೨. ದುಕನಿಪಾತೋ

೧. ಅಭಿರೂಪನನ್ದಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ದುಕನಿಪಾತೇ ಆತುರಂ ಅಸುಚಿಂ ಪೂತಿನ್ತಿಆದಿಕಾ ಅಭಿರೂಪನನ್ದಾಯ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ ಗಾಥಾ. ಅಯಂ ಕಿರ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಬನ್ಧುಮತೀನಗರೇ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಸ್ಸ ಧೀತಾ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸರಣೇಸು ಚ ಸೀಲೇಸು ಚ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಸತ್ಥರಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಧಾತುಚೇತಿಯಂ ರತನಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇನ ಸುವಣ್ಣಚ್ಛತ್ತೇನ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ, ಕಾಲಙ್ಕತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕಪಿಲವತ್ಥುನಗರೇ ಖೇಮಕಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ನನ್ದಾತಿಸ್ಸಾ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಅತಿವಿಯ ರೂಪಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಿರೂಪಾ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಅಭಿರೂಪನನ್ದಾತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ತಸ್ಸಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾಯ ವಾರೇಯ್ಯದಿವಸೇಯೇವ ವರಭೂತೋ ಸಕ್ಯಕುಮಾರೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅಕಾಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸುಂ.

ಸಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾಪಿ ರೂಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಮದಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ರೂಪಂ ವಿವಣ್ಣೇತಿ ಗರಹತಿ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ರೂಪೇ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸಾ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಞತ್ವಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಂ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಸಬ್ಬಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಓವಾದಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ. ಸಾ ಅತ್ತನೋ ವಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಅಞ್ಞಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಭಗವಾ ‘‘ವಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಅತ್ತನಾವ ಆಗನ್ತಬ್ಬಂ, ನ ಅಞ್ಞಾ ಪೇಸೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಸತ್ಥು ಆಣಂ ಲಙ್ಘಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಭಗವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಏಕಂ ಅಭಿರೂಪಂ ಇತ್ಥಿರೂಪಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ಜರಾಜಿಣ್ಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಂವೇಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ –

೧೯. ‘‘ಆತುರಂ ಅಸುಚಿಂ ಪೂತಿಂ, ಪಸ್ಸ ನನ್ದೇ ಸಮುಸ್ಸಯಂ;

ಅಸುಭಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಭಾವೇಹಿ, ಏಕಗ್ಗಂ ಸುಸಮಾಹಿತಂ.

೨೦. ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಭಾವೇಹಿ, ಮಾನಾನುಸಯಮುಜ್ಜಹ;

ತತೋ ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾ, ಉಪಸನ್ತಾ ಚರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. –

ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ. ತಾಸಂ ಅತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೋ ಏವ. ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅಭಿರೂಪನನ್ದಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ –

‘‘ನಗರೇ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ, ಬನ್ಧುಮಾ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯೋ;

ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅಹುಂ ಭರಿಯಾ, ಏಕಜ್ಝಂ ಚಾರಯಾಮಹಂ.

‘‘ರಹೋಗತಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಹಂ ತದಾ;

ಆದಾಯ ಗಮನೀಯಞ್ಹಿ, ಕುಸಲಂ ನತ್ಥಿ ಮೇ ಕತಂ.

‘‘ಮಹಾಭಿತಾಪಂ ಕಟುಕಂ, ಘೋರರೂಪಂ ಸುದಾರುಣಂ;

ನಿರಯಂ ನೂನ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಏತ್ಥ ಮೇ ನತ್ಥಿ ಸಂಸಯೋ.

‘‘ಏವಾಹಂ ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾನ, ಪಹಂಸೇತ್ವಾನ ಮಾನಸಂ;

ರಾಜಾನಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾನ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿಂ.

‘‘ಇತ್ಥೀ ನಾಮ ಮಯಂ ದೇವ, ಪುರಿಸಾನುಗತಾ ಸದಾ;

ಏಕಂ ಮೇ ಸಮಣಂ ದೇಹಿ, ಭೋಜಯಿಸ್ಸಾಮಿ ಖತ್ತಿಯ.

‘‘ಅದಾಸಿ ಮೇ ಮಹಾರಾಜಾ, ಸಮಣಂ ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ;

ತಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಪರಮನ್ನೇನ ಪೂರಯಿಂ.

‘‘ಪೂರಯಿತ್ವಾ ಪರಮನ್ನಂ, ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕೇನಹಂ;

ವತ್ಥಯುಗೇನ ಛಾದೇತ್ವಾ, ಅದಾಸಿಂ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ;

ಜಹಿತ್ವಾ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ತಾವತಿಂಸಮಗಚ್ಛಹಂ.

‘‘ಸಹಸ್ಸಂ ದೇವರಾಜೂನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ;

ಸಹಸ್ಸಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ.

‘‘ಪದೇಸರಜ್ಜಂ ವಿಪುಲಂ, ಗಣನಾತೋ ಅಸಙ್ಖಿಯಂ;

ನಾನಾವಿಧಂ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಫಲಾ ತತೋ.

‘‘ಉಪ್ಪಲಸ್ಸೇವ ಮೇ ವಣ್ಣಾ, ಅಭಿರೂಪಾ ಸುದಸ್ಸನಾ;

ಇತ್ಥೀ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಅಭಿಜಾತಾ ಜುತಿನ್ಧರಾ.

‘‘ಪಚ್ಛಿಮೇ ಭವಸಮ್ಪತ್ತೇ, ಅಜಾಯಿಂ ಸಾಕಿಯೇ ಕುಲೇ;

ನಾರೀಸಹಸ್ಸಪಾಮೋಕ್ಖಾ, ಸುದ್ಧೋದನಸುತಸ್ಸಹಂ.

‘‘ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಗಾರೇಹಂ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ;

ಸತ್ತಮಿಂ ರತ್ತಿಂ ಸಮ್ಪತ್ವಾ, ಚತುಸಚ್ಚಂ ಅಪಾಪುಣಿಂ.

‘‘ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಞ್ಚ, ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಸೇನಾಸನಂ;

ಪರಿಮೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಪುರಿಮಂ ಕಮ್ಮಂ, ಕುಸಲಂ ಜನಿತಂ ಮುನಿ;

ತುಯ್ಹತ್ಥಾಯ ಮಹಾವೀರ, ಪರಿಚಿಣ್ಣಂ ಬಹುಂ ಮಯಾ.

‘‘ಏಕತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ದಾನಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ದುವೇ ಗತೀ ಪಜಾನಾಮಿ, ದೇವತ್ತಂ ಅಥ ಮಾನುಸಂ;

ಅಞ್ಞಂ ಗತಿಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಉಚ್ಚೇ ಕುಲೇ ಪಜಾನಾಮಿ, ತಯೋ ಸಾಲೇ ಮಹಾಧನೇ;

ಅಞ್ಞಂ ಕುಲಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಭವಾಭವೇ ಸಂಸರಿತ್ವಾ, ಸುಕ್ಕಮೂಲೇನ ಚೋದಿತಾ;

ಅಮನಾಪಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಸೋಮನಸ್ಸಕತಂ ಫಲಂ.

‘‘ಇದ್ಧೀಸು ಚ ವಸೀ ಹೋಮಿ, ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ;

ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಸ್ಸ, ವಸೀ ಹೋಮಿ ಮಹಾಮುನೇ.

‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಜಾನಾಮಿ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ವಿಸೋಧಿತಂ;

ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ.

‘‘ಅತ್ಥಧಮ್ಮನಿರುತ್ತೀಸು, ಪಟಿಭಾನೇ ತಥೇವ ಚ;

ಞಾಣಂ ಮಮ ಮಹಾವೀರ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ತವ ಸನ್ತಿಕೇ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪನ ಸಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಉದಾನವಸೇನ ತಾಯೇವ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ, ಇದಮೇವ ಚಸ್ಸಾ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಅಭಿರೂಪನನ್ದಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಜೇನ್ತಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯೇ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿಆದಿಕಾ ಜೇನ್ತಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ. ತಸ್ಸಾ ಅತೀತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ವತ್ಥು ಅಭಿರೂಪನನ್ದಾವತ್ಥುಸದಿಸಂ. ಅಯಂ ಪನ ವೇಸಾಲಿಯಂ ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೀತಿ ಅಯಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತಂ ವಿಸೇಸಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪೀತಿವಸೇನ –

೨೧. ‘‘ಯೇ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಮಗ್ಗಾ ನಿಬ್ಬಾನಪತ್ತಿಯಾ;

ಭಾವಿತಾ ತೇ ಮಯಾ ಸಬ್ಬೇ, ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಾ.

೨೨. ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ಹಿ ಮೇ ಸೋ ಭಗವಾ, ಅನ್ತಿಮೋಯಂ ಸಮುಸ್ಸಯೋ;

ವಿಕ್ಖೀಣೋ ಜಾತಿಸಂಸಾರೋ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’ತಿ. –

ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಯೇ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿ ಯೇ ಇಮೇ ಸತಿಧಮ್ಮವಿಚಯವೀರಿಯಪೀತಿಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮಾಧಿಉಪೇಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾತಾ ಬೋಧಿಯಾ ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ, ಬೋಧಿಸ್ಸ ವಾ ಬುಜ್ಝನಕಸ್ಸ ತಂಸಮಙ್ಗಿನೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಙ್ಗಭೂತತ್ತಾ ‘‘ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾ ಸತ್ತ ಧಮ್ಮಾ. ಮಗ್ಗಾ ನಿಬ್ಬಾನಪತ್ತಿಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಉಪಾಯಭೂತಾ. ಭಾವಿತಾ ತೇ ಮಯಾ ಸಬ್ಬೇ, ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಾತಿ ತೇ ಸತ್ತತಿಂಸ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಮಯಾ ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತಾ, ತಥಾ ಮಯಾ ಉಪ್ಪಾದಿತಾ ಚ ವಡ್ಢಿತಾ ಚ.

ದಿಟ್ಠೋ ಹಿ ಮೇ ಸೋ ಭಗವಾತಿ ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಹೇತುಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಕಾಯೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತಅರಿಯಧಮ್ಮದಸ್ಸನೇನ ದಿಟ್ಠೋ, ತಸ್ಮಾ ಅನ್ತಿಮೋಯಂ ಸಮುಸ್ಸಯೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಅರಿಯಧಮ್ಮದಸ್ಸನೇನ ಹಿ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಅರಿಯಾ ದಿಟ್ಠಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ನ ರೂಪಕಾಯದಸ್ಸನಮತ್ತೇನ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಯೋ ಖೋ, ವಕ್ಕಲಿ, ಧಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಮಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೮೭) ಚ ‘‘ಸುತವಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅರಿಯಾನಂ ದಸ್ಸಾವೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೦; ಸಂ. ನಿ. ೩.೧) ಚ ಆದಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಜೇನ್ತಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಸುಮಙ್ಗಲಮಾತುಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸುಮುತ್ತಿಕಾತಿಆದಿಕಾ ಸುಮಙ್ಗಲಮಾತಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ದಲಿದ್ದಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ನಳಕಾರಸ್ಸ ದಿನ್ನಾ ಪಠಮಗಬ್ಭೇಯೇವ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಂ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿ. ತಸ್ಸ ಸುಮಙ್ಗಲೋತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾ ಸುಮಙ್ಗಲಮಾತಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಯಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸಾ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ನ ಪಾಕಟಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಞ್ಞತರಾ ಥೇರೀ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅಪಞ್ಞಾತಾ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ಸೋಪಿಸ್ಸಾ ಪುತ್ತೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಸುಮಙ್ಗಲತ್ಥೇರೋತಿ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೀ ಏಕದಿವಸಂ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧದುಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಂವೇಗಜಾತಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಉದಾನೇನ್ತೀ –

೨೩. ‘‘ಸುಮುತ್ತಿಕಾ ಸುಮುತ್ತಿಕಾ, ಸಾಧುಮುತ್ತಿಕಾಮ್ಹಿ ಮುಸಲಸ್ಸ;

ಅಹಿರಿಕೋ ಮೇ ಛತ್ತಕಂ ವಾಪಿ, ಉಕ್ಖಲಿಕಾ ಮೇ ದೇಡ್ಡುಭಂ ವಾತಿ.

೨೪. ‘‘ರಾಗಞ್ಚ ಅಹಂ ದೋಸಞ್ಚ, ಚಿಚ್ಚಿಟಿ ಚಿಚ್ಚಿಟೀತಿ ವಿಹನಾಮಿ;

ಸಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಮುಪಗಮ್ಮ, ‘ಅಹೋ ಸುಖ’ನ್ತಿ ಸುಖತೋ ಝಾಯಾಮೀ’’ತಿ. –

ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಸುಮುತ್ತಿಕಾತಿ ಸುಮುತ್ತಾ. ಕ-ಕಾರೋ ಪದಪೂರಣಮತ್ತಂ, ಸುಟ್ಠು ಮುತ್ತಾ ವತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾ ಸಾಸನೇ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸಾದವಸೇನ, ತಸ್ಸಾ ವಾ ಪಸಂಸಾವಸೇನ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸುಮುತ್ತಿಕಾ ಸುಮುತ್ತಿಕಾ’’ತಿ. ಯಂ ಪನ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ವಿಸೇಸತೋ ಜಿಗುಚ್ಛತಿ, ತತೋ ವಿಮುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ‘‘ಸಾಧುಮುತ್ತಿಕಾಮ್ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಾಧುಮುತ್ತಿಕಾಮ್ಹೀತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಮುತ್ತಾ ವತ ಅಮ್ಹಿ. ಮುಸಲಸ್ಸಾತಿ ಮುಸಲತೋ. ಅಯಂ ಕಿರ ದಲಿದ್ದಭಾವೇನ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಸಯಮೇವ ಮುಸಲಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಅಹಿರಿಕೋ ಮೇತಿ ಮಮ ಸಾಮಿಕೋ ಅಹಿರಿಕೋ ನಿಲ್ಲಜ್ಜೋ, ಸೋ ಮಮ ನ ರುಚ್ಚತೀತಿ ವಚನಸೇಸೋ. ಪಕತಿಯಾವ ಕಾಮೇಸು ವಿರತ್ತಚಿತ್ತತಾಯ ಕಾಮಾಧಿಮುತ್ತಾನಂ ಪವತ್ತಿಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೀ ವದತಿ. ಛತ್ತಕಂ ವಾಪೀತಿ ಜೀವಿತಹೇತುಕೇನ ಕರೀಯಮಾನಂ ಛತ್ತಕಮ್ಪಿ ಮೇ ನ ರುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅವುತ್ತಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ, ತೇನ ಪೇಳಾಚಙ್ಕೋಟಕಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ವೇಳುದಣ್ಡಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಛತ್ತಾದೀನಂ ಕರಣವಸೇನ ದುಕ್ಖಜೀವಿತಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೀ ವದತಿ. ‘‘ಅಹಿತಕೋ ಮೇ ವಾತೋ ವಾತೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವತ್ವಾ ಅಹಿತಕೋ ಜರಾವಹೋ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಮಮ ಸರೀರೇ ವಾತೋ ವಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಅಹಿತಕೋ ಪರೇಸಂ ದುಗ್ಗನ್ಧತರೋ ಚ ಮಮ ಸರೀರತೋ ವಾತೋ ವಾಯತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ. ಉಕ್ಖಲಿಕಾ ಮೇ ದೇಡ್ಡುಭಂ ವಾತೀತಿ ಮೇ ಮಮ ಭತ್ತಪಚನಭಾಜನಂ ಚಿರಪಾರಿವಾಸಿಕಭಾವೇನ ಅಪರಿಸುದ್ಧತಾಯ ಉದಕಸಪ್ಪಗನ್ಧಂ ವಾಯತಿ, ತತೋ ಅಹಂ ಸಾಧುಮುತ್ತಿಕಾಮ್ಹೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ರಾಗಞ್ಚ ಅಹಂ ದೋಸಞ್ಚ, ಚಿಚ್ಚಿಟಿ ಚಿಚ್ಚಿಟೀತಿ ವಿಹನಾಮೀತಿ ಅಹಂ ಕಿಲೇಸಜೇಟ್ಠಕಂ ರಾಗಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ ಚಿಚ್ಚಿಟಿ ಚಿಚ್ಚಿಟೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸದ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹನಾಮಿ ವಿನಾಸೇಮಿ, ಪಜಹಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾ ಕಿರ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೀ ತೇನ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಫಾಲಿಯಮಾನಾನಂ ಸುಕ್ಖಾನಂ ವೇಳುದಣ್ಡಾದೀನಂ ಸದ್ದಂ ಗರಹನ್ತೀ ತಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ರಾಗದೋಸಪಹಾನೇನ ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ಅವೋಚ. ಸಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಮುಪಗಮ್ಮಾತಿ ಸಾ ಅಹಂ ಸುಮಙ್ಗಲಮಾತಾ ವಿವಿತ್ತಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಸುಖತೋ ಝಾಯಾಮೀತಿ ಸುಖನ್ತಿ ಝಾಯಾಮಿ, ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೀ ಫಲಸುಖಂ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಞ್ಚ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯಮಾನಾ ಫಲಜ್ಝಾನೇನ ಝಾಯಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಹೋ ಸುಖನ್ತಿ ಇದಂ ಪನಸ್ಸಾ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ಪಚ್ಛಾ ಪವತ್ತಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಪುಬ್ಬಾಭೋಗವಸೇನಾತಿಪಿ ಯುಜ್ಜತೇವ.

ಸುಮಙ್ಗಲಮಾತುಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಅಡ್ಢಕಾಸಿಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯಾವ ಕಾಸಿಜನಪದೋತಿಆದಿಕಾ ಅಡ್ಢಕಾಸಿಯಾ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ. ಅಯಂ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ದಸಬಲಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಸೀಲೇ ಠಿತಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತಂ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರಿಂ ಗಣಿಕಾವಾದೇನ ಅಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ, ತತೋ ಚುತಾ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕಾಸಿಕರಟ್ಠೇ ಉಳಾರವಿಭವೇ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಸ್ಸ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಠಾನತೋ ಪರಿಭಟ್ಠಾ ಗಣಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ನಾಮೇನ ಅಡ್ಢಕಾಸೀ ನಾಮ. ತಸ್ಸಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಚ ದೂತೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಚ ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತಾಯೇವ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಡ್ಢಕಾಸೀ ಗಣಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಹೋತಿ. ಸಾ ಚ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಹೋತಿ ‘‘ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ ಧುತ್ತಾ – ‘‘ಅಡ್ಢಕಾಸೀ ಕಿರ ಗಣಿಕಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಮಗ್ಗೇ ಪರಿಯುಟ್ಠಿಂಸು. ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಅಡ್ಢಕಾಸೀ ಗಣಿಕಾ ‘‘ಧುತ್ತಾ ಕಿರ ಮಗ್ಗೇ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ. ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ದೂತಂ ಪಾಹೇಸಿ – ‘‘ಅಹಞ್ಹಿ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತುಕಾಮಾ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಮಯಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ನಿದಾನೇ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಕರಣೇ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೂತೇನಪಿ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತು’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೪೩೦).

ಏವಂ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ಪನ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೀ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೪.೧೬೮-೧೮೩) –

‘‘ಇಮಮ್ಹಿ ಭದ್ದಕೇ ಕಪ್ಪೇ, ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧು ಮಹಾಯಸೋ;

ಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ವದತಂ ವರೋ.

‘‘ತದಾಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾನ, ತಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ;

ಸಂವುತಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಮ್ಹಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಚ ಪಞ್ಚಸು.

‘‘ಮತ್ತಞ್ಞುನೀ ಚ ಅಸನೇ, ಯುತ್ತಾ ಜಾಗರಿಯೇಪಿ ಚ;

ವಸನ್ತೀ ಯುತ್ತಯೋಗಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ವಿಗತಾಸವಂ.

‘‘ಅಕ್ಕೋಸಿಂ ದುಟ್ಠಚಿತ್ತಾಹಂ, ಗಣಿಕೇತಿ ಭಣಿಂ ತದಾ;

ತೇನ ಪಾಪೇನ ಕಮ್ಮೇನ, ನಿರಯಮ್ಹಿ ಅಪಚ್ಚಿಸಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮಾವಸೇಸೇನ, ಅಜಾಯಿಂ ಗಣಿಕಾಕುಲೇ;

ಬಹುಸೋವ ಪರಾಧೀನಾ, ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ಚ ಜಾತಿಯಂ.

‘‘ಕಾಸೀಸು ಸೇಟ್ಠಿಕುಲಜಾ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಬಲೇನಹಂ;

ಅಚ್ಛರಾ ವಿಯ ದೇವೇಸು, ಅಹೋಸಿಂ ರೂಪಸಮ್ಪದಾ.

‘‘ದಿಸ್ವಾನ ದಸ್ಸನೀಯಂ ಮಂ, ಗಿರಿಬ್ಬಜಪುರುತ್ತಮೇ;

ಗಣಿಕತ್ತೇ ನಿವೇಸೇಸುಂ, ಅಕ್ಕೋಸನಬಲೇನ ಮೇ.

‘‘ಸಾಹಂ ಸುತ್ವಾನ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠೇನ ದೇಸಿತಂ;

ಪುಬ್ಬವಾಸನಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ.

‘‘ತದೂಪಸಮ್ಪದತ್ಥಾಯ, ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಜಿನಸನ್ತಿಕಂ;

ಮಗ್ಗೇ ಧುತ್ತೇ ಠಿತೇ ಸುತ್ವಾ, ಲಭಿಂ ದೂತೋಪಸಮ್ಪದಂ.

‘‘ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಪರಿಕ್ಖೀಣಂ, ಪುಞ್ಞಂ ಪಾಪಂ ತಥೇವ ಚ;

ಸಬ್ಬಸಂಸಾರಮುತ್ತಿಣ್ಣಾ, ಗಣಿಕತ್ತಞ್ಚ ಖೇಪಿತಂ.

‘‘ಇದ್ಧೀಸು ಚ ವಸೀ ಹೋಮಿ, ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ;

ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಸ್ಸ, ವಸೀ ಹೋಮಿ ಮಹಾಮುನೇ.

‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಜಾನಾಮಿ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ವಿಸೋಧಿತಂ;

ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ.

‘‘ಅತ್ಥಧಮ್ಮನಿರುತ್ತೀಸು, ಪಟಿಭಾನೇ ತಥೇವ ಚ;

ಞಾಣಂ ಮಮ ಮಹಾವೀರ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ತವ ಸನ್ತಿಕೇ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೪.೧೬೮-೧೮೩);

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಉದಾನವಸೇನ –

೨೫. ‘‘ಯಾವ ಕಾಸಿಜನಪದೋ, ಸುಙ್ಕೋ ಮೇ ತತ್ತಕೋ ಅಹು;

ತಂ ಕತ್ವಾ ನೇಗಮೋ ಅಗ್ಘಂ, ಅಡ್ಢೇನಗ್ಘಂ ಠಪೇಸಿ ಮಂ.

೨೬. ‘‘ಅಥ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಹಂ ರೂಪೇ, ನಿಬ್ಬಿನ್ದಞ್ಚ ವಿರಜ್ಜಹಂ;

ಮಾ ಪುನ ಜಾತಿಸಂಸಾರಂ, ಸನ್ಧಾವೇಯ್ಯಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಯಾವ ಕಾಸಿಜನಪದೋ, ಸುಙ್ಕೋ ಮೇ ತತ್ತಕೋ ಅಹೂತಿ ಕಾಸೀಸು ಜನಪದೇಸು ಭವೋ ಸುಙ್ಕೋ ಕಾಸಿಜನಪದೋ, ಸೋ ಯಾವ ಯತ್ತಕೋ, ತತ್ತಕೋ ಮಯ್ಹಂ ಸುಙ್ಕೋ ಅಹು ಅಹೋಸಿ. ಕಿತ್ತಕೋ ಪನ ಸೋತಿ? ಸಹಸ್ಸಮತ್ತೋ. ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಕಿರ ತದಾ ಸುಙ್ಕವಸೇನ ಏಕದಿವಸಂ ರಞ್ಞೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಆಯೋ ಅಹೋಸಿ ಸಹಸ್ಸಮತ್ತೋ, ಇಮಾಯಪಿ ಪುರಿಸಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಲದ್ಧಧನಂ ತತ್ತಕಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯಾವ ಕಾಸಿಜನಪದೋ, ಸುಙ್ಕೋ ಮೇ ತತ್ತಕೋ ಅಹೂ’’ತಿ. ಸಾ ಪನ ಕಾಸಿಸುಙ್ಕಪರಿಮಾಣತಾಯ ಕಾಸೀತಿ ಸಮಞ್ಞಂ ಲಭಿ. ತತ್ಥ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಹಸ್ಸಂ ದಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ತತೋ ಉಪಡ್ಢಂ ದತ್ವಾ ದಿವಸಭಾಗಮೇವ ರಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಸೇನಾಯಂ ಅಡ್ಢಕಾಸೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತಂ ಕತ್ವಾ ನೇಗಮೋ ಅಗ್ಘಂ, ಅಡ್ಢೇನಗ್ಘಂ ಠಪೇಸಿ ಮ’’ನ್ತಿ. ತಂ ಪಞ್ಚಸತಮತ್ತಂ ಧನಂ ಅಗ್ಘಂ ಕತ್ವಾ ನೇಗಮೋ ನಿಗಮವಾಸಿಜನೋ ಇತ್ಥಿರತನಭಾವೇನ ಅನಗ್ಘಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ಅಡ್ಢೇನ ಅಗ್ಘಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಡ್ಢಕಾಸೀತಿ ಸಮಞ್ಞಾವಸೇನ ಮಂ ಠಪೇಸಿ, ತಥಾ ಮಂ ವೋಹರೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಥ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಹಂ ರೂಪೇತಿ ಏವಂ ರೂಪೂಪಜೀವಿನೀ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಾ. ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ಸಾಸನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ರೂಪೇ ಅಹಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿಂ ‘‘ಇತಿಪಿ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಇತಿಪಿದಂ ರೂಪಂ ದುಕ್ಖಂ, ಅಸುಭ’’ನ್ತಿ ಪಸ್ಸನ್ತೀ ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿಂ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದಞ್ಚ ವಿರಜ್ಜಹನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೀ ಚಾಹಂ ತತೋ ಪರಂ ವಿರಾಗಂ ಆಪಜ್ಜಿಂ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ವಿರಾಗಗ್ಗಹಣೇನ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಂ. ‘‘ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ವಿರಜ್ಜತಿ ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಮಾ ಪುನ ಜಾತಿಸಂಸಾರಂ, ಸನ್ಧಾವೇಯ್ಯಂ ಪುನಪ್ಪುನನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನವಿರಜ್ಜನಾಕಾರೇ ನಿದಸ್ಸೇತಿ. ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾತಿಆದಿನಾ ತೇಸಂ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಿಂ, ತಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಅಡ್ಢಕಾಸಿಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಚಿತ್ತಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಖೋಮ್ಹಿ ಕಿಸಿಕಾತಿಆದಿಕಾ ಚಿತ್ತಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ಇತೋ ಚತುನ್ನವುತಿಕಪ್ಪೇ ಚನ್ದಭಾಗಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಕಿನ್ನರಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಏಕಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸಾ ನಳಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ಥು ರಾಜಗಹಪ್ಪವೇಸನೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧಾ ಪಚ್ಛಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಕಾಲೇ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೀ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ –

‘‘ಚನ್ದಭಾಗಾನದೀತೀರೇ, ಅಹೋಸಿಂ ಕಿನ್ನರೀ ತದಾ;

ಅದ್ದಸಂ ವಿರಜಂ ಬುದ್ಧಂ, ಸಯಮ್ಭುಂ ಅಪರಾಜಿತಂ.

‘‘ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸುಮನಾ, ವೇದಜಾತಾ ಕತಞ್ಜಲೀ;

ನಳಮಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಸಯಮ್ಭುಂ ಅಭಿಪೂಜಯಿಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ;

ಜಹಿತ್ವಾ ಕಿನ್ನರೀದೇಹಂ, ಅಗಚ್ಛಿಂ ತಿದಸಂ ಗತಿಂ.

‘‘ಛತ್ತಿಂಸದೇವರಾಜೂನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ;

ದಸನ್ನಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ;

ಸಂವೇಜೇತ್ವಾನ ಮೇ ಚಿತ್ತಂ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ, ಭವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಮೂಹತಾ;

ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮಭಿಪೂಜಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಪುಪ್ಫಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಸಾ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ –

೨೭. ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಖೋಮ್ಹಿ ಕಿಸಿಕಾ, ಗಿಲಾನಾ ಬಾಳ್ಹದುಬ್ಬಲಾ;

ದಣ್ಡಮೋಲುಬ್ಭ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರೂಹಿಯ.

೨೮. ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾನ, ಪತ್ತಕಞ್ಚ ನಿಕುಜ್ಜಿಯ;

ಸೇಲೇ ಖಮ್ಭೇಸಿಮತ್ತಾನಂ, ತಮೋಖನ್ಧಂ ಪದಾಲಿಯಾ’’ತಿ. –

ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಖೋಮ್ಹಿ ಕಿಸಿಕಾತಿ ಯದಿಪಿ ಅಹಂ ಜರಾಜಿಣ್ಣಾ ಅಪ್ಪಮಂಸಲೋಹಿತಭಾವೇನ ಕಿಸಸರೀರಾ ಅಮ್ಹಿ. ಗಿಲಾನಾ ಬಾಳ್ಹದುಬ್ಬಲಾತಿ ಧಾತ್ವಾದಿವಿಕಾರೇನ ಗಿಲಾನಾ, ತೇನೇವ ಗೇಲಞ್ಞೇನ ಅತಿವಿಯ ದುಬ್ಬಲಾ. ದಣ್ಡಮೋಲುಬ್ಭ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಂ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾವ ಗಚ್ಛಾಮಿ. ಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರೂಹಿಯಾತಿ ಏವಂ ಭೂತಾಪಿ ವಿವೇಕಕಾಮತಾಯ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ.

ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾನಾತಿ ಸನ್ತರುತ್ತರಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ ಯಥಾಸಂಹತಂ ಅಂಸೇ ಠಪಿತಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ. ಪತ್ತಕಞ್ಚ ನಿಕುಜ್ಜಿಯಾತಿ ಮಯ್ಹಂ ವಲಞ್ಜನಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತಂ ಅಧೋಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ. ಸೇಲೇ ಖಮ್ಭೇಸಿಮತ್ತಾನಂ, ತಮೋಖನ್ಧಂ ಪದಾಲಿಯಾತಿ ಪಬ್ಬತೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ಇಮಿನಾ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ ಅಪದಾಲಿತಪುಬ್ಬಂ ಮೋಹಕ್ಖನ್ಧಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ, ತೇನೇವ ಚ ಮೋಹಕ್ಖನ್ಧಪದಾಲನೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಖಮ್ಭೇಸಿಂ, ಮಮ ಸನ್ತಾನಂ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಾಪಾದನೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಚಿತ್ತಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಮೇತ್ತಿಕಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಖೋಮ್ಹಿ ದುಕ್ಖಿತಾತಿಆದಿಕಾ ಮೇತ್ತಿಕಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಗಹಪತಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಚೇತಿಯೇ ರತನೇನ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾಯ ಮೇಖಲಾಯ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಸಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಅನನ್ತರೇ ವುತ್ತಸದಿಸಂ. ಅಯಂ ಪನ ಪಟಿಭಾಗಕೂಟಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೀ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೧.೨೦-೨೫) –

‘‘ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ಥೂಪಕಾರಾಪಿಕಾ ಅಹುಂ;

ಮೇಖಲಿಕಾ ಮಯಾ ದಿನ್ನಾ, ನವಕಮ್ಮಾಯ ಸತ್ಥುನೋ.

‘‘ನಿಟ್ಠಿತೇ ಚ ಮಹಾಥೂಪೇ, ಮೇಖಲಂ ಪುನದಾಸಹಂ;

ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ ಮುನಿನೋ, ಪಸನ್ನಾ ಸೇಹಿ ಪಾಣಿಭಿ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಮೇಖಲಮದಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಥೂಪಕಾರಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.