೨. ಮುತ್ತಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

೨. ‘‘ಮುತ್ತೇ ಮುಚ್ಚಸ್ಸು ಯೋಗೇಹಿ, ಚನ್ದೋ ರಾಹುಗ್ಗಹಾ ಇವ;

ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ಅನಣಾ ಭುಞ್ಜ ಪಿಣ್ಡಕ’’ನ್ತಿ. –

ಅಯಂ ಮುತ್ತಾಯ ನಾಮ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ ಗಾಥಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ರಥಿಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪೀತಿವೇಗೇನ ಸತ್ಥು ಪಾದಮೂಲೇ ಅವಕುಜ್ಜಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಸಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಮುತ್ತಾತಿಸ್ಸಾ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ವೀಸತಿವಸ್ಸಕಾಲೇ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾವ ಹುತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾ ಥೇರೀನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಹೋ ನಿಸಿನ್ನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮನಸಿಕಾರಂ ಆರಭಿ. ಸತ್ಥಾ ಸುರಭಿಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಓಭಾಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಪುರತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಮುತ್ತೇ ಮುಚ್ಚಸ್ಸು ಯೋಗೇಹೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಮುತ್ತೇತಿ ತಸ್ಸಾ ಆಲಪನಂ. ಮುಚ್ಚಸ್ಸು ಯೋಗೇಹೀತಿ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಕಾಮಯೋಗಾದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಮುಚ್ಚ, ತೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಾ ಹೋಹಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಚನ್ದೋ ರಾಹುಗ್ಗಹಾ ಇವಾತಿ ರಾಹುಸಙ್ಖಾತೋ ಗಹತೋ ಚನ್ದೋ ವಿಯ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸತೋ ಮುಚ್ಚಸ್ಸು. ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸುಟ್ಠು ವಿಮುತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ಇತ್ಥಂ ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಚೇತಂ ಕರಣವಚನಂ. ಅನಣಾ ಭುಞ್ಜ ಪಿಣ್ಡಕನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಇಣಂ ಪಹಾಯ ಅನಣಾ ಹುತ್ವಾ ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡಂ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾಸಿ. ಯೋ ಹಿ ಕಿಲೇಸೇ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಸತ್ಥಾರಾ ಅನುಞ್ಞಾತಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಸೋ ಸಾಣೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ನಾಮ. ಯಥಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ ಬಾಕುಲೋ – ‘‘ಸತ್ತಾಹಮೇವ ಖೋ ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಸಾಣೋ ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡಂ ಭುಞ್ಜಿ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೧೧). ತಸ್ಮಾ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದಿಇಣಂ ಪಹಾನಾಯ ಅನಣೇನ ಹುತ್ವಾ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಪಿಣ್ಡಕನ್ತಿ ದೇಸನಾಸೀಸಮೇವ, ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪಚ್ಚಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಣ್ಹಂ ಓವದತೀತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ವಿಸೋಧೇನ್ತೋ ಬಹುಸೋ ಓವಾದಂ ದೇತಿ.

ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೧.೩೧-೩೬) –

‘‘ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠಸ್ಸ ತಾದಿನೋ;

ರಥಿಯಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ, ತಾರಯನ್ತಸ್ಸ ಪಾಣಿನೋ.

‘‘ಘರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾನ, ಅವಕುಜ್ಜಾ ನಿಪಜ್ಜಹಂ;

ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಲೋಕನಾಥೋ, ಸಿರಸಿ ಅಕ್ಕಮೀ ಮಮ.

‘‘ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾನ ಸಿರಸಿ, ಅಗಮಾ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ತೇನ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದೇನ, ತುಸಿತಂ ಅಗಮಾಸಹಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಸಾ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಉದಾನೇಸಿ. ಪರಿಪುಣ್ಣಸಿಕ್ಖಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೇಪಿ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಪಚ್ಚಭಾಸೀತಿ.

ಮುತ್ತಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.