೧. ಅಞ್ಞತರಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಇದಾನಿ ಥೇರೀಗಾಥಾನಂ ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಓಕಾಸೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಆದಿತೋ ಯಥಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಚ ಪಟಿಲದ್ಧಾ, ತಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಕರೀಯಮಾನಾಯ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗಾಥಾನಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ಸುಕರಾ ಹೋತಿ ಸುಪಾಕಟಾ ಚ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ –

ಅಯಞ್ಹಿ ಲೋಕನಾಥೋ ‘‘ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಲಿಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತೀ’’ತ್ಯಾದಿನಾ ವುತ್ತಾನಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ದೀಪಙ್ಕರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಾದಮೂಲೇ ಕತಮಹಾಭಿನೀಹಾರೋ ಸಮತಿಂಸಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೋ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಲದ್ಧಬ್ಯಾಕರಣೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಞಾತತ್ಥಚರಿಯಾಯ ಲೋಕತ್ಥಚರಿಯಾಯ ಬುದ್ಧತ್ಥಚರಿಯಾಯ ಚ ಕೋಟಿಂ ಪತ್ವಾ ತುಸಿತಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳದೇವತಾಹಿ ಬುದ್ಧಭಾವಾಯ –

‘‘ಕಾಲೋ ಖೋ ತೇ ಮಹಾವೀರ, ಉಪ್ಪಜ್ಜ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ;

ಸದೇವಕಂ ತಾರಯನ್ತೋ, ಬುಜ್ಝಸ್ಸು ಅಮತಂ ಪದ’’ನ್ತಿ. (ಬು. ವಂ. ೧.೬೭) –

ಆಯಾಚಿತಮನುಸ್ಸೂಪಪತ್ತಿಕೋ ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ, ಕತಪಞ್ಚಮಹಾವಿಲೋಕನೋ ಸಕ್ಯರಾಜಕುಲೇ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ ದಸಮಾಸೇ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ, ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ತತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಲುಮ್ಬಿನೀವನೇ ಲದ್ಧಾಭಿಜಾತಿಕೋ ವಿವಿಧಾ ಧಾತಿಯೋ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಮಹತಾ ಪರಿಹಾರೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಪರಿಹರಿಯಮಾನೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತೋ ತೀಸು ಪಾಸಾದೇಸು ವಿವಿಧನಾಟಕಜನಪರಿವುತೋ ದೇವೋ ವಿಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ಜಿಣ್ಣಬ್ಯಾಧಿಮತದಸ್ಸನೇನ ಜಾತಸಂವೇಗೋ ಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕತಂ ಗತತ್ತಾ, ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ದಿಸ್ವಾ, ರಾಹುಲಕುಮಾರಸ್ಸ ಜಾತದಿವಸೇ ಛನ್ನಸಹಾಯೋ ಕಣ್ಡಕಂ ಅಸ್ಸರಾಜಂ ಆರುಯ್ಹ, ದೇವತಾಹಿ ವಿವಟೇನ ದ್ವಾರೇನ ಅಡ್ಢರತ್ತಿಕಸಮಯೇ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ, ತೇನೇವ ರತ್ತಾವಸೇಸೇನ ತೀಣಿ ರಜ್ಜಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅನೋಮಾನದೀತೀರಂ ಪತ್ವಾ ಘಟಿಕಾರಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಆನೀತೇ ಅರಹತ್ತದ್ಧಜೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ತಾವದೇವ ವಸ್ಸಸಟ್ಠಿಕತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಆಕಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ, ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ರಾಜಗಹಂ ಪತ್ವಾ, ತತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಣ್ಡವಪಬ್ಬತಪಬ್ಭಾರೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ, ಮಾಗಧರಾಜೇನ ರಜ್ಜೇನ ನಿಮನ್ತಿಯಮಾನೋ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ, ಭಗ್ಗವಸ್ಸಾರಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ತಸ್ಸ ಸಮಯಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತತೋ ಆಳಾರುದಕಾನಂ ಸಮಯಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅನಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಉರುವೇಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ, ತಾಯ ಅರಿಯಧಮ್ಮಪಟಿವೇಧಸ್ಸಾಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಬೋಧಾಯಾ’’ತಿ ಓಳಾರಿಕಂ ಆಹಾರಂ ಆಹರನ್ತೋ ಕತಿಪಾಹೇನ ಬಲಂ ಗಾಹೇತ್ವಾ ವಿಸಾಖಾಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಸುಜಾತಾಯ ದಿನ್ನಂ ವರಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ, ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ನದಿಯಾ ಪಟಿಸೋತಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಜ್ಜ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕತಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಕಾಳೇನ ನಾಗರಾಜೇನ ಅಭಿತ್ಥುತಿಗುಣೋ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಂ ಆರುಯ್ಹ ಅಚಲಟ್ಠಾನೇ ಪಾಚೀನಲೋಕಧಾತುಅಭಿಮುಖೋ ಅಪರಾಜಿತಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ವೀರಿಯಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ, ಸೂರಿಯೇ ಅನತ್ಥಙ್ಗತೇಯೇವ ಮಾರಬಲಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ, ಪಠಮಯಾಮೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ, ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಂ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ, ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೇ ಞಾಣಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ, ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಂ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧೇಹಿ ಅಧಿಗತಂ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ, ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಾಯ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ತತ್ಥೇವ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ, ತೇನೇವ ನಯೇನ ಇತರಸತ್ತಾಹೇಪಿ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇಯೇವ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ, ರಾಜಾಯತನಮೂಲೇ ಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ, ಪುನ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಧಮ್ಮಗಮ್ಭೀರತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯ ಚಿತ್ತೇ ನಮನ್ತೇ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಆಯಾಚಿತೋ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಮುದಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಭೇದೇ ಸತ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಕತಪಟಿಞ್ಞೋ ‘‘ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಆಳಾರುದಕಾನಂ ಕಾಲಙ್ಕತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಬಹುಪಕಾರಾ ಖೋ ಮೇ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ಯೇ ಮಂ ಪಧಾನಪಹಿತತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು, ಯಂನೂನಾಹಂ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೦) ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ಆಸಾಳ್ಹಿಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಮಹಾಬೋಧಿತೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾರಸಯೋಜನಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಉಪಕೇನ ಆಜೀವಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾ, ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಇಸಿಪತನಂ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯೇ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ತಾ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೧೩; ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧; ಪಟಿ. ಮ. ೨.೩೦) ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪವತ್ತನಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಯ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞಪ್ಪಮುಖಾ ಅಟ್ಠಾರಸಬ್ರಹ್ಮಕೋಟಿಯೋ ಧಮ್ಮಾಮತಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಪಾಟಿಪದೇ ಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರಂ, ಪಕ್ಖಸ್ಸ ದುತಿಯಾಯಂ ವಪ್ಪತ್ಥೇರಂ, ಪಕ್ಖಸ್ಸ ತತಿಯಾಯಂ ಮಹಾನಾಮತ್ಥೇರಂ, ಚತುತ್ಥಿಯಂ ಅಸ್ಸಜಿತ್ಥೇರಂ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ, ಪಞ್ಚಮಿಯಂ ಪನ ಪಕ್ಖಸ್ಸ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಯ (ಮಹಾವ. ೨೦; ಸಂ. ನಿ. ೩.೫೯) ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಯಸದಾರಕಪ್ಪಮುಖೇ ಪಞ್ಚಪಣ್ಣಾಸಪುರಿಸೇ, ಕಪ್ಪಾಸಿಕವನಸಣ್ಡೇ ತಿಂಸಮತ್ತೇ ಭದ್ದವಗ್ಗಿಯೇ, ಗಯಾಸೀಸೇ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ಸಹಸ್ಸಮತ್ತೇ ಪುರಾಣಜಟಿಲೇತಿ ಏವಂ ಮಹಾಜನಂ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಪ್ಪಮುಖಾನಿ ಏಕಾದಸನಹುತಾನಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ನಹುತಂ ಸರಣತ್ತಯೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವೇಳುವನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಸ್ಸಜಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಾಹಸಾ ಅಧಿಗತಪಠಮಮಗ್ಗೇ ಸಞ್ಚಯಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಸಾಯ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ ಅಗ್ಗಫಲಂ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಸಾವಕಪಾರಮಿಯಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಭಿಯಾಚನಾಯ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಮಾನತ್ಥದ್ಧೇ ಞಾತಕೇ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ದಮೇತ್ವಾ, ಪಿತರಂ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ, ಮಹಾಪಜಾಪತಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪಟಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ, ನನ್ದಕುಮಾರಂ ರಾಹುಲಕುಮಾರಞ್ಚ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ, ಸತ್ಥಾ ಪುನದೇವ ರಾಜಗಹಂ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛಿ.

ಅಥಾಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಸತ್ಥರಿ ವೇಸಾಲಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾವ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಅಥ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ಗೋತಮಿಯಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ತತೋ ರೋಹಿನೀನದೀತೀರೇ ಕಲಹವಿವಾದಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಯ (ಸು. ನಿ. ೮೬೮ ಆದಯೋ) ಪರಿಯೋಸಾನೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ, ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕುಮಾರಸತಾನಂ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಏಕಜ್ಝಾಸಯಾವ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಸಬ್ಬಾವ ‘‘ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಂ ಜೇಟ್ಠಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಅಹೇಸುಂ. ಅಯಞ್ಚ ಮಹಾಪಜಾಪತಿ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಏಕವಾರಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ನಾಲತ್ಥ, ತಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಕೇಸೇ ಛಿನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ ಆದಾಯ ವೇಸಾಲಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ದಸಬಲಂ ಯಾಚಾಪೇತ್ವಾ, ಅಟ್ಠಗರುಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಅಲತ್ಥ. ಇತರಾ ಪನ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಏಕತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ. ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನೇತಂ ವತ್ಥು ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾಳಿಯಂ (ಚೂಳವ. ೪೦೨) ಆಗತಮೇವ.

ಏವಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪನ ಮಹಾಪಜಾಪತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೇಸಾ ಚ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ನನ್ದಕೋವಾದಪರಿಯೋಸಾನೇ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೯೮) ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೇ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಪುಥುಭೂತೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗಾಮನಿಗಮಜನಪದರಾಜಧಾನೀಸು ಕುಲಿತ್ಥಿಯೋ ಕುಲಸುಣ್ಹಾಯೋ ಕುಲಕುಮಾರಿಕಾಯೋ ಬುದ್ಧಸುಬುದ್ಧತಂ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಂ ಸಙ್ಘಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿತಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ, ಸಾಸನೇ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನಾ ಸಂಸಾರೇ ಚ ಜಾತಸಂವೇಗಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಞಾತಕೇ ಚ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ, ಸಾಸನೇ ಉರಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚ ಸೀಲಾಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ಸತ್ಥುನೋ ಚ ತೇಸಂ ಥೇರಾನಞ್ಚ ಸನ್ತಿಕೇ ಓವಾದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಘಟೇನ್ತಿಯೋ ವಾಯಮನ್ತಿಯೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಂಸು. ತಾಹಿ ಉದಾನಾದಿವಸೇನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭಾಸಿತಾ ಗಾಥಾ ಪಚ್ಛಾ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕೇಹಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಕನಿಪಾತಾದಿವಸೇನ ಸಙ್ಗೀತಿಂ ಆರೋಪಯಿಂಸು ‘‘ಇಮಾ ಥೇರೀಗಾಥಾ ನಾಮಾ’’ತಿ. ತಾಸಂ ನಿಪಾತಾದಿವಿಭಾಗೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ. ತತ್ಥ ನಿಪಾತೇಸು ಏಕಕನಿಪಾತೋ ಆದಿ. ತತ್ಥಪಿ –

೧. ‘‘ಸುಖಂ ಸುಪಾಹಿ ಥೇರಿಕೇ, ಕತ್ವಾ ಚೋಳೇನ ಪಾರುತಾ;

ಉಪಸನ್ತೋ ಹಿ ತೇ ರಾಗೋ, ಸುಕ್ಖಡಾಕಂವ ಕುಮ್ಭಿಯ’’ನ್ತಿ. –

ಅಯಂ ಗಾಥಾ ಆದಿ. ತಸ್ಸಾ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅತೀತೇ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರಾ ಕುಲಧೀತಾ ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಸಾಸನೇ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಸಾಖಾಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಾಲಿಕಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ವಿತಾನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಕಾಲಂ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಸಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ, ಭಗವನ್ತಂ ಭುತ್ತಾವಿಂ ಓನೀತಪತ್ತಪಾಣಿಂ ತಿಚೀವರೇನ ಅಚ್ಛಾದೇಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಭಗವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ಸುಗತೀಸು ಏವ ಸಂಸರನ್ತೀ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಗಹಪತಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ, ಸಂಸಾರೇ ಜಾತಸಂವೇಗಾ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸೀಲಂ ಪೂರೇತ್ವಾ, ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ, ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ವೇಸಾಲಿಯಂ ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಂ ಥಿರಸನ್ತಸರೀರತಾಯ ಥೇರಿಕಾತಿ ವೋಹರಿಂಸು. ಸಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಕುಲಪ್ಪದೇಸಾದಿನಾ ಸಮಾನಜಾತಿಕಸ್ಸ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ದಿನ್ನಾ ಪತಿದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ವಸನ್ತೀ ಸತ್ಥು ವೇಸಾಲಿಗಮನೇ ಸಾಸನೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ, ಅಪರಭಾಗೇ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀಥೇರಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ರುಚಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾಮಿಕಸ್ಸಾರೋಚೇಸಿ. ಸಾಮಿಕೋ ನಾನುಜಾನಾತಿ. ಸಾ ಪನ ಕತಾಧಿಕಾರತಾಯ ಯಥಾಸುತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಅನುಯುತ್ತಾ ವಿಹರತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಮಹಾನಸೇ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಪಚ್ಚಮಾನೇ ಮಹತೀ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾ ಉಟ್ಠಹಿ. ಸಾ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾ ಸಕಲಭಾಜನಂ ತಟತಟಾಯನ್ತಂ ಝಾಯತಿ. ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತದೇವಾರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಅನಿಚ್ಚತಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಂ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ತತೋ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಾನಿಚ್ಚಾನತ್ತತಞ್ಚ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಭರಣಂ ವಾ ಅಲಙ್ಕಾರಂ ವಾ ನ ಧಾರೇತಿ. ಸಾ ಸಾಮಿಕೇನ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ, ಭದ್ದೇ, ಇದಾನಿ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಆಭರಣಂ ವಾ ಅಲಙ್ಕಾರಂ ವಾ ನ ಧಾರೇಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಗಿಹಿಭಾವೇ ಅಭಬ್ಬಭಾವಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಪೇಸಿ. ಸೋ ವಿಸಾಖೋ ಉಪಾಸಕೋ ವಿಯ ಧಮ್ಮದಿನ್ನಂ ಮಹತಾ ಪರಿಹಾರೇನ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ, ಅಯ್ಯೇ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ನೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿಸ್ಸಾ ಪಕತಿಯಾ ದಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಮೇವ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಸುಖಂ ಸುಪಾಹೀ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಸುಖನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ. ಸುಪಾಹೀತಿ ಆಣತ್ತಿವಚನಂ. ಥೇರಿಕೇತಿ ಆಮನ್ತನವಚನಂ. ಕತ್ವಾ ಚೋಳೇನ ಪಾರುತಾತಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ನಿಯೋಜನಂ. ಉಪಸನ್ತೋ ಹಿ ತೇ ರಾಗೋತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಕಿತ್ತನಂ. ಸುಕ್ಖಡಾಕಂವಾತಿ ಉಪಸಮೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಅಸಾರಭಾವನಿದಸ್ಸನಂ. ಕುಮ್ಭಿಯನ್ತಿ ತದಾಧಾರಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚತುಚ್ಛಾದಿಭಾವನಿದಸ್ಸನಂ.

ಸುಖನ್ತಿ ಚೇತಂ ಇಟ್ಠಾಧಿವಚನಂ. ಸುಖೇನ ನಿದುಕ್ಖಾ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಪಾಹೀತಿ ನಿಪಜ್ಜನಿದಸ್ಸನಞ್ಚೇತಂ ಚತುನ್ನಂ ಇರಿಯಾಪಥಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಸುಖೇನೇವ ಕಪ್ಪೇಹಿ ಸುಖಂ ವಿಹರಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಥೇರಿಕೇತಿ ಇದಂ ಯದಿಪಿ ತಸ್ಸಾ ನಾಮಕಿತ್ತನಂ, ಪಚುರೇನ ಅನ್ವತ್ಥಸಞ್ಞಾಭಾವತೋ ಪನ ಥಿರೇ ಸಾಸನೇ ಥಿರಭಾವಪ್ಪತ್ತೇ, ಥಿರೇಹಿ ಸೀಲಾದಿಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತ್ವಾ ಚೋಳೇನ ಪಾರುತಾತಿ ಪಂಸುಕೂಲಚೋಳೇಹಿ ಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ ಅಚ್ಛಾದಿತಸರೀರಾ ತಂ ನಿವತ್ಥಾ ಚೇವ ಪಾರುತಾ ಚ. ಉಪಸನ್ತೋ ಹಿ ತೇ ರಾಗೋತಿ ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಹೇತ್ವತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ತವ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಕಾಮರಾಗೋ ಉಪಸನ್ತೋ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢೋ, ಇದಾನಿ ತದವಸೇಸಂ ರಾಗಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಹೇತ್ವಾ ಸುಖಂ ಸುಪಾಹೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸುಕ್ಖಡಾಕಂವ ಕುಮ್ಭಿಯನ್ತಿ ಯಥಾ ತಂ ಪಕ್ಕೇ ಭಾಜನೇ ಅಪ್ಪಕಂ ಡಾಕಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಮಹತಿಯಾ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾಯ ಪಚ್ಚಮಾನಂ ಝಾಯಿತ್ವಾ ಸುಸ್ಸನ್ತಂ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ಯಥಾ ವಾ ಉದಕಮಿಸ್ಸೇ ಡಾಕಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಉದ್ಧನಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಮಾನೇ ಉದಕೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ತಂ ಚಿಚ್ಚಿಟಾಯತಿ ಚಿಟಿಚಿಟಾಯತಿ, ಉದಕೇ ಪನ ಛಿನ್ನೇ ಉಪಸನ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತವ ಸನ್ತಾನೇ ಕಾಮರಾಗೋ ಉಪಸನ್ತೋ, ಇತರಮ್ಪಿ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಸುಖಂ ಸುಪಾಹೀತಿ.

ಥೇರೀ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಿಪಾಕಂ ಗತತ್ತಾ ಸತ್ಥು ದೇಸನಾವಿಲಾಸೇನ ಚ ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೧.೨೬-೩೦).

‘‘ಕೋಣಾಗಮನಬುದ್ಧಸ್ಸ, ಮಣ್ಡಪೋ ಕಾರಿತೋ ಮಯಾ;

ಧುವಂ ತಿಚೀವರಂದಾಸಿಂ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಲೋಕಬನ್ಧುನೋ.

‘‘ಯಂ ಯಂ ಜನಪದಂ ಯಾಮಿ, ನಿಗಮೇ ರಾಜಧಾನಿಯೋ;

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪೂಜಿತೋ ಹೋಮಿ, ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ, ಭವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಮೂಹತಾ;

ನಾಗೀವ ಬನ್ಧನಂ ಛೇತ್ವಾ, ವಿಹರಾಮಿ ಅನಾಸವಾ.

‘‘ಸ್ವಾಗತಂ ವತ ಮೇ ಆಸಿ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ.

‘‘ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಚತಸ್ಸೋ, ವಿಮೋಕ್ಖಾಪಿ ಚ ಅಟ್ಠಿಮೇ;

ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಥೇರೀ ಉದಾನೇನ್ತೀ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ, ತೇನಾಯಂ ಗಾಥಾ ತಸ್ಸಾ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ ಅಹೋಸಿ. ತತ್ಥ ಥೇರಿಯಾ ವುತ್ತಗಾಥಾಯ ಅನವಸೇಸೋ ರಾಗೋ ಪರಿಗ್ಗಹಿತೋ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ತಸ್ಸ ವೂಪಸಮಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ರಾಗವೂಪಸಮೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ವೂಪಸಮೋ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ತದೇಕಟ್ಠತಾಯ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾನಂ ವೂಪಸಮಸಿದ್ಧಿತೋ. ತಥಾ ಹಿ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಉದ್ಧಚ್ಚವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಹಿ, ಯೋ ಮೋಹೋ ಸಹಜೋ ಮತೋ;

ಪಹಾನೇಕಟ್ಠಭಾವೇನ, ರಾಗೇನ ಸರಣೋ ಹಿ ಸೋ’’ತಿ.

ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಂಕಿಲೇಸಾನಂ ವೂಪಸಮೋ ವುತ್ತೋ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ತೇಸಂ ವೂಪಸಮೋ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ತದಙ್ಗವಸೇನ, ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ ವೂಪಸಮಸಿದ್ಧಿತೋ. ತೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಸ್ಸಾಪಿ ಪಹಾನಸ್ಸ ಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನೇನ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಸಿದ್ಧಿ, ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪಹಾನೇನ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪದಾಸಿದ್ಧಿ, ಇತರೇಹಿ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾಸಿದ್ಧಿ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತಿ ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯೋಪಸಿಜ್ಝನತೋ. ಯಥಾ ಭಾವನಾಭಿಸಮಯಂ ಸಾಧೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ತದಭಾವತೋ, ತಥಾ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಿಸಮಯಂ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯಞ್ಚ ಸಾಧೇತಿ ಏವಾತಿ. ಚತುರಾಭಿಸಮಯಸಿದ್ಧಿಯಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ, ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣತಾ, ಸತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಯೋ ಚ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಪಕಾಸಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞತರಾಥೇರೀ ಅಪಞ್ಞಾತಾ ನಾಮಗೋತ್ತಾದಿವಸೇನ ಅಪಾಕಟಾ, ಏಕಾ ಥೇರೀ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅಞ್ಞತರಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.