸಲಜ್ಝಾನಂ ಅನುಧಮ್ಮೋ. ತದುಪಾದಾನಾತಿ ತಗ್ಗಹಣಾ. ಚಿರಂ ದೀಘಮದ್ಧಾನನ್ತಿ ವೀಸತಿಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ. ವಿಪಾಕವಸೇನ ಹೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಇತೋ ಉತ್ತರಿಮ್ಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೩೬೨. ಏವಂ ಚತೂಹಿ ವಾರೇಹಿ ಅರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಸ್ಸೇವ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾತೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಖತಮೇತನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏತ್ಥ ವೀಸತಿಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯು ಅತ್ಥಿ, ಏತಂ ಪನ ಸಙ್ಖತಂ ಪಕಪ್ಪಿತಂ ಆಯೂಹಿತಂ, ಕರೋನ್ತೇನ ಕರೀಯತಿ, ಅನಿಚ್ಚಂ ಅಧುವಂ ಅಸಸ್ಸತಂ ತಾವಕಾಲಿಕಂ, ಚವನಪರಿಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮಂ, ಜಾತಿಯಾ ಅನುಗತಂ, ಜರಾಯ ಅನುಸಟಂ, ಮರಣೇನ ಅಬ್ಭಾಹತಂ, ದುಕ್ಖೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ, ಅತಾಣಂ ಅಲೇಣಂ ಅಸರಣಂ ಅಸರಣೀಭೂತನ್ತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಇದಾನಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಸೋ ನೇವ ತಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತೀತಿಆದಿಮಾಹ. ಯಥಾ ಹಿ ಛೇಕೋ ಭಿಸಕ್ಕೋ ವಿಸವಿಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ವಮನಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಿಸಂ ಠಾನತೋ ಚಾವೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಖನ್ಧಂ ವಾ ಸೀಸಂ ವಾ ಗಹೇತುಂ ಅದತ್ವಾ ವಿಸಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಪಥವಿಯಂ ಪಾತೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಭಗವಾ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಅರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನೇ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕುಲಪುತ್ತೋ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನೇ ನಿಕನ್ತಿಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಅರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನೇ ಪತ್ಥನಂ ಠಪೇಸಿ.

ಭಗವಾ ತಂ ಞತ್ವಾ ತಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಲದ್ಧಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋ ‘‘ಅತ್ಥೇಸಾ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಾದೀಸು ಸಮ್ಪತ್ತಿ ನಾಮ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಪಠಮಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ವೀಸತಿಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯು, ದುತಿಯೇ ಚತ್ತಾಲೀಸಂ, ತತಿಯೇ ಸಟ್ಠಿ, ಚತುತ್ಥೇ ಚತುರಾಸೀತಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯು. ತಂ ಪನ ಅನಿಚ್ಚಂ ಅಧುವಂ ಅಸಸ್ಸತಂ ತಾವಕಾಲಿಕಂ, ಚವನಪರಿಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮಂ, ಜಾತಿಯಾ ಅನುಗತಂ, ಜರಾಯ ಅನುಸಟಂ, ಮರಣೇನ ಅಬ್ಭಾಹತಂ, ದುಕ್ಖೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ, ಅತಾಣಂ ಅಲೇಣಂ ಅಸರಣಂ ಅಸರಣೀಭೂತಂ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಪತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಆದೀನವಂ ಏಕಪದೇನೇವ ‘‘ಸಙ್ಖತಮೇತ’’ನ್ತಿ ಕಥೇಸಿ. ಕುಲಪುತ್ತೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಅರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನೇ ನಿಕನ್ತಿಂ ಪರಿಯಾದಿಯಿ, ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರೇಸು ನಿಕನ್ತಿಯಾ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ‘‘ಸೋ ನೇವ ತಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಯಥಾ ವಾ ಪನೇಕೋ ಮಹಾಯೋಧೋ ಏಕಂ ರಾಜಾನಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಸತಸಹಸ್ಸುಟ್ಠಾನಕಂ ಗಾಮವರಂ ಲಭೇಯ್ಯ, ಪುನ ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾನುಭಾವಂ ಸರಿತ್ವಾ – ‘‘ಮಹಾನುಭಾವೋ ಯೋಧೋ, ಅಪ್ಪಕಂ ತೇನ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ – ‘‘ನಾಯಂ ತಾತ ಗಾಮೋ ತುಯ್ಹಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ, ಅಞ್ಞಂ ಚತುಸತಸಹಸ್ಸುಟ್ಠಾನಕಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ದದೇಯ್ಯ ಸೋ ಸಾಧು ದೇವಾತಿ ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಇತರಂ ಗಾಮಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ರಾಜಾ ಅಸಮ್ಪತ್ತಮೇವ ಚ ನಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ತೇ ತೇನ, ಅಹಿವಾತರೋಗೋ ಏತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಮಹನ್ತಂ ನಗರಂ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಹೀ’’ತಿ ಪಹಿಣೇಯ್ಯ, ಸೋ ತಥಾ ಕರೇಯ್ಯ.

ತತ್ಥ ರಾಜಾ ವಿಯ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಮಹಾಯೋಧೋ ವಿಯ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿ ಕುಲಪುತ್ತೋ, ಪಠಮಲದ್ಧಗಾಮೋ ವಿಯ ಆನಾಪಾನಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ, ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಇತರಂ ಗಾಮಂ ಗಣ್ಹಾಹೀತಿ ವುತ್ತಕಾಲೋ ವಿಯ ಆನಾಪಾನಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇ ನಿಕನ್ತಿಪರಿಯಾದಾನಂ ಕತ್ವಾ ಆರುಪ್ಪಕಥನಂ, ತಂ ಗಾಮಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತಮೇವ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ತೇ ತೇನ, ಅಹಿವಾತರೋಗೋ ಏತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಗರಂ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಕಾಲೋ ವಿಯ ಅರೂಪೇ ಸಙ್ಖತಮೇತನ್ತಿ ಆದೀನವಕಥನೇನ ಅಪ್ಪತ್ತಾಸುಯೇವ ತಾಸು ಸಮಾಪತ್ತೀಸು ಪತ್ಥನಂ ನಿವತ್ಥಾಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಾಗಹಣಂ.

ತತ್ಥ ನೇವ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತೀತಿ ನಾಯೂಹತಿ ನ ರಾಸಿಂ ಕರೋತಿ. ನ ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯತೀತಿ ನ ಕಪ್ಪೇತಿ. ಭವಾಯ ವಾ ವಿಭವಾಯ ವಾತಿ ವುದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಪರಿಹಾನಿಯಾ ವಾ, ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದವಸೇನಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇ ಉಪಾದಿಯತೀತಿ ಲೋಕೇ ರೂಪಾದೀಸು ಕಿಞ್ಚಿ ಏಕಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ತಣ್ಹಾಯ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಪರಾಮಸತಿ. ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಬುದ್ಧವಿಸಯೇ ಠತ್ವಾ ದೇಸನಾಯ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟಂ ಗಣ್ಹಿ. ಕುಲಪುತ್ತೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಯಥೋಪನಿಸ್ಸಯೇನ ತೀಣಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ. ಯಥಾ ನಾಮ ರಾಜಾ ಸುವಣ್ಣಭಾಜನೇನ ನಾನಾರಸಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣೇನ ಪಿಣ್ಡಂ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಅಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೇನ ರಾಜಕುಮಾರೇನ ಪಿಣ್ಡಮ್ಹಿ ಆಲಯೇ ದಸ್ಸಿತೇ ತಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಉಪನಾಮೇಯ್ಯ, ಕುಮಾರೋ ಅತ್ತನೋ ಮುಖಪ್ಪಮಾಣೇನೇವ ಕಬಳಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಸೇಸಂ ರಾಜಾ ಸಯಂ ವಾ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಾತಿಯಂ ವಾ ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ತಥಾಗತೋ ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣೇನ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ದೇಸನಂ ದೇಸೇಸಿ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಯಥೋಪನಿಸ್ಸಯೇನ ತೀಣಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ.

ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪನಸ್ಸ ಖನ್ಧಾ ಧಾತುಯೋ ಆಯತನಾನೀತಿ ಏವರೂಪಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸುಞ್ಞತಂ ತಿಲಕ್ಖಣಾಹತಂ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ನೇವ ಕಙ್ಖಾ, ನ ವಿಮತಿ, ನಾಪಿ – ‘‘ಏವಂ ಕಿರ ತಂ, ಏವಂ ಮೇ ಆಚರಿಯೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇತಿ ಕಿರ ನ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ ನ ವಿತ್ಥಾಯಿತತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ. ಏಕಚ್ಚೇಸು ಚ ಕಿರ ಠಾನೇಸು ಬುದ್ಧಾ ಅಞ್ಞಾತಕವೇಸೇನ ವಿಚರನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ನು ಖೋ ಏಸೋತಿ ಅಹುದೇವ ಸಂಸಯೋ, ಅಹು ವಿಮತಿ. ಯತೋ ಅನೇನ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ, ಅಥ ಅಯಂ ಮೇ ಸತ್ಥಾತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಗತೋ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ಅಚ್ಚಯಂ ನ ದೇಸೇಸೀತಿ. ಓಕಾಸಾಭಾವತೋ. ಭಗವಾ ಹಿ ಯಥಾನಿಕ್ಖಿತ್ತಾಯ ಮಾತಿಕಾಯ ಅಚ್ಛಿನ್ನಧಾರಂ ಕತ್ವಾ ಆಕಾಸಗಙ್ಗಂ ಓತಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ದೇಸನಂ ದೇಸೇಸಿಯೇವ.

೩೬೩. ಸೋತಿ ಅರಹಾ. ಅನಜ್ಝೋಸಿತಾತಿ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ನ ಯುತ್ಥಾತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಅನಭಿನನ್ದಿತಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಅಭಿನನ್ದಿತುಂ ನ ಯುತ್ತಾತಿ ಪಜಾನಾತಿ.

೩೬೪. ವಿಸಂಯುತ್ತೋ ನಂ ವೇದೇತೀತಿ ಸಚೇ ಹಿಸ್ಸ ಸುಖವೇದನಂ ಆರಬ್ಭ ರಾಗಾನುಸಯೋ, ದುಕ್ಖವೇದನಂ ಆರಬ್ಭ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ, ಇತರಂ ಆರಬ್ಭ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸಂಯುತ್ತೋ ವೇದಿಯೇಯ್ಯ ನಾಮ. ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಪನ ವಿಸಂಯುತ್ತೋ ನಂ ವೇದೇತಿ ನಿಸ್ಸಟೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ. ಕಾಯಪರಿಯನ್ತಿಕನ್ತಿ ಕಾಯಕೋಟಿಕಂ. ಯಾವ ಕಾಯಪವತ್ತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನವೇದನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನಭಿನನ್ದಿತಾನಿ ಸೀತೀಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ದ್ವಾದಸಸು ಆಯತನೇಸು ಕಿಲೇಸಾನಂ ವಿಸೇವನಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ ಅನಭಿನನ್ದಿತಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಇಧ ದ್ವಾದಸಸುಯೇವ ಆಯತನೇಸು ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಕಿಲೇಸಾ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆಗಮ್ಮ ನಿರುದ್ಧಾಪಿ ಯತ್ಥ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ನಿರುದ್ಧಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ – ‘‘ಏತ್ಥೇಸಾ ತಣ್ಹಾ ನಿರುಜ್ಝಮಾನಾ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಸಮುದಯಪಞ್ಹೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆಗಮ್ಮ ಸೀತಿಭೂತಾನಿಪಿ ಇಧೇವ ಸೀತೀಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಆಹ. ನನು ಚ ಇಧ ವೇದಯಿತಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ನ ಕಿಲೇಸಾತಿ. ವೇದಯಿತಾನಿಪಿ ಕಿಲೇಸಾಭಾವೇನೇವ ಸೀತೀಭವನ್ತಿ. ಇತರಥಾ ನೇಸಂ ಸೀತಿಭಾವೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಸುವುತ್ತಮೇತಂ.

೩೬೫. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ಯಥಾ ಹಿ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ತೇಲಪದೀಪಸ್ಸ ಝಾಯತೋ ತೇಲೇ ಖೀಣೇ ತೇಲಂ ಆಸಿಞ್ಚತಿ, ವಟ್ಟಿಯಾ ಖೀಣಾಯ ವಟ್ಟಿಂ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ಏವಂ ದೀಪಸಿಖಾಯ ಅನುಪಚ್ಛೇದೋವ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಠಿತೋ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಕರೋತಿ, ಸೋ ತೇನ ಸುಗತಿಯಞ್ಚ ಅಪಾಯೇಸು ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿಯೇವ, ಏವಂ ವೇದನಾನಂ ಅನುಪಚ್ಛೇದೋವ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಪನೇಕೋ ದೀಪಸಿಖಾಯ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ – ‘‘ಇಮಂ ಪುರಿಸಂ ಆಗಮ್ಮ ದೀಪಸಿಖಾ ನ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ನಿಲೀನೋ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ, ಏವಂ ವಟ್ಟಿಯಾ ಚ ತೇಲಸ್ಸ ಚ ಅನುಪಹಾರಾ ದೀಪಸಿಖಾ ಅನಾಹಾರಾ ನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಏವಮೇವ ವಟ್ಟೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ಯೋಗಾವಚರೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ತಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪುನ ವೇದಯಿತಾನಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ.

ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಆದಿಮ್ಹಿ ಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಹಿ ಅರಹತ್ತಫಲಪಞ್ಞಾ ಉತ್ತರಿತರಾ, ತಸ್ಮಾ. ಏವಂ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಉತ್ತಮೇನ ಅರಹತ್ತಫಲಪಞ್ಞಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಕ್ಖಯೇ ಞಾಣಂ ನಾಮ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇ ಞಾಣಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಞಾಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತೇನೇವಾಹ ತಸ್ಸ ಸಾ ವಿಮುತ್ತಿ ಸಚ್ಚೇ ಠಿತಾ ಅಕುಪ್ಪಾ ಹೋತೀತಿ.

೩೬೬. ಏತ್ಥ ಹಿ ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿ, ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಇತಿ ಅಕುಪ್ಪಾರಮ್ಮಣಕರಣೇನ ಅಕುಪ್ಪಾತಿ ವುತ್ತಾ. ಮುಸಾತಿ ವಿತಥಂ. ಮೋಸಧಮ್ಮನ್ತಿ ನಸ್ಸನಸಭಾವಂ. ತಂ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ತಂ ಅವಿತಥಂ ಸಭಾವೋ. ಅಮೋಸಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅನಸ್ಸನಸಭಾವಂ.

ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಆದಿತೋ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ವಚೀಸಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಸಮುದಯಸಚ್ಚೇಹಿ ಚ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಂ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಉತ್ತರಿತರಂ, ತಸ್ಮಾ. ಏವಂ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಉತ್ತಮೇನ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ.

೩೬೭. ಪುಬ್ಬೇತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲೇ. ಉಪಧೀ ಹೋನ್ತೀತಿ ಖನ್ಧೂಪಧಿ ಕಿಲೇಸೂಪಧಿ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೂಪಧಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೂಪಧೀತಿ ಇಮೇ ಉಪಧಯೋ ಹೋನ್ತಿ. ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾತಿ ಪರಿಪೂರಾ ಗಹಿತಾ ಪರಮಟ್ಠಾ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಆದಿತೋ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಕಿಲೇಸಪರಿಚ್ಚಾಗತೋ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾದೀಹಿ ಚ ಕಿಲೇಸಪರಿಚ್ಚಾಗತೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನೇವ ಕಿಲೇಸಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ಉತ್ತರಿತರೋ, ತಸ್ಮಾ. ಏವಂ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಉತ್ತಮೇನ ಚಾಗಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ.

೩೬೮. ಆಘಾತೋತಿಆದೀಸು ಆಘಾತಕರಣವಸೇನ ಆಘಾತೋ, ಬ್ಯಾಪಜ್ಜನವಸೇನ ಬ್ಯಾಪಾದೋ, ಸಮ್ಪದುಸ್ಸನವಸೇನ ಸಮ್ಪದೋಸೋತಿ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ದೋಸಾಕುಸಲಮೂಲಮೇವ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಆದಿತೋ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಕಿಲೇಸವೂಪಸಮತೋ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾದೀಹಿ ಕಿಲೇಸವೂಪಸಮತೋ ಚ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನೇವ ಕಿಲೇಸವೂಪಸಮೋ ಉತ್ತರಿತರೋ, ತಸ್ಮಾ. ಏವಂ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಉತ್ತಮೇನ ಉಪಸಮಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ.

೩೬೯. ಮಞ್ಞಿತಮೇತನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಮಞ್ಞಿತಂ ಮಾನಮಞ್ಞಿತಂ ದಿಟ್ಠಿಮಞ್ಞಿತನ್ತಿ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಅಯಮಹಮಸ್ಮೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅಯಮಹನ್ತಿ ಏಕಂ ತಣ್ಹಾಮಞ್ಞಿತಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ರೋಗೋತಿಆದೀಸು ಆಬಾಧಟ್ಠೇನ ರೋಗೋ, ಅನ್ತೋದೋಸಟ್ಠೇನ ಗಣ್ಡೋ, ಅನುಪವಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಸಲ್ಲಂ. ಮುನಿ ಸನ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಖೀಣಾಸವಮುನಿ ಸನ್ತೋ ನಿಬ್ಬುತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯತ್ಥ ಠಿತನ್ತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಿತಂ. ಸಂಖಿತ್ತೇನಾತಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಿರ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಸಂಖಿತ್ತಾವ, ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸಮನ್ತಪಟ್ಠಾನಕಥಾಪಿ ಸಂಖಿತ್ತಾಯೇವ. ಇತಿ ಭಗವಾ ದೇಸನಂ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿಂ ಪಾಪೇಸಿ. ಉಗ್ಘಾಟಿತಞ್ಞೂತಿಆದೀಸು ಪನ ಚತೂಸು ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಪುಕ್ಕುಸಾತಿ ಕುಲಪುತ್ತೋ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ, ಇತಿ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞುವಸೇನ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಧಾತುವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತಂ ಕಥೇಸಿ.

೩೭೦. ನ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪತ್ತಚೀವರನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಂ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ ಅದಿನ್ನತ್ತಾ. ಕುಲಪುತ್ತೋ ಹಿ ದಿನ್ನದಾನೋ ಕತಾಭಿನೀಹಾರೋ, ನ ದಿನ್ನತ್ತಾತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಂ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾನಂಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಅಯಞ್ಚ ಪುನಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ, ತಸ್ಮಾ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ಸಯಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸೀತಿ. ಓಕಾಸಾಭಾವತೋ. ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಆಯು ಪರಿಕ್ಖೀಣಂ, ಸುದ್ಧಾವಾಸಿಕೋ ಅನಾಗಾಮೀ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಕುಮ್ಭಕಾರಸಾಲಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಯಂ ನ ಪರಿಯೇಸಿ.

ಪತ್ತಚೀವರಪರಿಯೇಸನಂ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ಕಾಯ ವೇಲಾಯ ಪಕ್ಕಾಮಿ? ಉಟ್ಠಿತೇ ಅರುಣೇ. ಭಗವತೋ ಕಿರ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪರಿನಿಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅರುಣುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ರಸ್ಮಿವಿಸ್ಸಜ್ಜನಞ್ಚ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಅಹೋಸಿ. ಭಗವಾ ಕಿರ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾವ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿ, ಸಕಲಕುಮ್ಭಕಾರನಿವೇಸನಂ ಏಕಪಜ್ಜೋತಂ ಅಹೋಸಿ, ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ಜಾಲಜಾಲಾ ಪುಞ್ಜಪುಞ್ಜಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಧಾವನ್ತಿಯೋ ಸಬ್ಬದಿಸಾಭಾಗೇ ಸುವಣ್ಣಪಟಪರಿಯೋನದ್ಧೇ ವಿಯ ಚ ನಾನಾವಣ್ಣಕುಸುಮರತನವಿಸರಸಮುಜ್ಜಲೇ ವಿಯ ಚ ಅಕಂಸು. ಭಗವಾ ‘‘ನಗರವಾಸಿನೋ ಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ನಗರವಾಸಿನೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ಆಗತೋ, ಕುಮ್ಭಕಾರಸಾಲಾಯ ಕಿರ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ.

ರಾಜಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಾಯ ವೇಲಾಯ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಹಿಯ್ಯೋ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನವೇಲಾಯ ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಭಗವಾತಿ? ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಹಾಯೋ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿ ರಾಜಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಪಹಿತಂ ಸಾಸನಂ ಸುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸ ಯೋಜನಾನಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಂ ಕುಮ್ಭಕಾರಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ, ಅಹಂ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹತ್ಥಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿಂ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ತೀಣಿ ಫಲಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ಇದಾನಿ ಕಹಂ, ಭನ್ತೇತಿ? ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಪತ್ತಚೀವರತಾಯ ಪತ್ತಚೀವರಪರಿಯೇಸನತ್ಥಂ ಗತೋ ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ರಾಜಾ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಗತದಿಸಾಭಾಗೇನ ಅಗಮಾಸಿ. ಭಗವಾಪಿ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಜೇತವನಗನ್ಧಕುಟಿಮ್ಹಿಯೇವ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

ಕುಲಪುತ್ತೋಪಿ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ನೇವ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರರಞ್ಞೋ ನ ತಕ್ಕಸೀಲಕಾನಂ ಜಙ್ಘವಾಣಿಜಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ನ ಖೋ ಮೇ ಕುಕ್ಕುಟಸ್ಸ ವಿಯ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಮನಾಪಾಮನಾಪಮೇವ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ಯುತ್ತಂ, ಮಹನ್ತಂ ನಗರಂ ವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉದಕತಿತ್ಥಸುಸಾನಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಅನ್ತರವೀಥೀಸು ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟೇಸು ತಾವ ಪಿಲೋತಿಕಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ.

ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸೀತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟೇ ಪಿಲೋತಿಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಂ ವಿಬ್ಭನ್ತಾ ತರುಣವಚ್ಛಾ ಗಾವೀ ಉಪಧಾವಿತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗೇನ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಘಾತೇಸಿ. ಛಾತಕಜ್ಝತ್ತೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಆಕಾಸೇಯೇವ ಆಯುಕ್ಖಯಂ ಪತ್ವಾ ಪತಿತೋ. ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಅಧೋಮುಖಟ್ಠಪಿತಾ ಸುವಣ್ಣಪಟಿಮಾ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಚ ಪನ ಅವಿಹಾಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ನಿಬ್ಬತ್ತಮತ್ತೋವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅವಿಹಾಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಕಿರ ನಿಬ್ಬತ್ತಮತ್ತಾವ ಸತ್ತ ಜನಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಅವಿಹಂ ಉಪಪನ್ನಾಸೇ, ವಿಮುತ್ತಾ ಸತ್ತ ಭಿಕ್ಖವೋ;

ರಾಗದೋಸಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ತಿಣ್ಣಾ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕಂ.

ಕೇ ಚ ತೇ ಅತರುಂ ಪಙ್ಕಂ, ಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯಂ ಸುದುತ್ತರಂ;

ಕೇ ಹಿತ್ವಾ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ದಿಬ್ಬಯೋಗಂ ಉಪಚ್ಚಗುಂ.

ಉಪಕೋ ಪಲಗಣ್ಡೋ ಚ, ಪುಕ್ಕುಸಾತಿ ಚ ತೇ ತಯೋ;

ಭದ್ದಿಯೋ ಖಣ್ಡದೇವೋ ಚ, ಬಾಹುರಗ್ಗಿ ಚ ಸಿಙ್ಗಿಯೋ;

ತೇ ಹಿತ್ವಾ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ದಿಬ್ಬಯೋಗಂ ಉಪಚ್ಚಗು’’ನ್ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೫೦, ೧೦೫);

ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋಪಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯೋ ಮಯಾ ಪೇಸಿತಸಾಸನಮತ್ತಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಗತಂ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಏತ್ತಕಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಆಗತೋ, ದುಕ್ಕರಂ ಕತಂ ಕುಲಪುತ್ತೇನ, ಪಬ್ಬಜಿತಸಕ್ಕಾರೇನ ತಂ ಸಕ್ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ‘‘ಪರಿಯೇಸಥ ಮೇ ಸಹಾಯಕ’’ನ್ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪೇಸೇಸಿ. ಪೇಸಿತಾ ತಂ ಅದ್ದಸಂಸು ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಪತಿತಂ, ದಿಸ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಲಪುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ನ ವತ, ಭೋ, ಲಭಿಮ್ಹಾ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕಾತುಂ, ಅನಾಥೋ ಮೇ ಜಾತೋ ಸಹಾಯಕೋ’’ತಿ. ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ಕುಲಪುತ್ತಂ ಮಞ್ಚಕೇನ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಯುತ್ತೋಕಾಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕಾತುಂ ಜಾನನಾಭಾವೇನ ನ್ಹಾಪಕಕಪ್ಪಕಾದಯೋ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಕುಲಪುತ್ತಂ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಸುದ್ಧವತ್ಥಾನಿ ನಿವಾಸಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜವೇಸೇನ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಸೋವಣ್ಣಸಿವಿಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬತಾಳಾವಚರಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಗರಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಬಹೂಹಿ ಗನ್ಧಕಟ್ಠೇಹಿ ಮಹಾಚಿತಕಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಧಾತುಯೋ ಆದಾಯ ಚೇತಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಧಾತುವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.