೩. ಸುಞ್ಞತವಗ್ಗೋ

೧. ಚೂಳಸುಞ್ಞತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೬. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಚೂಳಸುಞ್ಞತಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಏಕಮಿದನ್ತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ಭಗವತೋ ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಸುಞ್ಞತಾಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವುಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾರಾ ಸುಞ್ಞತೋ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು. ಸೋ ಸುಞ್ಞತಾಕಥಂ ಸೋತುಕಾಮೋ ಜಾತೋ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ನ ಖೋ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಧುರೇನ ಧುರಂ ಪಹರನ್ತೇನ ವಿಯ ಗನ್ತ್ವಾ ‘ಸುಞ್ಞತಾಕಥಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಕಥೇಥಾ’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ವತ್ತುಂ, ಹನ್ದಾಹಂ ಯಂ ಮೇ ಭಗವಾ ನಗರಕಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ, ತಂ ಸಾರೇಮಿ, ಏವಂ ಮೇ ಭಗವಾ ಸುಞ್ಞತಾಕಥಂ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದಸಬಲಂ ಸಾರೇನ್ತೋ ಏಕಮಿದನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಇದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಮೇವ. ಕಚ್ಚಿಮೇತಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಥೇರೋ ಏಕಪದೇ ಠತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿಪದಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಧಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ಕಿಂ ಸೋ ‘‘ಸುಞ್ಞತಾವಿಹಾರೇನಾ’’ತಿ ಏಕಂ ಪದಂ ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಸೋತುಕಾಮೇನ ಪನ ಜಾನನ್ತೇನ ವಿಯ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರಿಯಮಾನಂ ಸುಞ್ಞತಾಕಥಂ ಸೋತುಕಾಮೋ ಅಜಾನನ್ತೋ ವಿಯ ಏವಮಾಹ. ಏಕೋ ಅಜಾನನ್ತೋಪಿ ಜಾನನ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಥೇರೋ ಏವರೂಪಂ ಕೋಹಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಅತ್ತನೋ ಜಾನನಟ್ಠಾನೇಪಿ ಭಗವತೋ ಅಪಚಿತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಕಚ್ಚಿಮೇತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಪುಬ್ಬೇಪೀತಿ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ನಗರಕಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರಣಕಾಲೇಪಿ. ಏತರಹಿಪೀತಿ ಇದಾನಿಪಿ. ಏವಂ ಪನ ವತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆನನ್ದೋ ಸುಞ್ಞತಾಕಥಂ ಸೋತುಕಾಮೋ, ಏಕೋ ಪನ ಸೋತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನ ಉಗ್ಗಹೇತುಂ, ಏಕೋ ಸೋತುಮ್ಪಿ ಉಗ್ಗಹೇತುಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನ ಕಥೇತುಂ, ಆನನ್ದೋ ಪನ ಸೋತುಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕೋತಿ ಉಗ್ಗಹೇತುಮ್ಪಿ ಕಥೇತುಮ್ಪಿ, (ಕಥೇಮಿಸ್ಸ) ಸುಞ್ಞತಾಕಥ’’ನ್ತಿ. ಇತಿ ತಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸುಞ್ಞೋ ಹತ್ಥಿಗವಾಸ್ಸವಳವೇನಾತಿ ತತ್ಥ ಕಟ್ಠರೂಪಪೋತ್ಥಕರೂಪಚಿತ್ತರೂಪವಸೇನ ಕತಾ ಹತ್ಥಿಆದಯೋ ಅತ್ಥಿ, ವೇಸ್ಸವಣಮನ್ಧಾತಾದೀನಂ ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮವಸೇನ ಕತಮ್ಪಿ, ರತನಪರಿಕ್ಖತಾನಂ ವಾತಪಾನದ್ವಾರಬನ್ಧಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಂ ವಸೇನ ಸಣ್ಠಿತಮ್ಪಿ, ಜಿಣ್ಣಪಟಿಸಙ್ಖರಣತ್ಥಂ ಠಪಿತಮ್ಪಿ ಜಾತರೂಪರಜತಂ ಅತ್ಥಿ, ಕಟ್ಠರೂಪಾದಿವಸೇನ ಕತಾ ಧಮ್ಮಸವನಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನಾದಿವಸೇನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ಚ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾಪಿ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸೋ ತೇಹಿ ಸುಞ್ಞೋ. ಇನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಾನಂ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾನಂ ಹತ್ಥಿಆದೀನಂ, ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಜಾತರೂಪರಜತಸ್ಸ, ನಿಬದ್ಧವಾಸಂ ವಸನ್ತಾನಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಞ್ಚ ಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಹಿ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೇಸುಪಿ ವಿಹಾರಭತ್ತಂ ಸಾದಿಯನ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಚೇವ ಗಿಲಾನಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಉದ್ದೇಸಚೀವರಕಮ್ಮಪಸುತಾದೀಹಿ ಚ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸೋ ಅಸುಞ್ಞೋವ ಹೋತಿ, ಇತಿ ನಿಚ್ಚಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಏವಮಾಹ. ಏಕತ್ತನ್ತಿ ಏಕಭಾವಂ, ಏಕಂ ಅಸುಞ್ಞತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕೋ ಅಸುಞ್ಞಭಾವೋ ಅತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಮನಸಿಕರಿತ್ವಾತಿ ಚಿತ್ತೇ ಅಕತ್ವಾ ಅನಾವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ. ಗಾಮಸಞ್ಞನ್ತಿ ಗಾಮೋತಿ ಪವತ್ತವಸೇನ ವಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಗಾಮಸಞ್ಞಂ. ಮನುಸ್ಸಸಞ್ಞಾಯಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ ಏಕತ್ತನ್ತಿ ಇದಂ ಅರಞ್ಞಂ, ಅಯಂ ರುಕ್ಖೋ, ಅಯಂ ಪಬ್ಬತೋ, ಅಯಂ ನೀಲೋಭಾಸೋ ವನಸಣ್ಡೋತಿ ಏವಂ ಏಕಂ ಅರಞ್ಞಂಯೇವ ಪಟಿಚ್ಚ ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಓತರತಿ. ಅಧಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಏವನ್ತಿ ಅಧಿಮುಚ್ಚತಿ. ಯೇ ಅಸ್ಸು ದರಥಾತಿ ಯೇ ಚ ಪವತ್ತದರಥಾ ವಾ ಕಿಲೇಸದರಥಾ ವಾ ಗಾಮಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ತೇ ಇಧ ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಾಯ ನ ಸನ್ತಿ. ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅತ್ಥಿ ಚೇವಾಯನ್ತಿ ಅಯಂ ಪನ ಏಕಂ ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಪವತ್ತದರಥಮತ್ತಾ ಅತ್ಥಿ.

ಯಞ್ಹಿ ಖೋ ತತ್ಥ ನ ಹೋತೀತಿ ಯಂ ಮಿಗಾರಮಾತುಪಾಸಾದೇ ಹತ್ಥಿಆದಯೋ ವಿಯ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಾಯ ಗಾಮಸಞ್ಞಾಮನುಸ್ಸಸಞ್ಞಾವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಪವತ್ತದರಥಕಿಲೇಸದರಥಜಾತಂ, ತಂ ನ ಹೋತಿ. ಯಂ ಪನ ತತ್ಥ ಅವಸಿಟ್ಠನ್ತಿ ಯಂ ಮಿಗಾರಮಾತುಪಾಸಾದೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ವಿಯ ತತ್ಥ ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಾಯ ಪವತ್ತದರಥಮತ್ತಂ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ತಮಿದಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ ತಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಮೇವ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಇದ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಸುಞ್ಞತಾವಕ್ಕನ್ತೀತಿ ಸುಞ್ಞತಾನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

೧೭೭. ಅಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಸಞ್ಞನ್ತಿ ಇಧ ಗಾಮಸಞ್ಞಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಮನುಸ್ಸಸಞ್ಞಾಯ ಗಾಮಸಞ್ಞಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ, ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಾಯ ಮನುಸ್ಸಸಞ್ಞಂ, ಪಥವೀಸಞ್ಞಾಯ ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಂ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾಯ ಪಥವೀಸಞ್ಞಂ…ಪೇ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಾಯ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಂ, ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಂ, ಮಗ್ಗೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಅಚ್ಚನ್ತಸುಞ್ಞತಂ ನಾಮ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಪಥವೀಸಞ್ಞನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಂ ಪಹಾಯ ಪಥವೀಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ? ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಾಯ ವಿಸೇಸಾನಧಿಗಮನತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ರಮಣೀಯಂ ಖೇತ್ತಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಇಧ ವುತ್ತಾ ಸಾಲಿಆದಯೋ ಸುಟ್ಠು ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಹಾಲಾಭಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಖೇತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಸಾಲಿಆದಯೋ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತೇವ, ಸಚೇ ಪನ ತಂ ಠಾನಂ ವಿಹತಖಾಣುಕಕಣ್ಟಕಂ ಕತ್ವಾ ಕಸಿತ್ವಾ ವಪತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವಮೇವ – ‘‘ಇದಂ ಅರಞ್ಞಂ, ಅಯಂ ರುಕ್ಖೋ, ಅಯಂ ಪಬ್ಬತೋ, ಅಯಂ ನೀಲೋಭಾಸೋ ವನಸಣ್ಡೋ’’ತಿ ಸಚೇಪಿ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ನೇವೂಪಚಾರಂ ನ ಸಮಾಧಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಪಥವೀಸಞ್ಞಾಯ ಪನಸ್ಸ ಧುವಸೇವನಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪಥವೀಕಸಿಣಂ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಝಾನಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಝಾನಪದಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ. ತಸ್ಮಾ ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಂ ಪಹಾಯ ಪಥವೀಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಮ್ಭೂತಂ.

ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪಥವೀಕಸಿಣೇ ಸೋ ಪಥವೀಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಓಪಮ್ಮದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಉಸಭಸ್ಸ ಏತನ್ತಿ ಆಸಭಂ. ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ಗುನ್ನಂ ಗಣ್ಡಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಪಹಾರಾಪಿ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಚಮ್ಮಂ ಪಸಾರಿಯಮಾನಂ ನಿಬ್ಬಲಿಕಂ ನ ಹೋತಿ, ಉಸಭಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ತೇ ದೋಸಾ ನತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಚಮ್ಮಂ ಗಹಿತಂ. ಸಙ್ಕುಸತೇನಾತಿ ಖಿಲಸತೇನ. ಸುವಿಹತನ್ತಿ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಸುಟ್ಠು ವಿಹತಂ. ಊನಕಸತಸಙ್ಕುವಿಹತಞ್ಹಿ ನಿಬ್ಬಲಿಕಂ ನ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಕುಸತೇನ ವಿಹತಂ ಭೇರಿತಲಂ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಲಿಕಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಉಕ್ಕೂಲವಿಕ್ಕೂಲನ್ತಿ ಉಚ್ಚನೀಚಂ ಥಲಟ್ಠಾನಂ ನಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ. ನದೀವಿದುಗ್ಗನ್ತಿ ನದಿಯೋ ಚೇವ ದುಗ್ಗಮಟ್ಠಾನಞ್ಚ. ಪಥವೀಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ ಏಕತ್ತನ್ತಿ ಕಸಿಣಪಥವಿಯಂಯೇವ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಮ್ಭೂತಂ ಏಕಂ ಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ದರಥಮತ್ತಾತಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಪವತ್ತದರಥವಸೇನ ದರಥಮತ್ತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೧೮೨. ಅನಿಮಿತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಾಧಿನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಸಮಾಧಿಂ. ಸೋ ಹಿ ನಿಚ್ಚನಿಮಿತ್ತಾದಿವಿರಹಿತೋ ಅನಿಮಿತ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಮಮೇವ ಕಾಯನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ವತ್ಥುಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಇಮಮೇವಾತಿ ಇಮಂ ಏವ ಚತುಮಹಾಭೂತಿಕಂ. ಸಳಾಯತನಿಕನ್ತಿ ಸಳಾಯತನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ. ಜೀವಿತಪಚ್ಚಯಾತಿ ಯಾವ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪವತ್ತಿ, ತಾವ ಜೀವಿತಪಚ್ಚಯಾ ಪವತ್ತದರಥಮತ್ತಾ ಅತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೧೮೩. ಪುನ ಅನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಟಿವಿಪಸ್ಸನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಕಾಮಾಸವಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಕಾಮಾಸವಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಪವತ್ತದರಥಾ ಇಧ ನ ಸನ್ತಿ, ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಚೇವ ಅರಿಯಫಲೇ ಚ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇಮಮೇವ ಕಾಯನ್ತಿ ಇಮಂ ಉಪಾದಿಸೇಸದರಥದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಇತಿ ಮನುಸ್ಸಸಞ್ಞಾಯ ಗಾಮಸಞ್ಞಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ…ಪೇ… ಮಗ್ಗೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಅಚ್ಚನ್ತಸುಞ್ಞತಾ ನಾಮ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತಿ.

೧೮೪. ಪರಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ. ಅನುತ್ತರನ್ತಿ ಉತ್ತರವಿರಹಿತಂ ಸಬ್ಬಸೇಟ್ಠಂ. ಸುಞ್ಞತನ್ತಿ ಸುಞ್ಞತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅತೀತೇಪಿ, ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಬುದ್ಧಸಾವಕಸಙ್ಖಾತಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ. ಅನಾಗತೇಪಿ, ಏತರಹಿಪಿ ಬುದ್ಧಬುದ್ಧಸಾವಕಸಙ್ಖಾತಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಇಮಂಯೇವ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಪರಮಂ ಅನುತ್ತರಂ ಸುಞ್ಞತಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಂಸು ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಿಹರನ್ತಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಚೂಳಸುಞ್ಞತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಮಹಾಸುಞ್ಞತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೫. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಹಾಸುಞ್ಞತಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕಾಳಖೇಮಕಸ್ಸಾತಿ ಛವಿವಣ್ಣೇನ ಸೋ ಕಾಳೋ, ಖೇಮಕೋತಿ ಪನಸ್ಸ ನಾಮಂ. ವಿಹಾರೋತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಪಾಕಾರೇನ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಹಂಸವಟ್ಟಕಾದಿಸೇನಾಸನಾನಿ ಚೇವ ಮಣ್ಡಲಮಾಳಭೋಜನಸಾಲಾದೀನಿ ಚ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಕತೋ ವಿಹಾರೋ. ಸಮ್ಬಹುಲಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನೀತಿ ಮಞ್ಚೋ ಪೀಠಂ ಭಿಸಿಬಿಮ್ಬೋಹನಂ ತಟ್ಟಿಕಾ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡೋ ತಿಣಸನ್ಥಾರೋ ಪಣ್ಣಸನ್ಥಾರೋ ಪಲಾಲಸನ್ಥಾರೋತಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಮಞ್ಚೇನ ಮಞ್ಚಂ…ಪೇ… ಪಲಾಲಸನ್ಥಾರೇನೇವ ಪಲಾಲಸನ್ಥಾರಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಪಿತಾನಿ, ಗಣಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಸದಿಸಂ ಅಹೋಸಿ.

ಸಮ್ಬಹುಲಾ ನು ಖೋತಿ ಭಗವತೋ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇಯೇವ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮುಗ್ಘಾಟಿತತ್ತಾ ಸಂಸಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ವಿತಕ್ಕಪುಬ್ಬಭಾಗಾ ಪುಚ್ಛಾ, ವಿತಕ್ಕಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಚಾಯಂ ನುಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತೋ. ಪಾಟಿಮತ್ಥಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಅವಿನಿಚ್ಛಿತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಇತೋ ಕಿರ ಪುಬ್ಬೇ ಭಗವತಾ ದಸ ದ್ವಾದಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ವಸನ್ತಾ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ.

ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ಗಣವಾಸೋ ನಾಮಾಯಂ ವಟ್ಟೇ ಆಚಿಣ್ಣಸಮಾಚಿಣ್ಣೋ ನದೀಓತಿಣ್ಣಉದಕಸದಿಸೋ, ನಿರಯತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಪೇತ್ತಿವಿಸಯಾಸುರಕಾಯೇಸುಪಿ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕ-ದೇವಲೋಕಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಸುಪಿ ಗಣವಾಸೋವ ಆಚಿಣ್ಣೋ. ದಸಯೋಜನಸಹಸ್ಸೋ ಹಿ ನಿರಯೋ ತಿಪುಚುಣ್ಣಭರಿತಾ ನಾಳಿ ವಿಯ ಸತ್ತೇಹಿ ನಿರನ್ತರೋ, ಪಞ್ಚವಿಧಬನ್ಧನಕಮ್ಮಕಾರಣಕರಣಟ್ಠಾನೇ ಸತ್ತಾನಂ ಪಮಾಣಂ ವಾ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ತಥಾ ವಾಸೀಹಿ ತಚ್ಛನಾದಿಠಾನೇಸು, ಇತಿ ಗಣಭೂತಾವ ಪಚ್ಚನ್ತಿ. ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಮ್ಮಿಕೇ ಉಪಸಿಕಾನಂ ಪಮಾಣಂ ವಾ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ತಥಾ ಏಕೇಕಬಿಲಾದೀಸುಪಿ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾದೀನಂ. ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಮ್ಪಿ ಗಣವಾಸೋವ. ಪೇತನಗರಾನಿ ಚ ಗಾವುತಿಕಾನಿ ಅಡ್ಢಯೋಜನಿಕಾನಿಪಿ ಪೇತಭರಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೇಪಿ ಗಣವಾಸೋವ. ಅಸುರಭವನಂ ದಸಯೋಜನಸಹಸ್ಸಂ ಕಣ್ಣೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಸೂಚಿಯಾ ಕಣ್ಣಬಿಲಂ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಅಸುರಕಾಯೇಪಿ ಗಣವಾಸೋವ. ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸತ್ತಪಣ್ಣಾಸ ಕುಲಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ರಾಜಗಹೇ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮನುಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ವಸಿಂಸು. ಏವಂ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಠಾನೇಸೂತಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇಪಿ ಗಣವಾಸೋವ. ಭುಮ್ಮದೇವತಾ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಸುಪಿ ಗಣವಾಸೋವ. ಏಕೇಕಸ್ಸ ಹಿ ದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಡ್ಢತಿಯಾ ನಾಟಕಕೋಟಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ನವಪಿ ಕೋಟಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕಟ್ಠಾನೇ ದಸಸಹಸ್ಸಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ವಸನ್ತಿ.

ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಗಣವಾಸವಿದ್ಧಂಸನತ್ಥಂ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಿತಾ, ಇಮೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯೇವ ಗಣಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಣಾಭಿರತಾ ಜಾತಾ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಸಂವೇಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪುನ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ‘ಏಕಟ್ಠಾನೇ ದ್ವೀಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ನ ವಸಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತುಂ, ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯಂ, ನ ಖೋ ಪನೇತಂ ಸಕ್ಕಾ. ಹನ್ದಾಹಂ ಮಹಾಸುಞ್ಞತಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ನಾಮ ಸುತ್ತನ್ತಂ ದೇಸೇಮಿ, ಯಂ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿ ವಿಯ ನಗರದ್ವಾರೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಬ್ಬಕಾಯಿಕಆದಾಸೋ ವಿಯ ಚ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತತೋ ಯಥಾ ನಾಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಆದಾಸೇ ಖತ್ತಿಯಾದಯೋ ಅತ್ತನೋ ವಜ್ಜಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಪಹಾಯ ಅನವಜ್ಜಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವಂ ಮಯಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇಪಿ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗಣಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಏಕೀಭಾವಾಭಿರತಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಭಗವತೋ ಚ ಮನೋರಥಂ ಪೂರೇನ್ತಾ ವಿಯ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗಣಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಗಣನಪಥಂ ವೀತಿವತ್ತಾ. ವಾಲಿಕಪಿಟ್ಠಿವಿಹಾರೇಪಿ ಹಿ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಅಭಯತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಸಮಯೇ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ಸಞ್ಝಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಏವಂ ಕಾರೇತಿ, ಮಯಂ ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಗಣಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಏಕೀಭಾವಾಭಿರತಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಗಣಭೇದನಂ ನಾಮ ಇದಂ ಸುತ್ತನ್ತಿ.

೧೮೬. ಘಟಾಯಾತಿ ಏವಂನಾಮಕಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ. ವಿಹಾರೇತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ವಿಹಾರೋ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮಸ್ಸೇವ ಏಕದೇಸೇ ಕಾಳಖೇಮಕಸ್ಸ ವಿಹಾರೋ ವಿಯ ಕತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಚೀವರಕಮ್ಮನ್ತಿ ಜಿಣ್ಣಮಲಿನಾನಂ ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಾನುಪ್ಪಾದನಧೋವನಾದೀಹಿ ಕತಪರಿಭಣ್ಡಮ್ಪಿ, ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥಾನಂ ವಿಚಾರಣಸಿಬ್ಬನಾದೀಹಿ ಅಕತಂ ಸಂವಿಧಾನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಇಧ ಪನ ಅಕತಂ ಸಂವಿಧಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಮನುಸ್ಸಾ ಹಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚೀವರಸಾಟಕೇ ಅದಂಸು. ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚೀವರಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ. ತೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಾತೋವ ಸೂಚಿಪಾಸಕಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಯನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಸಿನ್ನಾ ಅಪಞ್ಞಾಯನಕಾಲೇ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ. ಸೂಚಿಕಮ್ಮೇ ನಿಟ್ಠಿತೇಯೇವ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಸಂವಿದಹಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ನ ಸಂವಿದಹಿಂಸು. ಚೀವರಕಾರಸಮಯೋ ನೋತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅದ್ಧಾ ಏತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ನ ಪಟಿಸಾಮಿತಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ, ಭಗವತಾ ಚ ದಿಟ್ಠಾನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಇತಿ ಅನತ್ತಮನೋ ಸತ್ಥಾ ಸುಟ್ಠು ನಿಗ್ಗಹೇತುಕಾಮೋ, ಇಮೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ; ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ‘‘ನ, ಭನ್ತೇ, ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಮ್ಮಾರಾಮಾ ಏವ, ಚೀವರಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಪನ ಏವಂ ವಸನ್ತೀ’’ತಿ.

ನ ಖೋ, ಆನನ್ದಾತಿ, ಆನನ್ದ, ಕಮ್ಮಸಮಯೋ ವಾ ಹೋತು ಅಕಮ್ಮಸಮಯೋ ವಾ, ಚೀವರಕಾರಸಮಯೋ ವಾ ಹೋತು ಅಚೀವರಕಾರಸಮಯೋ ವಾ, ಅಥ ಖೋ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ನ ಸೋಭತಿಯೇವ. ಮಾ ತ್ವಂ ಅನುಪತ್ಥಮ್ಭಟ್ಠಾನೇ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೋ ಅಹೋಸೀತಿ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಗಣಿಕಾತಿ ಸಕಪರಿಸಸಮೋಧಾನಂ. ಗಣೋತಿ ನಾನಾಜನಸಮೋಧಾನಂ. ಇತಿ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೋ ವಾ ಹೋತು ಗಣಾರಾಮೋ ವಾ, ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಗಣಬಾಹುಲ್ಲಾಭಿರತೋ ಗಣಬನ್ಧನಬದ್ಧೋ ಭಿಕ್ಖು ನ ಸೋಭತಿ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ ಪನ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸುಧೋತಹತ್ಥಪಾದೋ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಾರಾಮತಮನುಯುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಸೋಭತಿ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸುಖನ್ತಿ ಕಾಮತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಸುಖಂ. ಪವಿವೇಕಸುಖಮ್ಪಿ ಕಾಮಪವಿವೇಕಸುಖಮೇವ. ರಾಗಾದೀನಂ ಪನ ವೂಪಸಮತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಉಪಸಮಸುಖಂ. ಮಗ್ಗಸಮ್ಬೋಧತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಸಮ್ಬೋಧಿಸುಖಂ. ನಿಕಾಮಲಾಭೀತಿ ಕಾಮಲಾಭೀ ಇಚ್ಛಿತಲಾಭೀ. ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀತಿ ಅದುಕ್ಖಲಾಭೀ. ಅಕಸಿರಲಾಭೀತಿ ವಿಪುಲಲಾಭೀ.

ಸಾಮಾಯಿಕನ್ತಿ ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿತಸಮಯೇ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಂ. ಕನ್ತನ್ತಿ ಮನಾಪಂ. ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ರೂಪಾರೂಪಾವಚರಚಿತ್ತವಿಮುತ್ತಿಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಝಾನಾನಿ ಚತಸ್ಸೋ ಚ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ, ಅಯಂ ಸಾಮಾಯಿಕೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೨೧೩). ಅಸಾಮಾಯಿಕನ್ತಿ ನ ಸಮಯವಸೇನ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಅಚ್ಚನ್ತವಿಮುತ್ತಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ ವುತ್ತಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ, ಅಯಂ ಅಸಾಮಾಯಿಕೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ’’ತಿ. ಅಕುಪ್ಪನ್ತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಅಕೋಪೇತಬ್ಬಂ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಕಿಂ ಕಥಿತಂ ಹೋತಿ? ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಗಣಬನ್ಧನಬದ್ಧೋ ನೇವ ಲೋಕಿಯಗುಣಂ, ನ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಗುಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಗಣಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಪನ ಏಕಾಭಿರತೋ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತಥಾ ಹಿ ವಿಪಸ್ಸೀ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ವಿಚರನ್ತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಗುಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಗಣಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಸತ್ತದಿವಸೇ ಏಕೀಭಾವಾಭಿರತೋ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಂ ಆರುಯ್ಹ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಗುಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ವಿಚರನ್ತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಗುಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ತೇಸು ಪಕ್ಕನ್ತೇಸು ಏಕೀಭಾವಾಭಿರತೋ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಂ ಆರುಯ್ಹ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಗುಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ.

ಏವಂ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮಸ್ಸ ಗುಣಾಧಿಗಮಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ದೋಸುಪ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ನಾಹಂ ಆನನ್ದಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ರೂಪನ್ತಿ ಸರೀರಂ. ಯತ್ಥ ರತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ರೂಪೇ ರಾಗವಸೇನ ರತ್ತಸ್ಸ. ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ರೂಪೇ ರತ್ತಸ್ಸ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ರೂಪಂ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ, ಅಥ ಖೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾನಂ ದಸಬಲಸಾವಕತ್ತುಪಗಮನಸಙ್ಖಾತೇನ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೇನ ಸಞ್ಚಯಸ್ಸ ವಿಯ, ಉಪಾಲಿಗಹಪತಿನೋ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೇನ ನಾಟಪುತ್ತಸ್ಸ ವಿಯ, ಪಿಯಜಾತಿಕಸುತ್ತೇ ಸೇಟ್ಠಿಆದೀನಂ ವಿಯ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಯೇವ.

೧೮೭. ಅಯಂ ಖೋ ಪನಾನನ್ದಾತಿ ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ? ಸಚೇ ಹಿ ಕೋಚಿ ದುಬ್ಬುದ್ಧೀ ನವಪಬ್ಬಜಿತೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಖೇತ್ತಂ ಪವಿಟ್ಠಾ ಗಾವಿಯೋ ವಿಯ ಅಮ್ಹೇಯೇವ ಗಣತೋ ನೀಹರತಿ, ಏಕೀಭಾವೇ ನಿಯೋಜೇತಿ, ಸಯಂ ಪನ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದೀಹಿ ಪರಿವುತೋ ವಿಹರತೀ’’ತಿ, ತಸ್ಸ ವಚನೋಕಾಸುಪಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ – ‘‘ಚಕ್ಕವಾಳಪರಿಯನ್ತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ ತಥಾಗತೋ ಏಕಕೋವಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನನ್ತಿ ರೂಪಾದೀನಂ ಸಙ್ಖನಿಮಿತ್ತಾನಂ. ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ವಿಸಯಜ್ಝತ್ತಂ. ಸುಞ್ಞತನ್ತಿ ಸುಞ್ಞತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ. ತತ್ರ ಚೇತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ, ತಂ ಚೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪುನ ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋ. ವಿವೇಕನಿನ್ನೇನಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನೇನ. ಬ್ಯನ್ತೀಭೂತೇನಾತಿ ಆಸವಟ್ಠಾನೀಯಧಮ್ಮೇಹಿ ವಿಗತನ್ತೇನ ನಿಸ್ಸಟೇನ ವಿಸಂಯುತ್ತೇನ. ಉಯ್ಯೋಜನಿಕಪಟಿಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇತಿ ಏವಂ ಉಯ್ಯೋಜನಿಕೇನ ವಚನೇನ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ.

ಕಾಯ ಪನ ವೇಲಾಯ ಭಗವಾ ಏವಂ ಕಥೇತಿ? ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಿಚ್ಚವೇಲಾಯ, ವಾ ಪುರಿಮಯಾಮಕಿಚ್ಚವೇಲಾಯ ವಾ. ಭಗವಾ ಹಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಪರಿಸಾ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ಕಾಲಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾಸನವರಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜತೇಲಪಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯ ಕಾಲಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿವೇಕನಿನ್ನೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಸಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತಿ. ಪುರಿಮಯಾಮೇಪಿ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾ ಖೋ ವಾಸೇಟ್ಠಾ ರತ್ತಿ, ಯಸ್ಸ ದಾನಿ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಥಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೨೯೯) ಏವಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತಿ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಬೋಧಿಪತ್ತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವೇ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾನಿಪಿ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನಾನೇವ. ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸುಞ್ಞತಾವಿಹಾರೋ ಸನ್ತೋ ಪಣೀತೋ, ತಸ್ಮಾ.

೧೮೮. ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವಾತಿ ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತಮೇವ. ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಞ್ಞತನ್ತಿ ಇಧ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಂ, ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತೀತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಸಮ್ಪಜ್ಜನಭಾವಜಾನನೇನ ಸಮ್ಪಜಾನೋ. ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ಪರಸ್ಸ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು. ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾತಿ ಕಾಲೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕಾಲೇನ ಬಹಿದ್ಧಾ. ಆನೇಞ್ಜನ್ತಿ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಆನೇಞ್ಜಂ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ.

ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪುರಿಮಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅಪಗುಣಪಾದಕಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಹಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಞ್ಞತಂ ಮನಸಿಕರೋತೋ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ತತೋ ‘‘ಪರಸ್ಸ ಸನ್ತಾನೇ ನು ಖೋ ಕಥ’’ನ್ತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ತತ್ಥಪಿ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ತತೋ – ‘‘ಕಾಲೇನ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ, ಕಾಲೇನ ಪರಸ್ಸ ಸನ್ತಾನೇ ನು ಖೋ ಕಥ’’ನ್ತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ತತ್ಥಪಿ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ತತೋ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತೋ ಹೋತುಕಾಮೋ ‘‘ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ನು ಖೋ ಕಥ’’ನ್ತಿ ಆನೇಞ್ಜಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ತತ್ಥಪಿ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ಇದಾನಿ – ‘‘ನ ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯೇನ ಉಪಟ್ಠಾಕಾದೀನಂ ಪಚ್ಛತೋ ನ ಚರಿತಬ್ಬಂ, ಪಾದಕಜ್ಝಾನಮೇವ ಪನ ಸಾಧುಕಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಂ. ಏವಮಸ್ಸ ರುಕ್ಖೇ ಛಿನ್ದತೋ ಫರಸುಮ್ಹಿ ಅವಹನ್ತೇ ಪುನ ನಿಸಿತಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಛಿಜ್ಜೇಸು ಫರಸು ವಿಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಮನಸಿಕಾರೋ ವಹತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಇದಾನಿಸ್ಸ ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಯಂ ಯಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಮನಸಿಕಾರೋ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಆಹ.

೧೮೯. ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾವಿಹಾರೇನ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಇತಿ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಸಮ್ಪಜ್ಜಮಾನೇ ‘‘ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ ಮೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಜಾನನೇನ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ. ಸಯತೀತಿ ನಿಪಜ್ಜತಿ. ಏತ್ಥ ಕಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ – ‘‘ಇದಾನಿ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಚಙ್ಕಮಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಅಹಾಪೇತ್ವಾ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು. ನ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ, ಇತಿಹ ತತ್ಥಾತಿ ಏವಂ ನ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಜಾನನೇನ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ.

ಪುನ ದುತಿಯವಾರೇ ಏವರೂಪಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಜಾನನೇನ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ತರುಣಾವ, ತಾಸಂ ಅನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ –

‘‘ಆವಾಸೋ ಗೋಚರೋ ಭಸ್ಸಂ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಥ ಭೋಜನಂ;

ಉತು ಇರಿಯಾಪಥೋ ಚೇವ, ಸಪ್ಪಾಯೋ ಸೇವಿತಬ್ಬಕೋ’’ತಿ.

ಸತ್ತ ಸಪ್ಪಾಯಾನಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾನಿ. ತೇಸಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಮಿದಂ ವುತ್ತಂ. ವಿತಕ್ಕವಾರೇಸು ಅವಿತಕ್ಕನಸ್ಸ ಚ ವಿತಕ್ಕನಸ್ಸ ಚ ಜಾನನೇನ ಸಮ್ಪಜಾನತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೧೯೦. ಇತಿ ವಿತಕ್ಕಪಹಾನೇನ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತತಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಖೋ ಇಮೇ, ಆನನ್ದ, ಕಾಮಗುಣಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಆಯತನೇತಿ ತೇಸುಯೇವ ಕಾಮಗುಣೇಸು ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣೇ. ಸಮುದಾಚಾರೋತಿ ಸಮುದಾಚರಣತೋ ಅಪ್ಪಹೀನಕಿಲೇಸೋ. ಏವಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಮೇವ. ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಸಮ್ಪತ್ತಿಜಾನನೇನ ಸಮ್ಪಜಾನೋ. ದುತಿಯವಾರೇ ಏವಂ ಸನ್ತಮೇತನ್ತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಏತಂ. ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸಮ್ಪತ್ತಿಜಾನನೇನ ಸಮ್ಪಜಾನೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ‘‘ಪಹೀನೋ ನು ಖೋ ಮೇ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಛನ್ದರಾಗೋ ನೋ’’ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಅಪಹೀನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಗ್ಘಾಟೇತಿ, ತತೋ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಫಲಂ, ಫಲತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಪಹೀನಭಾವಂ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಜಾನನೇನ ‘‘ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೧೯೧. ಇದಾನಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಖೋ ಇಮೇ, ಆನನ್ದ, ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸೋ ಪಹೀಯತೀತಿ ರೂಪೇ ಅಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ ಅಸ್ಮೀತಿ ಛನ್ದೋ ಅಸ್ಮೀತಿ ಅನುಸಯೋ ಪಹೀಯತಿ. ತಥಾ ವೇದನಾದೀಸು ಸಮ್ಪಜಾನತಾ ವುತ್ತನಾಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಇಮೇ ಖೋ ತೇ, ಆನನ್ದ, ಧಮ್ಮಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಕಥಿತೇ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಧಮ್ಮೇ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಕುಸಲಾಯತಿಕಾತಿ ಕುಸಲತೋ ಆಗತಾ. ಕುಸಲಾ ಹಿ ಕುಸಲಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಕುಸಲಾಯತಿಕಾಪಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಕುಸಲಂ, ದುತಿಯಜ್ಝಾನಂ ಕುಸಲಞ್ಚೇವ ಕುಸಲಾಯತಿಕಞ್ಚ…ಪೇ… ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಕುಸಲಂ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಕುಸಲಞ್ಚೇವ ಕುಸಲಾಯತಿಕಞ್ಚ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಕುಸಲಂ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಕುಸಲೋ ಚೇವ ಕುಸಲಾಯತಿಕೋ ಚ…ಪೇ… ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಕುಸಲೋ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಕುಸಲೋ ಚೇವ ಕುಸಲಾಯತಿಕೋ ಚ. ತಥಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಕುಸಲಂ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ ಚೇವ ಕುಸಲಾಯತಿಕಾ ಚ…ಪೇ… ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಕುಸಲೋ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ ಚೇವ ಕುಸಲಾಯತಿಕಾ ಚ.

ಅರಿಯಾತಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಾ ವಿಸುದ್ಧಾ. ಲೋಕುತ್ತರಾತಿ ಲೋಕೇ ಉತ್ತರಾ ವಿಸಿಟ್ಠಾ. ಅನವಕ್ಕನ್ತಾ ಪಾಪಿಮತಾತಿ ಪಾಪಿಮನ್ತೇನ ಮಾರೇನ ಅನೋಕ್ಕನ್ತಾ. ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚಿತ್ತಂ ಮಾರೋ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಆರಮ್ಮಣಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’’ತಿ ಜಾತಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನವಕ್ಕನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸೀತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ಆಹ? ಗಣೇಪಿ ಏಕೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇದಮಾಹ. ಅನುಬನ್ಧಿತುನ್ತಿ ಅನುಗಚ್ಛಿತುಂ ಪರಿಚರಿತುಂ.

ನ ಖೋ, ಆನನ್ದಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಭಗವತಾ – ‘‘ಸುತಾವುಧೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಕುಸಲಂ ಪಜಹತಿ, ಕುಸಲಂ ಭಾವೇತಿ, ಸಾವಜ್ಜಂ ಪಜಹತಿ, ಅನವಜ್ಜಂ ಭಾವೇತಿ, ಸುದ್ಧಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೭.೬೭) ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಪಞ್ಚಾವುಧಸಮ್ಪನ್ನೋ ಯೋಧೋ ವಿಯ ಕತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸೋ ಸುತಪರಿಯತ್ತಿಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ತದನುಚ್ಛವಿಕಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಪದಂ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ನ ತಸ್ಸ ತಂ ಆವುಧಂ ಹೋತಿ. ಯೋ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏತದತ್ಥಂ ಅನುಬನ್ಧಿತುಂ ನಾರಹತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ನ ಖೋ, ಆನನ್ದಾತಿ ಆಹ.

ಇದಾನಿ ಯದತ್ಥಂ ಅನುಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಯಾ ಚ ಖೋತಿಆದಿಮಾಹ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ದಸ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ಆಗತಾನಿ. ‘‘ಇತಿ ಏವರೂಪಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಪ್ಪಾಯಾಸಪ್ಪಾಯವಸೇನ ಆಗತಾನಿ, ‘‘ಯದಿದಂ ಸುತ್ತಂ ಗೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸುತಪರಿಯತ್ತಿವಸೇನ ಆಗತಾನಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪರಿಪೂರಣವಸೇನ ಆಗತಾನಿ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ದಸ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇನ್ತೇನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾನಿ.

ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಏಕಕಸ್ಸ ವಿಹರತೋಪಿ ಅತ್ಥೋ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏಕೀಭಾವೇ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಖೋ, ಆನನ್ದಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ಏವಂ ಏಕೀಭಾವೇ ಸನ್ತೇ.

೧೯೩. ಸತ್ಥಾತಿ ಬಾಹಿರಕೋ ತಿತ್ಥಕರಸತ್ಥಾ. ಅನ್ವಾವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅನುಆವತ್ತನ್ತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ. ಮುಚ್ಛಂ ಕಾಮಯತೀತಿ ಮುಚ್ಛನತಣ್ಹಂ ಪತ್ಥೇತಿ, ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಚರಿಯೂಪದ್ದವೇನಾತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಕಿಲೇಸೂಪದ್ದವೇನ ಆಚರಿಯಸ್ಸುಪದ್ದವೋ. ಸೇಸುಪದ್ದವೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅವಧಿಂಸು ನನ್ತಿ ಮಾರಯಿಂಸು ನಂ. ಏತೇನ ಹಿ ಗುಣಮರಣಂ ಕಥಿತಂ.

ವಿನಿಪಾತಾಯಾತಿ ಸುಟ್ಠು ನಿಪತನಾಯ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರುಪದ್ದವೋವ – ‘‘ದುಕ್ಖವಿಪಾಕತರೋ ಚ ಕಟುಕವಿಪಾಕತರೋ ಚ ವಿನಿಪಾತಾಯ ಚ ಸಂವತ್ತತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋತಿ. ಬಾಹಿರಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಹಿ ಅಪ್ಪಲಾಭಾ, ತತ್ಥ ಮಹನ್ತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಬ್ಬಗುಣೋ ನತ್ಥಿ, ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾಮತ್ತಕಮೇವ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಯಥಾ ಗದ್ರಭಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪತಿತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ನ ಹೋತಿ, ಸರೀರಸ್ಸ ಪಂಸುಮಕ್ಖನಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಬಾಹಿರಸಮಯೇ ಲೋಕಿಯಗುಣಮತ್ತತೋವ ಪರಿಹಾಯತಿ, ತೇನ ಪುರಿಮಂ ಉಪದ್ದವದ್ವಯಂ ನ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಸಾಸನೇ ಪನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಮಹಾಲಾಭಾ, ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಚತ್ತಾರಿ ಫಲಾನಿ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಮಹನ್ತಾ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಗುಣಾ. ಇತಿ ಯಥಾ ಉಭತೋ ಸುಜಾತೋ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರೋ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧವರಗತೋ ನಗರಂ ಅನುಸಞ್ಚರನ್ತೋ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧತೋ ಪತಿತೋ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಸಾಸನತೋ ಪರಿಹಾಯಮಾನೋ ನವಹಿ ಲೋಕುತ್ತರಗುಣೇಹಿ ಪರಿಹಾಯತಿ. ತೇನಾಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರುಪದ್ದವೋ ಏವಂ ವುತ್ತೋ.

೧೯೬. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸೇಸುಪದ್ದವೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರುಪದ್ದವೋ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕತರೋ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಸಪತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ಮಿತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿ ಹಿತಾಯ, ತಸ್ಮಾ. ಏವಂ ಉಪರಿಮೇನಪಿ ಹೇಟ್ಠಿಮೇನಪಿ ಅತ್ಥೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಮಿತ್ತವತಾಯಾತಿ ಮಿತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ. ಸಪತ್ತವತಾಯಾತಿ ವೇರಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ.

ವೋಕ್ಕಮ್ಮ ಚ ಸತ್ಥುಸಾಸನಾತಿ ದುಕ್ಕಟದುಬ್ಭಾಸಿತಮತ್ತಮ್ಪಿ ಹಿ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ವೋಕ್ಕಮ್ಮ ವತ್ತತಿ ನಾಮ. ತದೇವ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ನ ವೋಕ್ಕಮ್ಮ ವತ್ತತಿ ನಾಮ.

ನ ವೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ತಥಾ ಪರಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇಸು ತಥಾ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ. ಆಮಕೇತಿ ಅಪಕ್ಕೇ. ಆಮಕಮತ್ತೇತಿ ಆಮಕೇ ನಾತಿಸುಕ್ಖೇ ಭಾಜನೇ. ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ಹಿ ಆಮಕಂ ನಾತಿಸುಕ್ಖಂ ಅಪಕ್ಕಂ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಸಣ್ಹಿಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ‘‘ಮಾ ಭಿಜ್ಜತೂ’’ತಿ. ಇತಿ ಯಥಾ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ತತ್ಥ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ನಾಹಂ ತುಮ್ಹೇಸು ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ. ನಿಗ್ಗಯ್ಹ ನಿಗ್ಗಯ್ಹಾತಿ ಸಕಿಂ ಓವದಿತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ನ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಓವದಿಸ್ಸಾಮಿ ಅನುಸಾಸಿಸ್ಸಾಮಿ. ಪವಯ್ಹ ಪವಯ್ಹಾತಿ ದೋಸೇ ಪವಾಹೇತ್ವಾ ಪವಾಹೇತ್ವಾ. ಯಥಾ ಪಕ್ಕಭಾಜನೇಸು ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ಭಿನ್ನಛಿನ್ನಜಜ್ಜರಾನಿ ಪವಾಹೇತ್ವಾ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಸುಪಕ್ಕಾನೇವ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಮೇವ ಅಹಮ್ಪಿ ಪವಾಹೇತ್ವಾ ಪವಾಹೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಓವದಿಸ್ಸಾಮಿ ಅನುಸಾಸಿಸ್ಸಾಮಿ. ಯೋ ಸಾರೋ ಸೋ ಠಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ವೋ ಮಯಾ ಓವದಿಯಮಾನಾನಂ ಯೋ ಮಗ್ಗಫಲಸಾರೋ, ಸೋ ಠಸ್ಸತಿ. ಅಪಿಚ ಲೋಕಿಯಗುಣಾಪಿ ಇಧ ಸಾರೋತ್ವೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಮಹಾಸುಞ್ಞತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಅಚ್ಛರಿಯಅಬ್ಭುತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಅಚ್ಛರಿಯಅಬ್ಭುತಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾತಿ ಅಚ್ಛರಿಯತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಯೋ ನಾಮ ತಥಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛಿನ್ನಪಪಞ್ಚೇತಿ ಏತ್ಥ ಪಪಞ್ಚಾ ನಾಮ ತಣ್ಹಾ ಮಾನೋ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಕಿಲೇಸಾ. ಛಿನ್ನವಟುಮೇತಿ ಏತ್ಥ ವಟುಮನ್ತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮವಟ್ಟಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಪರಿಯಾದಿನ್ನವಟ್ಟೇತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಸಬ್ಬದುಕ್ಖವೀತಿವತ್ತೇತಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿಪಾಕವಟ್ಟಸಙ್ಖಾತಂ ದುಕ್ಖಂ ವೀತಿವತ್ತೇ. ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತೀತಿ ಇದಂ ಯತ್ರಾತಿ ನಿಪಾತವಸೇನ ಅನಾಗತವಚನಂ, ಅತ್ಥೋ ಪನೇತ್ಥ ಅತೀತವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಭಗವಾ ಹಿ ತೇ ಬುದ್ಧೇ ಅನುಸ್ಸರಿ, ನ ಇದಾನಿ ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತಿ. ಏವಂಜಚ್ಚಾತಿ ವಿಪಸ್ಸೀಆದಯೋ ಖತ್ತಿಯಜಚ್ಚಾ, ಕಕುಸನ್ಧಾದಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಚ್ಚಾತಿ. ಏವಂಗೋತ್ತಾತಿ ವಿಪಸ್ಸೀಆದಯೋ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಗೋತ್ತಾ, ಕಕುಸನ್ಧಾದಯೋ ಕಸ್ಸಪಗೋತ್ತಾತಿ. ಏವಂಸೀಲಾತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಸೀಲೇನ ಏವಂಸೀಲಾ. ಏವಂಧಮ್ಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರೇನ ಸಮಾಧಿನಾ ಏವಂಸಮಾಧಿನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂಪಞ್ಞಾತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಪಞ್ಞಾಯ ಏವಂಪಞ್ಞಾ. ಏವಂವಿಹಾರೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ವಿಹಾರೋ ಗಹಿತೋವ, ಪುನ ಕಸ್ಮಾ ಗಹಿತಮೇವ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಚೇ, ನ ಇದಂ ಗಹಿತಮೇವ. ಇದಞ್ಹಿ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿದೀಪನತ್ಥಂ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂವಿಮುತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿಮುತ್ತಿ ತದಙ್ಗವಿಮುತ್ತಿ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿಮುತ್ತಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಮುತ್ತಿ ನಿಸ್ಸರಣವಿಮುತ್ತೀತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಾ ವಿಮುತ್ತಿಯೋ. ತತ್ಥ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಯಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತೇಹಿ ನೀವರಣಾದೀಹಿ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿಮುತ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾದಿಕಾ ಸತ್ತ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಸಯಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಕಙ್ಗವಸೇನ ಪರಿಚತ್ತಾಹಿ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾದೀಹಿ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ತದಙ್ಗವಿಮುತ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ ಸಯಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿಮುತ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಮಗ್ಗಾನುಭಾವೇನ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧನ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಮುತ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ನಿಸ್ಸಟತ್ತಾ ಅಪಗತತ್ತಾ ದೂರೇ ಠಿತತ್ತಾ ನಿಸ್ಸರಣವಿಮುತ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ. ಇತಿ ಇಮಾಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಮುತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ಏವಂವಿಮುತ್ತಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೧೯೯. ತಸ್ಮಾತಿಹಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ‘‘ತಥಾಗತಾ ಅಚ್ಛರಿಯಾ’’ತಿ ವದಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಭಿಯ್ಯೋಸೋ ಮತ್ತಾಯ ಪಟಿಭನ್ತು ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಾತಿ. ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾನಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ದೇವಲೋಕೇ ಚ. ತತ್ಥ ವೇಸ್ಸನ್ತರಜಾತಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದ್ವೇ ಪುತ್ತೇ ದತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವಿಂ ದತ್ವಾ ಸಕ್ಕೇನ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ದಿನ್ನೇ ಅಟ್ಠ ವರೇ ಗಣ್ಹನ್ತೋ –

‘‘ಇತೋ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನಾಹಂ, ಸಗ್ಗಗಾಮೀ ವಿಸೇಸಗೂ;

ಅನಿವತ್ತೀ ತತೋ ಅಸ್ಸಂ, ಅಟ್ಠಮೇತಂ ವರಂ ವರೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೨.೨೩೦೦) –

ಏವಂ ತುಸಿತಭವನೇ ಮೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಹೋತೂತಿ ವರಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತುಸಿತಭವನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಜಾನಾತಿ, ಇದಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ. ವೇಸ್ಸನ್ತರತ್ತಭಾವತೋ ಪನ ಚುತೋ ಪುನ ತುಸಿತಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಸ್ಮೀತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ಇದಂ ದೇವಲೋಕೇ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ.

ಕಿಂ ಪನ ಸೇಸದೇವತಾ ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ? ನೋ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ತಾ ಪನ ಉಯ್ಯಾನವಿಮಾನಕಪ್ಪರುಕ್ಖೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ದೇವನಾಟಕೇಹಿ ತೂರಿಯಸದ್ದೇನ ಪಬೋಧಿತಾ ‘‘ಮಾರಿಸ ಅಯಂ ದೇವಲೋಕೋ ತುಮ್ಹೇ ಇಧ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ ಸಾರಿತಾ ಜಾನನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಠಮಜವನವಾರೇ ನ ಜಾನಾತಿ, ದುತಿಯಜವನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಜಾನಾತಿ. ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಜಾನನಂ ಹೋತಿ.

ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ದೇವಾ ತತ್ಥ ಠಿತಾ ಠಿತಮ್ಹಾತಿ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇ ಪನ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಬಲವತಾ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇನ ಅಭಿಭುಯ್ಯಮಾನಾ ಸತಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಭುತ್ತಪೀತಭಾವಮ್ಪಿ ಅಜಾನನ್ತಾ ಆಹಾರೂಪಚ್ಛೇದೇನ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕಿಂ ತಥಾರೂಪಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ನತ್ಥೀತಿ? ನೋ ನತ್ಥಿ. ಸೋ ಹಿ ಸೇಸದೇವೇ ದಸಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅಧಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಆರಮ್ಮಣೇನ ಪನ ಅತ್ತಾನಂ ಮದ್ದಿತುಂ ನ ದೇತಿ, ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ, ಆನನ್ದ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತುಸಿತೇ ಕಾಯೇ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ.

೨೦೦. ಯಾವತಾಯುಕನ್ತಿ ಸೇಸತ್ತಭಾವೇಸು ಕಿಂ ಯಾವತಾಯುಕಂ ನ ತಿಟ್ಠತ್ತೀತಿ? ಆಮ ನ ತಿಟ್ಠತಿ. ಅಞ್ಞದಾ ಹಿ ದೀಘಾಯುಕದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ತತ್ಥ ಪಾರಮಿಯೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪೂರೇತುನ್ತಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ನಿಮೀಲೇತ್ವಾ ಅಧಿಮುತ್ತಿಕಾಲಂಕಿರಿಯಂ ನಾಮ ಕತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಅಯಂ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ನ ಹೋತಿ. ತದಾ ಪನ ಅದಿನ್ನದಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅರಕ್ಖಿತಸೀಲಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಪಾರಮೀನಂ ಪೂರಿತತ್ತಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ತುಸಿತಾ ಕಾಯಾ ಚವಿತ್ವಾ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮತೀತಿ ಏವಂ ತಾವ ಸಬ್ಬಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ದೇವತಾನಂ ಪನ – ‘‘ಮನುಸ್ಸಗಣನಾವಸೇನ ಇದಾನಿ ಸತ್ತಹಿ ದಿವಸೇಹಿ ಚುತಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಞ್ಚ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ – ಮಾಲಾ ಮಿಲಾಯನ್ತಿ, ವತ್ಥಾನಿ ಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಚ್ಛೇಹಿ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಕಾಯೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣಿಯಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ದೇವೋ ದೇವಾಸನೇ ನ ಸಣ್ಠಾತಿ.

ತತ್ಥ ಮಾಲಾತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಪಿಳನ್ಧನಮಾಲಾ. ತಾ ಕಿರ ಸಟ್ಠಿಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾ ಸತ್ತಪಣ್ಣಾಸ-ವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ಅಮಿಲಾಯಿತ್ವಾ ತದಾ ಮಿಲಾಯನ್ತಿ. ವತ್ಥೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ತಕಂ ಪನ ಕಾಲಂ ದೇವಾನಂ ನೇವ ಸೀತಂ ನ ಉಣ್ಹಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸರೀರತೋ ಬಿನ್ದುಬಿನ್ದುವಸೇನ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ. ಏತ್ತಕಞ್ಚ ಕಾಲಂ ತೇಸಂ ಸರೀರೇ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಪಾಲಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ವಿವಣ್ಣತಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ದೇವಧೀತಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ವಿಯ, ದೇವಪುತ್ತಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ವಿಯ ಖಾಯನ್ತಿ. ಮರಣಕಾಲೇ ಪನ ನೇಸಂ ಕಿಲನ್ತರೂಪೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ಹೋತಿ. ಏತ್ತಕಞ್ಚ ನೇಸಂ ಕಾಲಂ ದೇವಲೋಕೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಮರಣಕಾಲೇ ಪನ ನಿಸ್ಸಸನ್ತಿ ವಿಜಮ್ಭನ್ತಿ, ಸಕೇ ಆಸನೇ ನಾಭಿರಮನ್ತಿ.

ಇಮಾನಿ ಪನ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ, ಯಥಾ ಲೋಕೇ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾನಂ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದೀನಂಯೇವ ಉಕ್ಕಾಪಾತಭೂಮಿಚಾಲಚನ್ದಗ್ಗಾಹಾದೀನಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ನ ಸಬ್ಬೇಸಂ, ಏವಮೇವ ಮಹೇಸಕ್ಖಾನಂ ದೇವತಾನಂಯೇವ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ನ ಸಬ್ಬೇಸಂ. ಯಥಾ ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ನಕ್ಖತ್ತಪಾಠಕಾದಯೋವ ಜಾನನ್ತಿ, ನ ಸಬ್ಬೇ, ಏವಮೇವ ತಾನಿಪಿ ಸಬ್ಬೇ ದೇವಾ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಪಣ್ಡಿತಾ ಏವ ಪನ ಜಾನನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯೇ ಚ ಮನ್ದೇನ ಕುಸಲಕಮ್ಮೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ದೇವಪುತ್ತಾ, ತೇ ತೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು – ‘‘ಇದಾನಿ ಕೋ ಜಾನಾತಿ, ಕುಹಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಭಾಯನ್ತಿ. ಯೇ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ, ತೇ – ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ದಾನಂ ರಕ್ಖಿತಂ ಸೀಲಂ ಭಾವಿತಂ ಭಾವನಂ ಆಗಮ್ಮ ಉಪರಿದೇವಲೋಕೇಸು ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನ ಭಾಯನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತಾನಿ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಅನನ್ತರೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನ ಭಾಯಿ. ಅಥಸ್ಸ ತೇಸು ನಿಮಿತ್ತೇಸು ಪಾತುಭೂತೇಸು ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳದೇವತಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ – ‘‘ಮಾರಿಸ ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೇಹಿ ನ ಸಕ್ಕಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನ ಮಾರಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕವತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೇಹಿ ಪೂರಿತಾ, ಲೋಕನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾಯ ಪನ ಬುದ್ಧತ್ತಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೇಹಿ ಪೂರಿತಾ. ಸೋ ವೋ ಇದಾನಿ ಕಾಲೋ ಮಾರಿಸ ಬುದ್ಧತ್ತಾಯ, ಸಮಯೋ ಮಾರಿಸ ಬುದ್ಧತ್ತಾಯಾ’’ತಿ ಯಾಚನ್ತಿ.

ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ದೇವತಾನಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಅದತ್ವಾವ ಕಾಲದೀಪದೇಸಕುಲಜನೇತ್ತಿಆಯುಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪಞ್ಚಮಹಾವಿಲೋಕನಂ ನಾಮ ವಿಲೋಕೇಸಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಕಾಲೋ ನು ಖೋ, ನ ಕಾಲೋ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಕಾಲಂ ವಿಲೋಕೇಸಿ. ತತ್ಥ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸತೋ ಉದ್ಧಂ ವಡ್ಢಿತಆಯುಕಾಲೋ ಕಾಲೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತದಾ ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಾನಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ನಾಮ ತಿಲಕ್ಖಣಮುತ್ತಾ ನತ್ಥಿ, ತೇಸಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾತಿ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಕಥೇನ್ತೀ’’ತಿ ನೇವ ಸೋತುಂ ನ ಸದ್ಧಾತುಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತತೋ ಅಭಿಸಮಯೋ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಸಾಸನಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅಕಾಲೋ. ವಸ್ಸಸತತೋ ಊನಆಯುಕಾಲೋಪಿ ಕಾಲೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತದಾ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಉಸ್ಸನ್ನಕಿಲೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಉಸ್ಸನ್ನಕಿಲೇಸಾನಞ್ಚ ದಿನ್ನೋವಾದೋ ಓವಾದಟ್ಠಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠತಿ. ಉದಕೇ ದಣ್ಡರಾಜಿ ವಿಯ ಖಿಪ್ಪಂ ವಿಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ಅಕಾಲೋ. ಸತಸಹಸ್ಸತೋ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯ ಹೇಟ್ಠಾ ವಸ್ಸಸತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉದ್ಧಂ ಆಯುಕಾಲೋ ಕಾಲೋ ನಾಮ. ತದಾ ಚ ವಸ್ಸಸತಕಾಲೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಬ್ಬಕಾಲೋ’’ತಿ ಕಾಲಂ ಪಸ್ಸಿ.

ತತೋ ದೀಪಂ ವಿಲೋಕೇನ್ತೋ ಸಪರಿವಾರೇ ಚತ್ತಾರೋ ದೀಪೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ತೀಸು ದೀಪೇಸು ಬುದ್ಧಾ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ಜಮ್ಬುದೀಪೇಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ ದೀಪಂ ಪಸ್ಸಿ.

ತತೋ – ‘‘ಜಮ್ಬುದೀಪೋ ನಾಮ ಮಹಾ, ದಸಯೋಜನಸಹಸ್ಸಪರಿಮಾಣೋ, ಕತರಸ್ಮಿಂ ನು ಖೋ ಪದೇಸೇ ಬುದ್ಧಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ ದೇಸಂ ವಿಲೋಕೇನ್ತೋ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸಂ ಪಸ್ಸಿ. ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೋ ನಾಮ ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಗಜಙ್ಗಲಂ ನಾಮ ನಿಗಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿನಯೇ (ಮಹಾವ. ೨೫೯) ವುತ್ತೋವ. ಸೋ ಪನ ಆಯಾಮತೋ ತೀಣಿ ಯೋಜನಸತಾನಿ. ವಿತ್ಥಾರತೋ ಅಡ್ಢತಿಯಾನಿ, ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ ನವಯೋಜನಸತಾನೀತಿ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪದೇಸೇ ಚತ್ತಾರಿ ಅಟ್ಠ ಸೋಳಸ ವಾ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ, ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ, ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಏಕಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ, ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾದಯೋ ಮಹಾಸಾವಕಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾದೀಪಾನಂ ದ್ವಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಪರಿತ್ತದೀಪಾನಞ್ಚ ಇಸ್ಸರಿಯಾಧಿಪಚ್ಚಕಾರಕಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಚ ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಇದಞ್ಚೇತ್ಥ ಕಪಿಲವತ್ಥು ನಾಮ ನಗರಂ, ತತ್ಥ ಮಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನಿಟ್ಠಮಗಮಾಸಿ.

ತತೋ ಕುಲಂ ವಿಲೋಕೇನ್ತೋ – ‘‘ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಲೋಕಸಮ್ಮತೇ ಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ಇದಾನಿ ಚ ಖತ್ತಿಯಕುಲಂ ಲೋಕಸಮ್ಮತಂ, ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುದ್ಧೋದನೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಮೇ ಪಿತಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಕುಲಂ ಪಸ್ಸಿ.

ತತೋ ಮಾತರಂ ವಿಲೋಕೇನ್ತೋ – ‘‘ಬುದ್ಧಮಾತಾ ನಾಮ ಲೋಲಾ ಸುರಾಧುತ್ತಾ ನ ಹೋತಿ, ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪೂರಿತಪಾರಮೀ ಜಾತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಖಣ್ಡಪಞ್ಚಸೀಲಾ ಹೋತಿ, ಅಯಞ್ಚ ಮಹಾಮಾಯಾ ನಾಮ ದೇವೀ ಏದಿಸಾ. ಅಯಂ ಮೇ ಮಾತಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಕಿತ್ತಕಂ ಪನಸ್ಸಾ ಆಯೂ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ – ‘‘ದಸನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಉಪರಿ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನೀ’’ತಿ ಪಸ್ಸಿ.

ಇತಿ ಇಮಂ ಪಞ್ಚಮಹಾವಿಲೋಕನಂ ವಿಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಕಾಲೋ ಮೇ ಮಾರಿಸಾ ಬುದ್ಧಭಾವಾಯಾ’’ತಿ ದೇವತಾನಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ತಾ ದೇವತಾ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ತುಸಿತದೇವತಾಹಿ ಪರಿವುತೋ ತುಸಿತಪುರೇ ನನ್ದನವನಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸಬ್ಬದೇವಲೋಕೇಸು ಹಿ ನನ್ದನವನಂ ಅತ್ಥಿಯೇವ. ತತ್ಥ ನಂ ದೇವತಾ – ‘‘ಇತೋ ಚುತೋ ಸುಗತಿಂ ಗಚ್ಛ, ಇತೋ ಚುತೋ ಸುಗತಿಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಕುಸಲಕಮ್ಮೋಕಾಸಂ ಸಾರಯಮಾನಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಸೋ ಏವಂ ದೇವತಾಹಿ ಕುಸಲಂ ಸಾರಯಮಾನಾಹಿ ಪರಿವುತೋ ತತ್ಥ ವಿಚರನ್ತೋವ ಚವಿ.

ಏವಂ ಚುತೋ ಚವಾಮೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಠಾನೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಗಹಿತಾತಿ ಏವಂ ಪನ ಜಾನಾತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ಥೇರಾ ‘‘ಆವಜ್ಜನಪರಿಯಾಯೋ ನಾಮ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ, ದುತಿಯತತಿಯಚಿತ್ತವಾರೇಯೇವ ಜಾನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತಿಪಿಟಕಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ – ‘‘ಮಹಾಸತ್ತಾನಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಸದಿಸಾ, ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತಂ ತೇಸಂ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಞಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಚುತಿಕ್ಖಣೇಪಿ ಚವಾಮೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಗಹಿತಾತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಕಮ್ಪತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತೋ ಪನ ಏಕೂನವೀಸತಿಯಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತೇಸು ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗಸ್ಸ ಸೋಮನಸ್ಸ-ಸಹಗತ-ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತ-ಅಸಙ್ಖಾರಿಕ-ಕುಸಲಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸದಿಸಮಹಾವಿಪಾಕಚಿತ್ತೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪನ ಆಸಾಳ್ಹೀಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಉತ್ತರಾಸಾಳ್ಹನಕ್ಖತ್ತೇನ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ತದಾ ಕಿರ ಮಹಾಮಾಯಾ ಪುರೇ ಪುಣ್ಣಮಾಯ ಸತ್ತಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಗತಸುರಾಪಾನಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಭೂಸನಸಮ್ಪನ್ನಂ ನಕ್ಖತ್ತಕೀಳಂ ಅನುಭವಮಾನಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಪಾತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರವಿಭೂಸಿತಾ ವರಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಸಿರೀಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಿರೀಸಯನೇ ನಿಪನ್ನಾ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಮಾನಾ ಇದಂ ಸುಪಿನಂ ಅದ್ದಸ – ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಕಿರ ನಂ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಸಯನೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನೋತತ್ತದಹಂ ನೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ದೇವಿಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಮಲಹರಣತ್ಥಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಗನ್ಧೇಹಿ ವಿಲಿಮ್ಪೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ತತೋ ಅವಿದೂರೇ ರಜತಪಬ್ಬತೋ, ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಕನಕವಿಮಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಚೀನತೋ ಸೀಸಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸುಂ. ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೇತವರವಾರಣೋ ಹುತ್ವಾ ತತೋ ಅವಿದೂರೇ ಏಕೋ ಸುವಣ್ಣಪಬ್ಬತೋ, ತತ್ಥ ಚರಿತ್ವಾ ತತೋ ಓರುಯ್ಹ ರಜತಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಉತ್ತರದಿಸತೋ ಆಗಮ್ಮ ಕನಕವಿಮಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪವಿಟ್ಠಸದಿಸೋ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥ ಪಬುದ್ಧಾ ದೇವೀ ತಂ ಸುಪಿನಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಚತುಸಟ್ಠಿಮತ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಾಮೋಕ್ಖೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಹರಿತೂಪಲಿತ್ತಾಯ ಲಾಜಾದೀಹಿ ಕತಮಙ್ಗಲಸಕ್ಕಾರಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಮಹಾರಹಾನಿ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಪ್ಪಿಮಧುಸಕ್ಕರಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ವರಪಾಯಾಸಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣರಜತಪಾತಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣರಜತಪಾತೀತಿಹೇವ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ಅಹತವತ್ಥಕಪಿಲಗಾವೀದಾನಾದೀಹಿ ತೇ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ಸಬ್ಬಕಾಮಸನ್ತಪ್ಪಿತಾನಂ ಸುಪಿನಂ ಆರೋಚಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ ಮಹಾರಾಜ, ದೇವಿಯಾ ತೇ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ಸೋ ಚ ಖೋ ಪುರಿಸಗಬ್ಭೋ, ನ ಇತ್ಥಿಗಬ್ಭೋ, ಪುತ್ತೋ ತೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸೋ ಸಚೇ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸಿಸ್ಸತಿ, ರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ. ಸಚೇ ಅಗಾರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತಿ, ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಲೋಕೇ ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದೋ’’ತಿ. ಏವಂ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತುಸಿತಕಾಯಾ ಚವಿತ್ವಾ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮತಿ.

ತತ್ಥ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಇಮಿನಾ ಚತುತ್ಥಾಯ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿಯಾ ಓಕ್ಕಮತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಚತಸ್ಸೋ ಹಿ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿಯೋ.

‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿಯೋ. ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಠಾತಿ, ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಅಯಂ ಪಠಮಾ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ.

ಪುನ ಚಪರಂ, ಭನ್ತೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಠಾತಿ, ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯಾ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ.

ಪುನ ಚಪರಂ, ಭನ್ತೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಠಾತಿ, ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಅಯಂ ತತಿಯಾ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ.

ಪುನ ಚಪರಂ, ಭನ್ತೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಠಾತಿ, ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಅಯಂ ಚತುತ್ಥಾ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೪೭).

ಏತಾಸು ಪಠಮಾ ಲೋಕಿಯಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹೋತಿ, ದುತಿಯಾ ಅಸೀತಿಮಹಾಸಾವಕಾನಂ, ತತಿಯಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಸತ್ತಾನಞ್ಚ. ತೇ ಕಿರ ಕಮ್ಮಜವಾತೇಹಿ ಉದ್ಧಂಪಾದಾ ಅಧೋಸಿರಾ ಅನೇಕಸತಪೋರಿಸೇ ಪಪಾತೇ ವಿಯ ಯೋನಿಮುಖೇ ತಾಳಚ್ಛಿಗ್ಗಲೇನ ಹತ್ಥೀ ವಿಯ ಅತಿವಿಯ ಸಮ್ಬಾಧೇನ ಯೋನಿಮುಖೇನ ನಿಕ್ಖಮಮಾನಾ ಅನನ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ತೇನ ನೇಸಂ ‘‘ಮಯಂ ನಿಕ್ಖಮಾಮಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಜಾನತಾ ನ ಹೋತಿ. ಚತುತ್ಥಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ. ತೇ ಹಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾಪಿ ಜಾನನ್ತಿ, ತತ್ಥ ವಸನ್ತಾಪಿ ಜಾನನ್ತಿ. ನಿಕ್ಖಮನಕಾಲೇಪಿ ನೇಸಂ ಕಮ್ಮಜವಾತಾ ಉದ್ಧಂಪಾದೇ ಅಧೋಸಿರೇ ಕತ್ವಾ ಖಿಪಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ದ್ವೇ ಹತ್ಥೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಠಿತಕಾವ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ.

೨೦೧. ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮತೀತಿ ಏತ್ಥ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓಕ್ಕನ್ತೇ ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಏವಂ ಹೋತಿ, ನ ಓಕ್ಕಮಮಾನೇ. ಅಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮಾಣೋ, ವಿಪುಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಳಾರೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ದೇವಾನುಭಾವನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದೇವಾನಂ ಅಯಮಾನುಭಾವೋ – ನಿವತ್ಥವತ್ಥಸ್ಸ ಪಭಾ ದ್ವಾದಸ ಯೋಜನಾನಿ ಫರತಿ, ತಥಾ ಸರೀರಸ್ಸ, ತಥಾ ಅಲಙ್ಕಾರಸ್ಸ, ತಥಾ ವಿಮಾನಸ್ಸ, ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಲೋಕನ್ತರಿಕಾತಿ ತಿಣ್ಣಂ ತಿಣ್ಣಂ ಚಕ್ಕವಾಳಾನಂ ಅನ್ತರಾ ಏಕೇಕೋ ಲೋಕನ್ತರಿಕಾ ಹೋತಿ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಕಟಚಕ್ಕಾನಂ ಪತ್ತಾನಂ ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಪಿತಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಓಕಾಸೋ ವಿಯ. ಸೋ ಪನ ಲೋಕನ್ತರಿಕನಿರಯೋ ಪರಿಮಾಣತೋ ಅಟ್ಠಯೋಜನಸಹಸ್ಸೋ ಹೋತಿ. ಅಘಾತಿ ನಿಚ್ಚವಿವಟಾ. ಅಸಂವುತಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾಪಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಾ. ಅನ್ಧಕಾರಾತಿ ತಮಭೂತಾ. ಅನ್ಧಕಾರತಿಮಿಸಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣುಪ್ಪತ್ತಿನಿವಾರಣತೋ ಅನ್ಧಭಾವಕರಣತಿಮಿಸೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ತತ್ಥ ಕಿರ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಜಾಯತಿ. ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕಾತಿ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಕಿರ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ತೀಸು ದೀಪೇಸು ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕಾ. ಏಕೇಕಾಯ ದಿಸಾಯ ನವನವಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಆಲೋಕಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಾ. ಆಭಾಯ ನಾನುಭೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಭಾಯ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ. ತೇ ಕಿರ ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತಸ್ಸ ವೇಮಜ್ಝೇನ ಚರನ್ತಿ, ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತಞ್ಚ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಲೋಕನ್ತರಿಕನಿರಯೋ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ತತ್ಥ ಆಭಾಯ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ.

ಯೇಪಿ ತತ್ಥ ಸತ್ತಾತಿ ಯೇಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಲೋಕನ್ತರಮಹಾನಿರಯೇ ಸತ್ತಾ ಉಪಪನ್ನಾ. ಕಿಂ ಪನ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತೇ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ? ಭಾರಿಯಂ ದಾರುಣಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಞ್ಚ ಉಪರಿ ಅಪರಾಧಂ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪಾಣವಧಾದಿಸಾಹಸಿಕಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೇ ಅಭಯಚೋರನಾಗಚೋರಾದಯೋ ವಿಯ. ತೇಸಂ ಅತ್ತಭಾವೋ ತಿಗಾವುತಿಕೋ ಹೋತಿ, ವಗ್ಗುಲೀನಂ ವಿಯ ದೀಘನಖಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ರುಕ್ಖೇ ವಗ್ಗುಲಿಯೋ ವಿಯ ನಖೇಹಿ ಚಕ್ಕವಾಳಪಾದೇ ಲಗ್ಗನ್ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಸಂಸಪ್ಪನ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಥ ‘‘ಭಕ್ಖೋ ನೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ತತ್ಥ ವಾವಟಾ ವಿಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಲೋಕಸನ್ಧಾರಕಉದಕೇ ಪತನ್ತಿ. ವಾತೇ ಪಹರನ್ತೇ ಮಧುಕಫಲಾನಿ ವಿಯ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉದಕೇ ಪತನ್ತಿ. ಪತಿತಮತ್ತಾ ಚ ಅಚ್ಚನ್ತಖಾರೇ ಉದಕೇ ಪಿಟ್ಠಪಿಣ್ಡಿ ವಿಯ ವಿಲೀಯನ್ತಿ.

ಅಞ್ಞೇಪಿ ಕಿರ ಭೋ ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾತಿ – ‘‘ಯಥಾ ಮಯಂ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಾಮ, ಏವಂ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಕಿರ ಸತ್ತಾ ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತಾ ಇಧೂಪಪನ್ನಾ’’ತಿ ತಂ ದಿವಸಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಓಭಾಸೋ ಏಕಯಾಗುಪಾನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಯಾವತಾ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ಪಬುದ್ಧೋ ಆರಮ್ಮಣಂ ವಿಭಾವೇತಿ, ತತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಹೋತಿ. ದೀಘಭಾಣಕಾ ಪನ ‘‘ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾಟಮತ್ತಮೇವ ವಿಜ್ಜುಭಾಸೋ ವಿಯ ನಿಚ್ಛರಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಇದನ್ತಿ ಭಣನ್ತಾನಂಯೇವ ಅನ್ತರಧಾಯತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಙ್ಕಮ್ಪತೀತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಕಮ್ಪತಿ. ಇತರದ್ವಯಂ ಪುರಿಮಪಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಪುನ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಚಾತಿಆದಿ ನಿಗಮನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ.

೨೦೨. ಚತ್ತಾರೋ ದೇವಪುತ್ತಾ ಚತುದ್ದಿಸಂ ಆರಕ್ಖಾಯ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜೂನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ಪನ ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ ಕತ್ವಾ ಚತ್ತಾಲೀಸದಸಸಹಸ್ಸಾ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳೇ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಖಗ್ಗಹತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಸಿರೀಗಬ್ಭಂ ಪವಿಟ್ಠಾ, ಇತರೇ ಗಬ್ಭದ್ವಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅವರುದ್ಧಪಂಸುಪಿಸಾಚಕಾದಿಯಕ್ಖಗಣೇ ಪಟಿಕ್ಕಮಾಪೇತ್ವಾ ಯಾವ ಚಕ್ಕವಾಳಾ ಆರಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು.

ಕಿಮತ್ಥಂ ಪನಾಯಂ ರಕ್ಖಾ ಆಗತಾ? ನನು ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಕಲಲಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಚೇಪಿ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾ ಮಾರಾ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಂ ಸಿನೇರುಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತುಯಾ ವಾ ಅನ್ತರಾಯಕರಣತ್ಥಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ಸಬ್ಬೇ ಅನ್ತರಾವ ಅನ್ತರಧಾಯೇಯ್ಯುಂ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಭಗವತಾ ರುಹಿರುಪ್ಪಾದವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ – ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನ ತಥಾಗತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ. ಅನುಪಕ್ಕಮೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ. ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಥಾವಿಹಾರಂ, ಅರಕ್ಖಿಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೩೪೧). ಏವಮೇತಂ, ನ ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನ ತೇಸಂ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ ಅತ್ಥಿ. ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ ಅಮನುಸ್ಸಾ ವಿರೂಪಾ ದುದ್ದಸಿಕಾ, ಭೇರವರುಪಾ ಪಕ್ಖಿನೋ, ಯೇಸಂ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಸದ್ದಂ ವಾ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಭಯಂ ವಾ ಸನ್ತಾಸೋ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತೇಸಂ ನಿವಾರಣತ್ಥಾಯ ರಕ್ಖಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ. ಅಪಿಚ ಖೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞತೇಜೇನ ಸಞ್ಜಾತಗಾರವಾ ಅತ್ತನೋ ಗಾರವಚೋದಿತಾಪಿ ತೇ ಏವಮಕಂಸು.

ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತುಯಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ ನ ದಸ್ಸೇನ್ತೀತಿ? ನಹಾನಮಣ್ಡನಭೋಜನಾದಿಸರೀರಕಿಚ್ಚಕಾಲೇ ನ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ಸಿರೀಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವರಸಯನೇ ನಿಪನ್ನಕಾಲೇ ಪನ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಮನುಸ್ಸದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಂ ಹೋತಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಚೇವ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಚ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ನ ಭಾಯತಿ, ಪಕತಿಅನ್ತೇಪುರಪಾಲಕೇಸು ವಿಯ ಅಸ್ಸಾ ತೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

೨೦೩. ಪಕತಿಯಾ ಸೀಲವತೀತಿ ಸಭಾವೇನೇವ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ. ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಕಿರ ಬುದ್ಧೇ ಮನುಸ್ಸಾ ತಾಪಸಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾಪಿ ಕಾಲದೇವಿಲಸ್ಸ ಇಸಿನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಪನ ಕುಚ್ಛಿಗತೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿತುಂ ನಾಮ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಸಮಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗಹಿತಸೀಲಮ್ಪಿ ಅವಞ್ಞಾ ಕಾರಣಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಯಮೇವ ಸೀಲಂ ಅಗ್ಗಹೇಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಪುರಿಸೇಸೂತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಿತರಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಕೇಸುಚಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಪುರಿಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಗಾರವೇನ, ನ ಪಹೀನಕಿಲೇಸತಾಯ. ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ರೂಪಂ ಪನ ಸುಕುಸಲಾಪಿ ಸಿಪ್ಪಿಕಾ ಪೋತ್ಥಕಮ್ಮಾದೀಸುಪಿ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ರಾಗೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಸಚೇ ಪನ ತಂ ರತ್ತಚಿತ್ತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಪಾದಾ ನ ವಹನ್ತಿ, ದಿಬ್ಬಸಙ್ಖಲಿಕಾ ವಿಯ ಬಜ್ಝನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನತಿಕ್ಕಮನೀಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕಾಮಗುಣಾನನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಕಾಮಗುಣೂಪಸಂಹಿತ’’ನ್ತಿ ಪುರಿಸಾಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನ ವತ್ಥುಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕಥಿತೋ, ಇಧ ಆರಮ್ಮಣಪ್ಪಟಿಲಾಭೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ತದಾ ಕಿರ ‘‘ದೇವಿಯಾ ಏವರೂಪೋ ಪುತ್ತೋ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ, ಸುತ್ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ರಾಜಾನೋ ಮಹಗ್ಘಆಭರಣತೂರಿಯಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣವತ್ಥುಭೂತಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪೇಸೇನ್ತಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತುಯಾ ಚ ಕತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಉಸ್ಸನ್ನತ್ತಾ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸ್ಸ ಪಮಾಣಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

೨೦೪. ಅಕಿಲನ್ತಕಾಯಾತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಗಬ್ಭಭಾರೇನ ಕಿಲಮನ್ತಿ, ಹತ್ಥಪಾದಾ ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದೀನಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ತಸ್ಸಾ ಕೋಚಿ ಕಿಲಮಥೋ ಅಹೋಸಿ. ತಿರೋಕುಚ್ಛಿಗತನ್ತಿ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಗತಂ. ಕಲಲಾದಿಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಂ ಅಹೀನಿನ್ದ್ರಿಯಭಾವಂ ಉಪಗತಂಯೇವ ಪಸ್ಸತಿ. ಕಿಮತ್ಥಂ ಪಸ್ಸತಿ? ಸುಖವಾಸತ್ಥಂ. ಯಥೇವ ಹಿ ಮಾತಾ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ವಾ ನಿಪನ್ನಾ ವಾ ‘‘ಹತ್ಥಂ ವಾ ಪಾದಂ ವಾ ಓಲಮ್ಬನ್ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಣ್ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸುಖವಾಸತ್ಥಂ ಪುತ್ತಂ ಓಲೋಕೇತಿ, ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾಪಿ ಯಂ ತಂ ಮಾತು ಉಟ್ಠಾನಗಮನಪರಿವತ್ತನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಉಣ್ಹಸೀತಲೋಣಿಕತಿತ್ತಕಕಟುಕಾಹಾರಅಜ್ಝೋಹರಣಕಾಲೇಸು ಚ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಮೇ ತಂ ಪುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸುಖವಾಸತ್ಥಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಅಞ್ಞೇ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಗತಾ ಪಕ್ಕಾಸಯಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಆಮಾಸಯಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉದರಪಟಲಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಕತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಕ್ಕುಟಿಕಾ ದ್ವೀಸು ಮುಟ್ಠೀಸು ಹನುಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ರುಕ್ಖಸುಸಿರೇ ಮಕ್ಕಟಾ ವಿಯ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಾಸನೇ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ವಿಯ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಪುರತ್ಥಾಭಿಮುಖೋ ನಿಸೀದತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಮ್ಮಂ ಪನಸ್ಸಾ ವತ್ಥುಂ ಸೋಧೇತಿ, ಸುದ್ಧೇ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಸುಖುಮಚ್ಛವಿಲಕ್ಖಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಅಥ ನಂ ಕುಚ್ಛಿಗತಂ ತಚೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಓಲೋಕೇನ್ತಿಯಾ ಬಹಿ ಠಿತೋ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿಆದಿಮಾಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಗತೋ ಮಾತರಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ನ ಹಿ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಯಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

೨೦೫. ಕಾಲಂ ಕರೋತೀತಿ ನ ವಿಜಾತಭಾವಪಚ್ಚಯಾ, ಆಯುಪರಿಕ್ಖಯೇನೇವ. ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ವಸಿತಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ಚೇತಿಯಕುಟಿಸದಿಸಂ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಪರಿಭೋಗಂ, ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತರಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತುನ್ತಿ ತತ್ತಕಂಯೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತದಾ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ. ಕತರಸ್ಮಿಂ ಪನ ವಯೇ ಕಾಲಂ ಕರೋತೀತಿ? ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ. ಪಠಮವಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಛನ್ದರಾಗೋ ಬಲವಾ ಹೋತಿ, ತೇನ ತದಾ ಸಞ್ಜಾತಗಬ್ಭಾ ಇತ್ಥೀ ತಂ ಗಬ್ಭಂ ಅನುರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಗಬ್ಭೋ ಬಹ್ವಾಬಾಧೋ ಹೋತಿ. ಮಜ್ಝಿಮವಯಸ್ಸ ಪನ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸೇ ವತ್ಥುಂ ವಿಸದಂ ಹೋತಿ, ವಿಸದೇ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ದಾರಕಾ ಅರೋಗಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾಪಿ ಪಠಮವಯೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮವಯಸ್ಸ ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸೇ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ.

ನವ ವಾ ದಸ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ವಾ-ಸದ್ದೇನ ವಿಕಪ್ಪನವಸೇನ ಸತ್ತ ವಾ ಅಟ್ಠ ವಾ ಏಕಾದಸ ವಾ ದ್ವಾದಸ ವಾತಿ ಏವಮಾದೀನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಸತ್ತಮಾಸಜಾತೋ ಜೀವತಿ, ಸೀತುಣ್ಹಕ್ಖಮೋ ಪನ ನ ಹೋತಿ. ಅಟ್ಠಮಾಸಜಾತೋ ನ ಜೀವತಿ, ಸೇಸಾ ಜೀವನ್ತಿ.

ಠಿತಾವಾತಿ ಠಿತಾವ ಹುತ್ವಾ. ಮಹಾಮಾಯಾಪಿ ದೇವೀ ಉಪವಿಜಞ್ಞಾ ಞಾತಿಕುಲಘರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುತೋ ದೇವದಹನಗರಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ದೇವಿಂ ಸುವಣ್ಣಸಿವಿಕಾಯ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ. ಸಕಲನಗರವಾಸಿನೋ ಸಕ್ಯಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜಯಮಾನಾ ದೇವಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾಯಿಂಸು. ಸಾ ದೇವದಹನಗರಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಲುಮ್ಬಿನಿಸಾಲವನುಯ್ಯಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನವಿಚರಣತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ. ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಂ ಸಂವಿದಹಾಪೇಸಿ. ದೇವಿಯಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಟ್ಠಮತ್ತಾಯ ಕಾಯದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಅಹೋಸಿ, ಅಥಸ್ಸಾ ಮಙ್ಗಲಸಾಲಮೂಲೇ ಸಿರೀಸಯನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಣಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ಸಾ ಅನ್ತೋಸಾಣಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಾಲಸಾಖಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ತಾವದೇವ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ.

ದೇವಾ ನಂ ಪಠಮಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಖೀಣಾಸವಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಕಥಂ? ಸೂತಿವೇಸಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾತಿ ಏಕೇ. ತಂ ಪನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಇದಂ ವುತ್ತಂ – ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಸುವಣ್ಣಖಚಿತಂ ವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಮಚ್ಛಕ್ಖಿಸದಿಸಂ ದುಕೂಲಪಟಂ ಯಾವ ಪಾದನ್ತಾವ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಸಲ್ಲಹುಕಂ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ ಧಮ್ಮಕರಣತೋ ಉದಕನಿಕ್ಖಮನಸದಿಸಂ. ಅಥ ತೇ ಪಕತಿಬ್ರಹ್ಮವೇಸೇನೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಸುವಣ್ಣಜಾಲೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸುಂ. ತೇಸಂ ಹತ್ಥತೋ ಮನುಸ್ಸಾ ದುಕೂಲಚುಮ್ಬಟಕೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸುಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ದೇವಾ ನಂ ಪಠಮಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಪಚ್ಛಾ ಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ.

೨೦೬. ಚತ್ತಾರೋ ನಂ ದೇವಪುತ್ತಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ. ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅಜಿನಪ್ಪವೇಣಿಯಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ. ಮಹೇಸಕ್ಖೋತಿ ಮಹಾತೇಜೋ ಮಹಾಯಸೋ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಿಸದೋವ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇ ಸತ್ತಾ ಯೋನಿಮಗ್ಗೇ ಲಗ್ಗನ್ತಾ ಭಗ್ಗವಿಭಗ್ಗಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಅಲಗ್ಗೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉದೇನಾತಿ ಉದಕೇನ. ಕೇನಚಿ ಅಸುಚಿನಾತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇ ಸತ್ತಾ ಕಮ್ಮಜವಾತೇಹಿ ಉದ್ಧಂಪಾದಾ ಅಧೋಸಿರಾ ಯೋನಿಮಗ್ಗೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ಸತಪೋರಿಸನರಕಪಪಾತಂ ಪತನ್ತಾ ವಿಯ ತಾಳಚ್ಛಿದ್ದೇನ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಯಮಾನಾ ಹತ್ಥೀ ವಿಯ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತಾ ನಾನಾಅಸುಚಿಮಕ್ಖಿತಾವ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತಞ್ಹಿ ಕಮ್ಮಜವಾತಾ ಉದ್ಧಂಪಾದಂ ಅಧೋಸಿರಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಾಸನತೋ ಓತರನ್ತೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ವಿಯ ನಿಸ್ಸೇಣಿತೋ ಓತರನ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಚ ದ್ವೇ ಹತ್ಥೇ ಚ ಪಾದೇ ಚ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಕೋವ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸಮ್ಭವೇನ ಕೇನಚಿ ಅಸುಚಿನಾ ಅಮಕ್ಖಿತೋವ ನಿಕ್ಖಮತಿ.

ಉದಕಸ್ಸ ಧಾರಾತಿ ಉದಕವಟ್ಟಿಯೋ. ತಾಸು ಸೀತಾ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹೇ ಪತತಿ, ಉಣ್ಹಾ ರಜತಕಟಾಹೇ. ಇದಞ್ಚ ಪಥವೀತಲೇ ಕೇನಚಿ ಅಸುಚಿನಾ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ತೇಸಂ ಪಾನೀಯಪರಿಭೋಜನೀಯಉದಕಞ್ಚೇವ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಕೀಳನಉದಕಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪನ ಸುವಣ್ಣರಜತಘಟೇಹಿ ಆಹರಿಯಮಾನಉದಕಸ್ಸ ಚೇವ ಹಂಸವಟ್ಟಕಾದಿಪೋಕ್ಖರಣಿಗತಸ್ಸ ಚ ಉದಕಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ.

೨೦೭. ಸಮ್ಪತಿಜಾತೋತಿ ಮುಹುತ್ತಜಾತೋ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತೋ ವಿಯ ದಸ್ಸಿತೋ, ನ ಪನ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತಞ್ಹಿ ತಂ ಪಠಮಂ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಸುವಣ್ಣಜಾಲೇನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸು, ತೇಸಂ ಹತ್ಥತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಮಙ್ಗಲಸಮ್ಮತಾಯ ಸುಖಸಮ್ಫಸ್ಸಾಯ ಅಜಿನಪ್ಪವೇಣಿಯಾ, ತೇಸಂ ಹತ್ಥತೋ ಮನುಸ್ಸಾ ದುಕೂಲಚುಮ್ಬಟಕೇನ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ.

ಸೇತಮ್ಹಿ ಛತ್ತೇ ಅನುಧಾರಿಯಮಾನೇತಿ ದಿಬ್ಬಸೇತಚ್ಛತ್ತೇ ಅನುಧಾರಿಯಮಾನೇ. ಏತ್ಥ ಚ ಛತ್ತಸ್ಸ ಪರಿವಾರಾನಿ ಖಗ್ಗಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ರಾಜಕಕುಧಭಣ್ಡಾನಿಪಿ ಆಗತಾನೇವ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ರಾಜಗಮನೇ ರಾಜಾ ವಿಯ ಛತ್ತಮೇವ ವುತ್ತಂ. ತೇಸು ಛತ್ತಮೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನ ಛತ್ತಗ್ಗಾಹಕಾ. ತಥಾ ಖಗ್ಗ-ತಾಲವಣ್ಟ-ಮೋರಹತ್ಥಕ-ವಾಳಬೀಜನಿ-ಉಣ್ಹೀಸಮತ್ತಾಯೇವ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ನ ತೇಸಂ ಗಾಹಕಾ. ಸಬ್ಬಾನಿ ಕಿರ ತಾನಿ ಅದಿಸ್ಸಮಾನರೂಪಾ ದೇವತಾ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಅನೇಕಸಾಖಞ್ಚ ಸಹಸ್ಸಮಣ್ಡಲಂ,

ಛತ್ತಂ ಮರೂ ಧಾರಯುಮನ್ತಲಿಕ್ಖೇ;

ಸುವಣ್ಣದಣ್ಡಾ ವಿಪತನ್ತಿ ಚಾಮರಾ,

ನ ದಿಸ್ಸರೇ ಚಾಮರಛತ್ತಗಾಹಕಾ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೬೯೩);

ಸಬ್ಬಾ ಚ ದಿಸಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರೂಪರಿ ಠಿತಸ್ಸ ವಿಯ ಸಬ್ಬದಿಸಾನುವಿಲೋಕನಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಖೋ ಪನೇವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಂ ಓಲೋಕೇಸಿ, ಅನೇಕಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸಾನಿ ಏಕಙ್ಗಣಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತತ್ಥ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜಯಮಾನಾ – ‘‘ಮಹಾಪುರಿಸ ಇಧ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದಿಸೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಉತ್ತರಿತರೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಏವಂ ಚತಸ್ಸೋ ದಿಸಾ, ಚತಸ್ಸೋ ಅನುದಿಸಾ, ಹೇಟ್ಠಾ, ಉಪರೀತಿ ದಸಪಿ ದಿಸಾ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಅಯಂ ಉತ್ತರಾ ದಿಸಾತಿ ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರೇನ ಅಗಮಾಸೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಆಸಭಿನ್ತಿ ಉತ್ತಮಂ. ಅಗ್ಗೋತಿ ಗುಣೇಹಿ ಸಬ್ಬಪಠಮೋ. ಇತರಾನಿ ದ್ವೇ ಪದಾನಿ ಏತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನಿ. ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋತಿ ಪದದ್ವಯೇನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಅರಹತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಸಮೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಚತುಇದ್ಧಿಪಾದಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖಭಾವೋ ಮಹಾಜನಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಗಮನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಸತ್ತಪದಗಮನಂ ಸತ್ತಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ದಿಬ್ಬಸೇತಚ್ಛತ್ತಧಾರಣಂ ವಿಮುತ್ತಿಚ್ಛತ್ತಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಪಞ್ಚರಾಜಕಕುಧಭಣ್ಡಾನಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಮುತ್ತೀಹಿ ವಿಮುಚ್ಚನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ದಿಸಾನುವಿಲೋಕನಂ ಅನಾವರಣಞಾಣಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಆಸಭೀವಾಚಾಭಾಸನಂ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ‘‘ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತೀ’’ತಿ ಸೀಹನಾದೋ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇಮೇ ವಾರಾ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಾ, ಸಮ್ಬಹುಲವಾರೋ ಪನ ಆಗತೋ, ಆಹರಿತ್ವಾ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ.

ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಹಿ ಜಾತದಿವಸೇ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಕಮ್ಪಿ. ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಮ್ಹಿ ದೇವತಾ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳೇ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು. ಪಠಮಂ ದೇವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿಂಸು, ಪಚ್ಛಾ ಮನುಸ್ಸಾ. ತನ್ತಿಬದ್ಧಾ ವೀಣಾ ಚಮ್ಮಬದ್ಧಾ ಭೇರಿಯೋ ಚ ಕೇನಚಿ ಅವಾದಿತಾ ಸಯಮೇವ ವಜ್ಜಿಂಸು, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನ್ದುಬನ್ಧನಾದೀನಿ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಭಿಜ್ಜಿಂಸು. ಸಬ್ಬರೋಗಾ ಅಮ್ಬಿಲೇನ ಧೋತತಮ್ಬಮಲಂ ವಿಯ ವಿಗಚ್ಛಿಂಸು, ಜಚ್ಚನ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸಿಂಸು. ಜಚ್ಚಬಧಿರಾ ಸದ್ದಂ ಸುಣಿಂಸು, ಪೀಠಸಪ್ಪೀ ಜವನಸಮ್ಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ, ಜಾತಿಜಳಾನಮ್ಪಿ ಏಳಮೂಗಾನಂ ಸತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ, ವಿದೇಸೇ ಪಕ್ಖನ್ದನಾವಾ ಸುಪಟ್ಟನಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು, ಆಕಾಸಟ್ಠಕಭೂಮಟ್ಠಕರತನಾನಿ ಸಕತೇಜೋಭಾಸಿತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ವೇರಿನೋ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸು, ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ಅಗ್ಗಿ ನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಲೋಕನ್ತರೇ ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ, ನದೀಸು ಜಲಂ ನ ಪವತ್ತಿ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೇಸು ಮಧುರಸದಿಸಂ ಉದಕಂ ಅಹೋಸಿ, ವಾತೋ ನ ವಾಯಿ, ಆಕಾಸಪಬ್ಬತರುಕ್ಖಗತಾ ಸಕುಣಾ ಭಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪಥವೀಗತಾ ಅಹೇಸುಂ, ಚನ್ದೋ ಅತಿರೋಚಿ, ಸೂರಿಯೋ ನ ಉಣ್ಹೋ ನ ಸೀತಲೋ ನಿಮ್ಮಲೋ ಉತುಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ, ದೇವತಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಮಾನದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಅಪ್ಫೋಟನಸೇಳನಚೇಲುಕ್ಖೇಪಾದೀಹಿ ಮಹಾಕೀಳಂ ಕೀಳಿಂಸು, ಚಾತುದ್ದೀಪಿಕಮಹಾಮೇಘೋ ವಸ್ಸಿ, ಮಹಾಜನಂ ನೇವ ಖುದಾ ನ ಪಿಪಾಸಾ ಪೀಳೇಸಿ, ದ್ವಾರಕವಾಟಾನಿ ಸಯಮೇವ ವಿವರಿಂಸು, ಪುಪ್ಫೂಪಗಫಲೂಪಗಾ ರುಕ್ಖಾ ಪುಪ್ಫಫಲಾನಿ ಗಣ್ಹಿಂಸು, ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಏಕದ್ಧಜಮಾಲಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ತತ್ರಾಪಿಸ್ಸ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಕಮ್ಪೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ದೇವತಾನಂ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳೇ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಕಾಲೇ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಪಠಮಂ ದೇವತಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಚತುನ್ನಂ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ. ಪಚ್ಛಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಚತುನ್ನಂ ಅರೂಪಜ್ಝಾನಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ತನ್ತಿಬದ್ಧವೀಣಾನಂ ಸಯಂ ವಜ್ಜನಂ ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಚಮ್ಮಬದ್ಧಭೇರೀನಂ ವಜ್ಜನಂ ಮಹತಿಯಾ ಧಮ್ಮಭೇರಿಯಾ ಅನುಸ್ಸಾವನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಅನ್ದುಬನ್ಧನಾದೀನಂ ಛೇದೋ ಅಸ್ಮಿಮಾನಸಮುಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಸಬ್ಬರೋಗವಿಗಮೋ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸವಿಗಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಜಚ್ಚನ್ಧಾನಂ ರೂಪದಸ್ಸನಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಜಚ್ಚಬಧಿರಾನಂ ಸದ್ದಸ್ಸವನಂ ದಿಬ್ಬಸೋತಧಾತುಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಪೀಠಸಪ್ಪೀನಂ ಜವನಸಮ್ಪದಾ ಚತುಇದ್ಧಿಪಾದಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಜಳಾನಂ ಸತಿಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ವಿದೇಸಪಕ್ಖನ್ದನಾವಾನಂ ಸುಪಟ್ಟನಸಮ್ಪಾಪುಣನಂ ಚತುಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ರತನಾನಂ ಸಕತೇಜೋಭಾಸಿತತ್ತಂ ಯಂ ಲೋಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮೋಭಾಸಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸತಿ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ.

ವೇರೀನಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಚತುಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ಅಗ್ಗಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಏಕಾದಸಅಗ್ಗಿನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಲೋಕನ್ತರಾಲೋಕೋ ಅವಿಜ್ಜನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಞಾಣಾಲೋಕದಸ್ಸನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಮಧುರತಾ ನಿಬ್ಬಾನರಸೇನ ಏಕರಸಭಾವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ವಾತಸ್ಸ ಅವಾಯನಂ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಗತಭಿನ್ದನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಸಕುಣಾನಂ ಪಥವೀಗಮನಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಓವಾದಂ ಸುತ್ವಾ ಪಾಣೇಹಿ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಚನ್ದಸ್ಸ ಅತಿವಿರೋಚನಂ ಬಹುಜನಕನ್ತತಾಯ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಉಣ್ಹಸೀತವಿವಜ್ಜನಉತುಸುಖತಾ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸುಖುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ದೇವತಾನಂ ವಿಮಾನದ್ವಾರೇಸು ಅಪ್ಫೋಟನಾದೀಹಿ ಕೀಳನಂ ಬುದ್ಧಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ಉದಾನಂ ಉದಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಚಾತುದ್ದೀಪಿಕಮಹಾಮೇಘವಸ್ಸನಂ ಮಹತೋ ಧಮ್ಮಮೇಘವಸ್ಸನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಖುದಾಪೀಳನಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ಕಾಯಗತಾಸತಿಅಮತಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಪಿಪಾಸಾಪೀಳನಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖೇನ ಸುಖಿತಭಾವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ದ್ವಾರಕವಾಟಾನಂ ಸಯಮೇವ ವಿವರಣಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗದ್ವಾರವಿವರಣಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ರುಕ್ಖಾನಂ ಪುಪ್ಫಫಲಗಹಣಂ ವಿಮುತ್ತಿಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪುಪ್ಫಿತಸ್ಸ ಚ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಭಾರಭರಿತಭಾವಸ್ಸ ಚ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಯಾ ಏಕದ್ಧಜಮಾಲತಾ ಅರಿಯದ್ಧಜಮಾಲಾಮಾಲಿತಾಯ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲವಾರೋ ನಾಮ.

ಏತ್ಥ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ – ‘‘ಯದಾ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಸಭಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ, ತದಾ ಕಿಂ ಪಥವಿಯಾ ಗತೋ, ಉದಾಹು ಆಕಾಸೇನ? ದಿಸ್ಸಮಾನೋ ಗತೋ, ಉದಾಹು ಅದಿಸ್ಸಮಾನೋ? ಅಚೇಲಕೋ ಗತೋ, ಉದಾಹು ಅಲಙ್ಕತಪ್ಪಟಿಯತ್ತೋ? ದಹರೋ ಹುತ್ವಾ ಗತೋ, ಉದಾಹು ಮಹಲ್ಲಕೋ? ಪಚ್ಛಾಪಿ ಕಿಂ ತಾದಿಸೋವ ಅಹೋಸಿ, ಉದಾಹು ಪುನ ಬಾಲದಾರಕೋ’’ತಿ? ಅಯಂ ಪನ ಪಞ್ಹೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಲೋಹಪಾಸಾದೇ ಸಙ್ಘಸನ್ನಿಪಾತೇ ತಿಪಿಟಕಚೂಳಾಭಯತ್ಥೇರೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋವ. ಥೇರೋ ಕಿರೇತ್ಥ ನಿಯತಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಕಮ್ಮ-ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನವಾದವಸೇನ ತಂ ತಂ ಬಹುಂ ವತ್ವಾ ಅವಸಾನೇ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ – ‘‘ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಪಥವಿಯಂ ಗತೋ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪನ ಆಕಾಸೇ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ದಿಸ್ಸಮಾನೋ ಗತೋ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪನ ಅದಿಸ್ಸಮಾನೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಅಚೇಲಕೋ ಗತೋ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪನ ಅಲಙ್ಕತಪ್ಪಟಿಯತ್ತೋವ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ದಹರೋವ ಗತೋ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪನ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಪಚ್ಛಾ ಪನ ಬಾಲದಾರಕೋವ ಅಹೋಸಿ, ನ ತಾದಿಸೋ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಪರಿಸಾ ಚಸ್ಸ ‘‘ಬುದ್ಧೇನ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಭೋ ಥೇರೇನ ಪಞ್ಹೋ ಕಥಿತೋ’’ತಿ ಅತ್ತಮನಾ ಅಹೋಸಿ. ಲೋಕನ್ತರಿಕವಾರೋ ವುತ್ತನಯೋ ಏವ.

ವಿದಿತಾತಿ ಪಾಕಟಾ ಹುತ್ವಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಸಾವಕಾ ನಹಾನಮುಖಧೋವನಖಾದನಪಿವನಾದಿಕಾಲೇ ಅನೋಕಾಸಗತೇ ಅತೀತಸಙ್ಖಾರೇ ನಿಪ್ಪದೇಸೇ ಸಮ್ಮಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಓಕಾಸಪತ್ತಯೇವ ಸಮ್ಮಸನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಬುದ್ಧಾ. ಬುದ್ಧಾ ಹಿ ಸತ್ತದಿವಸಬ್ಭನ್ತರೇ ವವತ್ಥಿತಸಙ್ಖಾರೇ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅವಿಪಸ್ಸಿತಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಿದಿತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಅಚ್ಛರಿಯಅಬ್ಭುತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಬಾಕುಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦೯. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಬಾಕುಲಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಬಾಕುಲೋತಿ ಯಥಾ ದ್ವಾವೀಸತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾತಿಆದಿಮ್ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಬಾವೀಸತಿ ಬಾತ್ತಿಂಸಾತಿಆದೀನಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ದ್ವಿಕುಲೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಬಾಕುಲೋತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಥೇರಸ್ಸ ದ್ವೇ ಕುಲಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಸೋ ಕಿರ ದೇವಲೋಕೋ ಚವಿತ್ವಾ ಕೋಸಮ್ಬಿನಗರೇ ನಾಮ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ತಮೇನಂ ಪಞ್ಚಮೇ ದಿವಸೇ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಕೀಳಂ ಅಕಂಸು. ಧಾತಿಯಾ ದಾರಕಂ ಉದಕೇ ನಿಮುಜ್ಜನುಮ್ಮುಜ್ಜನವಸೇನ ಕೀಳಾಪೇನ್ತಿಯಾ ಏಕೋ ಮಚ್ಛೋ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಭಕ್ಖೋ ಮೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಉಪಗತೋ. ಧಾತೀ ದಾರಕಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾತಾ. ಮಚ್ಛೋ ತಂ ಗಿಲಿ. ಪುಞ್ಞವಾ ಸತ್ತೋ ದುಕ್ಖಂ ನ ಪಾಪುಣಿ, ಸಯನಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಮಚ್ಛೋ ದಾರಕಸ್ಸ ತೇಜೇನ ತತ್ತಕಪಲ್ಲಂ ಗಿಲಿತ್ವಾ ದಯ್ಹಮಾನೋ ವಿಯ ವೇಗೇನ ತಿಂಸಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿನಗರವಾಸಿನೋ ಮಚ್ಛಬನ್ಧಸ್ಸ ಜಾಲಂ ಪಾವಿಸಿ, ಮಹಾಮಚ್ಛಾ ನಾಮ ಜಾಲಬದ್ಧಾ ಪಹರಿಯಮಾನಾ ಮರನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ದಾರಕಸ್ಸ ತೇಜೇನ ಜಾಲತೋ ನೀಹಟಮತ್ತೋವ ಮತೋ. ಮಚ್ಛಬನ್ಧಾ ಚ ಮಹನ್ತಂ ಮಚ್ಛಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಫಾಲೇತ್ವಾ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತಿ. ತಂ ಪನ ದಾರಕಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ಅಫಾಲೇತ್ವಾ ಸಕಲಮೇವ ಕಾಜೇನ ಹರಿತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸೇನ ದೇಮಾತಿ ವದನ್ತಾ ನಗರೇ ವಿಚರಿಂಸು. ಕೋಚಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ನಗರೇ ಅಪುತ್ತಕಂ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲಂ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ದ್ವಾರಮೂಲಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಕಹಾಪಣನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇಹಿ ಕಹಾಪಣಂ ದತ್ವಾ ಗಹಿತೋ. ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಾಪಿ ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ಮಚ್ಛೇ ನ ಕೇಲಾಯತಿ, ತಂ ದಿವಸಂ ಪನ ಮಚ್ಛಂ ಫಲಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಫಾಲೇಸಿ. ಮಚ್ಛಞ್ಚ ನಾಮ ಕುಚ್ಛಿತೋ ಫಾಲೇನ್ತಿ, ಸಾ ಪನ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಫಾಲೇನ್ತೀ ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯಂ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ದಾರಕಂ ಆದಾಯ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ತಾವದೇವ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ದಾರಕಂ ಆದಾಯ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯಂ ಮೇ ದೇವ ದಾರಕೋ ಲದ್ಧೋ, ಕಿಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಪುಞ್ಞವಾ ಏಸ, ಯೋ ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯಂ ಅರೋಗೋ ವಸಿ, ಪೋಸೇಹಿ ನನ್ತಿ.

ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಇತರಂ ಕುಲಂ – ‘‘ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಕಿರ ಏಕಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲಂ ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯಂ ದಾರಕಂ ಲಭತೀ’’ತಿ, ತೇ ತತ್ಥ ಅಗಮಂಸು. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ದಾರಕಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಕೀಳಾಪಿಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಮನಾಪೋ ವತಾಯಂ ದಾರಕೋ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪವತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಇತರಾ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋತಿಆದಿಮಾಹ. ಕಹಂ ತೇ ಲದ್ಧೋತಿ? ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯನ್ತಿ. ನೋ ತುಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ, ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋತಿ. ಕಹಂ ತೇ ಲದ್ಧೋತಿ? ಮಯಾ ದಸಮಾಸೇ ಕುಚ್ಛಿಯಾ ಧಾರಿತೋ, ಅಥ ನಂ ನದಿಯಾ ಕೀಳಾಪಿಯಮಾನಂ ಮಚ್ಛೋ ಗಿಲೀತಿ. ತುಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಮಚ್ಛೇನ ಗಿಲಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಮಯಾ ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯಂ ಲದ್ಧೋತಿ, ಉಭೋಪಿ ರಾಜಕುಲಂ ಅಗಮಂಸು. ರಾಜಾ ಆಹ – ‘‘ಅಯಂ ದಸ ಮಾಸೇ ಕುಚ್ಛಿಯಾ ಧಾರಿತತ್ತಾ ಅಮಾತಾ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಮಚ್ಛಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾಪಿ ವಕ್ಕಯಕನಾದೀನಿ ಬಹಿ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯಂ ಲದ್ಧತ್ತಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಅಮಾತಾ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ದಾರಕೋ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕುಲಾನಂ ದಾಯಾದೋ ಹೋತು, ಉಭೋಪಿ ನಂ ಜಗ್ಗಥಾ’’ತಿ ಉಭೋಪಿ ಜಗ್ಗಿಂಸು.

ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ದ್ವೀಸುಪಿ ನಗರೇಸು ಪಾಸಾದಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ನಾಟಕಾನಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇಸುಂ. ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ವಸತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ವುಟ್ಠಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾಟನಾವಾಯ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಂ ಸದ್ಧಿಂ ನಾಟಕಾಹಿ ಆರೋಪೇನ್ತಿ. ಸೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ಇತರಂ ನಗರಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಂನಗರವಾಸಿನೋ ನಾಟಕಾನಿ ಉಪಡ್ಢಮಗ್ಗಂ ಅಗಮಂಸು. ತೇ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಾಸಾದಂ ನಯನ್ತಿ. ಇತರಾನಿ ನಾಟಕಾನಿ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಗರಮೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ಪುನ ಇತರಂ ನಗರಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತಸ್ಸ ಅಸೀತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ.

ಅಥ ಭಗವಾ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ತೋ. ಸೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಮೇವ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಟ್ಠಮೇ ಪನ ಸೋ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೀತಿ ಏವಮಸ್ಸ ದ್ವೇ ಕುಲಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತಸ್ಮಾ ಬಾಕುಲೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಅಗಮಾಸೀತಿ.

ಪುರಾಣಗಿಹಿಸಹಾಯೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಸಹಾಯೋ. ಅಯಮ್ಪಿ ದೀಘಾಯುಕೋವ ಥೇರಂ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಸೀತಿಮೇ ವಸ್ಸೇ ಗತೋ. ಮೇಥುನೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಬಾಲೋ ನಗ್ಗಸಮಣಕೋ ಬಾಲಪುಚ್ಛಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ನ ಸಾಸನವಚನಂ, ಇದಾನಿ ಥೇರೇನ ದಿನ್ನನಯೇ ಠಿತೋ ಇಮೇಹಿ ಪನ ತೇತಿ ಪುಚ್ಛಿ.

೨೧೦. ಯಂಪಾಯಸ್ಮಾತಿಆದೀನಿ ಪದಾನಿ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕತ್ಥೇರೇಹಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಠಪಿತಾನಿ. ತತ್ಥ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತಾವ, ವಿತಕ್ಕೋ ಕಮ್ಮಪಥಭೇದಕೋತಿ. ಥೇರೋ ಪನಾಹ – ‘‘ಕಸ್ಮಾ ವಿಸುಂ ಕರೋಥ, ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಕಮ್ಮಪಥಭೇದಕಮೇವಾ’’ತಿ.

೨೧೧. ಗಹಪತಿಚೀವರನ್ತಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ಚೀವರಂ. ಸತ್ಥೇನಾತಿ ಪಿಪ್ಫಲಕೇನ. ಸೂಚಿಯಾತಿ ಸೂಚಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತಭಾವಂ ನ ಸರಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಥಿನೇ ಚೀವರನ್ತಿ ಕಥಿನಚೀವರಂ, ಕಥಿನಚೀವರಮ್ಪಿ ಹಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಗತಿಕಮೇವ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ‘‘ಸಿಬ್ಬಿತಾ ನಾಭಿಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಏತ್ತಕಂ ಪನಸ್ಸ ಕಾಲಂ ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಛಿನ್ದನಸಿಬ್ಬನಾದೀನಿ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕುತೋ ಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ. ದ್ವೀಹಿ ನಗರೇಹಿ. ಥೇರೋ ಹಿ ಮಹಾಯಸಸ್ಸೀ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಧೀತರೋ ನತ್ತಪನತ್ತಕಾ ಸುಖುಮಸಾಟಕೇಹಿ ಚೀವರಾನಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ರಜಾಪೇತ್ವಾ ಸಮುಗ್ಗೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಹಿಣನ್ತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ನ್ಹಾನಕಾಲೇ ನ್ಹಾನಕೋಟ್ಠಕೇ ಠಪೇನ್ತಿ. ಥೇರೋ ತಾನಿ ನಿವಾಸೇತಿ ಚೇವ ಪಾರುಪತಿ ಚ, ಪುರಾಣಚೀವರಾನಿ ಸಮ್ಪತ್ತಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ದೇತಿ. ಥೇರೋ ತಾನಿ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಚ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಚ ನವಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ, ಕಿಞ್ಚಿ ಆಯೂಹನಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ. ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ. ಚತೂಸು ಮಾಸೇಸು ಪತ್ತೇಸು ಲೋಮಕಿಲಿಟ್ಠಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಪುನ ತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ಪಹಿಣಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ. ಅಡ್ಢಮಾಸೇ ಅಡ್ಢಮಾಸೇ ಪರಿವತ್ತತೀತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ.

ಅನಚ್ಛರಿಯಞ್ಚೇತಂ ಥೇರಸ್ಸ ಮಹಾಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಮಹಾಭಿಞ್ಞಸ್ಸ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪೇ ಪೂರಿತಪಾರಮಿಸ್ಸ, ಅಸೋಕಧಮ್ಮರಞ್ಞೋ ಕುಲೂಪಕೋ ನಿಗ್ರೋಧತ್ಥೇರೋ ದಿವಸಸ್ಸ ನಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಚೀವರಂ ಪರಿವತ್ತೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಹಿ ತಿಚೀವರಂ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಚ ಗನ್ಧಸಮುಗ್ಗಸತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚ ಮಾಲಾಸಮುಗ್ಗಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾತೋವ ಆಹರಿಯಿತ್ಥ, ತಥಾ ದಿವಾ ಚೇವ ಸಾಯಞ್ಚ. ರಾಜಾ ಕಿರ ದಿವಸಸ್ಸ ನಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಾಟಕೇ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತೋ ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ಚೀವರಂ ನೀತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ ನೀತ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ವಾವ ಪರಿವತ್ತೇಸಿ. ಥೇರೋಪಿ ನ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಅದಾಸಿ. ತದಾ ಕಿರ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಕಂ ಚೀವರಂ ಅಹೋಸಿ.

ಅಹೋ ವತ ಮಂ ಕೋಚಿ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಕಿಂ ಪನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಾದನಂ ಭಾರಿಯಂ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪಹಾನನ್ತಿ. ಚಿತ್ತಂ ನಾಮ ಲಹುಕಪರಿವತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅನುಪ್ಪಾದನಂ ಭಾರಿಯಂ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪಹಾನಮ್ಪಿ ಭಾರಿಯಮೇವ. ಅನ್ತರಘರೇತಿ ಮಹಾಸಕುಲುದಾಯಿಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೨.೨೩೭) ಇನ್ದಖೀಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತರಘರಂ ನಾಮ ಇಧ ನಿಮ್ಬೋದಕಪತನಟ್ಠಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಕುತೋ ಪನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ. ಥೇರೋ ದ್ವೀಸು ನಗರೇಸು ಅಭಿಞ್ಞಾತೋ, ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಆಗತಸ್ಸೇವಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಾನಾರಸಭೋಜನಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ. ಸೋ ಲದ್ಧಟ್ಠಾನತೋ ನಿವತ್ತತಿ, ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಕರಣಟ್ಠಾನಂ ಪನಸ್ಸ ನಿಬದ್ಧಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸೋತಿ ಥೇರೇನ ಕಿರ ರೂಪೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾತುಗಾಮೋ ನ ಓಲೋಕಿತಪುಬ್ಬೋ. ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಛಪ್ಪಞ್ಚವಾಚಾಹಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೇನ ಗಾಥಾಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಥೇರೋ ಪನ ಕಪ್ಪಿಯಮೇವ ನ ಅಕಾಸಿ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಹಿ ಕುಲೂಪಕಥೇರಾನಮೇತಂ ಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ. ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಉಪಸ್ಸಯಂ. ತಂ ಪನ ಗಿಲಾನಪುಚ್ಛಕೇನ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಥೇರೋ ಪನ ಕಪ್ಪಿಯಮೇವ ನ ಅಕಾಸಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಚುಣ್ಣೇನಾತಿ ಕೋಸಮ್ಬಚುಣ್ಣಾದಿನಾ. ಗತ್ತಪರಿಕಮ್ಮೇತಿ ಸರೀರಸಮ್ಬಾಹನಕಮ್ಮೇ. ವಿಚಾರಿತಾತಿ ಪಯೋಜಯಿತಾ. ಗದ್ದೂಹನಮತ್ತನ್ತಿ ಗಾವಿಂ ಥನೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಖೀರಬಿನ್ದುಂ ದೂಹನಕಾಲಮತ್ತಮ್ಪಿ.

ಕೇನ ಪನ ಕಾರಣೇನ ಥೇರೋ ನಿರಾಬಾಧೋ ಅಹೋಸಿ. ಪದುಮುತ್ತರೇ ಕಿರ ಭಗವತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೇ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೇ ಹಿಮವತಿ ವಿಸರುಕ್ಖಾ ಪುಪ್ಫಿಂಸು. ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಾನಮ್ಪಿ ತಿಣಪುಪ್ಫಕರೋಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಇದ್ಧಿಮಾ ತಾಪಸೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ದಿಸ್ವಾ ಓತರಿತ್ವಾ ರೋಗಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತತೋ ಓಸಧಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಉಪಸಿಙ್ಘನಮತ್ತೇನೇವ ರೋಗೋ ವೂಪಸಮಿ. ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇಪಿ ಪಠಮವಪ್ಪದಿವಸೇ ವಪ್ಪಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗಂ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಞ್ಚೇವ ವಚ್ಚಕುಟಿಞ್ಚ ಕಾರೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜವತ್ತಂ ನಿಬನ್ಧಿ, ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮೇನ ನಿರಾಬಾಧೋ ಅಹೋಸಿ. ಉಕ್ಕಟ್ಠನೇಸಜ್ಜಿಕೋ ಪನೇಸ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾರಞ್ಞಕೋ ಚ ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಅಪಸ್ಸೇನಕಂ ಅಪಸ್ಸಯಿತಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಸರಣೋತಿ ಸಕಿಲೇಸೋ. ಅಞ್ಞಾ ಉದಪಾದೀತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಥೇರೋ ಕಸ್ಮಾ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ? ನ ಥೇರೋ ಅಹಂ ಅರಹಾತಿ ಆಹ, ಅಞ್ಞಾ ಉದಪಾದೀತಿ ಪನಾಹ. ಅಪಿಚ ಥೇರೋ ಅರಹಾತಿ ಪಾಕಟೋ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ.

೨೧೨. ಪಬ್ಬಜ್ಜನ್ತಿ ಥೇರೋ ಸಯಂ ನೇವ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ, ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏವಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ. ಅವಾಪುರಣಂ ಆದಾಯಾತಿ ಕುಞ್ಚಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ.

ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಅಹಂ ಧರಮಾನೋಪಿ ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಭಾರೋ ಅಹೋಸಿಂ, ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸಾಪಿ ಮೇ ಸರೀರಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧೋ ಮಾ ಅಹೋಸೀತಿ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಸರೀರತೋ ಜಾಲಾ ಉಟ್ಠಹಿ, ಛವಿಮಂಸಲೋಹಿತಂ ಸಪ್ಪಿ ವಿಯ ಝಾಯಮಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗತಂ, ಸುಮನಮಕುಲಸದಿಸಾ ಧಾತುಯೋವ ಅವಸೇಸಿಂಸು. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ. ಇದಂ ಪನ ಸುತ್ತಂ ದುತಿಯಸಙ್ಗಹೇ ಸಙ್ಗೀತನ್ತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಬಾಕುಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ದನ್ತಭೂಮಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ದನ್ತಭೂಮಿಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅರಞ್ಞಕುಟಿಕಾಯನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇಳುವನಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿವಿತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಪಧಾನಕಮ್ಮಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕತಸೇನಾಸನೇ. ರಾಜಕುಮಾರೋತಿ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಓರಸಕೋ.

ಫುಸೇಯ್ಯಾತಿ ಲಭೇಯ್ಯ. ಏಕಗ್ಗತನ್ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ನಾಮ ಲಭತಿ, ಝಾನಂ ನಾಮ ಲಭತೀತಿ ಇದಂ ಮಯಾ ಸುತನ್ತಿ ವದತಿ. ಕಿಲಮಥೋತಿ ಕಾಯಕಿಲಮಥೋ. ವಿಹೇಸಾತಿ ಸ್ವೇವ ಕಿಲಮಥೋ ವುತ್ತೋ. ಯಥಾಸಕೇ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಜಾನನಕೋಟ್ಠಾಸೇಯೇವ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾಸೀತಿ.

೨೧೪. ದೇಸೇಸೀತಿ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಂ ನಾಮ ಏವಂ ಲಭತಿ, ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಏವಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ ಅಪ್ಪನಾಉಪಚಾರಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ಪವೇದೇತ್ವಾತಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ.

ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇನ ಞಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಾಮತೋ ನಿಸ್ಸಟಗುಣೇನ ಞಾತಬ್ಬಂ. ಕಾಮತೋ ನಿಸ್ಸಟಗುಣೇ ಠಿತೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಏಕಗ್ಗಂ ನಾಮ ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಾನಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನಿ. ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋತಿ ದುವಿಧೇಪಿ ಕಾಮೇ ಭುಞ್ಜಮಾನೋ.

೨೧೫. ಹತ್ಥಿದಮ್ಮಾ ವಾ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಾ ವಾ ಗೋದಮ್ಮಾ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅದನ್ತಹತ್ಥಿದಮ್ಮಾದಯೋ ವಿಯ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗರಹಿತಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ದನ್ತಹತ್ಥಿಆದಯೋ ವಿಯ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗಸಮ್ಪನ್ನಾ. ಯಥಾ ಅದನ್ತಹತ್ಥಿದಮ್ಮಾದಯೋ ಕೂಟಾಕಾರಂ ಅಕತ್ವಾ ಧುರಂ ಅಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ದನ್ತಗಮನಂ ವಾ ಗನ್ತುಂ, ದನ್ತೇಹಿ ವಾ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಭೂಮಿಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗರಹಿತಾ ಸಮ್ಪನ್ನಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಗುಣಂ ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಪತ್ತಭೂಮಿಂ ವಾ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ.

೨೧೬. ಹತ್ಥವಿಲಙ್ಘಕೇನಾತಿ ಹತ್ಥೇನ ಹತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ.

ದಟ್ಠೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ. ಆವುತೋತಿ ಆವರಿತೋ. ನಿವುತೋತಿ ನಿವಾರಿತೋ. ಓಫುಟೋತಿ ಓನದ್ಧೋ.

೨೧೭. ನಾಗವನಿಕನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಪದೋಪಮೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೮ ಆದಯೋ) ನಾಗವನಚರಕೋ ಪುರಿಸೋ ‘‘ನಾಗವನಿಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ಇಧ ಹತ್ಥಿಸಿಕ್ಖಾಯ ಕುಸಲೋ ಹತ್ಥಿಂ ಗಹೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ. ಅತಿಪಸ್ಸಿತ್ವಾತಿ ದಿಸ್ವಾ. ಏತ್ಥಗೇಧಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪವತ್ತಗೇಧಾ. ಸರಸಙ್ಕಪ್ಪಾನನ್ತಿ ಧಾವನಸಙ್ಕಪ್ಪಾನಂ. ಮನುಸ್ಸಕನ್ತೇಸು ಸೀಲೇಸು ಸಮಾದಪನಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಯದಾ ನಾಗೋ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸೇಹಿ ಕುಮಾರಕುಮಾರಿಕಾಹಿ ಸೋಣ್ಡಾದೀಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಕೇಳಯಮಾನೋ ವಿಕಾರಂ ನ ಕರೋತಿ ಸುಖಾಯತಿ, ತದಾನೇನ ಮನುಸ್ಸಕನ್ತಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಿನ್ನಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ.

ಪೇಮನೀಯಾತಿ ತಾತ ರಾಜಾ ತೇ ಪಸನ್ನೋ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಟ್ಠಾನೇವ ಠಪೇಸ್ಸತಿ, ರಾಜಾರಹಾನಿ ಭೋಜನಾದೀನಿ ಲಭಿಸ್ಸಸೀತಿ ಏವರೂಪೀ ನಾಗೇಹಿ ಪಿಯಾಪಿತಬ್ಬಾ ಕಥಾ. ಸುಸ್ಸೂಸತೀತಿ ತಂ ಪೇಮನೀಯಕಥಂ ಸೋತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ. ತಿಣಘಾಸೋದಕನ್ತಿ ತಿಣಘಾಸಞ್ಚೇವ ಉದಕಞ್ಚ, ತಿಣಘಾಸನ್ತಿ ಘಾಸಿತಬ್ಬಂ ತಿಣಂ, ಖಾದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಣವೋತಿ ಡಿಣ್ಡಿಮೋ. ಸಬ್ಬವಙ್ಕದೋಸನಿಹಿತನಿನ್ನೀತಕಸಾವೋತಿ ನಿಹಿತಸಬ್ಬವಙ್ಕದೋಸೋ ಚೇವ ಅಪನೀತಕಸಾವೋ ಚ. ಅಙ್ಗನ್ತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಙ್ಗಸಮೋ ಹೋತಿ.

೨೧೯. ಗೇಹಸಿತಸೀಲಾನನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಾನಂ. ಞಾಯಸ್ಸಾತಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗಸ್ಸ.

೨೨೨. ಅದನ್ತಮರಣಂ ಮಹಲ್ಲಕೋ ರಞ್ಞೋ ನಾಗೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋತಿ ರಞ್ಞೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ ನಾಗೋ ಅದನ್ತಮರಣಂ ಮತೋ ಕಾಲಂ ಕತೋ ಹೋತಿ, ಅದನ್ತಮರಣಂ ಕಾಲಂಕಿರಿಯಂ ನಾಮ ಕರಿಯತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ದನ್ತಭೂಮಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಭೂಮಿಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಭೂಮಿಜಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಭೂಮಿಜೋತಿ ಅಯಂ ಥೇರೋ ಜಯಸೇನರಾಜಕುಮಾರಸ್ಸ ಮಾತುಲೋ. ಆಸಞ್ಚ ಅನಾಸಞ್ಚಾತಿ ಕಾಲೇನ ಆಸಂ ಕಾಲೇನ ಅನಾಸಂ. ಸಕೇನ ಥಾಲಿಪಾಕೇನಾತಿ ಪಕತಿಪವತ್ತಾಯ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಅತ್ತನೋ ನಿಟ್ಠಿತಭತ್ತತೋಪಿ ಭತ್ತೇನ ಪರಿವಿಸಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಭೂಮಿಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಅನುರುದ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೦. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಅನುರುದ್ಧಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಏವಮಾಹಂಸೂತಿ ತಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಅಫಾಸುಕಕಾಲೋ ಅಹೋಸಿ, ತದಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹಂಸು. ಅಪಣ್ಣಕನ್ತಿ ಅವಿರಾಧಿತಂ. ಏಕತ್ಥಾತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ವಾ ಮಹಗ್ಗತಾತಿ ವಾ ಝಾನಮೇವ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಯೇವ ಏವಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಇಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಮಾಹ.

೨೩೧. ಯಾವತಾ ಏಕಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಮಹಗ್ಗತನ್ತಿ ಫರಿತ್ವಾ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಹರತೀತಿ ಏಕರುಕ್ಖಮೂಲಪಮಾಣಟ್ಠಾನಂ ಕಸಿಣನಿಮಿತ್ತೇನ ಓತ್ಥರಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕಸಿಣನಿಮಿತ್ತೇ ಮಹಗ್ಗತಜ್ಝಾನಂ ಫರಿತ್ವಾ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ಮಹಗ್ಗತನ್ತಿ ಪನಸ್ಸ ಆಭೋಗೋ ನತ್ಥಿ, ಕೇವಲಂ ಮಹಗ್ಗತಜ್ಝಾನಪವತ್ತಿವಸೇನ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಇಮಿನಾ ಖೋ ಏತಂ ಗಹಪತಿ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ವುತ್ತಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ವಡ್ಢತಿ, ಉಗ್ಘಾಟನಂ ನ ಜಾಯತಿ, ತಾನಿ ಝಾನಾನಿ ಅಭಿಞ್ಞಾನಂ ವಾ ನಿರೋಧಸ್ಸ ವಾ ಪಾದಕಾನಿ ನ ಹೋನ್ತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಾನಿ ಪನ ವಟ್ಟಪಾದಕಾನಿ ಭವೋಕ್ಕಮನಾನಿ ಚ ಹೋನ್ತಿ. ‘‘ಮಹಗ್ಗತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಂ ಪನ ಕಸಿಣಜ್ಝಾನಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ವಡ್ಢತಿ, ಉಗ್ಘಾಟನಂ ಜಾಯತಿ, ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಾನಿ ನಿರೋಧಪಾದಕಾನಿ ವಟ್ಟಪಾದಕಾನಿ ಭವೋಕ್ಕಮನಾನಿ ಚ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಮಿಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನಾನತ್ಥಾ, ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ಮಹಗ್ಗತಾತಿ ಏವಂ ನಾನಾಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಚ.

೨೩೨. ಇದಾನಿ ಮಹಗ್ಗತಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಭವೂಪಪತ್ತಿಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಚತಸ್ಸೋ ಖೋ ಇಮಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಪರಿತ್ತಾಭಾತಿ ಫರಿತ್ವಾ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಅಯಮಾಭೋಗೋ ಅತ್ಥಿ, ಪರಿತ್ತಾಭೇಸು ಪನ ದೇವೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿಕಾರಣಂ ಝಾನಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಏವಂ ವುತ್ತೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಪರಿತ್ತಾಭಾ ಸಿಯಾ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾಭಾ ಹೋನ್ತಿ ಸಿಯಾ ಪರಿಸುದ್ಧಾಭಾ, ಅಪ್ಪಮಾಣಾಭಾ ಸಿಯಾ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾಭಾ ಹೋನ್ತಿ ಸಿಯಾ ಪರಿಸುದ್ಧಾಭಾ. ಕಥಂ? ಸುಪ್ಪಮತ್ತೇ ವಾ ಸರಾವಮತ್ತೇ ವಾ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ಆಚಿಣ್ಣವಸಿಭಾವೋ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮಾನಂ ಸುಟ್ಠು ಅಪರಿಸೋಧಿತತ್ತಾ ದುಬ್ಬಲಮೇವ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ವಳಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಗುಣಜ್ಝಾನೇ ಠಿತೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿತ್ತಾಭೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ವಣ್ಣೋ ಪನಸ್ಸ ಪರಿತ್ತೋ ಚೇವ ಹೋತಿ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಚ. ಪಞ್ಚಹಿ ಪನಾಕಾರೇಹಿ ಆಚಿಣ್ಣವಸಿಭಾವೋ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮಾನಂ ಸುಟ್ಠು ಪರಿಸೋಧಿತತ್ತಾ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ವಳಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಗುಣಜ್ಝಾನೇ ಠಿತೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿತ್ತಾಭೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ವಣ್ಣೋ ಪನಸ್ಸ ಪರಿತ್ತೋ ಚೇವ ಹೋತಿ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಚ. ಏವಂ ಪರಿತ್ತಾಭಾ ಸಿಯಾ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾಭಾ ಹೋನ್ತಿ ಸಿಯಾ ಪರಿಸುದ್ಧಾಭಾ. ಕಸಿಣೇ ಪನ ವಿಪುಲಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ಆಚಿಣ್ಣವಸಿಭಾವೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಾಭಾ ಸಿಯಾ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾಭಾ ಹೋನ್ತಿ ಸಿಯಾ ಪರಿಸುದ್ಧಾಭಾತಿ.