೭. ಚೂಳವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೧. ಚೂಳವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭದ್ದಿಯೋತಿ ತಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ನಾಮಂ, ಕಾಯಸ್ಸ ಪನ ರಸ್ಸತ್ತಾ ‘‘ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯೋ’’ತಿ ನಂ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹಾಭೋಗೋ ರೂಪೇನ ಅಪಾಸಾದಿಕೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ದುದ್ದಸಿಕೋ ಓಕೋಟಿಮಕೋ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥರಿ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ. ತದಾ ಸೇಕ್ಖಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಯಾಚನ್ತಿ, ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಯಾಚನ್ತಿ, ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ಸೋ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖತಿ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ತೇ ಘಟೇನ್ತಾ ವಾಯಮನ್ತಾ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಅರಹತ್ತಂ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಛಳಭಿಞ್ಞಾ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯೋಪಿ ಸೇಖೋ ಸಮಾನೋ ಕಾಲಂ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಕಲ್ಲತಞ್ಚ ಸಲ್ಲೇಖಞ್ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಸಮ್ಮೋದಮಾನೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಯಾಚಿ. ಸೋಪಿಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯಂ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ‘‘ಇತಿಪಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ಇತಿಪಿ ದುಕ್ಖಾ, ಇತಿಪಿ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅನೇಕೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯಾತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯಾದಿಪಕಾಸನಿಯಾ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ. ಸನ್ದಸ್ಸೇತೀತಿ ತಾನಿಯೇವ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಲಕ್ಖಣಾನಿ ಉದಯಬ್ಬಯಾದಿಕೇ ಚ ಸಮ್ಮಾ ದಸ್ಸೇತಿ, ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಮಾದಪೇತೀತಿ ತತ್ಥ ಲಕ್ಖಣಾರಮ್ಮಣಿಕಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಸಮ್ಮಾ ಆದಪೇತಿ, ಯಥಾ ವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ. ಸಮುತ್ತೇಜೇತೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಆರದ್ಧಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯಾದೀಸು ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇಸು ಯಥಾಕಾಲಂ ಪಗ್ಗಹನಿಗ್ಗಹಸಮುಪೇಕ್ಖಣೇಹಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಅನುಪವತ್ತನೇನ ಭಾವನಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ ವೀಥಿಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಯಥಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಸೂರಂ ಪಸನ್ನಂ ಹುತ್ವಾ ವಹತಿ, ಏವಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ವಿಸದಭಾವಕರಣೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ ಸಮ್ಮಾ ಉತ್ತೇಜೇತಿ, ವಿಸದಾಪನವಸೇನ ವೋದಪೇತಿ. ಸಮ್ಪಹಂಸೇತೀತಿ ತಥಾ ಪವತ್ತಿಯಮಾನಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಭಾವನಾವಸೇನ ಚೇವ ಉಪರಿಲದ್ಧಬ್ಬಭಾವನಾಬಲೇನ ಚ ಚಿತ್ತಂ ಸಮ್ಮಾ ಪಹಂಸೇತಿ, ಲದ್ಧಸ್ಸಾದವಸೇನ ವಾ ಸುಟ್ಠು ತೋಸೇತಿ. ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚೀತಿ ಯಥಾ ಯಥಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ತಥಾ ತಥಾ ತಥಲಕ್ಖಣಂ ವಿಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಚ ದೇಸನಾನುಭಾವೇನ, ಅತ್ತನೋ ಚ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕಂ ಗತತ್ತಾ ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಞಾಣೇ ಅನುಪವತ್ತನ್ತೇ ಕಾಮಾಸವಾದೀಸು ಕಞ್ಚಿ ಆಸವಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾವ ಅನವಸೇಸತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ, ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾರಾಧನಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ ತದತ್ಥದೀಪನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಉದ್ಧನ್ತಿ ರೂಪಧಾತುಯಾ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಚ. ಅಧೋತಿ ಕಾಮಧಾತುಯಾ. ಸಬ್ಬಧೀತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖಾರಗತೇ. ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸಮುಚ್ಛೇದಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಮುತ್ತೀಹಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನ ವಿಮುತ್ತೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಉದ್ಧಂ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋತಿ ಏತೇನ ಪಞ್ಚುದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಸಂಯೋಜನಪಹಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಧೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋತಿ ಏತೇನ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಸಂಯೋಜನಪಹಾನಂ. ಸಬ್ಬಧಿ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋತಿ ಏತೇನ ಅವಸಿಟ್ಠಸಬ್ಬಾಕುಸಲಪಹಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಥ ವಾ ಉದ್ಧನ್ತಿ ಅನಾಗತಕಾಲಗ್ಗಹಣಂ. ಅಧೋತಿ ಅತೀತಕಾಲಗ್ಗಹಣಂ. ಉಭಯಗ್ಗಹಣೇನೇವ ತದುಭಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತತ್ತಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ ಅದ್ಧಾ ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಅನಾಗತಕಾಲಗ್ಗಹಣೇನ ಅನಾಗತಕ್ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಯೋ ಗಹಿತಾ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಬ್ಬಧೀತಿ ಕಾಮಭೇದಾದಿಕೇ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಭವೇ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅನಾಗತೋ ಅತೀತೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಏವಂ ತಿಯದ್ಧಸಙ್ಗಹಿತೇ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋತಿ.

ಅಯಂಹಮಸ್ಮೀತಿ ಅನಾನುಪಸ್ಸೀತಿ ಯೋ ಏವಂ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ, ಸೋ ರೂಪವೇದನಾದೀಸು ‘‘ಅಯಂ ನಾಮ ಧಮ್ಮೋ ಅಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಿಮಾನಮಞ್ಞನಾವಸೇನ ಏವಂ ನಾನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ತಥಾ ದಸ್ಸನೇ ಕಾರಣಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಥ ವಾ ಅಯಂಹಮಸ್ಮೀತಿ ಅನಾನುಪಸ್ಸೀತಿ ಇದಂ ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಗಮುಪಾಯದೀಪನಂ. ತಿಯದ್ಧಸಙ್ಗಹಿತೇ ತೇಭೂಮಕೇ ಸಙ್ಖಾರೇ ‘‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಪವತ್ತನಸಭಾವಾಯ ಮಞ್ಞನಾಯ ಅನಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇ ಸೋ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಯಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಸಾ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಪದಟ್ಠಾನಂ. ಏವಂ ವಿಮುತ್ತೋ ಉದತಾರಿ ಓಘಂ, ಅತಿಣ್ಣಪುಬ್ಬಂ ಅಪುನಬ್ಭವಾಯಾತಿ ಏವಂ ದಸಹಿ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲೇಹಿ ಚ ಸಬ್ಬಥಾ ವಿಮುತ್ತೋ ಅರಹಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾಧಿಗಮನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಸುಪಿನನ್ತೇಪಿ ಅತಿಣ್ಣಪುಬ್ಬಂ ಕಾಮೋಘೋ ಭವೋಘೋ ದಿಟ್ಠೋಘೋ ಅವಿಜ್ಜೋಘೋತಿ ಇಮಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಓಘಂ, ಸಂಸಾರಮಹೋಘಮೇವ ವಾ ಅಪುನಬ್ಭವಾಯ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಉದತಾರಿ ಉತ್ತಿಣ್ಣೋ, ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಪಾರೇ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಠಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ದುತಿಯಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೨. ದುತಿಯೇ ಸೇಖಂ ಮಞ್ಞಮಾನೋತಿ ‘‘ಸೇಖೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ. ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ – ಸಿಕ್ಖತೀತಿ ಸೇಖೋ. ಕಿಂ ಸಿಕ್ಖತಿ? ಅಧಿಸೀಲಂ ಅಧಿಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಪಞ್ಞಞ್ಚ. ಅಥ ವಾ ಸಿಕ್ಖನಂ ಸಿಕ್ಖಾ, ಸಾ ಏತಸ್ಸ ಸೀಲನ್ತಿ ಸೇಖೋ. ಸೋ ಹಿ ಅಪರಿಯೋಸಿತಸಿಕ್ಖತ್ತಾ ತದಧಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಏಕನ್ತೇನ ಸಿಕ್ಖನಸೀಲೋ, ನ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಸಿಕ್ಖೋ ಅಸೇಖೋ ವಿಯ ತತ್ಥ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧುಸ್ಸುಕ್ಕೋ, ನಾಪಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಸಿಕ್ಖೋ ಪಚುರಜನೋ ವಿಯ ತತ್ಥ ಅನಧಿಮುತ್ತೋ. ಅಥ ವಾ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಜಾತೋ, ತತ್ಥ ವಾ ಭವೋತಿ ಸೇಖೋ. ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯಾತಿ ಪಮಾಣತೋ ಉತ್ತರಿ, ಪಮಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಧಿಕತರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯೋ ಪಠಮಸುತ್ತೇ ವುತ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ ಪಠಮೋವಾದೇನ ಯಥಾನಿಸಿನ್ನೋವ ಆಸವಕ್ಖಯಪ್ಪತ್ತೋ. ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಪನ ತಸ್ಸ ತಂ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಂ ಅನಾವಜ್ಜನೇನ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ಸೇಖೋಯೇವಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಅಪ್ಪಂ ಯಾಚಿತೋ ಬಹುಂ ದದಮಾನೋ ಉಳಾರಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಆಸವಕ್ಖಯಾಯ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತಿಯೇವ. ಆಯಸ್ಮಾಪಿ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯೋ ‘‘ಕತಕಿಚ್ಚೋ ದಾನಾಹಂ, ಕಿಂ ಇಮಿನಾ ಓವಾದೇನಾ’’ತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಗಾರವೇನ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸುಣಾತಿಯೇವ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಗವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋಯೇವ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಯಥಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ತಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಂ ಜಾನಾತಿ, ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅನನ್ತರಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಮೇವ.

ಗಾಥಾಯಂ ಪನ ಅಚ್ಛೇಚ್ಛಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ ಅನವಸೇಸತೋ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದಿ, ಛಿನ್ನೇ ಚ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟೇ ಕಮ್ಮವಟ್ಟಮ್ಪಿ ಛಿನ್ನಮೇವ. ಬ್ಯಗಾ ನಿರಾಸನ್ತಿ ಆಸಾ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ, ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಆಸಾತಿ ನಿರಾಸಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ. ತಂ ನಿರಾಸಂ ವಿಸೇಸೇನ ಅಗಾ ಅಧಿಗತೋತಿ ಬ್ಯಗಾ, ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ಪುನ ಅಧಿಗಮಕಾರಣೇನ ವಿನಾ ಅಧಿಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ತಣ್ಹಾ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಭೂತಾ, ತಾಯ ಪಹೀನಾಯ ಅಪ್ಪಹೀನೋ ನಾಮ ಕಿಲೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಪಹಾನಂ ಸವಿಸೇಸಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವಿಸುಕ್ಖಾ ಸರಿತಾ ನ ಸನ್ದತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಚತುತ್ಥಸೂರಿಯಪಾತುಭಾವೇನ ವಿಯ ಮಹಾನದಿಯೋ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗಞಾಣುಪ್ಪಾದೇನ ಅನವಸೇಸತೋ ವಿಸುಕ್ಖಾ ವಿಸೋಸಿತಾ ತಣ್ಹಾಸರಿತಾ ನದೀ ನ ಸನ್ದತಿ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಪವತ್ತತಿ. ತಣ್ಹಾ ಹಿ ‘‘ಸರಿತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಸರಿತಾನಿ ಸಿನೇಹಿತಾನಿ ಚ, ಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಜನ್ತುನೋ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೩೪೧), ‘‘ಸರಿತಾ ವಿಸತ್ತಿಕಾ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೦೬೫; ಮಹಾನಿ. ೩) ಚ. ಛಿನ್ನಂ ವಟ್ಟಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಏವಂ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟಸಮುಚ್ಛೇದೇನ ಛಿನ್ನಂ ವಟ್ಟಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮತಂ ಅವಿಪಾಕಧಮ್ಮತಞ್ಚ ಆಪಾದನೇನ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಂ ಕಮ್ಮವಟ್ಟಂ ನ ವತ್ತತಿ ನ ಪವತ್ತತಿ. ಏಸೇವನ್ತೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಯದೇತಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟಾಭಾವತೋ ಕಮ್ಮವಟ್ಟಸ್ಸ ಅಪ್ಪವತ್ತನಂ, ಸೋ ಆಯತಿಂ ವಿಪಾಕವಟ್ಟಸ್ಸ ಏಕಂಸೇನೇವ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ಏವ ಸಕಲಸ್ಸಾಪಿ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪರಿವಟುಮಭಾವೋತಿ.

ದುತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಪಠಮಸತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೩. ತತಿಯೇ ಕಾಮೇಸೂತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು. ಅತಿವೇಲನ್ತಿ ವೇಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಸತ್ತಾತಿ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲತಾಯ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಆದೀನವಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾದಮೇವ ಸರಿತ್ವಾ ಸಜ್ಜನವಸೇನ ಸತ್ತಾ, ಆಸತ್ತಾ ಲಗ್ಗಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ರತ್ತಾತಿ ವತ್ಥಂ ವಿಯ ರಙ್ಗಜಾತೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಪರಿಣಾಮಕರಣೇನ ಛನ್ದರಾಗೇನ ರತ್ತಾ ಸಾರತ್ತಾ. ಗಿದ್ಧಾತಿ ಅಭಿಕಙ್ಖನಸಭಾವೇನ ಅಭಿಜ್ಝನೇನ ಗಿದ್ಧಾ ಗೇಧಂ ಆಪನ್ನಾ. ಗಧಿತಾತಿ ರಾಗಮುಚ್ಛಿತಾ ವಿಯ ದುಮ್ಮೋಚನೀಯಭಾವೇನ ತತ್ಥ ಪಟಿಬದ್ಧಾ. ಮುಚ್ಛಿತಾತಿ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ವಿಸಞ್ಞೀಭೂತಾ ವಿಯ ಅನಞ್ಞಕಿಚ್ಚಾ ಮುಚ್ಛಂ ಮೋಹಂ ಆಪನ್ನಾ. ಅಜ್ಝೋಪನ್ನಾತಿ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣೇ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಠಿತಾ. ಸಮ್ಮತ್ತಕಜಾತಾತಿ ಕಾಮೇಸು ಪಾತಬ್ಯತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಾ ಅಪ್ಪಸುಖವೇದನಾಯ ಸಮ್ಮತ್ತಕಾ ಸುಟ್ಠು ಮತ್ತಕಾ ಜಾತಾ. ‘‘ಸಮ್ಮೋದಕಜಾತಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಜಾತಸಮ್ಮೋದನಾ ಉಪ್ಪನ್ನಪಹಂಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ತೇಸಂ ತಣ್ಹಾಧಿಪನ್ನತಂಯೇವ ವದತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಪಠಮಂ ‘‘ಕಾಮೇಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನಪಿ ‘‘ಕಾಮೇಸೂ’’ತಿ ವಚನಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ತದಧಿಮುತ್ತಿದೀಪನತ್ಥಂ. ತೇನ ಸಬ್ಬಿರಿಯಾಪಥೇಸು ಕಾಮಗುಣಸಮಙ್ಗಿನೋ ಹುತ್ವಾ ತದಾ ವಿಹರಿಂಸೂತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೇ ಸಬ್ಬೇ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ಉಸ್ಸವಂ ಘೋಸೇತ್ವಾ ಯಥಾವಿಭವಂ ಆಪಾನಭೂಮಿಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಾ ಪಿವನ್ತಾ ಆವಿ ಚೇವ ರಹೋ ಚ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪರಿಚಾರೇನ್ತಾ ಕಾಮೇಸು ಪಾತಬ್ಯತಂ ಆಪಜ್ಜಿಂಸು. ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗೇಹೇ ಆರಾಮುಯ್ಯಾನಾದೀಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇ ಉಸ್ಸವಂ ಘೋಸೇತ್ವಾ ಕಾಮನಿನ್ನೇ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ…ಪೇ… ಕಾಮೇಸು ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ತೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆಪಾನಭೂಮಿರಮಣೀಯೇಸು ಮಹಾಪರಿಳಾಹೇಸು ಅನೇಕಾನತ್ಥಾನುಬನ್ಧೇಸು ಘೋರಾಸಯ್ಹಕಟುಕಫಲೇಸು ಕಾಮೇಸು ಅನಾದೀನವದಸ್ಸಿತಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ ಕಾಮಾನಞ್ಚೇವ ಕಿಲೇಸಾನಞ್ಚ ಆದೀನವವಿಭಾವನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಕಾಮೇಸು ಸತ್ತಾತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಕಿಲೇಸಕಾಮೇನ ರತ್ತಾ ಮತ್ತಾ ಸತ್ತಾ ವಿಸತ್ತಾ ಲಗ್ಗಾ ಲಗ್ಗಿತಾ ಸಂಯುತ್ತಾ. ಕಾಮಸಙ್ಗಸತ್ತಾತಿ ತಾಯೇವ ಕಾಮಸತ್ತಿಯಾ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ರಾಗಸಙ್ಗೇನ ಚೇವ ದಿಟ್ಠಿಮಾನದೋಸಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಗೇಹಿ ಚ ಸತ್ತಾ ಆಸತ್ತಾ. ಸಂಯೋಜನೇ ವಜ್ಜಮಪಸ್ಸಮಾನಾತಿ ಕಮ್ಮವಟ್ಟಂ ವಿಪಾಕವಟ್ಟೇನ, ಭವಾದಿಕೇ ವಾ ಭವನ್ತರಾದೀಹಿ, ಸತ್ತೇ ವಾ ದುಕ್ಖೇಹಿ ಸಂಯೋಜನತೋ ಬನ್ಧನತೋ ಸಂಯೋಜನನಾಮಕೇ ಕಾಮರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಜಾತೇ ಸಂಯೋಜನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅಸ್ಸಾದಾನುಪಸ್ಸಿತಾಯ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಮೂಲಭಾವಾದಿಕಂ ವಜ್ಜಂ ದೋಸಂ ಆದೀನವಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ. ನ ಹಿ ಜಾತು ಸಂಯೋಜನಸಙ್ಗಸತ್ತಾ, ಓಘಂ ತರೇಯ್ಯುಂ ವಿಪುಲಂ ಮಹನ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ಆದೀನವದಸ್ಸನಾಭಾವೇನ ಸಂಯೋಜನಸಭಾವೇಸು ಸಙ್ಗೇಸು, ಸಂಯೋಜನಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ವಾ ಸಙ್ಗೇಹಿ ತೇಸಂ ವಿಸಯೇಸು ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇಸು ಸತ್ತಾ ವಿಪುಲವಿಸಯತಾಯ ಅನಾದಿಕಾಲತಾಯ ಚ ವಿಪುಲಂ ವಿತ್ಥಿಣ್ಣಂ ಮಹನ್ತಞ್ಚ ಕಾಮಾದಿಓಘಂ, ಸಂಸಾರೋಘಮೇವ ವಾ ನ ಕದಾಚಿ ತರೇಯ್ಯುಂ, ಏಕಂಸೇನೇವ ತಸ್ಸ ಓಘಸ್ಸ ಪಾರಂ ನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ದುತಿಯಸತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೪. ಚತುತ್ಥೇ ಅನ್ಧೀಕತಾತಿ ಕಾಮಾ ನಾಮ ಅನನ್ಧಮ್ಪಿ ಅನ್ಧಂ ಕರೋನ್ತಿ.

ಯಥಾಹ –

‘‘ಲುದ್ಧೋ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಲುದ್ಧೋ ಧಮ್ಮಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅನ್ಧತಮಂ ತದಾ ಹೋತಿ, ಯಂ ಲೋಭೋ ಸಹತೇ ನರ’’ನ್ತಿ. (ಇತಿವು. ೮೮; ಮಹಾನಿ. ೫; ಚೂಳನಿ. ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸ ೧೨೮) –

ತಸ್ಮಾ ಕಾಮೇನ ಅನನ್ಧಾಪಿ ಅನ್ಧಾ ಕತಾತಿ ಅನ್ಧೀಕತಾ. ಸೇಸಂ ಅನನ್ತರಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ತತ್ಥ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪವತ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ದಿಸ್ವಾ ಭಗವತೋ ಆರೋಚಿತಾ, ಇಧ ಭಗವತಾ ಸಾಮಂಯೇವ ದಿಟ್ಠಾತಿ ಅಯಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಅಚಿರವತಿಯಂ ನದಿಯಂ ಮಚ್ಛಬನ್ಧೇಹಿ ಓಡ್ಡಿತಂ ಕುಮಿನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇ ಬಹೂ ಮಚ್ಛೇ ಪಸ್ಸಿ, ತತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಏಕಂ ಖೀರಪಕಂ ವಚ್ಛಂ ಗೋರವಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಥಞ್ಞಪಿಪಾಸಾಯ ಗೀವಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಮಾತು ಅನ್ತರಸತ್ಥಿಯಂ ಮುಖಂ ಉಪನೇನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಚ್ಛಿಮಂ ವತ್ಥುದ್ವಯಂ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಉಪಮಾನಭಾವೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಕಾಮನ್ಧಾತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಕಿಲೇಸಕಾಮೇನ ಅನ್ಧಾ ವಿಚಕ್ಖುಕಾ ಕತಾ. ಜಾಲಸಞ್ಛನ್ನಾತಿ ಸಕತ್ತಭಾವಪರತ್ತಭಾವೇಸು ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರಾಯತನೇಸು, ತನ್ನಿಸ್ಸಿತೇಸು ಚ ಧಮ್ಮೇಸು ಅತೀತಾದಿವಸೇನ ಅನೇಕಭೇದಭಿನ್ನೇಸು ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯವಸೇನ ಅಪರಾಪರಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತೋಗಧಾನಂ ಅನತ್ಥಾವಹತೋ ಚ ಜಾಲಭೂತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಸುಖುಮಚ್ಛಿದ್ದೇನ ಜಾಲೇನ ಪರಿವುತೋ ವಿಯ ಉದಕರಹದೋ ಸಞ್ಛನ್ನಾ ಪಲಿಗುಣ್ಠಿತಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಾ. ತಣ್ಹಾಛದನಛಾದಿತಾತಿ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಛದನೇನ ಸೇವಾಲಪಣಕೇನ ವಿಯ ಉದಕಂ ಛಾದಿತಾ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಪಿಹಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪದದ್ವಯೇನಾಪಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣನಿವಾರಿತಕುಸಲಚಿತ್ತಾಚಾರತಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪಮತ್ತಬನ್ಧುನಾ ಬದ್ಧಾತಿ ಕಿಲೇಸಮಾರೇನ ದೇವಪುತ್ತಮಾರೇನ ಚ ಬದ್ಧಾ. ಯದಗ್ಗೇನ ಹಿ ಕಿಲೇಸಮಾರೇನ ಬದ್ಧಾ, ತದಗ್ಗೇನ ದೇವಪುತ್ತಮಾರೇನಪಿ ಬದ್ಧಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಚರೋ ಪಾಸೋ, ಯ್ವಾಯಂ ಚರತಿ ಮಾನಸೋ;

ತೇನ ತಂ ಬಾಧಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಮೇ ಸಮಣ ಮೋಕ್ಖಸೀ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೫೧; ಮಹಾವ. ೩೩);

ನಮುಚಿ ಕಣ್ಹೋ ಪಮತ್ತಬನ್ಧೂತಿ ತೀಣಿ ಮಾರಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ. ದೇವಪುತ್ತಮಾರೋಪಿ ಹಿ ಕಿಲೇಸಮಾರೋ ವಿಯ ಅನತ್ಥೇನ ಪಮತ್ತೇ ಸತ್ತೇ ಬನ್ಧತೀತಿ ಪಮತ್ತಬನ್ಧು. ‘‘ಪಮತ್ತಾ ಬನ್ಧನೇ ಬದ್ಧಾ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಬನ್ಧನೇತಿ ಕಾಮಗುಣಬನ್ಧನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬದ್ಧಾತಿ ನಿಯಮಿತಾ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಮಚ್ಛಾವ ಕುಮಿನಾಮುಖೇ ಯಥಾ ನಾಮ ಮಚ್ಛಬನ್ಧಕೇನ ಓಡ್ಡಿತಸ್ಸ ಕುಮಿನಸ್ಸ ಮುಖೇ ಪವಿಟ್ಠಾ ಮಚ್ಛಾ ತೇನ ಬದ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ ಮರಣಮನ್ವೇನ್ತಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಮಾರೇನ ಓಡ್ಡಿತೇನ ಕಾಮಗುಣಬನ್ಧನೇನ ಬದ್ಧಾ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಜರಾಮರಣಮನ್ವೇನ್ತಿ. ವಚ್ಛೋ ಖೀರಪಕೋವ ಮಾತರಂ ಯಥಾ ಖೀರಪಾಯೀ ತರುಣವಚ್ಛೋ ಅತ್ತನೋ ಮಾತರಂ ಅನ್ವೇತಿ ಅನುಗಚ್ಛತಿ, ನ ಅಞ್ಞಂ ಏವಂ ಮಾರಬನ್ಧನಬದ್ಧಾ ಸತ್ತಾ ಸಂಸಾರೇ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತಾ ಮರಣಮೇವ ಅನ್ವೇನ್ತಿ ಅನುಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಅಜರಂ ಅಮರಣಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಚತುತ್ಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಅಪರಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಾಮನ್ತರೇನ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಪತ್ತಂ ವೋದಕಂ ಕತ್ವಾ ಥವಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಂಸೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ವಾಮಂಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇನ ಆಲೋಕಿತೇನ ವಿಲೋಕಿತೇನ ಸಮಿಞ್ಜಿತೇನ ಪಸಾರಿತೇನ ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖು ಇರಿಯಾಪಥಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅತ್ತನೋ ಸತಿಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಹಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪದೇ ಪದಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಗಚ್ಛತಿ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಸಂಮಿಸ್ಸೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಸಂಸಟ್ಠವಿಹಾರಿತಾಯ. ಅಪಿಚ ತಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ರೂಪಂ ಪರಿಭೂತಂ ಪರಿಭವಟ್ಠಾನೀಯಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಓಹೀಳೇನ್ತಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಗಚ್ಛತಿ ‘‘ಮಾ ಇಮೇ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವಿಂಸೂ’’ತಿ. ಏವಂ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಥೇರೋ ಚ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯೋ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ದುಬ್ಬಣ್ಣನ್ತಿ ವಿರೂಪಂ. ತೇನಸ್ಸ ವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಣ್ಠಾನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದುದ್ದಸಿಕನ್ತಿ ಅಪಾಸಾದಿಕದಸ್ಸನಂ. ತೇನಸ್ಸ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಆಕಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಓಕೋಟಿಮಕನ್ತಿ ರಸ್ಸಂ. ಇಮಿನಾ ಆರೋಹಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪರಿಭೂತರೂಪನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಓಹೀಳಿತರೂಪಂ. ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾದಯೋ ತಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಗುಣಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಹತ್ಥಕಣ್ಣಚೂಳಿಕಾದೀಸು ಗಣ್ಹನ್ತಾ ಪರಾಮಸನ್ತಾ ಕೀಳನ್ತಾ ಪರಿಭವನ್ತಿ, ನ ಅರಿಯಾ, ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಾ ವಾ.

ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಮನ್ತೇಸಿ? ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಂ ಪಕಾಸೇತುಂ. ಏವಂ ಕಿರ ಭಗವತೋ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಹಾನುಭಾವತಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇನ ತಂ ಪರಿಭವನ್ತಿ, ತಂ ನೇಸಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಗುಣೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಪರಿಭವತೋ ನಂ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಪಸ್ಸಥ ನೋತಿ ಪಸ್ಸಥ ನು. ನ ಚ ಸಾ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಸುಲಭರೂಪಾ, ಯಾ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಸಮಾಪನ್ನಪುಬ್ಬಾತಿ ರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತೀತಿ ಏವಂ ಪಭೇದಾ ಸಾವಕಸಾಧಾರಣಾ ಯಾ ಕಾಚಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಾಮ, ತಾಸು ಏಕಾಪಿ ಸಮಾಪತ್ತಿ ನ ಸುಲಭರೂಪಾ, ದುಲ್ಲಭಾ, ನತ್ಥಿಯೇವ ಸಾ ತೇನ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಸಮಾಪನ್ನಪುಬ್ಬಾ. ಏತೇನಸ್ಸ ಯಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ’’ತಿ, ತತ್ಥ ಮಹಿದ್ಧಿಕತಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮಹಾನುಭಾವತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಚತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಏತ್ಥ ಚ ಭಗವಾ ‘‘ಏಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಯೋ ವಾ ಸೋ ವಾ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ದುದ್ದಸಿಕೋ ಓಕೋಟಿಮಕೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಚ ಏತ್ತಕೇನ ನ ಓಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ, ಅಥ ಖೋ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಾವಕೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತೇನ ಅನುಪ್ಪತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪಾಸಾಣಚ್ಛತ್ತಂ ವಿಯ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಓಲೋಕೇಥ, ತಂ ವೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯಸ್ಸ ಮಹಿದ್ಧಿಕತಾಮಹಾನುಭಾವತಾದಿಭೇದಂ ಗುಣರಾಸಿಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ಜಾನಿತ್ವಾ ತದತ್ಥದೀಪನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ನೇಲಙ್ಗೋತಿ ಏಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ದೋಸೋ, ನಾಸ್ಸ ಏಲನ್ತಿ ನೇಲಂ. ಕಿಂ ಪನ ತಂ? ಸುಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಂ. ತಞ್ಹಿ ನಿದ್ದೋಸಟ್ಠೇನ ಇಧ ‘‘ನೇಲ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಂ ನೇಲಂ ಪಧಾನಭೂತಂ ಅಙ್ಗಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ನೇಲಙ್ಗೋ. ಸೋ ಯಂ ‘‘ರಥೋ’’ತಿ ವಕ್ಖತಿ, ತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ತಸ್ಮಾ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಙ್ಗೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅರಹತ್ತಫಲಸೀಲಞ್ಹಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಸೇತೋ ಪಚ್ಛಾದೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸೇತಪಚ್ಛಾದೋ. ಪಚ್ಛಾದೋತಿ ರಥಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಕಮ್ಬಲಾದಿ. ಸೋ ಪನ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಧವಲಭಾವೇನ ಸೇತೋ ವಾ ಹೋತಿ ರತ್ತನೀಲಾದೀಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರೋ. ಇಧ ಪನ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಭಾವಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಸೇತಪಚ್ಛಾದೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಯಥಾ ಅಞ್ಞತ್ರಾಪಿ ‘‘ರಥೋ ಸೀಲಪರಿಕ್ಖಾರೋ’’ತಿ. ಏಕೋ ಸತಿಸಙ್ಖಾತೋ ಅರೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಏಕಾರೋ. ವತ್ತತೀತಿ ಪವತ್ತತಿ. ರಥೋತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

ಅನೀಘನ್ತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖಂ, ಖೋಭವಿರಹಿತಂ ಯಾನಂ ವಿಯ ಕಿಲೇಸಪರಿಖೋಭವಿರಹಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಯನ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬಹುಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ. ಛಿನ್ನಸೋತನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿನ್ನಸೋತಂ. ಪಕತಿರಥಸ್ಸ ಹಿ ಸುಖಪವತ್ತನತ್ಥಂ ಅಕ್ಖಸೀಸೇಸು ನಾಭಿಯಞ್ಚ ಉಪಲಿತ್ತಾನಂ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದೀನಂ ಸೋತೋ ಸವನಂ ಸನ್ದನಂ ಹೋತಿ, ತೇನ ಸೋ ಅಚ್ಛಿನ್ನಸೋತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಛತ್ತಿಂಸತಿಯಾ ಸೋತಾನಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಪಹೀನತ್ತಾ ಛಿನ್ನಸೋತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಂ ಛಿನ್ನಸೋತಂ. ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ಬನ್ಧನನ್ತಿ ಅಬನ್ಧನೋ. ರಥೂಪತ್ಥರಸ್ಸ ಹಿ ಅಕ್ಖೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಚ್ಚಲಭಾವಕರಣತ್ಥಂ ಬಹೂನಿ ಬನ್ಧನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತೇನ ಸೋ ಸಬನ್ಧನೋ. ಅಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಬನ್ಧನಾನಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಪರಿಕ್ಖೀಣತ್ತಾ ಅಬನ್ಧನೋ, ತಂ ಅಬನ್ಧನಂ. ಪಸ್ಸಾತಿ ಭಗವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣೇಹಿ ಸೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ವದತಿ.

ಇತಿ ಸತ್ಥಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯಂ ಅರಹತ್ತಫಲಸೀಸೇನ ಸುಚಕ್ಕಂ, ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸುಉತ್ತರಚ್ಛದಂ, ಸೂಪಟ್ಠಿತಾಯ ಸತಿಯಾ ಸ್ವಾರಂ, ಕಿಲೇಸಪರಿಖೋಭಾಭಾವೇನ ಅಪರಿಖೋಭಂ, ತಣ್ಹೂಪಲೇಪಾಭಾವೇನ ಅನುಪಲೇಪಂ, ಸಂಯೋಜನಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಅಬನ್ಧನಂ ಸುಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸುಯುತ್ತಂ ಆಜಞ್ಞರಥಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪಞ್ಚಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೬. ಛಟ್ಠೇ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋತಿ ಏತ್ಥ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋತಿ ತಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಗೋತ್ತತೋ ಆಗತನಾಮಂ. ಸಾವಕೇಸು ಪನ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝೀತಿ ಭಗವತಾ ‘‘ಅಞ್ಞಾಸಿ ವತ, ಭೋ, ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೭; ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧) ವುತ್ತಉದಾನವಸೇನ ಥೇರೋ ಸಾಸನೇ ‘‘ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ’’ತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ತಣ್ಹಾ ಸಙ್ಖೀಯತಿ ಪಹೀಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯೋ, ನಿಬ್ಬಾನಂ. ತಸ್ಮಿಂ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯೇ ವಿಮುತ್ತಿ. ತಣ್ಹಾ ವಾ ಸಙ್ಖೀಯತಿ ಪಹೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯೋ, ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ. ತಸ್ಸ ಫಲಭೂತಾ, ಪರಿಯೋಸಾನಭೂತಾ ವಾ ವಿಮುತ್ತೀತಿ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯವಿಮುತ್ತಿ, ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ. ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಬಹುಲಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಧಾಪಿ ಏವಮಕಾಸಿ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಗ್ಗಫಲಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತದತ್ಥದೀಪನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಛಮಾ ನತ್ಥೀತಿ ಯಸ್ಸ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವರುಕ್ಖಮೂಲಭೂತಾ ಅವಿಜ್ಜಾ, ತಸ್ಸಾವ ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೇತುಭೂತಾ ಆಸವನೀವರಣಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸಙ್ಖಾತಾ ಛಮಾ ಪಥವೀ ಚ ನತ್ಥಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಗ್ಘಾತಿತತ್ತಾ. ಪಣ್ಣಾ ನತ್ಥಿ ಕುತೋ ಲತಾತಿ ನತ್ಥಿ ಲತಾ ಕುತೋ ಪಣ್ಣಾತಿ ಪದಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಮಾನಾತಿಮಾನಾದಿಪಭೇದಾ ಸಾಖಾಪಸಾಖಾದಿಸಙ್ಖಾತಾ ಲತಾಪಿ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಏವ ಮದಪ್ಪಮಾದಮಾಯಾಸಾಠೇಯ್ಯಾದಿಪಣ್ಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಪಣ್ಣಾ ನತ್ಥಿ ಕುತೋ ಲತಾತಿ ರುಕ್ಖಙ್ಕುರಸ್ಸ ವಡ್ಢಮಾನಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಪಣ್ಣಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ಪಚ್ಛಾ ಸಾಖಾಪಸಾಖಾಸಙ್ಖಾತಾ ಲತಾತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಅಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವರುಕ್ಖಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಯಂ ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತಂ ಮೂಲಂ, ತಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಆಸವಾದಿ ಚ ನತ್ಥಿ. ಮೂಲಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಮೂಲಕಾರಣತ್ತಾ ಬೀಜಟ್ಠಾನಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ತದಭಾವೋಪಿ ಗಹಿತೋಯೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಸತಿ ಚ ಕಮ್ಮಬೀಜೇ ತಂನಿಮಿತ್ತೋ ವಿಞ್ಞಾಣಙ್ಕುರೋ, ವಿಞ್ಞಾಣಙ್ಕುರನಿಮಿತ್ತಾ ಚ ನಾಮರೂಪಸಳಾಯತನಪತ್ತಸಾಖಾದಯೋ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿಯೇವ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಛಮಾ ನತ್ಥಿ, ಪಣ್ಣಾ ನತ್ಥಿ ಕುತೋ ಲತಾ’’ತಿ.

ತಂ ಧೀರಂ ಬನ್ಧನಾ ಮುತ್ತನ್ತಿ ತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನವೀರಿಯಯೋಗೇನ ವಿಜಿತಮಾರತ್ತಾ ಧೀರಂ, ತತೋ ಏವ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರಬನ್ಧನತೋ ಮುತ್ತಂ. ಕೋ ತಂ ನಿನ್ದಿತುಮರಹತೀತಿ ಏತ್ಥ ನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸವಿಪ್ಪಮುತ್ತಂ ಸೀಲಾದಿಅನುತ್ತರಗುಣಸಮನ್ನಾಗತಂ ಕೋ ನಾಮ ವಿಞ್ಞುಜಾತಿಕೋ ನಿನ್ದಿತುಂ ಗರಹಿತುಂ ಅರಹತಿ ನಿನ್ದಾನಿಮಿತ್ತಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ. ದೇವಾಪಿ ನಂ ಪಸಂಸನ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞದತ್ಥು ದೇವಾ ಸಕ್ಕಾದಯೋ ಗುಣವಿಸೇಸವಿದೂ, ಅಪಿಸದ್ದೇನ ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ಖತ್ತಿಯಪಣ್ಡಿತಾದಯೋ ಪಸಂಸನ್ತಿ. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮುನಾಪಿ ಪಸಂಸಿತೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನಾಪಿ ಅಞ್ಞೇಹಿಪಿ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಯಕ್ಖಗನ್ಧಬ್ಬಾದೀಹಿಪಿ ಪಸಂಸಿತೋ ಥೋಮಿತೋಯೇವಾತಿ.

ಛಟ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಪಪಞ್ಚಖಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೭. ಸತ್ತಮೇ ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾಪಹಾನನ್ತಿ ಪಪಞ್ಚೇನ್ತಿ ಯತ್ಥ ಸಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಂ ಸನ್ತಾನಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತಿ ಚಿರಂ ಠಪೇನ್ತೀತಿ ಪಪಞ್ಚಾ, ಕಿಲೇಸಾ. ವಿಸೇಸತೋ ರಾಗದೋಸಮೋಹತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಾನಾ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ರಾಗೋ ಪಪಞ್ಚೋ, ದೋಸೋ ಪಪಞ್ಚೋ, ಮೋಹೋ ಪಪಞ್ಚೋ, ತಣ್ಹಾ ಪಪಞ್ಚೋ, ದಿಟ್ಠಿ ಪಪಞ್ಚೋ, ಮಾನೋ ಪಪಞ್ಚೋ’’ತಿ. –

ಅಪಿಚ ಸಂಕಿಲೇಸಟ್ಠೋ ಪಪಞ್ಚಟ್ಠೋ, ಕಚವರಟ್ಠೋ ಪಪಞ್ಚಟ್ಠೋ. ತತ್ಥ ರಾಗಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಸುಭಸಞ್ಞಾ ನಿಮಿತ್ತಂ, ದೋಸಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಆಘಾತವತ್ಥು, ಮೋಹಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಆಸವಾ, ತಣ್ಹಾಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ವೇದನಾ, ದಿಟ್ಠಿಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ, ಮಾನಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕೋ ನಿಮಿತ್ತಂ. ತೇಹಿ ಪಪಞ್ಚೇಹಿ ಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾ ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾ. ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾನಂ ಸಙ್ಖಾ ಭಾಗಾ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾ. ಅತ್ಥತೋ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಮಿತ್ತೇಹಿ ತಂತಂಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಪಕ್ಖಿಯೋ ಕಿಲೇಸಗಣೋ. ಸಞ್ಞಾಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ತಸ್ಸ ನೇಸಂ ಸಾಧಾರಣಹೇತುಭಾವೇನ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಸಞ್ಞಾನಿದಾನಾ ಹಿ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೮೮೦). ತೇಸಂ ಪಹಾನಂ, ತೇನ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತದಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಅತೀತಾಸು ಅನೇಕಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾಸು ಅತ್ತನೋ ಜಾತೀಸು ಅನತ್ಥಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಭೂತೇ ಕಿಲೇಸೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚರಿಮಭವೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಸವಾಸನೇ ಪಹೀನೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸತ್ತಸನ್ತಾನಞ್ಚ ಕಿಲೇಸಚರಿತಂ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಕಞ್ಜಿಯಪುಣ್ಣಲಾಬುಂ ವಿಯ ತಕ್ಕಭರಿತಚಾಟಿಂ ವಿಯ ವಸಾಪೀತಪಿಲೋತಿಕಂ ವಿಯ ಚ ದುಬ್ಬಿನಿಮೋಚಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಗಹನಂ ನಾಮಿದಂ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟಂ ಅನಾದಿಕಾಲಭಾವಿತಂ ಮಯ್ಹಂ ಅನವಸೇಸಂ ಪಹೀನಂ, ಅಹೋ ಸುಪ್ಪಹೀನ’’ನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜೋ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾಪಹಾನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತಾಯಂ ವೇಲಾಯಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಪಪಞ್ಚಾ ಠಿತಿ ಚ ನತ್ಥೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಪರಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದಿಸತಿ ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಸ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾ ಪಪಞ್ಚಾ, ತೇಹಿ ಕತಾ ಸಂಸಾರೇ ಠಿತಿ ಚ ನತ್ಥಿ. ನೇತ್ತಿಯಂ ಪನ ‘‘ಠಿತಿ ನಾಮ ಅನುಸಯೋ’’ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ೨೭) ವುತ್ತಂ. ಅನುಸಯೋ ಹಿ ಭವಪವತ್ತಿಯಾ ಮೂಲನ್ತಿ. ಸತ್ತೇ ಸಂಸಾರೇ ಪಪಞ್ಚೇನ್ತೀತಿ ಪಪಞ್ಚಾ. ‘‘ಪಪಞ್ಚಟ್ಠಿತೀ’’ತಿ ಚ ಪಾಠೋ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪಪಞ್ಚಾನಂ ಠಿತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತಾ ಮಗ್ಗೇನ ಅಸಮುಚ್ಛೇದೋ ಪಪಞ್ಚಟ್ಠಿತಿ, ಪಪಞ್ಚಾ ಏವ ವಾ ಅವಸಿಟ್ಠಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಪಾಕಾನಂ ಪವತ್ತಿಯಾ ಹೇತುಭಾವತೋ ವಟ್ಟಸ್ಸ ಠಿತಿ ಪಪಞ್ಚಟ್ಠಿತಿ, ಸಾ ಯಸ್ಸ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನತ್ಥಿ. ಸನ್ದಾನಂ ಪಲಿಘಞ್ಚ ವೀತಿವತ್ತೋತಿ ಯೋ ಬನ್ಧನಟ್ಠೇನ ಸನ್ತಾನಸದಿಸತ್ತಾ ‘‘ಸನ್ದಾನ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಯೋ, ನಿಬ್ಬಾನನಗರಪವೇಸನಿಸೇಧನತೋ ಪಲಿಘಸದಿಸತ್ತಾ ಪಲಿಘಸಙ್ಖಾತಂ ಅವಿಜ್ಜಞ್ಚ ವೀತಿವತ್ತೋ ಸವಾಸನಪಹಾನೇನ ವಿಸೇಸತೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ಅಪರೇ ಪನ ಕೋಧಂ ‘‘ಸನ್ದಾನ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸೋ ಹಿ ‘‘ಪರಾಭಿಸಜ್ಜನೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋತಿ.

ತಂ ನಿತ್ತಣ್ಹಂ ಮುನಿಂ ಚರನ್ತನ್ತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ತಣ್ಹಾಭಾವೇನ ನಿತ್ತಣ್ಹಂ, ಉಭಯಲೋಕಮುನನತೋ ಅತ್ತಹಿತಪರಹಿತಮುನನತೋ ಚ ಮುನಿಂ, ಏಕನ್ತೇನೇವ ಸಬ್ಬಸತ್ತಹಿತತ್ಥಂ ಚತೂಹಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಹಿ ನಾನಾಸಮಾಪತ್ತಿಚಾರೇಹಿ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣೇನ ಞಾಣಚಾರೇನ ಚ ಚರನ್ತಂ. ನಾವಜಾನಾತಿ ಸದೇವಕೋಪಿ ಲೋಕೋತಿ ಸಬ್ಬೋ ಸಪಞ್ಞಜಾತಿಕೋ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಸದೇವಕೋಪಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೋಪಿ ನ ಕದಾಚಿಪಿ ಅವಜಾನಾತಿ ನ ಪರಿಭೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಅಯಮೇವ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಉತ್ತಮೋ ಪವರೋತಿ ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪೂಜಾಸಕ್ಕಾರನಿರತೋ ಹೋತೀತಿ.

ಸತ್ತಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಕಚ್ಚಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಅಜ್ಝತ್ತಸದ್ದೋ ‘‘ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೩.೩೦೪) ಅಜ್ಝತ್ತಜ್ಝತ್ತೇ ಆಗತೋ. ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾ (ಧ. ಸ. ತಿಕಮಾತಿಕಾ ೨೦), ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೭೩-೩೭೪) ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತೇ. ‘‘ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಞ್ಞತಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೩.೧೮೭) ವಿಸಯಜ್ಝತ್ತೇ, ಇಸ್ಸರಿಯಟ್ಠಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಇಸ್ಸರಿಯಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ. ‘‘ತೇನಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪುರಿಮಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತೇ ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವ ಚಿತ್ತಂ ಸಣ್ಠಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೩.೧೮೮) ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತೇ. ಇಧಾಪಿ ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತೇಯೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತಭೂತೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾರಮ್ಮಣೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪರಿಮುಖನ್ತಿ ಅಭಿಮುಖಂ. ಸೂಪಟ್ಠಿತಾಯಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಉಪಟ್ಠಿತಾಯ ಕಾಯಗತಾಯ ಸತಿಯಾ. ಸತಿಸೀಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಝಾನಂ ವುತ್ತಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನವಸೇನ ಪಟಿಲದ್ಧಂ ಉಳಾರಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ’’ತಿ.

ಅಯಞ್ಹಿ ಥೇರೋ ಭಗವತಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪ್ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ನಾನಾಸಮಾಪತ್ತೀಹಿ ದಿವಸಭಾಗಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ವಿಹಾರಮಜ್ಝಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಭಗವತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೇ ‘‘ಅಕಾಲೋ ತಾವ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತು’’ನ್ತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ಅವಿದೂರೇ, ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ತಥಾನಿಸಿನ್ನಂ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋಯೇವ ಪಸ್ಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ…ಪೇ… ಸೂಪಟ್ಠಿತಾಯಾ’’ತಿ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾವಸೇನ ಅಧಿಗತಂ ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ ತದತ್ಥದೀಪನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಸಬ್ಬದಾ ಸತಿ, ಸತತಂ ಕಾಯಗತಾ ಉಪಟ್ಠಿತಾತಿ ಯಸ್ಸ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ ಏಕದಿವಸಂ ಛ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಕಾಲೇ ನಾಮರೂಪಭೇದೇನ ದುವಿಧೇಪಿ ಕಾಯೇ ಗತಾ ಕಾಯಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸಮ್ಮಸನವಸೇನ ಸತತಂ ನಿರನ್ತರಂ ಸಾತಚ್ಚಾಭಿಯೋಗವಸೇನ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಸಿಯಾ.

ಅಯಂ ಕಿರಾಯಸ್ಮಾ ಪಠಮಂ ಕಾಯಗತಾಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಮುಖೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇಪಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ತಮೇವ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ತಥೇವ ಚ ವಿಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ. ಸ್ವಾಯಂ ಯೇನ ವಿಧಿನಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ, ತಂ ವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಸಬ್ಬದಾ ಸತಿ, ಸತತಂ ಕಾಯಗತಾ ಉಪಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಉಪಟ್ಠಾನಾಕಾರಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ನೋ ಚಸ್ಸ ನೋ ಚ ಮೇ ಸಿಯಾ, ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ನ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ ದ್ವಿಧಾ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಸಮ್ಮಸನತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗವಸೇನ ಸಮ್ಮಸನಕಾಲವಸೇನ ಚಾತಿ. ತೇಸು ಪುಬ್ಬಭಾಗವಸೇನ ತಾವ ನೋ ಚಸ್ಸ ನೋ ಚ ಮೇ ಸಿಯಾತಿ ಅತೀತಕಾಲೇ ಮಮ ಕಿಲೇಸಕಮ್ಮಂ ನೋ ಚಸ್ಸ ನ ಭವೇಯ್ಯ ಚೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಭಾವೋ ನೋ ಚ ಮೇ ಸಿಯಾ ನ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಮೇ ಅತೀತೇ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂನಿಮಿತ್ತೋ ಏತರಹಿ ಅಯಂ ಮೇ ಅತ್ತಭಾವೋ ಪವತ್ತತಿ. ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ನ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಪಟಿಪಕ್ಖಾಧಿಗಮೇನ ಕಿಲೇಸಕಮ್ಮಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ಮೇ, ಆಯತಿಂ ವಿಪಾಕವಟ್ಟಂ ನ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ ನ ಮೇ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತೀತಿ. ಏವಂ ಕಾಲತ್ತಯೇ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸಹೇತುಕಂ ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ, ನ ಇಸ್ಸರಾದಿಹೇತುಕಂ, ಯಥಾ ಚ ಮಯ್ಹಂ, ಏವಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನನ್ತಿ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯನಾಮರೂಪದಸ್ಸನಂ ಪಕಾಸಿತಂ ಹೋತಿ.

ಸಮ್ಮಸನಕಾಲವಸೇನ ಪನ ನೋ ಚಸ್ಸ ನೋ ಚ ಮೇ ಸಿಯಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಅಭಿಣ್ಹಪಟಿಪೀಳನಟ್ಠೇನ ದುಕ್ಖಂ, ಅವಸವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಅನತ್ತಾ, ಏವಂ ಯದಿ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ನಾಮ ನಾಪಿ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕವಿನಿಮುತ್ತೋ ಕೋಚಿ ನೋ ಚಸ್ಸ ನೋ ಚ ಸಿಯಾ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ಏವಂ, ಭನ್ತೇ, ನೋ ಚ ಮೇ ಸಿಯಾ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ನಾಮ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಭವೇಯ್ಯ. ನ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ತನಿ ಅತ್ತನಿಯೇ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಚಿದಂ ನಾಮರೂಪಂ ಏತರಹಿ ಚ ಅತೀತೇ ಚ ಅತ್ತತ್ತನಿಯಂ ಸುಞ್ಞಂ, ಏವಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ನ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅನಾಗತೇಪಿ ಖನ್ಧವಿನಿಮುತ್ತೋ ಅತ್ತಾ ನಾಮ ನ ಕೋಚಿ ನ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ ನ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಏವ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಲಿಬೋಧಟ್ಠಾನಿಯಂ ನ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಆಯತಿಮ್ಪಿ ಅತ್ತನಿಯಂ ನಾಮ ನ ಮೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ಇಮಿನಾ ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ‘‘ಅಹ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ‘‘ಮಮ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಚ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನ ಚತುಕ್ಕೋಟಿಕಾ ಸುಞ್ಞತಾ ಪಕಾಸಿತಾ ಹೋತಿ.

ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಿ ತತ್ಥ ಸೋತಿ ಏವಂ ತೀಸುಪಿ ಕಾಲೇಸು ಅತ್ತತ್ತನಿಯಂ ಸುಞ್ಞತಂ ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರಗತೇ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಉದಯಬ್ಬಯಞಾಣಾದಿವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇಸು ಅನುಪುಬ್ಬವಿಪಸ್ಸನಾವಿಹಾರವಸೇನ ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರೀ ಸಮಾನೋ. ಕಾಲೇನೇವ ತರೇ ವಿಸತ್ತಿಕನ್ತಿ ಸೋ ಏವಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತೋ ಯೋಗಾವಚರೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಿಪಾಕಗತಕಾಲೇನ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿಯಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗೇನ ಘಟಿತಕಾಲೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇನ ಸಕಲಸ್ಸ ಭವತ್ತಯಸ್ಸ ಸಂತನನತೋ ವಿಸತ್ತಿಕಾಸಙ್ಖಾತಂ ತಣ್ಹಂ ತರೇಯ್ಯ, ವಿತರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಪರತೀರೇ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಇತಿ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಸ್ಸ ಅರಹತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿದೀಪನಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ಅಟ್ಠಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಉದಪಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೯. ನವಮೇ ಮಲ್ಲೇಸೂತಿ ಮಲ್ಲಾ ನಾಮ ಜಾನಪದಿನೋ ರಾಜಕುಮಾರಾ, ತೇಸಂ ನಿವಾಸೋ ಏಕೋಪಿ ಜನಪದೋ ರುಳ್ಹೀವಸೇನ ‘‘ಮಲ್ಲಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತೇಸು ಮಲ್ಲೇಸು, ಯಂ ಲೋಕೇ ‘‘ಮಲ್ಲೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಮಾಲೇಸೂ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ. ಚಾರಿಯಂ ಚರಮಾನೋತಿ ಅತುರಿತಚಾರಿಕಾವಸೇನ ಮಹಾಮಣ್ಡಲಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ. ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನಾತಿ ಅಪರಿಚ್ಛೇದಗುಣೇನ ಮಹನ್ತೇನ ಸಮಣಗಣೇನ. ತದಾ ಹಿ ಭಗವತೋ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ ಅಹೋಸಿ. ಥೂಣಂ ನಾಮ ಮಲ್ಲಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋತಿ ಪುರತ್ಥಿಮದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸಸ್ಸ ಅವಧಿಟ್ಠಾನೇ ಮಲ್ಲದೇಸೇ ಥೂಣನಾಮಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಬಹುಲತಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋ. ತದವಸರೀತಿ ತಂ ಅವಸರಿ, ಥೂಣಗಾಮಮಗ್ಗಂ ಪಾಪುಣೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸ್ಸೋಸುನ್ತಿ ಸುಣಿಂಸು, ಸೋತದ್ವಾರಸಮ್ಪತ್ತವಚನನಿಗ್ಘೋಸಾನುಸಾರೇನ ಜಾನಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖೋತಿ ಪದಪೂರಣೇ, ಅವಧಾರಣತ್ಥೇ ವಾ ನಿಪಾತೋ. ತತ್ಥ ಅವಧಾರಣತ್ಥೇನ ಅಸ್ಸೋಸುಂಯೇವ, ನ ತೇಸಂ ಸವನನ್ತರಾಯೋ ಅಹೋಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪದಪೂರಣೇನ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಸಿಲಿಟ್ಠತ್ತಮತ್ತಮೇವ. ಥೂಣೇಯ್ಯಕಾತಿ ಥೂಣಗಾಮವಾಸಿನೋ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಂ ಅಣನ್ತೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಮನ್ತೇ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಮೇವ ಹಿ ಜಾತಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ನಿಬ್ಬಚನಂ, ಅರಿಯಾ ಪನ ಬಾಹಿತಪಾಪತ್ತಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಗಹಪತಿಕಾತಿ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯೇ ಕೇಚಿ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ವಿಸೇಸತೋ ವೇಸ್ಸಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ ಗಹಪತಿಕಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ.

ಇದಾನಿ ಯಮತ್ಥಂ ತೇ ಅಸ್ಸೋಸುಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಮಣೋ ಖಲು, ಭೋ, ಗೋತಮೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಮಿತಪಾಪತ್ತಾ ‘‘ಸಮಣೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಸಮಿತಾಸ್ಸ ಹೋನ್ತಿ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೩೪). ಭಗವಾ ಚ ಅನುತ್ತರೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಮಿತಪಾಪೋ. ತೇನಸ್ಸ ಯಥಾಭುಚ್ಚಗುಣಾಧಿಗತಮೇತಂ ನಾಮಂ, ಯದಿದಂ ಸಮಣೋತಿ. ಖಲೂತಿ ಅನುಸ್ಸವತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಭೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಾತಿಕಾನಂ ಜಾತಿಸಮುದಾಗತಂ ಆಲಪನಮತ್ತಂ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಭೋವಾದಿ ನಾಮ ಸೋ ಹೋತಿ, ಸಚೇ ಹೋತಿ ಸಕಿಞ್ಚನೋ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೩೯೬). ಗೋತಮೋತಿ ಗೋತ್ತವಸೇನ ಭಗವತೋ ಪರಿಕಿತ್ತನಂ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮಣೋ ಖಲು, ಭೋ, ಗೋತಮೋ’’ತಿ ಸಮಣೋ ಕಿರ, ಭೋ, ಗೋತಮಗೋತ್ತೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋತಿ ಇದಂ ಪನ ಭಗವತೋ ಉಚ್ಚಾಕುಲಪರಿದೀಪನಂ. ಸಕ್ಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಪರಿದೀಪನಂ. ಕೇನಚಿ ಪಾರಿಜುಞ್ಞೇನ ಅನಭಿಭೂತೋ ಅಪರಿಕ್ಖೀಣಂಯೇವ ತಂ ಕುಲಂ ಪಹಾಯ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಧಿಗಮಸದ್ಧಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉದಪಾನಂ ತಿಣಸ್ಸ ಚ ಭುಸಸ್ಸ ಚ ಯಾವ ಮುಖತೋ ಪೂರೇಸುನ್ತಿ ಪಾನೀಯಕೂಪಂ ತಿಣೇನ ಚ ಭುಸೇನ ಚ ಮುಖಪ್ಪಮಾಣೇನ ವಡ್ಢೇಸುಂ, ತಿಣಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕೂಪಂ ಪಿದಹಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಸ್ಸ ಕಿರ ಗಾಮಸ್ಸ ಬಹಿ ಭಗವತೋ ಆಗಮನಮಗ್ಗೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪರಿಭೋಗಭೂತೋ ಏಕೋ ಉದಪಾನೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಾನಿ ಕೂಪತಳಾಕಾದೀನಿ ಉದಕಟ್ಠಾನಾನಿ ತದಾ ವಿಸುಕ್ಖಾನಿ ನಿರುದಕಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥ ಥೂಣೇಯ್ಯಕಾ ರತನತ್ತಯೇ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ ಮಚ್ಛೇರಪಕತಾ ಭಗವತೋ ಆಗಮನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸಸಾವಕೋ ಇಮಂ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವೀಹತೀಹಂ ವಸೇಯ್ಯ, ಸಬ್ಬಂ ಇಮಂ ಜನಂ ಅತ್ತನೋ ವಚನೇ ಠಪೇಯ್ಯ, ತತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮೋ ಪತಿಟ್ಠಂ ನ ಲಭೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ತತ್ಥ ಭಗವತೋ ಅವಾಸಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕನ್ತಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಉದಕಂ ನತ್ಥಿ, ಅಮುಂ ಉದಪಾನಂ ಅಪರಿಭೋಗಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಏವಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸಸಾವಕೋ ಇಮಂ ಗಾಮಂ ನ ಪವಿಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಮ್ಮನ್ತಯಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಗಾಮವಾಸಿನೋ ಸತ್ತಾಹಸ್ಸ ಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಾಟಿಆದೀನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಉದಪಾನಂ ತಿಣೇನ ಚ ಭುಸೇನ ಚ ಪಿದಹಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉದಪಾನಂ ತಿಣಸ್ಸ ಚ ಭುಸಸ್ಸ ಚ ಯಾವ ಮುಖತೋ ಪೂರೇಸುಂ, ‘ಮಾ ತೇ ಮುಣ್ಡಕಾ ಸಮಣಕಾ ಪಾನೀಯಂ ಅಪಂಸೂ’’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮುಣ್ಡಕಾ ಸಮಣಕಾತಿ ಮುಣ್ಡೇ ‘‘ಮುಣ್ಡಾ’’ತಿ ಸಮಣೇ ‘‘ಸಮಣಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟೇಯ್ಯ, ತೇ ಪನ ಖುಂಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಹೀಳೇನ್ತಾ ಏವಮಾಹಂಸು. ಮಾತಿ ಪಟಿಸೇಧೇ, ಮಾ ಅಪಂಸು ಮಾ ಪಿವಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಮಗ್ಗತೋ ಅಪಸಕ್ಕಿತ್ವಾ. ಏತಮ್ಹಾತಿ ಯೋ ಉದಪಾನೋ ತೇಹಿ ತಥಾ ಕತೋ, ತಮೇವ ನಿದ್ದಿಸನ್ತೋ ಆಹ. ಕಿಂ ಪನ ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಅನಾವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಏತಮ್ಹಾ ಉದಪಾನಾ ಪಾನೀಯಂ ಆಹರಾ’’ತಿ, ಉದಾಹು ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಜಾನನ್ತೋತಿ? ಜಾನನ್ತೋ ಏವ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ತೇ ದಮೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೇ ಕಾತುಂ ಏವಮಾಹ, ನ ಪಾನೀಯಂ ಪಾತುಕಾಮೋ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ಮಹಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸುತ್ತೇ ವಿಯ ‘‘ಪಿಪಾಸಿತೋಸ್ಮೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೧೯೧) ನ ವುತ್ತಂ. ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೋ ಪನ ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಥೂಣೇಯ್ಯಕೇಹಿ ಕತಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ಇದಾನಿ ಸೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಇದಾನೀತಿ ಅಧುನಾ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಗಮನವೇಲಾಯಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಉದಪಾನೋತಿ ಪಠನ್ತಿ. ಥೇರೋ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತತಿಯವಾರೇ ‘‘ನ ಖೋ ತಥಾಗತಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಚ್ಚನೀಕಾ ಕಾತಬ್ಬಾ, ಕಾರಣಂ ದಿಟ್ಠಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದೀಘದಸ್ಸಿನಾ’’ತಿ ಮಹಾರಾಜದತ್ತಿಯಂ ಭಗವತೋ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದಪಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಥೇರೇ ಉದಪಾನೇ ಉದಕಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಹುತ್ವಾ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ಸನ್ದತಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಿಣಂ ಭುಸಞ್ಚ ಉಪ್ಲವಿತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಅಪಗಚ್ಛಿ. ತೇನ ಚ ಸನ್ದಮಾನೇನ ಸಲಿಲೇನ ಉಪರೂಪರಿ ವಡ್ಢನ್ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಸಬ್ಬೇವ ಪೋಕ್ಖರಣೀಆದಯೋ ಜಲಾಸಯಾ ವಿಸುಕ್ಖಾ ಪರಿಪೂರಿಂಸು, ತಥಾ ಪರಿಖಾಕುಸುಬ್ಭನಿನ್ನಾದೀನಿ ಚ. ಸಬ್ಬೋ ಗಾಮಪ್ಪದೇಸೋ ಮಹೋಘೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ ಮಹಾವಸ್ಸಕಾಲೇ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಕುಮುದುಪ್ಪಲಪದುಮಪುಣ್ಡರೀಕಾದೀನಿ ಜಲಜಪುಪ್ಫಾನಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಉಬ್ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಕಸಮಾನಾನಿ ಉದಕಂ ಸಞ್ಛಾದಿಂಸು. ಸರೇಸು ಹಂಸಕೋಞ್ಚಚಕ್ಕವಾಕಕಾರಣ್ಡವಬಕಾದಯಾ ಏ ಉದಕಸಕುಣಿಕಾ ವಸ್ಸಮಾನಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಚರಿಂಸು. ಥೂಣೇಯ್ಯಕಾ ತಂ ಮಹೋಘಂ ತಥಾ ಉತ್ತರನ್ತಂ ಸಮನ್ತತೋ ವೀಚಿತರಙ್ಗಸಮಾಕುಲಂ ಪರಿಯನ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಹಮಾನಂ ರುಚಿರಂ ಫೇಣಬುಬ್ಬುಳಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತಾ ಏವಂ ಸಮ್ಮನ್ತೇಸುಂ ‘‘ಮಯಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಉದಕುಪಚ್ಛೇದಂ ಕಾತುಂ ವಾಯಮಿಮ್ಹಾ, ಅಯಂ ಪನ ಮಹೋಘೋ ತಸ್ಸ ಆಗಮನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏವಂ ಅಭಿವಡ್ಢತಿ, ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಖೋ ಅಯಂ ತಸ್ಸ ಇದ್ಧಾನುಭಾವೋ. ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಹಿ ಸೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ. ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ, ಯಥಾ ಯಂ ಮಹೋಘೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಾಮಮ್ಪಿ ಓತ್ಥರೇಯ್ಯ. ಹನ್ದ ಮಯಂ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸೇನ್ತಾ ಖಮಾಪೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ.

ತೇ ಸಬ್ಬೇವ ಏಕಜ್ಝಾಸಯಾ ಹುತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸಙ್ಘೀ ಗಣೀಭೂತಾ ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು. ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದಿಂಸು, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇಸುಂ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿಂಸು, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ತುಣ್ಹೀಭೂತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ಸಾವೇಸುಂ. ಏವಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇವ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಮಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಭೋತೋ ಚೇವ ಗೋತಮಸ್ಸ ಗೋತಮಸಾವಕಾನಞ್ಚ ಉದಕಪ್ಪಟಿಸೇಧಂ ಕಾರಯಿಮ್ಹ, ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ಉದಪಾನೇ ತಿಣಞ್ಚ ಭುಸಞ್ಚ ಪಕ್ಖಿಪಿಮ್ಹ. ಸೋ ಪನ ಉದಪಾನೋ ಅಚೇತನೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಸಚೇತನೋ ವಿಯ ಭೋತೋ ಗುಣಂ ಜಾನನ್ತೋ ವಿಯ ಸಯಮೇವ ಸಬ್ಬಂ ತಿಣಂ ಭುಸಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸುವಿಸುದ್ಧೋ ಜಾತೋ, ಸಬ್ಬೋಪಿ ಚೇತ್ಥ ನಿನ್ನಪ್ಪದೇಸೋ ಮಹತಾ ಉದಕೋಘೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ ರಮಣೀಯೋವ ಜಾತೋ, ಉದಕೂಪಜೀವಿನೋ ಸತ್ತಾ ಪರಿತುಟ್ಠಾ. ಮಯಂ ಪನ ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ಸಮಾನಾ ಭೋತೋ ಗುಣೇ ನ ಜಾನಿಮ್ಹ, ಯೇ ಮಯಂ ಏವಂ ಅಕರಿಮ್ಹ, ಸಾಧು ನೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ತಥಾ ಕರೋತು, ಯಥಾಯಂ ಮಹೋಘೋ ಇಮಂ ಗಾಮಂ ನ ಓತ್ಥರೇಯ್ಯ, ಅಚ್ಚಯೋ ನೋ ಅಚ್ಚಗಮಾ ಯಥಾಬಾಲಂ, ತಂ ನೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಅಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸೇಸುಂ. ಭಗವಾಪಿ ‘‘ತಗ್ಘ ತುಮ್ಹೇ ಅಚ್ಚಯೋ ಅಚ್ಚಗಮಾ ಯಥಾಬಾಲಂ, ತಂ ವೋ ಮಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮ ಆಯತಿಂ ಸಂವರಾಯಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ಅಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತತಂ ಞತ್ವಾ ಉತ್ತರಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ತೇ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸರಣಾದೀಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ತೇಸಂ ಪನ ಆಗಮನತೋ ಪುರೇತರಂಯೇವ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತೋ ಪತ್ತೇನ ಪಾನೀಯಂ ಆದಾಯ ಭಗವತೋ ಉಪನಾಮೇತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ಮುಖತೋ ಓವಮಿತ್ವಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತಿಣಾದಿಂ ಮುಖೇನ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ. ವಿಸ್ಸನ್ದನ್ತೋ ಮಞ್ಞೇತಿ ಪುಬ್ಬೇ ದೀಘರಜ್ಜುಕೇನ ಉದಪಾನೇನ ಉಸ್ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಉದಕೋಘೋ ಭಗವತೋ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಗತಕಾಲೇ ಮುಖೇನ ವಿಸ್ಸನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ಸಮತಿತ್ತಿಕೋ ಕಾಕಪೇಯ್ಯೋ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಇದಞ್ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಗತಕಾಲೇ ಉದಕಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತತೋ ಪರಂ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಸಕಲಂ ನಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಉದಕೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಹೋಸೀತಿ. ಅಯಂ ಪನಿದ್ಧಿ ನ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇನ, ನಾಪಿ ದೇವಾನುಭಾವೇನ, ಅಥ ಖೋ ಭಗವತೋ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ಪರಿತ್ತದೇಸನತ್ಥಂ ರಾಜಗಹತೋ ವೇಸಾಲಿಗಮನೇ ವಿಯ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಥೂಣೇಯ್ಯಕಾನಂ ಭಗವತಿ ಪಸಾದಜನನತ್ಥಂ ತೇಸಂ ಅತ್ಥಕಾಮಾಹಿ ದೇವತಾಹಿ ಕತ’’ನ್ತಿ. ಅಪರೇ ‘‘ಉದಪಾನಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ವಸನಕನಾಗರಾಜಾ ಏವಮಕಾಸೀ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಅಕಾರಣಂ, ಯಥಾ ಭಗವತೋ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೇನಯೇವ ತಥಾ ಉದಕುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿದೀಪಿತತ್ತಾ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇನ ವಿನಾ ಅತ್ತನಾ ಇಚ್ಛಿತನಿಪ್ಫತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ ತದತ್ಥದೀಪನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕಯಿರಾ ಉದಪಾನೇನ, ಆಪಾ ಚೇ ಸಬ್ಬದಾ ಸಿಯುನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚ ಆಪಾ ಚೇ ಯದಿ ಸಿಯುಂ ಯದಿ ಉಪಲಬ್ಭೇಯ್ಯುಂ ಯದಿ ಆಕಙ್ಖಾಮತ್ತಪಟಿಬದ್ಧೋ, ತೇಸಂ ಲಾಭೋ, ತೇನ ಉದಪಾನೇನ ಕಿಂ ಕಯಿರಾ ಕಿಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಕಿಂ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಣ್ಹಾಯ ಮೂಲತೋ ಛೇತ್ವಾ, ಕಿಸ್ಸ ಪರಿಯೇಸನಂ ಚರೇತಿ ಯಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ವಿನಿಬದ್ಧಾ ಸತ್ತಾ ಅಕತಪುಞ್ಞಾ ಹುತ್ವಾ ಇಚ್ಛಿತಾಲಾಭದುಕ್ಖೇನ ವಿಹಞ್ಞನ್ತಿ, ತಸ್ಸಾ ತಣ್ಹಾಯ ಮೂಲಂ, ಮೂಲೇ ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಮಾದಿಸೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೋ ಕಿಸ್ಸ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಾನೀಯಪರಿಯೇಸನಂ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪಚ್ಚಯಪರಿಯೇಸನಂ ಚರೇಯ್ಯ. ‘‘ಮೂಲತೋ ಛೇತ್ತಾ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ತಣ್ಹಾಯ ಮೂಲಂ ಮೂಲೇಯೇವ ವಾ ಛೇದಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಮೂಲತೋ ಛೇತ್ತಾತಿ ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಛೇದಕೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೋ ಬೋಧಿಯಾ ಮೂಲಭೂತಮಹಾಪಣಿಧಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಪರಿಮಿತಂ ಸಕಲಂ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರಂ ಅತ್ತನೋ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಲೋಕಹಿತತ್ಥಮೇವ ಪರಿಣಾಮನವಸೇನ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ ಮೂಲತೋ ಪಭುತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಛೇತ್ತಾ, ಸೋ ತಣ್ಹಾಹೇತುಕಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತಾಲಾಭಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಕಿಸ್ಸ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಉದಕಪರಿಯೇಸನಂ ಚರೇಯ್ಯ, ಇಮೇ ಪನ ಥೂಣೇಯ್ಯಕಾ ಅನ್ಧಬಾಲಾ ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಏವಮಕಂಸೂತಿ.

ನವಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಉತೇನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೦. ದಸಮೇ ರಞ್ಞೋ ಉತೇನಸ್ಸಾತಿ ಉತೇನಸ್ಸ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ, ಯೋ ‘‘ವಜ್ಜಿರಾಜಾ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉಯ್ಯಾನಗತಸ್ಸಾತಿ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳನತ್ಥಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗತಸ್ಸ. ಅನಾದರೇ ಹಿ ಇದಂ ಸಾಮಿವಚನಂ, ‘‘ಅನ್ತೇಪುರ’’ನ್ತಿ ಪನ ಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೇಪೇತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ ಹೋತಿ. ಕಾಲಙ್ಕತಾನೀತಿ ಅಗ್ಗಿದಡ್ಢಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಮತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಸಾಮಾವತೀಪಮುಖಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಾ ಪನಾಯಂ ಸಾಮಾವತೀ, ಕಥಞ್ಚ ದಡ್ಢಾತಿ? ವುಚ್ಚತೇ, ಭದ್ದವತಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾ ಘೋಸಕಸೇಟ್ಠಿನಾ ಧೀತುಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತಾ ಪಞ್ಚಸತಇತ್ಥಿಪರಿವಾರಾ ರಞ್ಞೋ ಉತೇನಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಬಹುಲಾ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾ ಸಾಮಾವತೀ ನಾಮ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಥಾ ಧಮ್ಮಪದವತ್ಥುಮ್ಹಿ (ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೦ ಸಾಮಾವತೀವತ್ಥು) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸ್ಸ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧೀತಾ ಅತ್ತನೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ –

‘‘ದಿಸ್ವಾನ ತಣ್ಹಂ ಅರತಿಂ ರಗಞ್ಚ,

ನಾಹೋಸಿ ಛನ್ದೋ ಅಪಿ ಮೇಥುನಸ್ಮಿಂ;

ಕಿಮೇವಿದಂ ಮುತ್ತಕರೀಸಪುಣ್ಣಂ,

ಪಾದಾಪಿ ನಂ ಸಮ್ಫುಸಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛೇ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೮೪೧) –

ಭಗವತಾ ದೇಸಿತಂ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥರಿ ಬದ್ಧಾಘಾತಾ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ಅಪರಭಾಗೇ ರಞ್ಞಾ ಉತೇನೇನ ಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತಾ ಭಗವತೋ ಕೋಸಮ್ಬಿಂ ಉಪಗತಭಾವಂ, ಸಾಮಾವತೀಪಮುಖಾನಞ್ಚ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇತ್ಥಿಸತಾನಂ ಉಪಾಸಿಕಾಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಆಗತೋ ನಾಮ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಇಮಂ ನಗರಂ, ದಾನಿಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇಮಾಪಿ ತಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ, ಇಮಾಸಮ್ಪಿ ಸಾಮಾವತೀಪಮುಖಾನಞ್ಚ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇಹಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಾಸಞ್ಚ ಅನತ್ಥಂ ಕಾತುಂ ವಾಯಮಿತ್ವಾಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಪುನೇಕದಿವಸಂ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಚೂಳಪಿತು ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ ‘‘ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಪಾಸಾದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದುಸ್ಸಕೋಟ್ಠಾಗಾರತೇಲಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನಿ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ದುಸ್ಸಾನಿ ತೇಲಚಾಟೀಸು ತೇಮೇತ್ವಾ ಥಮ್ಭೇ ವೇಠೇತ್ವಾ ತಾ ಸಬ್ಬಾ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಯನ್ತಂ ದತ್ವಾ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಾಹಿ ಗೇಹೇ ಅಗ್ಗಿಂ ದದಮಾನೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನಿ ವಿವರಿತ್ವಾ ವತ್ಥಾನಿ ತೇಲಚಾಟೀಸು ತೇಮೇತ್ವಾ ಥಮ್ಭೇ ವೇಠೇತುಂ ಆರಭಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾಮಾವತೀಪಮುಖಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ‘‘ಕಿಂ ಏತಂ ಚೂಳಪಿತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿಯೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು. ‘‘ಅಮ್ಮಾ, ರಾಜಾ ದಳ್ಹಿಕಮ್ಮತ್ಥಾಯ ಇಮೇ ಥಮ್ಭೇ ತೇಲಪಿಲೋತಿಕಾಹಿ ಬನ್ಧಾಪೇತಿ, ರಾಜಗೇಹೇ ನಾಮ ಸುಯುತ್ತದುಯುತ್ತಂ ದುಜ್ಜಾನಂ, ಮಾ ಮೇ ಸನ್ತಿಕೇ ಹೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಾ ಆಗತಾ ಗಬ್ಭೇಸು ಪವೇಸೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಾನಿ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಯನ್ತಕಂ ದತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಗ್ಗಿಂ ದೇನ್ತೋ ಓತರಿ. ಸಾಮಾವತೀ ತಾಸಂ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ, ‘‘ಅಮ್ಮಾ, ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ವಿಚರನ್ತೀನಂ ಏವಮೇವ ಅಗ್ಗಿನಾ ಝಾಮತ್ತಭಾವಾನಂ ಬುದ್ಧಞಾಣೇನಪಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನ ಸುಕರೋ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ. ತಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಅಧಿಗತಫಲಾಯ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನಾಯ ಖುಜ್ಜುತ್ತರಾಯ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾಯ ಸೇಕ್ಖಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತಾಯ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸ್ಸ ಅಧಿಗತಾ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರೇನ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಗೇಹೇ ಝಾಯನ್ತೇ ವೇದನಾಪರಿಗ್ಗಹಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತಿಯೋ ಕಾಚಿ ದುತಿಯಫಲಂ, ಕಾಚಿ ತತಿಯಫಲಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಂಸು. ಅಥ ಭಿಕ್ಖೂ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತಾಸಂ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಭಗವಾ ಚ ತಾಸಂ ಅರಿಯಫಲಾಧಿಗಮಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಭಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ರಞ್ಞೋ ಉತೇನಸ್ಸ…ಪೇ… ಅನಿಪ್ಫಲಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅನಿಪ್ಫಲಾತಿ ನ ನಿಪ್ಫಲಾ, ಸಮ್ಪತ್ತಸಾಮಞ್ಞಫಲಾ ಏವ ಕಾಲಙ್ಕತಾ. ತಾ ಪನ ಫಲಾನಿ ಪಟಿಲಭನ್ತಿಯೋ ಸಾಮಾವತಿಯಾ –

‘‘ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಕಮಥ, ಯುಞ್ಜಥ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ;

ಧುನಾಥ ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನಂ, ನಳಾಗಾರಂವ ಕುಞ್ಜರೋ.

‘‘ಯೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ, ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ವಿಹಸ್ಸತಿ;

ಪಹಾಯ ಜಾತಿಸಂಸಾರಂ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೫; ನೇತ್ತಿ. ೨೯) –

ಗಾಥಾಹಿ ಓವದಿಯಮಾನಾ ವೇದನಾಪರಿಗ್ಗಹಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತಿಯೋ ವಿಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ದುತಿಯತತಿಯಫಲಾನಿ ಪಟಿಲಭಿಂಸು. ಖುಜ್ಜುತ್ತರಾ ಪನ ಆಯುಸೇಸಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ, ಪುಬ್ಬೇ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ ಚ ತತೋ ಪಾಸಾದತೋ ಬಹಿ ಅಹೋಸಿ. ‘‘ದಸಯೋಜನನ್ತರೇ ಪಕ್ಕಾಮೀ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ಅಥ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ವತ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾನಂ ಏವರೂಪಂ ಮರಣ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಿಪಿ ತಾಸಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅಯುತ್ತಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪನ ಯುತ್ತಮೇವ ತಾಹಿ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನೇ ನಿಬದ್ಧಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಸತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ತೇ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ತೇಸು ಸತ್ತ ಜನಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏಕೋ ನದೀತೀರಸಮೀಪೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ತಿಣಗಹನೇ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ನಿಸೀದತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇಸು ಗತೇಸು ತಾಹಿ ಇತ್ಥೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉದಕಕೀಳಂ ಕೀಳಿತುಕಾಮೋ ತತ್ಥ ಗತೋ. ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ದಿವಸಭಾಗಂ ಉದಕೇ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಸೀತಪೀಳಿತಾ ವಿಸಿಬ್ಬಿತುಕಾಮಾ ತಂ ತಿಣಗಹನಂ ಉಪರಿ ವಿಸುಕ್ಖತಿಣಸಞ್ಛನ್ನಂ ‘‘ತಿಣರಾಸೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ದತ್ವಾ ತಿಣೇಸು ಝಾಯಿತ್ವಾ ಪತನ್ತೇಸು ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಝಾಯತಿ, ತಂ ರಾಜಾ ಞತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇ ನಾಸೇಸ್ಸತಿ, ಸುದಡ್ಢಂ ನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ದಾರುಆದೀನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಆಲಿಮ್ಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಝಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ತಾ ಪಠಮಂ ಅಸಞ್ಚೇತನಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಮ್ಮುನಾ ಬಜ್ಝಿಂಸು. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಪನ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಸಚೇ ದಾರೂನಂ ಸಕಟಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಆಲಿಮ್ಪೇನ್ತಾ ಉಸುಮಾಕಾರಮತ್ತಮ್ಪಿ ಗಾಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಉಟ್ಠಾಯ ಯಥಾಸುಖಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಾ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಅತ್ತಭಾವಸತೇ ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ಗೇಹೇ ಝಾಯಮಾನೇ ಝಾಯಿಂಸು. ಇದಂ ತಾಸಂ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅರಿಯಫಲಾನಿ ಸಚ್ಛಾಕಂಸು, ರತನತ್ತಯಂ ಪಯಿರುಪಾಸಿಂಸು, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಅನಾಗಾಮಿನಿಯೋ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಸು ಉಪಪನ್ನಾ, ಇತರಾ ಕಾಚಿ ತಾವತಿಂಸೇಸು, ಕಾಚಿ ಯಾಮೇಸು, ಕಾಚಿ ತುಸಿತೇಸು, ಕಾಚಿ ನಿಮ್ಮಾನರತೀಸು, ಕಾಚಿ ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀಸು ಉಪಪನ್ನಾ.

ರಾಜಾಪಿ ಖೋ ಉತೇನೋ ‘‘ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಗೇಹಂ ಕಿರ ಝಾಯತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ತಂ ಪದೇಸಂ ತಾಸು ದಡ್ಢಾಸುಯೇವ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ. ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪನ ಗೇಹಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಬಲವದೋಮನಸ್ಸೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾಯ ತಥಾ ಕಾರಿತಭಾವಂ ಉಪಾಯೇನ ಞತ್ವಾ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾಸು ಕತಾಪರಾಧಕಮ್ಮುನಾ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ತಸ್ಸಾ ರಾಜಾಣಂ ಕಾರೇಸಿ ಸದ್ಧಿಂ ಞಾತಕೇಹಿ. ಏವಂ ಸಾ ಸಪರಿಜನಾ ಸಮಿತ್ತಬನ್ಧವಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಸಾಮಾವತೀಪಮುಖಾನಂ ತಾಸಂ ಇತ್ಥೀನಂ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಅನಯಬ್ಯಸನಾಪತ್ತಿಹೇತುಂ, ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾಯ ಚ ಸಮಿತ್ತಬನ್ಧವಾಯ ರಾಜಾಣಾಯ ಅನಯಬ್ಯಸನಾಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ ತದತ್ಥದೀಪನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಮೋಹಸಮ್ಬನ್ಧನೋ ಲೋಕೋ, ಭಬ್ಬರೂಪೋವ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಯೋ ಇಧ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಭಬ್ಬರೂಪೋವ ಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋಪಿ ಮೋಹಸಮ್ಬನ್ಧನೋ ಮೋಹೇನ ಪಲಿಗುಣ್ಠಿತೋ ಅತ್ತಹಿತಾಹಿತಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಹಿತೇ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ಅಹಿತಂ ದುಕ್ಖಾವಹಂ ಬಹುಞ್ಚ ಅಪುಞ್ಞಂ ಆಚಿನಾತಿ. ‘‘ಭವರೂಪೋವ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಮೋಹಸಮ್ಬನ್ಧನೋ ಮೋಹೇನ ಪಲಿಗುಣ್ಠಿತೋ, ತತೋ ಏವ ಭವರೂಪೋವ ಸಸ್ಸತಸಭಾವೋ ವಿಯಸ್ಸ ಅತ್ತಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಅಜರಾಮರೋ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಯೇನ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬಾನಿ ಕರೋತಿ.

ಉಪಧಿಬನ್ಧನೋ ಬಾಲೋ, ತಮಸಾ ಪರಿವಾರಿತೋ. ಸಸ್ಸತೋರಿವ ಖಾಯತೀತಿ ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಮೋಹಸಮ್ಬನ್ಧನೋ ಏವ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಉಪಧಿಬನ್ಧನೋಪಿ ಅಯಂ ಅನ್ಧಬಾಲಲೋಕೋ ಅವಿಜ್ಜಾತಮಸಾ ಪರಿವಾರಿತೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೇನ ಞಾಣೇನ ಅವಿಪರೀತಂ ಕಾಮೇ ಚ ಖನ್ಧೇ ಚ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಯಸ್ಮಾ ಬಾಲೋ ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅಞ್ಞಾಣತಮಸಾ ಸಮನ್ತತೋ ಪರಿವಾರಿತೋ ನಿವುತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಕಾಮೂಪಧಿ ಕಿಲೇಸೂಪಧಿ ಖನ್ಧೂಪಧೀತಿ ಇಮೇಸಂ ಉಪಧೀನಂ ವಸೇನ ಚ ಉಪಧಿಬನ್ಧನೋ, ತತೋ ಏವ ಚಸ್ಸ ಸೋಪಧಿಸ್ಸ ಪಸ್ಸತೋ ಸಸ್ಸತೋ ವಿಯ ನಿಚ್ಚೋ ಸಬ್ಬಕಾಲಭಾವೀ ವಿಯ ಖಾಯತಿ. ‘‘ಅಸಸ್ಸತಿರಿವ ಖಾಯತೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅತ್ತಾ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಅಞ್ಞೋ ಅಸಸ್ಸತಿ ಅನಿಚ್ಚೋತಿ ಲೋಕಸ್ಸ ಸೋ ಉಪಧಿ ಮಿಚ್ಛಾಭಿನಿವೇಸವಸೇನ ಏಕದೇಸೋ ವಿಯ ಖಾಯತಿ, ಉಪಟ್ಠಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಕಾರೋ ಹಿ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ. ಪಸ್ಸತೋ ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ ಯೋ ಪನ ಸಙ್ಖಾರೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ವಿಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸೇವ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಸಹಿತಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಸ್ಸತೋ ಜಾನತೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೋ ರಾಗಾದಿಕಿಞ್ಚನಂ ನತ್ಥಿ, ಯೇನ ಸಂಸಾರೇ ಬಜ್ಝೇಯ್ಯ. ತಥಾ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಏವ ಹಿ ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಆದಿಬನ್ಧನೇಹಿ ಸಂಸಾರೇ ಬದ್ಧೋ ಸಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ದಸಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಚೂಳವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ.