೧. ಅನುಪದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಅನುಪದಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಏತದವೋಚಾತಿ ಏತಂ (ಪಟಿ. ಮ. ೩.೪) ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಕಥಂ ಅವೋಚ. ಕಸ್ಮಾ? ಅವಸೇಸತ್ಥೇರೇಸು ಹಿ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಇದ್ಧಿಮಾತಿ ಗುಣೋ ಪಾಕಟೋ, ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಧುತವಾದೋತಿ, ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕೋತಿ, ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಿನಯಧರೋತಿ, ರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಝಾಯೀ ಝಾನಾಭಿರತೋತಿ, ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಬಹುಸ್ಸುತೋತಿ. ಏವಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಥೇರಾನಂ ತೇ ತೇ ಗುಣಾ ಪಾಕಟಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ಅಪಾಕಟಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಪಞ್ಞವತೋ ಹಿ ಗುಣಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಕಥಿತಾ ಜಾನಿತುಂ. ಇತಿ ಭಗವಾ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಗುಣೇ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಭಾಗಪರಿಸಾಯ ಸನ್ನಿಪಾತಂ ಆಗಮೇಸಿ. ವಿಸಭಾಗಪುಗ್ಗಲಾನಞ್ಹಿ ಸನ್ತಿಕೇ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತೇ ವಣ್ಣೇ ಕಥಿಯಮಾನೇ ಅವಣ್ಣಮೇವ ಕಥೇನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ದಿವಸೇ ಥೇರಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಸಾ ಸನ್ನಿಪತಿ, ತಸ್ಸಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ.

ತತ್ಥ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಧಾತುಕುಸಲತಾ ಆಯತನಕುಸಲತಾ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಕುಸಲತಾ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಕುಸಲತಾತಿ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ. ಮಹಾಪಞ್ಞೋತಿಆದೀಸು ಮಹಾಪಞ್ಞಾದೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತತ್ರಿದಂ ಮಹಾಪಞ್ಞಾದೀನಂ ನಾನತ್ತಂ – ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ? ಮಹನ್ತೇ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ, ಮಹನ್ತೇ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧೇ, ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೇ, ವಿಮುತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ, ಮಹನ್ತಾನಿ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಾನಿ, ಮಹನ್ತಾ ವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ, ಮಹನ್ತಾನಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ, ಮಹನ್ತೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇ, ಇದ್ಧಿಪಾದೇ, ಮಹನ್ತಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಬಲಾನಿ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಿ, ಮಹನ್ತೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ, ಮಹನ್ತಾನಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ, ಮಹನ್ತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ, ಮಹನ್ತಂ ಪರಮತ್ಥಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ.

ಕತಮಾ ಪುಥುಪಞ್ಞಾ, ಪುಥು ನಾನಾಖನ್ಧೇಸು ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಪುಥುಪಞ್ಞಾ. ಪುಥು ನಾನಾಧಾತೂಸು, ಪುಥು ನಾನಾಆಯತನೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾಅತ್ಥೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾಸುಞ್ಞತಮನುಪಲಬ್ಭೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾಅತ್ಥೇಸು, ಧಮ್ಮೇಸು, ನಿರುತ್ತೀಸು, ಪಟಿಭಾನೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾಸಮಾಧಿ-ಪಞ್ಞಾ-ವಿಮುತ್ತಿ-ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾಠಾನಾಟ್ಠಾನೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತೀಸು, ಪುಥು ನಾನಾಅರಿಯಸಚ್ಚೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು, ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇಸು, ಇದ್ಧಿಪಾದೇಸು, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು, ಬಲೇಸು, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾಅರಿಯಮಗ್ಗೇಸು, ಸಾಮಞ್ಞಫಲೇಸು, ಅಭಿಞ್ಞಾಸು, ಪುಥು ನಾನಾಜನಸಾಧಾರಣೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪರಮತ್ಥೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಪುಥುಪಞ್ಞಾ.

ಕತಮಾ ಹಾಸಪಞ್ಞಾ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಹಾಸಬಹುಲೋ ವೇದಬಹುಲೋ ತುಟ್ಠಿಬಹುಲೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಬಹುಲೋ ಸೀಲಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಂ, ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗಂ, ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಂ, ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧಂ, ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಂ, ವಿಮುತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಂ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧಂ ಪರಿಪೂರೇತೀತಿ ಹಾಸಪಞ್ಞಾ. ಹಾಸಬಹುಲೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಬಹುಲೋ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ಹಾಸಬಹುಲೋ ವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪರಿಪೂರೇತೀತಿ ಹಾಸಪಞ್ಞಾ, ಹಾಸಬಹುಲೋ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇ, ಇದ್ಧಿಪಾದೇ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಬಲಾನಿ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಿ, ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತೀತಿ ಹಾಸಪಞ್ಞಾ, ಹಾಸಬಹುಲೋ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಹಾಸಪಞ್ಞಾ, ಹಾಸಬಹುಲೋ ವೇದತುಟ್ಠಿಪಾಮೋಜ್ಜಬಹುಲೋ ಪರಮತ್ಥಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ ಹಾಸಪಞ್ಞಾ.

ಕತಮಾ ಜವನಪಞ್ಞಾ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ…ಪೇ… ಯಂ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ, ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಜವತೀತಿ ಜವನಪಞ್ಞಾ. ದುಕ್ಖತೋ ಖಿಪ್ಪಂ… ಅನತ್ತತೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಜವತೀತಿ ಜವನಪಞ್ಞಾ. ಯಾ ಕಾಚಿ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ಅನತ್ತತೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಜವತೀತಿ ಜವನಪಞ್ಞಾ. ಚಕ್ಖು…ಪೇ… ಜರಾಮರಣಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ಅನತ್ತತೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಜವತೀತಿ ಜವನಪಞ್ಞಾ. ರೂಪಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ಖಯಟ್ಠೇನ, ದುಕ್ಖಂ ಭಯಟ್ಠೇನ, ಅನತ್ತಾ ಅಸಾರಕಟ್ಠೇನಾತಿ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ರೂಪನಿರೋಧೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಖಿಪ್ಪಂ ಜವತೀತಿ ಜವನಪಞ್ಞಾ. ವೇದನಾ, ಸಞ್ಞಾ, ಸಙ್ಖಾರಾ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಚಕ್ಖು…ಪೇ… ಜರಾಮರಣಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ಖಯಟ್ಠೇನ…ಪೇ… ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಖಿಪ್ಪಂ ಜವತೀತಿ ಜವನಪಞ್ಞಾ. ರೂಪಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಚಕ್ಖು…ಪೇ… ಜರಾಮರಣಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ಸಙ್ಖತಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಖಯಧಮ್ಮಂ ವಯಧಮ್ಮಂ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಖಿಪ್ಪಂ ಜವತೀತಿ ಜವನಪಞ್ಞಾ.

ಕತಮಾ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಾ, ಖಿಪ್ಪಂ ಕಿಲೇಸೇ ಛಿನ್ದತೀತಿ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಾ. ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ, ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನೇ ಪಾಪಕೇ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ರಾಗಂ, ದೋಸಂ, ಮೋಹಂ, ಕೋಧಂ, ಉಪನಾಹಂ, ಮಕ್ಖಂ, ಪಳಾಸಂ, ಇಸ್ಸಂ, ಮಚ್ಛರಿಯಂ, ಮಾಯಂ, ಸಾಠೇಯ್ಯಂ, ಥಮ್ಭಂ, ಸಾರಮ್ಭಂ, ಮಾನಂ, ಅತಿಮಾನಂ, ಮದಂ, ಪಮಾದಂ, ಸಬ್ಬೇ ಕಿಲೇಸೇ, ಸಬ್ಬೇ ದುಚ್ಚರಿತೇ, ಸಬ್ಬೇ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೇ, ಸಬ್ಬೇ ಭವಗಾಮಿಕಮ್ಮೇ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ ಪಜಹತಿ ವಿನೋದೇತಿ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತೀತಿ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಾ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆಸನೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ, ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ, ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯೋ, ಛ ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಅಧಿಗತಾ ಹೋನ್ತಿ ಸಚ್ಛಿಕತಾ ಪಸ್ಸಿತಾ ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಾ.

ಕತಮಾ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞಾ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಉಬ್ಬೇಗಬಹುಲೋ ಹೋತಿ ಉತ್ತಾಸಬಹುಲೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠನಬಹುಲೋ ಅರತಿಬಹುಲೋ ಅನಭಿರತಿಬಹುಲೋ ಬಹಿಮುಖೋ ನ ರಮತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು, ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬಂ ಅಪ್ಪದಾಲಿತಪುಬ್ಬಂ ಲೋಭಕ್ಖನ್ಧಂ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝತಿ ಪದಾಲೇತೀತಿ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞಾ. ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬಂ ಅಪ್ಪದಾಲಿತಪುಬ್ಬಂ ದೋಸಕ್ಖನ್ಧಂ, ಮೋಹಕ್ಖನ್ಧಂ, ಕೋಧಂ, ಉಪನಾಹಂ…ಪೇ… ಸಬ್ಬೇ ಭವಗಾಮಿಕಮ್ಮೇ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝತಿ ಪದಾಲೇತೀತಿ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞಾ.

ಅನುಪದಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನನ್ತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ವಾ ಝಾನಙ್ಗವಸೇನ ವಾ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಂ ವಿಪಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ವಿಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅದ್ಧಮಾಸೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಪನ ಸತ್ತಹಿ ದಿವಸೇಹಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಮಹಾಪಞ್ಞವನ್ತತರೋ. ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಹಿ ಸಾವಕಾನಂ ಸಮ್ಮಸನಚಾರಂ ಯಟ್ಠಿಕೋಟಿಯಾ ಉಪ್ಪೀಳೇನ್ತೋ ವಿಯ ಏಕದೇಸಮೇವ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಸತ್ತ ದಿವಸೇ ವಾಯಮಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ಸಮ್ಮಸನಚಾರಂ ಸಾವಕಾನಂ ಸಮ್ಮಸನಚಾರಂ ನಿಪ್ಪದೇಸಂ ಸಮ್ಮಸಿ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಅದ್ಧಮಾಸಂ ವಾಯಮಿ. ಅರಹತ್ತಞ್ಚ ಕಿರ ಪತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾಸಿ – ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧೇ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಚ ಅಞ್ಞೋ ಸಾವಕೋ ನಾಮ ಪಞ್ಞಾಯ ಮಯಾ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಪತ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಪುರಿಸೋ ವೇಳುಯಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮಹಾಜಟಂ ವೇಳುಂ ದಿಸ್ವಾ ಜಟಂ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಪಪಞ್ಚೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅನ್ತರೇನ ಹತ್ಥಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಮೇವ ಯಟ್ಠಿಂ ಮೂಲೇ ಚ ಅಗ್ಗೇ ಚ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಸೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಠಮತರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಯಟ್ಠಿಂ ಪನ ಸಾರಂ ವಾ ಉಜುಂ ವಾ ನ ಲಭತಿ. ಅಪರೋ ಚ ತಥಾರೂಪಮೇವ ವೇಣುಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಸಮ್ಪತ್ತಂ ಯಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಾರಂ ವಾ ಉಜುಂ ವಾ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಚ್ಛಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಸತ್ಥೇನ ವೇಣುಜಟಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಾರಾ ಚೇವ ಉಜೂ ಚ ಯಟ್ಠಿಯೋ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯ. ಅಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಚ್ಛಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಯಟ್ಠಿಯೋ ಪನ ಸಾರಾ ಚೇವ ಉಜೂ ಚ ಲಭತಿ. ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಥೇರಾನಂ ಪಧಾನಂ.

ಏವಂ ಪನ ಅದ್ಧಮಾಸಂ ವಾಯಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಸೂಕರಖತಲೇಣದ್ವಾರೇ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ದೀಘನಖಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ವೇದನಾಪರಿಗ್ಗಹಸುತ್ತನ್ತೇ ದೇಸಿಯಮಾನೇ ದಸಬಲಂ ಬೀಜಯಮಾನೋ ಠಿತೋ ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಞಾಣಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪನ್ನರಸಮೇ ದಿವಸೇ ಸಾವಕಪಾರಮಿಞಾಣಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ತಸಟ್ಠಿ ಞಾಣಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸೋಳಸವಿಧಂ ಪಞ್ಞಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ.

ತತ್ರಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಅನುಪದಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಯಾ ಅನುಪದಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಂ ವಿಪಸ್ಸತೀತಿ ಅನುಪದಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾ ವುತ್ತಾ, ತತ್ರ ಅನುಪದಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಇದಂ ಹೋತಿ. ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ತಂ ತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ.

೯೪. ಪಠಮೇ ಝಾನೇತಿ ಯೇ ಪಠಮೇ ಝಾನೇ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಧಮ್ಮಾ. ತ್ಯಾಸ್ಸಾತಿ ತೇ ಅಸ್ಸ. ಅನುಪದವವತ್ಥಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವವತ್ಥಿತಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ ಞಾತಾ ವಿದಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕಥಂ? ಥೇರೋ ಹಿ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಭಿನಿರೋಪನಲಕ್ಖಣೋ ವಿತಕ್ಕೋ ವತ್ತತೀತಿ ಜಾನಾತಿ. ತಥಾ ಅನುಮಜ್ಜನಲಕ್ಖಣೋ ವಿಚಾರೋ, ಫರಣಲಕ್ಖಣಾ ಪೀತಿ, ಸಾತಲಕ್ಖಣಂ ಸುಖಂ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಲಕ್ಖಣಾ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ, ಫುಸನಲಕ್ಖಣೋ ಫಸ್ಸೋ ವೇದಯಿತಲಕ್ಖಣಾ ವೇದನಾ, ಸಞ್ಜಾನನಲಕ್ಖಣಾ ಸಞ್ಞಾ, ಚೇತಯಿತಲಕ್ಖಣಾ ಚೇತನಾ, ವಿಜಾನನಲಕ್ಖಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಲಕ್ಖಣೋ ಛನ್ದೋ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖಲಕ್ಖಣೋ ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋ, ಪಗ್ಗಾಹಲಕ್ಖಣಂ ವೀರಿಯಂ ಉಪಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣಾ ಸತಿ, ಮಜ್ಝತ್ತಲಕ್ಖಣಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ, ಅನುನಯಮನಸಿಕಾರಲಕ್ಖಣೋ ಮನಸಿಕಾರೋ ವತ್ತತೀತಿ ಜಾನಾತಿ. ಏವಂ ಜಾನಂ ಅಭಿನಿರೋಪನಟ್ಠೇನ ವಿತಕ್ಕಂ ಸಭಾವತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ…ಪೇ… ಅನುನಯಮನಸಿಕಾರಣಟ್ಠೇನ ಮನಸಿಕಾರಂ ಸಭಾವಭಾವತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತ್ಯಾಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ ಅನುಪದವವತ್ಥಿತಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ.

ವಿದಿತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ವಿದಿತಾ ಪಾಕಟಾವ ಹುತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ವಿದಿತಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೀತಿ ತಿಟ್ಠಮಾನಾಪಿ ವಿದಿತಾ ಪಾಕಟಾವ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ವಿದಿತಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ನಿರುಜ್ಝಮಾನಾಪಿ ವಿದಿತಾ ಪಾಕಟಾವ ಹುತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ತಂಞಾಣತಾ ಚೇವ ಞಾಣಬಹುತಾ ಚ ಮೋಚೇತಬ್ಬಾ. ಯಥಾ ಹಿ ತೇನೇವ ಅಙ್ಗುಲಗ್ಗೇನ ತಂ ಅಙ್ಗುಲಗ್ಗಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಫುಸಿತುಂ, ಏವಮೇವ ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಾ ಠಿತಿ ವಾ ಭಙ್ಗೋ ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುನ್ತಿ. ಏವಂ ತಾವ ತಂಞಾಣತಾ ಮೋಚೇತಬ್ಬಾ. ಯದಿ ಪನ ದ್ವೇ ಚಿತ್ತಾನಿ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ಏಕೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಏಕಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಾ ಠಿತಿ ವಾ ಭಙ್ಗೋ ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯ ಜಾನಿತುಂ. ದ್ವೇ ಪನ ಫಸ್ಸಾ ವಾ ವೇದನಾ ವಾ ಸಞ್ಞಾ ವಾ ಚೇತನಾ ವಾ ಚಿತ್ತಾನಿ ವಾ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಾನಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಏಕೇಕಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಏವಂ ಞಾಣಬಹುತಾ ಮೋಚೇತಬ್ಬಾ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಥಂ? ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಸೋಳಸ ಧಮ್ಮಾ ವಿದಿತಾ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತೀತಿ. ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಾನಂ ಪರಿಗ್ಗಹಿತತಾಯ. ಥೇರೇನ ಹಿ ವತ್ಥು ಚೇವ ಆರಮ್ಮಣಞ್ಚ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತೇನಸ್ಸ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಂ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ, ಠಾನಂ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಠಾನಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ, ಭೇದಂ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಭೇದೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಿದಿತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ವಿದಿತಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ ವಿದಿತಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಹುತ್ವಾ ಸಮ್ಭೋನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಉದಯಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಹುತ್ವಾ ಪಟಿವೇನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ವಯಂ ಪಸ್ಸತಿ.

ಅನುಪಾಯೋತಿ ರಾಗವಸೇನ ಅನುಪಗಮನೋ ಹುತ್ವಾ. ಅನಪಾಯೋತಿ ಪಟಿಘವಸೇನ ಅನಪಗತೋ. ಅನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯೇಹಿ ಅನಿಸ್ಸಿತೋ. ಅಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೋತಿ ಛನ್ದರಾಗೇನ ಅಬದ್ಧೋ. ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋತಿ ಕಾಮರಾಗತೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ. ವಿಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಾ ವಿಸಂಯುತ್ತೋ. ವಿಮರಿಯಾದೀಕತೇನಾತಿ ನಿಮ್ಮರಿಯಾದೀಕತೇನ. ಚೇತಸಾತಿ ಏವಂವಿಧೇನ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಹರತಿ.

ತತ್ಥ ದ್ವೇ ಮರಿಯಾದಾ ಕಿಲೇಸಮರಿಯಾದಾ ಚ ಆರಮ್ಮಣಮರಿಯಾದಾ ಚ. ಸಚೇ ಹಿಸ್ಸ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಪವತ್ತೇ ಸೋಳಸ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ರಾಗಾದಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ಕಿಲೇಸಮರಿಯಾದಾ ತೇನ ಕತಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತೇಸು ಪನಸ್ಸ ಏಕೋಪಿ ನ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಕಿಲೇಸಮರಿಯಾದಾ ನತ್ಥಿ. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಪವತ್ತೇ ಸೋಳಸ ಧಮ್ಮೇ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಏಕಚ್ಚೇ ಆಪಾಥಂ ನಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ. ಏವಮಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಮರಿಯಾದಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ. ತೇ ಪನಸ್ಸ ಸೋಳಸ ಧಮ್ಮೇ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಅನಾಗತಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಆರಮ್ಮಣಮರಿಯಾದಾಪಿ ನತ್ಥಿ.

ಅಪರಾಪಿ ದ್ವೇ ಮರಿಯಾದಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಮರಿಯಾದಾ ಚ ಸಮುಚ್ಛೇದಮರಿಯಾದಾ ಚ. ತಾಸು ಸಮುಚ್ಛೇದಮರಿಯಾದಾ ಉಪರಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಮರಿಯಾದಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತಸ್ಸ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಪಚ್ಚನೀಕತ್ತಾ ನತ್ಥೀತಿ ವಿಮರಿಯಾದಿಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ.

ಉತ್ತರಿ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಇತೋ ಉತ್ತರಿ ನಿಸ್ಸರಣಂ. ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಸುತ್ತೇಸು ‘‘ಉತ್ತರಿ ನಿಸ್ಸರಣ’’ನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವುತ್ತಂ, ಇಧ ಪನ ಅನನ್ತರೋ ವಿಸೇಸೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಬ್ಬಹುಲೀಕಾರಾತಿ ತಸ್ಸ ಪಜಾನನಸ್ಸ ಬಹುಲೀಕರಣೇನ. ಅತ್ಥಿತ್ವೇವಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿಯೇವ ದಳ್ಹತರಂ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸವಾರೇಸುಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ದುತಿಯವಾರೇ ಪನ ಸಮ್ಪಸಾದನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಪಸಾದೋ. ಸಭಾವತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ಚತುತ್ಥವಾರೇ ಉಪೇಕ್ಖಾತಿ ಸುಖಟ್ಠಾನೇ ವೇದನುಪೇಕ್ಖಾವ. ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾ ಚೇತಸೋ ಅನಾಭೋಗೋತಿ ಯೋ ಸೋ ‘‘ಯದೇವ ತತ್ಥ ಸುಖ’’ನ್ತಿ ಚೇತಸೋ ಆಭೋಗೋ, ಏತೇನೇತಂ ಓಳಾರಿಕಮಕ್ಖಾಯತೀತಿ ಏವಂ ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾ ಚೇತಸೋ ಅನಾಭೋಗೋ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಅಭಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧೀತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾಸತಿಯೇವ. ಉಪೇಕ್ಖಾಪಿ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೇಕ್ಖಾ.

೯೫. ಸತೋ ವುಟ್ಠಹತೀತಿ ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಞಾಣೇನ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹುತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾತಿ. ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ಬುದ್ಧಾನಂಯೇವ ಅನುಪದಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾ ಹೋತಿ, ನ ಸಾವಕಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಕಲಾಪವಿಪಸ್ಸನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ಪಞ್ಞಾಯ ಚಸ್ಸ ದಿಸ್ವಾ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ ಖೀಣಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತವಾರೋಪಿ ಅತ್ಥಿ, ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪನ್ನವಾರೋಪಿ. ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತವಾರೋ ಇಧ ಗಹಿತೋ, ನಿರೋಧಂ ಪನ ಚಿಣ್ಣವಸಿತಾಯ ಅಪರಾಪರಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ವದನ್ತಿ.

ತತ್ಥಸ್ಸ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಸೀಸಂ ಹೋತಿ, ನಿರೋಧಸ್ಸ ವಾರೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಗೂಳ್ಹಾ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಸೀಸಂ ಹೋತಿ, ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವಾರೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಗೂಳ್ಹಾ ಹೋತಿ. ಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸಿನೋ ಥೇರಾ ಪನ ವದನ್ತಿ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ, ನಿರೋಧಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ತೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಪವತ್ತೇ ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಿಕರೂಪಧಮ್ಮೇ, ಹೇಟ್ಠಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಪವತ್ತಧಮ್ಮೇ ವಾ. ತೇಪಿ ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ವಿಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಧಮ್ಮಾವ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ವಾ ವಿಪಸ್ಸತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೯೭. ವಸಿಪ್ಪತೋತಿ ಚಿಣ್ಣವಸಿತಂ ಪತ್ತೋ. ಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತೋತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ತೋ. ಓರಸೋತಿಆದೀಸು ಥೇರೋ ಭಗವತೋ ಉರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಜಾತೋತಿ ಓರಸೋ, ಮುಖೇನ ಪಭಾವಿತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಜಾತೋತಿ ಮುಖತೋ ಜಾತೋ, ಧಮ್ಮೇನ ಪನ ಜಾತತ್ತಾ ನಿಮ್ಮಿತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಜೋ ಧಮ್ಮನಿಮ್ಮಿತೋ, ಧಮ್ಮದಾಯಸ್ಸ ಆದಿಯನತೋ ಧಮ್ಮದಾಯಾದೋ, ಆಮಿಸದಾಯಸ್ಸ ಅನಾದಿಯನತೋ ನೋ ಆಮಿಸದಾಯಾದೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಅನುಪದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.