೯. ಬ್ರಹ್ಮನಿಮನ್ತನಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೦೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಮನ್ತನಿಕಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪಾಪಕಂ ದಿಟ್ಠಿಗತನ್ತಿ ಲಾಮಕಾ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ. ಇದಂ ನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಇದಂ ಸಹ ಕಾಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ‘‘ನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವದತಿ. ಧುವಾದೀನಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನಿ. ತತ್ಥ ಧುವನ್ತಿ ಥಿರಂ. ಸಸ್ಸತನ್ತಿ ಸದಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ. ಕೇವಲನ್ತಿ ಅಖಣ್ಡಂ ಸಕಲಂ. ಅಚವನಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅಚವನಸಭಾವಂ. ಇದಞ್ಹಿ ನ ಜಾಯತೀತಿಆದೀಸು ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕೋಚಿ ಜಾಯನಕೋ ವಾ ಜೀಯನಕೋ ವಾ ಮೀಯನಕೋ ವಾ ಚವನಕೋ ವಾ ಉಪಪಜ್ಜನಕೋ ವಾ ನತ್ಥೀತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಇತೋ ಚ ಪನಞ್ಞನ್ತಿ ಇತೋ ಸಹ ಕಾಯಕಾ ಬ್ರಹ್ಮಟ್ಠಾನಾ ಉತ್ತರಿ ಅಞ್ಞಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಥಾಮಗತಾ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ. ಏವಂವಾದೀ ಪನ ಸೋ ಉಪರಿ ತಿಸ್ಸೋ ಝಾನಭೂಮಿಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಚತ್ತಾರಿ ಫಲಾನಿ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ. ಅವಿಜ್ಜಾಗತೋತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಗತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಞ್ಞಾಣೀ ಅನ್ಧೀಭೂತೋ. ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋ ನಾಮ.

೫೦೨. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾತಿ ಮಾರೋ ಕಥಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅದ್ದಸ? ಸೋ ಕಿರ ಅತ್ತನೋ ಭವನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಆವಜ್ಜೇತಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಕತರಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ವಾ ನಿಗಮೇ ವಾ ವಸತೀ’’ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ, ‘‘ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸುಭಗವನೇ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಕತ್ಥ ನು ಖೋ ಗತೋ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಯಾವ ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಗಣಂ ಮಮ ವಿಸಯಾ ನಾತಿಕ್ಕಮೇತಿ, ತಾವ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯಂ ವಿಛನ್ದಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಪದಾನುಪದಿಕೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಗಣಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಅದಿಸ್ಸಮಾನೇನ ಕಾಯೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ, ‘‘ಸತ್ಥಾರಾ ಬಕಬ್ರಹ್ಮಾ ಅಪಸಾದಿತೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೋ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ’’ತಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಂ ಅನ್ವಾವಿಸಿತ್ವಾತಿ ಏಕಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ. ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತಾನಂ ವಾ ಅನ್ವಾವಿಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಮೇತಮಾಸದೋತಿ ಮಾ ಏತಂ ಅಪಸಾದಯಿತ್ಥ. ಅಭಿಭೂತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಜೇಟ್ಠಕೋ. ಅನಭಿಭೂತೋತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅನಭಿಭೂತೋ. ಅಞ್ಞದತ್ಥೂತಿ ಏಕಂಸವಚನೇ ನಿಪಾತೋ. ದಸ್ಸನವಸೇನ ದಸೋ, ಸಬ್ಬಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ವಸವತ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಜನಂ ವಸೇ ವತ್ತೇತಿ. ಇಸ್ಸರೋತಿ ಲೋಕೇ ಇಸ್ಸರೋ. ಕತ್ತಾ ನಿಮ್ಮಾತಾತಿ ಲೋಕಸ್ಸ ಕತ್ತಾ ಚ ನಿಮ್ಮಾತಾ ಚ, ಪಥವೀಹಿಮವನ್ತಸಿನೇರುಚಕ್ಕವಾಳಮಹಾಸಮುದ್ದಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಚ ಇಮಿನಾ ನಿಮ್ಮಿತಾತಿ ದೀಪೇತಿ.

ಸೇಟ್ಠೋ ಸಜಿತಾತಿ ಅಯಂ ಲೋಕಸ್ಸ ಉತ್ತಮೋ ಚ ಸಜಿತಾ ಚ. ‘‘ತ್ವಂ ಖತ್ತಿಯೋ ನಾಮ ಹೋಹಿ, ತ್ವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಾಮ, ವೇಸ್ಸೋ ನಾಮ, ಸುದ್ದೋ ನಾಮ, ಗಹಟ್ಠೋ ನಾಮ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನಾಮ, ಅನ್ತಮಸೋ ಓಟ್ಠೋ ಹೋಹಿ, ಗೋಣೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸಜ್ಜೇತಾ ಅಯನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಸೀ ಪಿತಾ ಭೂತಭಬ್ಯಾನನ್ತಿ ಅಯಂ ಚಿಣ್ಣವಸಿತಾಯ ವಸೀ, ಅಯಂ ಪಿತಾ ಭೂತಾನಞ್ಚ ಭಬ್ಯಾನಞ್ಚಾತಿ ವದತಿ. ತತ್ಥ ಅಣ್ಡಜಜಲಾಬುಜಾ ಸತ್ತಾ ಅನ್ತೋಅಣ್ಡಕೋಸೇ ಚೇವ ಅನ್ತೋವತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಚ ಭಬ್ಯಾ ನಾಮ, ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭೂತಾ. ಸಂಸೇದಜಾ ಪಠಮಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ಭಬ್ಯಾ, ದುತಿಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭೂತಾ. ಓಪಪಾತಿಕಾ ಪಠಮಇರಿಯಾಪಥೇ ಭಬ್ಯಾ, ದುತಿಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭೂತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಏತಸ್ಸ ಪುತ್ತಾತಿ ಸಞ್ಞಾಯ, ‘‘ಪಿತಾ ಭೂತಭಬ್ಯಾನ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

ಪಥವೀಗರಹಕಾತಿ ಯಥಾ ತ್ವಂ ಏತರಹಿ, ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ ಪಥವಿಂ ಗರಹಸಿ ಜಿಗುಚ್ಛಸಿ, ಏವಂ ತೇಪಿ ಪಥವೀಗರಹಕಾ ಅಹೇಸುಂ, ನ ಕೇವಲಂ ತ್ವಂಯೇವಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ಆಪಗರಹಕಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಹೀನೇ ಕಾಯೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಪಥವೀಪಸಂಸಕಾತಿ ಯಥಾ ತ್ವಂ ಗರಹಸಿ, ಏವಂ ಅಗರಹಿತ್ವಾ, ‘‘ನಿಚ್ಚಾ ಧುವಾ ಸಸ್ಸತಾ ಅಚ್ಛೇಜ್ಜಾ ಅಭೇಜ್ಜಾ ಅಕ್ಖಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಥವೀಪಸಂಸಕಾ ಪಥವಿಯಾ ವಣ್ಣವಾದಿನೋ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ವದತಿ. ಪಥವಾಭಿನನ್ದಿನೋತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಪಥವಿಯಾ ಅಭಿನನ್ದಿನೋ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪಣೀತೇ ಕಾಯೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ತಂ ತಾಹನ್ತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತಂ ಅಹಂ. ಇಙ್ಘಾತಿ ಚೋದನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಉಪಾತಿವತ್ತಿತ್ಥೋತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ಥ. ‘‘ಉಪಾತಿವತ್ತಿತೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವತ್ಥೋ. ದಣ್ಡೇನ ಪಟಿಪ್ಪಣಾಮೇಯ್ಯಾತಿ ಚತುಹತ್ಥೇನ ಮುಗ್ಗರದಣ್ಡೇನ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಪಲಾಪೇಯ್ಯ. ನರಕಪಪಾತೇತಿ ಸತಪೋರಿಸೇ ಮಹಾಸೋಬ್ಭೇ. ವಿರಾಧೇಯ್ಯಾತಿ ಹತ್ಥೇನ ಗಹಣಯುತ್ತೇ ವಾ ಪಾದೇನ ಪತಿಟ್ಠಾನಯುತ್ತೇ ವಾ ಠಾನೇ ಗಹಣಪತಿಟ್ಠಾನಾನಿ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ. ನನು ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಪಸ್ಸಸೀತಿ ಭಿಕ್ಖು ನನು ತ್ವಂ ಇಮಂ ಬ್ರಹ್ಮಪರಿಸಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಂ ಓಭಾಸಮಾನಂ ವಿರೋಚಮಾನಂ ಜೋತಯಮಾನಂ ಪಸ್ಸಸೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಓವಾದೇ ಠಿತಾನಂ ಇದ್ಧಾನುಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇತಿ ಖೋ ಮಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಪರಿಸಂ ಉಪನೇಸೀತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ನನು ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಪಸ್ಸಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಪರಿಸಂ ಯಸೇನ ಚ ಸಿರಿಯಾ ಚ ಓಭಾಸಮಾನಂ ವಿರೋಚಮಾನಂ ಜೋತಯಮಾನಂ, ಯದಿ ತ್ವಮ್ಪಿ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನೋ ವಚನಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯದೇವ ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವದತಿ, ತಂ ಕರೇಯ್ಯಾಸಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಏವಮೇವಂ ಯಸೇನ ಚ ಸಿರಿಯಾ ಚ ವಿರೋಚೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಏವಂ ವದನ್ತೋ ಮಂ ಬ್ರಹ್ಮಪರಿಸಂ ಉಪನೇಸಿ ಉಪಸಂಹರಿ. ಮಾ ತ್ವಂ ಮಞ್ಞಿತ್ಥೋತಿ ಮಾ ತ್ವಂ ಮಞ್ಞಿ. ಮಾರೋ ತ್ವಮಸಿ ಪಾಪಿಮಾತಿ ಪಾಪಿಮ ತ್ವಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಮಾರಣತೋ ಮಾರೋ ನಾಮ, ಪಾಪಕಂ ಲಾಮಕಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಅಯಸಂ ಕರಣತೋ ಪಾಪಿಮಾ ನಾಮಾತಿ ಜಾನಾಮಿ.

೫೦೩. ಕಸಿಣಂ ಆಯುನ್ತಿ ಸಕಲಂ ಆಯುಂ. ತೇ ಖೋ ಏವಂ ಜಾನೇಯ್ಯುನ್ತಿ ತೇ ಏವಂ ಮಹನ್ತೇನ ತಪೋಕಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ತ್ವಂ ಪನ ಪುರಿಮದಿವಸೇ ಜಾತೋ, ಕಿಂ ಜಾನಿಸ್ಸಸಿ, ಯಸ್ಸ ತೇ ಅಜ್ಜಾಪಿ ಮುಖೇ ಖೀರಗನ್ಧೋ ವಾಯತೀತಿ ಘಟ್ಟೇನ್ತೋ ವದತಿ. ಪಥವಿಂ ಅಜ್ಝೋಸಿಸ್ಸಸೀತಿ ಪಥವಿಂ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠೀಹಿ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಸಿ. ಓಪಸಾಯಿಕೋ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸಸೀತಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಮೀಪಸಯೋ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅನುಗಚ್ಛಿಸ್ಸಸಿ, ಠಿತಂ ಉಪತಿಟ್ಠಿಸ್ಸಸಿ, ನಿಸಿನ್ನಂ ಉಪನಿಸೀದಿಸ್ಸಸಿ, ನಿಪನ್ನಂ ಉಪನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವತ್ಥುಸಾಯಿಕೋತಿ ಮಮ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸಯನಕೋ. ಯಥಾಕಾಮಕರಣೀಯೋ ಬಾಹಿತೇಯ್ಯೋತಿ ಮಯಾ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಯಂ ಇಚ್ಛಾಮಿ, ತಂ ಕತ್ತಬ್ಬೋ, ಬಾಹಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಜಜ್ಝರಿಕಾಗುಮ್ಬತೋಪಿ ನೀಚತರೋ ಲಕುಣ್ಡಟಕತರೋ ಕಾತಬ್ಬೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇಮಿನಾ ಏಸ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಲಾಪೇತಿ ವಾ ಅಪಸಾದೇತಿ ವಾ. ಉಪಲಾಪೇತಿ ನಾಮ ಸಚೇ ಖೋ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ತಣ್ಹಾದೀಹಿ ಪಥವಿಂ ಅಜ್ಝೋಸಿಸ್ಸಸಿ, ಓಪಸಾಯಿಕೋ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಮಯಿ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ, ತಿಟ್ಠನ್ತೇ ಠಸ್ಸಸಿ, ನಿಸಿನ್ನೇ ನಿಸೀದಿಸ್ಸಸಿ, ನಿಪನ್ನೇ ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸಿ, ಅಹಂ ತಂ ಸೇಸಜನಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಿಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಂ ತಾವ ಉಪಲಾಪೇತಿ ನಾಮ. ಸೇಸಪದೇಹಿ ಪನ ಅಪಸಾದೇತಿ ನಾಮ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಸಚೇ ತ್ವಂ ಪಥವಿಂ ಅಜ್ಝೋಸಿಸ್ಸಸಿ, ವತ್ಥುಸಾಯಿಕೋ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಮಮ ಗಮನಾದೀನಿ ಆಗಮೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ ವಾ ಠಸ್ಸಸಿ ವಾ ನಿಸೀದಿಸ್ಸಸಿ ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸಿ ವಾ, ಮಮ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಆರಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಸಿ, ಅಹಂ ಪನ ತಂ ಯಥಾಕಾಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಬಾಹಿತ್ವಾ ಚ ಜಜ್ಝರಿಕಾಗುಮ್ಬತೋಪಿ ಲಕುಣ್ಡಕತರನ್ತಿ ಏವಂ ಅಪಸಾದೇತಿ ನಾಮ. ಅಯಂ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮಾನನಿಸ್ಸಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಅಪಸಾದನಾವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಆಪಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಅಪಿಚ ತೇ ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಇದಾನಿ ಭಗವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮಾನನಿಸ್ಸಿತೋ ‘ಅಹಂ ಜಾನಾಮೀ’ತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಅತ್ತನೋ ಯಸೇನ ಸಮ್ಮತ್ತೋ ಸರೀರಂ ಫುಸಿತುಮ್ಪಿ ಸಮತ್ಥಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಥೋಕಂ ನಿಗ್ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಗತಿಞ್ಚ ಪಜಾನಾಮೀತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಞ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ. ಜುತಿಞ್ಚಾತಿ ಆನುಭಾವಞ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ. ಏವಂ ಮಹೇಸಕ್ಖೋತಿ ಏವಂ ಮಹಾಯಸೋ ಮಹಾಪರಿವಾರೋ.

ಯಾವತಾ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಪರಿಹರನ್ತೀತಿ ಯತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ದಿಸಾ ಭನ್ತಿ ವಿರೋಚನಾತಿ ದಿಸಾಸು ವಿರೋಚಮಾನಾ ಓಭಾಸನ್ತಿ, ದಿಸಾ ವಾ ತೇಹಿ ವಿರೋಚಮಾನಾ ಓಭಾಸನ್ತಿ. ತಾವ ಸಹಸ್ಸಧಾ ಲೋಕೋತಿ ತತ್ತಕೇನ ಪಮಾಣೇನ ಸಹಸ್ಸಧಾ ಲೋಕೋ, ಇಮಿನಾ ಚಕ್ಕವಾಳೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ತೇ ವತ್ತತೇ ವಸೋತಿ ಏತ್ಥ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇ ತುಯ್ಹಂ ವಸೋ ವತ್ತತಿ. ಪರೋಪರಞ್ಚ ಜಾನಾಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇ ಪರೋಪರೇ ಉಚ್ಚನೀಚೇ ಹೀನಪ್ಪಣೀತೇ ಸತ್ತೇ ಜಾನಾಸಿ. ಅಥೋ ರಾಗವಿರಾಗಿನನ್ತಿ ನ ಕೇವಲಂ, ‘‘ಅಯಂ ಇದ್ಧೋ ಅಯಂ ಪಕತಿಮನುಸ್ಸೋ’’ತಿ ಪರೋಪರಂ, ‘‘ಅಯಂ ಪನ ಸರಾಗೋ ಅಯಂ ವೀತರಾಗೋ’’ತಿ ಏವಂ ರಾಗವಿರಾಗಿನಮ್ಪಿ ಜನಂ ಜಾನಾಸಿ. ಇತ್ಥಂಭಾವಞ್ಞಥಾಭಾವನ್ತಿ ಇತ್ಥಂಭಾವೋತಿ ಇದಂ ಚಕ್ಕವಾಳಂ. ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋತಿ ಇತೋ ಸೇಸಂ ಏಕೂನಸಹಸ್ಸಂ. ಸತ್ತಾನಂ ಆಗತಿಂ ಗತಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಆಗತಿಂ, ಚುತಿವಸೇನ ಗತಿಂ ಚ ಜಾನಾಸಿ. ತುಯ್ಹಂ ಪನ ಅತಿಮಹನ್ತೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಸಞ್ಞಾ ಹೋತಿ, ಸಹಸ್ಸಿಬ್ರಹ್ಮಾ ನಾಮ ತ್ವಂ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ತಯಾ ಉತ್ತರಿ ದ್ವಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ತಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಚತುಸಹಸ್ಸಾನಂ ಪಞ್ಚಸಹಸ್ಸಾನಂ ದಸಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಪಮಾಣಂ ನತ್ಥಿ, ಚತುಹತ್ಥಾಯ ಪಿಲೋತಿಕಾಯ ಪಟಪ್ಪಮಾಣಂ ಕಾತುಂ ವಾಯಮನ್ತೋ ವಿಯ ಮಹನ್ತೋಸ್ಮೀತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕರೋಸೀತಿ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

೫೦೪. ಇಧೂಪಪನ್ನೋತಿ ಇಧ ಪಠಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯಂ ಉಪಪನ್ನೋ. ತೇನ ತಂ ತ್ವಂ ನ ಜಾನಾಸೀತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತಂ ಕಾಯಂ ತ್ವಂ ನ ಜಾನಾಸಿ. ನೇವ ತೇ ಸಮಸಮೋತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ವಾಪಿ ತಯಾ ಸಮಸಮೋ ನ ಹೋಮಿ. ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅಞ್ಞಾಯ. ಕುತೋ ನೀಚೇಯ್ಯನ್ತಿ ತಯಾ ನೀಚತರಭಾವೋ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಕುತೋ.

ಹೇಟ್ಠೂಪಪತ್ತಿಕೋ ಕಿರೇಸ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯಂ ವೇಹಪ್ಫಲಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪಞ್ಚಕಪ್ಪಸತಿಕಂ ಆಯುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಹೇಟ್ಟೂಪಪತ್ತಿಕಂ ಕತ್ವಾ ತತಿಯಜ್ಝಾನಂ ಪಣೀತಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಸುಭಕಿಣ್ಹಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಚತುಸಟ್ಠಿಕಪ್ಪಂ ಆಯುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತತ್ಥ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಆಭಸ್ಸರೇಸು ಅಟ್ಠಕಪ್ಪಂ ಆಯುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯಂ ಕಪ್ಪಾಯುಕೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸೋ ಪಠಮಕಾಲೇ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮಞ್ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ಕಾಲೇ ಪನ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಉಭಯಂ ಪಮುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ತೇನ ನಂ ಭಗವಾ, ‘‘ತೇನ ತಂ ತ್ವಂ ನ ಜಾನಾಸಿ…ಪೇ… ಕುತೋ ನೀಚೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

ಅಥ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಮಯ್ಹಂ ಆಯುಞ್ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಪುಬ್ಬೇಕತಕಮ್ಮಞ್ಚ ಜಾನಾತಿ, ಹನ್ದ ನಂ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಮ್ಮಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬೇಕತಕಮ್ಮಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ ಕಥೇಸಿ.

ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರೇಸ ಕುಲಘರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಲಾಭೀ ಹುತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಝಾನರತಿಯಾ ವೀತಿನಾಮೇತಿ. ತದಾ ಚ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಸತ್ಥವಾಹಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ಮರುಕನ್ತಾರಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಮರುಕನ್ತಾರೇ ಪನ ದಿವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಗನ್ತುಂ, ರತ್ತಿಂ ಗಮನಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ಪುರಿಮಸಕಟಸ್ಸ ಅಗ್ಗಯುಗೇ ಯುತ್ತಬಲಿಬದ್ದಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಆಗತಮಗ್ಗಾಭಿಮುಖಾವ ಅಹೇಸುಂ. ಇತರಸಕಟಾನಿ ತಥೇವ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗತೇ ನಿವತ್ತಿತಭಾವಂ ಜಾನಿಂಸು. ತೇಸಞ್ಚ ತದಾ ಕನ್ತಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮನದಿವಸೋ ಅಹೋಸಿ. ಸಬ್ಬಂ ದಾರುದಕಂ ಪರಿಕ್ಖೀಣಂ, ತಸ್ಮಾ, ‘‘ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಗೋಣೇ ಚಕ್ಕೇಸು ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಕಟಪಚ್ಛಾಯಾಯಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು. ತಾಪಸೋಪಿ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಪಣ್ಣಸಾಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಗಙ್ಗಂ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ ಅದ್ದಸ ಗಙ್ಗಂ ಮಹತಾ ಉದಕೋಘೇನ ವುಯ್ಹಮಾನಂ ಪವತ್ತಿತಮಣಿಕ್ಖನ್ಧಂ ವಿಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಂ. ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಮಧುರೋದಕಸ್ಸ ಅಲಾಭೇನ ಕಿಲಿಸ್ಸಮಾನಾ ಸತ್ತಾ’’ತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಮರುಕನ್ತಾರೇ ತಂ ಸತ್ಥಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಮಾ ನಸ್ಸನ್ತೂ’’ತಿ, ‘‘ಇತೋ ಮಹಾ ಉದಕಕ್ಖನ್ಧೋ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮರುಕನ್ತಾರೇ ಸತ್ಥಾಭಿಮುಖೋ ಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಚಿತ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸಹಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನ ಮಾತಿಕಾರುಳ್ಹಂ ವಿಯ ಉದಕಂ ತತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಉದಕಸದ್ದೇನ ವುಟ್ಠಾಯ ಉದಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಹತ್ಥತುಟ್ಠಾ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ ಗೋಣೇಪಿ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

‘‘ಯಂ ತ್ವಂ ಅಪಾಯೇಸಿ ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸೇ,

ಪಿಪಾಸಿತೇ ಘಮ್ಮನಿ ಸಮ್ಪರೇತೇ;

ತಂ ತೇ ಪುರಾಣಂ ವತಸೀಲವತ್ತಂ,

ಸುತ್ತಪ್ಪಬುದ್ಧೋವ ಅನುಸ್ಸರಾಮೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೭.೭೧) –

ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ.

ಅಪರಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತಾಪಸೋ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಆರಞ್ಞಕಂ ಗಾಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸತಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಚೋರಾ ತಂ ಗಾಮಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಸಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಾವಿಯೋ ಚ ಕರಮರೇ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಗಾವೋಪಿ ಸುನಖಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ಮಹಾವಿರವಂ ವಿರವನ್ತಿ. ತಾಪಸೋ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ, ‘‘ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಭಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಮಯಿ ಪಸ್ಸನ್ತೇ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಮಾ ನಸ್ಸನ್ತೂ’’ತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಚಿತ್ತೇನ ಚೋರಾನಂ ಪಟಿಪಥೇ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಸೇನಂ ಮಾಪೇಸಿ ಕಮ್ಮಸಜ್ಜಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಂ. ಚೋರಾ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ರಾಜಾ’’ತಿ ತೇ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ವಿಲೋಪಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ತಾಪಸೋ ‘‘ಯಂ ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ, ತಂ ತಸ್ಸೇವ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ, ತಂ ತಥೇವ ಅಹೋಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ಸೋತ್ಥಿಭಾವಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸತ್ಥಾ ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

‘‘ಯಂ ಏಣಿಕೂಲಸ್ಮಿಂ ಜನಂ ಗಹೀತಂ,

ಅಮೋಚಯೀ ಗಯ್ಹಕ ನೀಯಮಾನಂ;

ತಂ ತೇ ಪುರಾಣಂ ವತಸೀಲವತ್ತಂ,

ಸುತ್ತಪ್ಪಬುದ್ಧೋವ ಅನುಸ್ಸರಾಮೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೭.೭೨) –

ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ. ಏತ್ಥ ಏಣಿಕೂಲಸ್ಮಿನ್ತಿ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ.

ಪುನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಉಪರಿಗಙ್ಗಾವಾಸಿಕಂ ಕುಲಂ ಹೇಟ್ಠಾಗಙ್ಗಾವಾಸಿಕೇನ ಕುಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಂ ಕತ್ವಾ ನಾವಾಸಙ್ಘಾಟಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಬಹುಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಞ್ಚೇವ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ಚ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಸೋತೇನ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಖಾದಮಾನಾ ಭುಞ್ಜಮಾನಾ ನಚ್ಚನ್ತಾ ಗಾಯನ್ತಾ ದೇವವಿಮಾನೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ವಿಯ ಬಲವಸೋಮನಸ್ಸಾ ಅಹೇಸುಂ. ಗಙ್ಗೇಯ್ಯಕೋ ನಾಗೋ ದಿಸ್ವಾ ಕುಪಿತೋ, ‘‘ಇಮೇ ಮಯಿ ಸಞ್ಞಮ್ಪಿ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಇದಾನಿ ನೇ ಸಮುದ್ದಮೇವ ಪಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಹನ್ತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಫಣಂ ಕತ್ವಾ ಸುಸ್ಸೂಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ದಿಸ್ವಾ ಭೀತೋ ವಿಸ್ಸರಮಕಾಸಿ. ತಾಪಸೋ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಇಮೇ ಗಾಯನ್ತಾ ನಚ್ಚನ್ತಾ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ಭಯರವಂ ರವಿಂಸು, ಕಿಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ನಾಗರಾಜಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಮಯಿ ಪಸ್ಸನ್ತೇ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಮಾ ನಸ್ಸನ್ತೂ’’ತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತಭಾವಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಸುಪಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ದಸ್ಸೇಸಿ. ನಾಗರಾಜಾ ಭೀತೋ ಫಣಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪವಿಟ್ಠೋ. ಮಹಾಜನೋ ಸೋತ್ಥಿಭಾವಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸತ್ಥಾ ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

‘‘ಗಙ್ಗಾಯ ಸೋತಸ್ಮಿಂ ಗಹೀತನಾವಂ,

ಲುದ್ದೇನ ನಾಗೇನ ಮನುಸ್ಸಕಪ್ಪಾ;

ಅಮೋಚಯಿತ್ಥ ಬಲಸಾ ಪಸಯ್ಹ,

ತಂ ತೇ ಪುರಾಣಂ ವತಸೀಲವತ್ತಂ;

ಸುತ್ತಪ್ಪಬುದ್ಧೋವ ಅನುಸ್ಸರಾಮೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೭.೭೩) –

ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ.

ಅಪರಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಏಸ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕೇಸವೋ ನಾಮ ತಾಪಸೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ಸಮಯೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಪ್ಪೋ ನಾಮ ಮಾಣವೋ ಕೇಸವಸ್ಸ ಬದ್ಧಚರೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಕಿಂಕಾರಪಟಿಸ್ಸಾವೀ ಮನಾಪಚಾರೀ ಬುದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅತ್ಥಚರೋ ಅಹೋಸಿ. ಕೇಸವೋ ತಂ ವಿನಾ ವತ್ತಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯೇವ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

‘‘ಕಪ್ಪೋ ಚ ತೇ ಬದ್ಧಚರೋ ಅಹೋಸಿ,

ಸಮ್ಬುದ್ಧಿಮನ್ತಂ ವತಿನಂ ಅಮಞ್ಞಿ;

ತಂ ತೇ ಪುರಾಣಂ ವತಸೀಲವತ್ತಂ,

ಸುತ್ತಪ್ಪಬುದ್ಧೋವ ಅನುಸ್ಸರಾಮೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೭.೭೪) –

ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ.

ಏವಂ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ನಾನತ್ತಭಾವೇಸು ಕತಕಮ್ಮಂ ಸತ್ಥಾ ಪಕಾಸೇಸಿ. ಸತ್ಥರಿ ಕಥೇನ್ತೇಯೇವ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ, ದೀಪಸಹಸ್ಸೇ ಉಜ್ಜಲಿತೇ ರೂಪಾನಿ ವಿಯ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಾನಿಸ್ಸ ಪಾಕಟಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಸೋ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಅದ್ಧಾ ಪಜಾನಾಸಿ ಮಮೇತಮಾಯುಂ,

ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಜಾನಾಸಿ ತಥಾ ಹಿ ಬುದ್ಧೋ;

ತಥಾ ಹಿ ತಾಯಂ ಜಲಿತಾನುಭಾವೋ,

ಓಭಾಸಯಂ ತಿಟ್ಠತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೭.೭೫);

ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಉತ್ತರಿ ಅಸಮಸಮತಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಪಥವಿಂ ಖೋ ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಥವಿಯಾ ಪಥವತ್ತೇನ ಅನನುಭೂತನ್ತಿ ಪಥವಿಯಾ ಪಥವಿಸಭಾವೇನ ಅನನುಭೂತಂ ಅಪ್ಪತ್ತಂ. ಕಿಂ ಪನ ತನ್ತಿ? ನಿಬ್ಬಾನಂ. ತಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ ನಿಸ್ಸಟತ್ತಾ ಪಥವಿಸಭಾವೇನ ಅಪ್ಪತ್ತಂ ನಾಮ. ತದಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ. ಪಥವಿಂ ನಾಪಹೋಸಿನ್ತಿ ಪಥವಿಂ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಾನಗಾಹೇಹಿ ನ ಗಣ್ಹಿಂ. ಆಪಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಮೂಲಪರಿಯಾಯೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸಚೇ ಖೋ ತೇ, ಮಾರಿಸ, ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಸಬ್ಬತ್ತೇನಾತಿ ಇದಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ವಾದಿತಾಯ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಅಕ್ಖರಂ ನಿದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖರೇ ದೋಸಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ಸಕ್ಕಾಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಬ್ಬಸಬ್ಬಂ ಸನ್ಧಾಯ. ತ್ವಂ ‘‘ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದಸಿ, ‘‘ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಸಬ್ಬತ್ತೇನ ಅನನುಭೂತ’’ನ್ತಿ ವದಸಿ, ಯದಿ ಸಬ್ಬಂ ಅನನುಭೂತಂ ನತ್ಥಿ, ಅಥಸ್ಸ ಅನನುಭೂತಂ ಅತ್ಥಿ. ಮಾ ಹೇವ ತೇ ರಿತ್ತಕಮೇವ ಅಹೋಸಿ ತುಚ್ಛಕಮೇವ ಅಹೋಸೀತಿ ತುಯ್ಹಂ ವಚನಂ ರಿತ್ತಕಂ ಮಾ ಹೋತು, ತುಚ್ಛಕಂ ಮಾ ಹೋತೂತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಮುಸಾವಾದೇನ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಪನ ಏತಸ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸತಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ವಾದೀತರೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಸಬ್ಬಞ್ಚ ವಕ್ಖಾಮಿ, ಅನನುಭೂತಞ್ಚ ವಕ್ಖಾಮಿ, ಸುಣಾಹಿ ಮೇತಿ ತಸ್ಸ ವಾದಮದ್ದನತ್ಥಂ ಕಾರಣಂ ಆಹರನ್ತೋ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವಿಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ಅನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಅನುಪಗಮನತೋ ಅನಿದಸ್ಸನಂ ನಾಮ, ಪದದ್ವಯೇನಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಅನನ್ತನ್ತಿ ತಯಿದಂ ಉಪ್ಪಾದವಯಅನ್ತರಹಿತತ್ತಾ ಅನನ್ತಂ ನಾಮ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಹೇತಂ –

‘‘ಅನ್ತವನ್ತಾನಿ ಭೂತಾನಿ, ಅಸಮ್ಭೂತಂ ಅನನ್ತಕಂ;

ಭೂತೇ ಅನ್ತಾನಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಭೂತೇ ಅನ್ತಾ ಪಕಾಸಿತಾ’’ತಿ.

ಸಬ್ಬತೋಪಭನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಭಾಸಮ್ಪನ್ನಂ. ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಹಿ ಅಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಪಭತರೋ ವಾ ಜೋತಿವನ್ತತರೋ ವಾ ಪರಿಸುದ್ಧತರೋ ವಾ ಪಣ್ಡರತರೋ ವಾ ನತ್ಥಿ. ಸಬ್ಬತೋ ವಾ ತಥಾ ಪಭೂತಮೇವ, ನ ಕತ್ಥಚಿ ನತ್ಥೀತಿ ಸಬ್ಬತೋಪಭಂ. ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾದೀಸು ಹಿ ಅಸುಕದಿಸಾಯ ನಾಮ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನತ್ಥೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ ಪಭನ್ತಿ ತಿತ್ಥಸ್ಸ ನಾಮಂ, ಸಬ್ಬತೋ ಪಭಮಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬತೋಪಭಂ. ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಕಿರ ಯಥಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಯತೋ ಯತೋ ಓತರಿತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ತದೇವ ತಿತ್ಥಂ, ಅತಿತ್ಥಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏವಮೇವಂ ಅಟ್ಠತಿಂಸಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇಸು ಯೇನ ಯೇನ ಮುಖೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಓತರಿತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ತದೇವ ತಿತ್ಥಂ. ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅತಿತ್ಥಂ ನಾಮ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನತ್ಥಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬತೋಪಭನ್ತಿ. ತಂ ಪಥವಿಯಾ ಪಥವತ್ತೇನಾತಿ ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಥವಿಯಾ ಪಥವೀಸಭಾವೇನ ತತೋ ಪರೇಸಂ ಆಪಾದೀನಂ ಆಪಾದಿಸಭಾವೇನ ಚ ಅನನುಭೂತಂ. ಇತಿ ಯಂ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ವಿಸಯಭೂತಂ ಸಬ್ಬತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಜಾತಂ ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬತ್ತೇನ ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿದಸ್ಸನಂ ಅನನ್ತಂ ಸಬ್ಬತೋಪತಂ ಅನನುಭೂತನ್ತಿ ವಾದಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸಿ.

ತತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಗಹಿತಗಹಿತಂ ಸತ್ಥಾರಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪಿತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಲಳಿತಕಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ಹನ್ದ ಚರಹಿ ತೇ, ಮಾರಿಸ, ಅನ್ತರಧಾಯಾಮೀತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಅನ್ತರಧಾಯಾಮೀತಿ ಅದಿಸ್ಸಮಾನಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರೋಮೀತಿ ಆಹ. ಸಚೇ ವಿಸಹಸೀತಿ ಯದಿ ಸಕ್ಕೋಸಿ ಮಯ್ಹಂ ಅನ್ತರಧಾಯಿತುಂ, ಅನ್ತರಧಾಯಸಿ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರೋಹೀತಿ. ನೇವಸ್ಸು ಮೇ ಸಕ್ಕೋತಿ ಅನ್ತರಧಾಯಿತುನ್ತಿ ಮಯ್ಹಂ ಅನ್ತರಧಾಯಿತುಂ ನೇವ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಕಿಂ ಪನೇಸ ಕಾತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸೀತಿ? ಮೂಲಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಬ್ರಹ್ಮಾನಞ್ಹಿ ಮೂಲಪಟಿಸನ್ಧಿಕಅತ್ತಭಾವೋ ಸುಖುಮೋ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅನಾಪಾಥೋ, ಅಭಿಸಙ್ಖತಕಾಯೇನೇವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಮೂಲಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗನ್ತುಂ ನ ಅದಾಸಿ. ಮೂಲಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ವಾ ಅಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಯೇನ ತಮೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಅನ್ತರಧಾಪೇತ್ವಾ ಅದಿಸ್ಸಮಾನಕೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಸತ್ಥಾ ತಂ ತಮಂ ವಿನೋದೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನ್ತರಧಾಯಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಸೋ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ವಿಮಾನೇ ನಿಲೀಯತಿ, ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೇ ನಿಲೀಯತಿ, ಉಕ್ಕುಟಿಕೋ ನಿಸೀದತಿ. ಬ್ರಹ್ಮಗಣೋ ಕೇಳಿಮಕಾಸಿ – ‘‘ಏಸ ಖೋ ಬಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಮಾನೇ ನಿಲೀಯತಿ, ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೇ ನಿಲೀಯತಿ, ಉಕ್ಕುಟಿಕೋ ನಿಸೀದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮೇ ತ್ವಂ ಅನ್ತರಹಿತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ ನಾಮಾತಿ. ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಗಣೇನ ಉಪ್ಪಣ್ಡಿತೋ ಮಙ್ಕು ಅಹೋಸಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತೇನ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ, ‘‘ಹನ್ದ ಚರಹಿ ತೇ, ಮಾರಿಸ, ಅನ್ತರಧಾಯಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ತಂ ಅನ್ತರಧಾಯಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಹಂ ಏತದವೋಚಂ. ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಗಾಥಮಭಾಸೀತಿ? ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ ವಾ ನತ್ಥಿಭಾವೋ ವಾ ಕಥಂ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುನ್ತಿ ಏವಂ ಬ್ರಹ್ಮಗಣಸ್ಸ ವಚನೋಕಾಸೋ ಮಾ ಹೋತೂತಿ ಅನ್ತರಹಿತೋವ ಗಾಥಮಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಭವೇವಾಹಂ ಭಯಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಅಹಂ ಭವೇ ಭಯಂ ದಿಸ್ವಾಯೇವ. ಭವಞ್ಚ ವಿಭವೇಸಿನನ್ತಿ ಇಮಞ್ಚ ಕಾಮಭವಾದಿತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಸತ್ತಭವಂ ವಿಭವೇಸಿನಂ ವಿಭವಂ ಗವೇಸಮಾನಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನಮ್ಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಭವೇಯೇವ ದಿಸ್ವಾ. ಭವಂ ನಾಭಿವದಿನ್ತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಭವಂ ನ ಅಭಿವದಿಂ, ನ ಗವೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನನ್ದಿಞ್ಚ ನ ಉಪಾದಿಯಿನ್ತಿ ಭವತಣ್ಹಂ ನ ಉಪಗಞ್ಛಿಂ, ನ ಅಗ್ಗಹೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಗಬ್ಭಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ದಸಮತ್ತಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಸ್ಸಾನಿ ಮಗ್ಗಫಲಾಮತಪಾನಂ ಪಿವಿಂಸು.

ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತಾತಿ ಅಚ್ಛರಿಯಜಾತಾ ಅಬ್ಭುತಜಾತಾ ತುಟ್ಠಿಜಾತಾ ಚ ಅಹೇಸುಂ. ಸಮೂಲಂ ಭವಂ ಉದಬ್ಬಹೀತಿ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಅತ್ತನೋ ತಾಯ ತಾಯ ದೇಸನಾಯ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಬಹೂನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಮೂಲಕಂ ಭವಂ ಉದಬ್ಬಹಿ, ಉದ್ಧರಿ ಉಪ್ಪಾಟೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫೦೫. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಮಯೇ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ ಹುತ್ವಾ, ‘‘ಮಯಿ ವಿಚರನ್ತೇಯೇವ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ದಸಮತ್ತಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಸ್ಸಾನಿ ಮಮ ವಸಂ ಅತಿವತ್ತಿತಾನೀ’’ತಿ ಕೋಧಾಭಿಭೂತತಾಯ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಚೇ ತ್ವಂ ಏವಂ ಅನುಬುದ್ಧೋತಿ ಸಚೇ ತ್ವಂ ಏವಂ ಅತ್ತನಾವ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅನುಬುದ್ಧೋ. ಮಾ ಸಾವಕೇ ಉಪನೇಸೀತಿ ಗಿಹಿಸಾವಕೇ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸಾವಕೇ ವಾ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಮಾ ಉಪನಯಸಿ. ಹೀನೇ ಕಾಯೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾ. ಪಣೀತೇ ಕಾಯೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ. ಇದಂ ಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ? ಬಾಹಿರಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ತಾಪಸಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇ. ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಹಿ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕುಲಪುತ್ತಾ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಏಕಚರಾ ಹುತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸು, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಮಾಹ. ಅನಕ್ಖಾತಂ ಕುಸಲಞ್ಹಿ ಮಾರಿಸಾತಿ ಪರೇಸಂ ಅನಕ್ಖಾತಂ ಅನೋವದನಂ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಅಕಥನಂ ಕುಸಲಂ ಏತಂ ಸೇಯ್ಯೋ. ಮಾ ಪರಂ ಓವದಾಹೀತಿ ಕಾಲೇನ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ, ಕಾಲೇನ ದೇವಲೋಕಂ, ಕಾಲೇನ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ, ಕಾಲೇನ ನಾಗಲೋಕಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ ಮಾ ವಿಚರಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಝಾನಮಗ್ಗಫಲಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇಹೀತಿ. ಅನಾಲಪನತಾಯಾತಿ ಅನುಲ್ಲಪನತಾಯ. ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಚ ಅಭಿನಿಮನ್ತನತಾಯಾತಿ ಬಕಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಚ ಇದಞ್ಹಿ, ಮಾರಿಸ, ನಿಚ್ಚನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸಹ ಕಾಯಕೇನ ಬ್ರಹ್ಮಟ್ಠಾನೇನ ನಿಮನ್ತನವಚನೇನ. ತಸ್ಮಾತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ. ಇಮಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮನಿಮನ್ತನಿಕಂತ್ವೇವ ಅಧಿವಚನಂ ಸಙ್ಖಾ ಸಮಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಜಾತಾ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಬ್ರಹ್ಮನಿಮನ್ತನಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.