೭. ಪಪಞ್ಚಖಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೭. ಸತ್ತಮೇ ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾಪಹಾನನ್ತಿ ಪಪಞ್ಚೇನ್ತಿ ಯತ್ಥ ಸಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಂ ಸನ್ತಾನಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತಿ ಚಿರಂ ಠಪೇನ್ತೀತಿ ಪಪಞ್ಚಾ, ಕಿಲೇಸಾ. ವಿಸೇಸತೋ ರಾಗದೋಸಮೋಹತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಾನಾ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ರಾಗೋ ಪಪಞ್ಚೋ, ದೋಸೋ ಪಪಞ್ಚೋ, ಮೋಹೋ ಪಪಞ್ಚೋ, ತಣ್ಹಾ ಪಪಞ್ಚೋ, ದಿಟ್ಠಿ ಪಪಞ್ಚೋ, ಮಾನೋ ಪಪಞ್ಚೋ’’ತಿ. –

ಅಪಿಚ ಸಂಕಿಲೇಸಟ್ಠೋ ಪಪಞ್ಚಟ್ಠೋ, ಕಚವರಟ್ಠೋ ಪಪಞ್ಚಟ್ಠೋ. ತತ್ಥ ರಾಗಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಸುಭಸಞ್ಞಾ ನಿಮಿತ್ತಂ, ದೋಸಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಆಘಾತವತ್ಥು, ಮೋಹಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಆಸವಾ, ತಣ್ಹಾಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ವೇದನಾ, ದಿಟ್ಠಿಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ, ಮಾನಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕೋ ನಿಮಿತ್ತಂ. ತೇಹಿ ಪಪಞ್ಚೇಹಿ ಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾ ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾ. ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾನಂ ಸಙ್ಖಾ ಭಾಗಾ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾ. ಅತ್ಥತೋ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಮಿತ್ತೇಹಿ ತಂತಂಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಪಕ್ಖಿಯೋ ಕಿಲೇಸಗಣೋ. ಸಞ್ಞಾಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ತಸ್ಸ ನೇಸಂ ಸಾಧಾರಣಹೇತುಭಾವೇನ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಸಞ್ಞಾನಿದಾನಾ ಹಿ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೮೮೦). ತೇಸಂ ಪಹಾನಂ, ತೇನ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತದಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಅತೀತಾಸು ಅನೇಕಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾಸು ಅತ್ತನೋ ಜಾತೀಸು ಅನತ್ಥಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಭೂತೇ ಕಿಲೇಸೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚರಿಮಭವೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಸವಾಸನೇ ಪಹೀನೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸತ್ತಸನ್ತಾನಞ್ಚ ಕಿಲೇಸಚರಿತಂ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಕಞ್ಜಿಯಪುಣ್ಣಲಾಬುಂ ವಿಯ ತಕ್ಕಭರಿತಚಾಟಿಂ ವಿಯ ವಸಾಪೀತಪಿಲೋತಿಕಂ ವಿಯ ಚ ದುಬ್ಬಿನಿಮೋಚಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಗಹನಂ ನಾಮಿದಂ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟಂ ಅನಾದಿಕಾಲಭಾವಿತಂ ಮಯ್ಹಂ ಅನವಸೇಸಂ ಪಹೀನಂ, ಅಹೋ ಸುಪ್ಪಹೀನ’’ನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜೋ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾಪಹಾನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತಾಯಂ ವೇಲಾಯಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಪಪಞ್ಚಾ ಠಿತಿ ಚ ನತ್ಥೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಪರಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದಿಸತಿ ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಸ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾ ಪಪಞ್ಚಾ, ತೇಹಿ ಕತಾ ಸಂಸಾರೇ ಠಿತಿ ಚ ನತ್ಥಿ. ನೇತ್ತಿಯಂ ಪನ ‘‘ಠಿತಿ ನಾಮ ಅನುಸಯೋ’’ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ೨೭) ವುತ್ತಂ. ಅನುಸಯೋ ಹಿ ಭವಪವತ್ತಿಯಾ ಮೂಲನ್ತಿ. ಸತ್ತೇ ಸಂಸಾರೇ ಪಪಞ್ಚೇನ್ತೀತಿ ಪಪಞ್ಚಾ. ‘‘ಪಪಞ್ಚಟ್ಠಿತೀ’’ತಿ ಚ ಪಾಠೋ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪಪಞ್ಚಾನಂ ಠಿತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತಾ ಮಗ್ಗೇನ ಅಸಮುಚ್ಛೇದೋ ಪಪಞ್ಚಟ್ಠಿತಿ, ಪಪಞ್ಚಾ ಏವ ವಾ ಅವಸಿಟ್ಠಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಪಾಕಾನಂ ಪವತ್ತಿಯಾ ಹೇತುಭಾವತೋ ವಟ್ಟಸ್ಸ ಠಿತಿ ಪಪಞ್ಚಟ್ಠಿತಿ, ಸಾ ಯಸ್ಸ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನತ್ಥಿ. ಸನ್ದಾನಂ ಪಲಿಘಞ್ಚ ವೀತಿವತ್ತೋತಿ ಯೋ ಬನ್ಧನಟ್ಠೇನ ಸನ್ತಾನಸದಿಸತ್ತಾ ‘‘ಸನ್ದಾನ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಯೋ, ನಿಬ್ಬಾನನಗರಪವೇಸನಿಸೇಧನತೋ ಪಲಿಘಸದಿಸತ್ತಾ ಪಲಿಘಸಙ್ಖಾತಂ ಅವಿಜ್ಜಞ್ಚ ವೀತಿವತ್ತೋ ಸವಾಸನಪಹಾನೇನ ವಿಸೇಸತೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ಅಪರೇ ಪನ ಕೋಧಂ ‘‘ಸನ್ದಾನ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸೋ ಹಿ ‘‘ಪರಾಭಿಸಜ್ಜನೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋತಿ.

ತಂ ನಿತ್ತಣ್ಹಂ ಮುನಿಂ ಚರನ್ತನ್ತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ತಣ್ಹಾಭಾವೇನ ನಿತ್ತಣ್ಹಂ, ಉಭಯಲೋಕಮುನನತೋ ಅತ್ತಹಿತಪರಹಿತಮುನನತೋ ಚ ಮುನಿಂ, ಏಕನ್ತೇನೇವ ಸಬ್ಬಸತ್ತಹಿತತ್ಥಂ ಚತೂಹಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಹಿ ನಾನಾಸಮಾಪತ್ತಿಚಾರೇಹಿ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣೇನ ಞಾಣಚಾರೇನ ಚ ಚರನ್ತಂ. ನಾವಜಾನಾತಿ ಸದೇವಕೋಪಿ ಲೋಕೋತಿ ಸಬ್ಬೋ ಸಪಞ್ಞಜಾತಿಕೋ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಸದೇವಕೋಪಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೋಪಿ ನ ಕದಾಚಿಪಿ ಅವಜಾನಾತಿ ನ ಪರಿಭೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಅಯಮೇವ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಉತ್ತಮೋ ಪವರೋತಿ ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪೂಜಾಸಕ್ಕಾರನಿರತೋ ಹೋತೀತಿ.

ಸತ್ತಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.