೧. ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅಟ್ಠಕನಿಪಾತೇ ಕಮ್ಮಂ ಬಹುಕನ್ತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತೋ, ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿಯಮಾನಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸಯಮ್ಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಪಣಿಧಾನಂ ಕತ್ವಾ, ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ, ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಸುಮೇಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ವಿಜ್ಜಾಧರೋ ಹುತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಹಿಮವನ್ತಪಬ್ಬತೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ.

ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಕುಲಘರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಗವತಿ ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯಕರಣಟ್ಠಾನೇ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಾಯ ಸುವಣ್ಣಿಟ್ಠಕಾಯ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಭಗವಾ ಮಯ್ಹಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಸರೀರಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ.

ತತೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಉಜ್ಜೇನಿಯಂ ರಞ್ಞೋ ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ಪುರೋಹಿತಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಮಾತಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ, ಅತ್ತನೋ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಕಞ್ಚನಮಾಣವೋ ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ವುಡ್ಢಿಮನ್ವಾಯ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುರೋಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಲಭಿ. ಸೋ ಗೋತ್ತವಸೇನ ಕಚ್ಚಾಯನೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ತಂ ರಾಜಾ ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಆಚರಿಯ, ತ್ವಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಇಧಾನೇಹೀ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಅತ್ತಟ್ಠಮೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತೋ. ತಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಸತ್ತಹಿ ಜನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೪.೧-೨೭) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋ, ಅನೇಜೋ ಅಜಿತಂ ಜಯೋ;

ಸತಸಹಸ್ಸೇ ಕಪ್ಪಾನಂ, ಇತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನಾಯಕೋ.

‘‘ವೀರೋ ಕಮಲಪತ್ತಕ್ಖೋ, ಸಸಙ್ಕವಿಮಲಾನನೋ;

ಕನಕಾಚಲಸಙ್ಕಾಸೋ, ರವಿದಿತ್ತಿಸಮಪ್ಪಭೋ.

‘‘ಸತ್ತನೇತ್ತಮನೋಹಾರೀ, ವರಲಕ್ಖಣಭೂಸಿತೋ;

ಸಬ್ಬವಾಕ್ಯಪಥಾತೀತೋ, ಮನುಜಾಮರಸಕ್ಕತೋ.

‘‘ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಬೋಧಯಂ ಸತ್ತೇ, ವಾಗೀಸೋ ಮಧುರಸ್ಸರೋ;

ಕರುಣಾನಿಬನ್ಧಸನ್ತಾನೋ, ಪರಿಸಾಸು ವಿಸಾರದೋ.

‘‘ದೇಸೇತಿ ಮಧುರಂ ಧಮ್ಮಂ, ಚತುಸಚ್ಚೂಪಸಂಹಿತಂ;

ನಿಮುಗ್ಗೇ ಮೋಹಪಙ್ಕಮ್ಹಿ, ಸಮುದ್ಧರತಿ ಪಾಣಿನೇ.

‘‘ತದಾ ಏಕಚರೋ ಹುತ್ವಾ, ತಾಪಸೋ ಹಿಮವಾಲಯೋ;

ನಭಸಾ ಮಾನುಸಂ ಲೋಕಂ, ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಜಿನಮದ್ದಸಂ.

‘‘ಉಪೇಚ್ಚ ಸನ್ತಿಕಂ ತಸ್ಸ, ಅಸ್ಸೋಸಿಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ;

ವಣ್ಣಯನ್ತಸ್ಸ ವೀರಸ್ಸ, ಸಾವಕಸ್ಸ ಮಹಾಗುಣಂ.

‘‘ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ, ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪಕಾಸಯಂ;

ಪರಿಸಂ ಮಞ್ಚ ತೋಸೇತಿ, ಯಥಾ ಕಚ್ಚಾಯನೋ ಅಯಂ.

‘‘ನಾಹಂ ಏವಮಿಧೇಕಚ್ಚಂ, ಅಞ್ಞಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಸಾವಕಂ;

ತಸ್ಮಾತದಗ್ಗೇ ಏಸಗ್ಗೋ, ಏವಂ ಧಾರೇಥ ಭಿಕ್ಖವೋ.

‘‘ತದಾಹಂ ವಿಮ್ಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ, ಸುತ್ವಾ ವಾಕ್ಯಂ ಮನೋರಮಂ;

ಹಿಮವನ್ತಂ ಗಮಿತ್ವಾನ, ಆಹಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಸಞ್ಚಯಂ.

‘‘ಪೂಜೇತ್ವಾ ಲೋಕಸರಣಂ, ತಂ ಠಾನಮಭಿಪತ್ಥಯಿಂ;

ತದಾ ಮಮಾಸಯಂ ಞತ್ವಾ, ಬ್ಯಾಕಾಸಿ ಸ ರಣಞ್ಜಹೋ.

‘‘ಪಸ್ಸಥೇತಂ ಇಸಿವರಂ, ನಿದ್ಧನ್ತಕನಕತ್ತಚಂ;

ಉದ್ಧಗ್ಗಲೋಮಂ ಪೀಣಂಸಂ, ಅಚಲಂ ಪಞ್ಜಲಿಂ ಠಿತಂ.

‘‘ಹಾಸಂ ಸುಪುಣ್ಣನಯನಂ, ಬುದ್ಧವಣ್ಣಗತಾಸಯಂ;

ಧಮ್ಮಜಂ ಉಗ್ಗಹದಯಂ, ಅಮತಾಸಿತ್ತಸನ್ನಿಭಂ.

‘‘ಕಚ್ಚಾನಸ್ಸ ಗುಣಂ ಸುತ್ವಾ, ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ಥಯಂ ಠಿತೋ;

ಅನಾಗತಮ್ಹಿ ಅದ್ಧಾನೇ, ಗೋತಮಸ್ಸ ಮಹಾಮುನೇ.

‘‘ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ದಾಯಾದೋ, ಓರಸೋ ಧಮ್ಮನಿಮ್ಮಿತೋ;

ಕಚ್ಚಾನೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಹೇಸ್ಸತಿ ಸತ್ಥು ಸಾವಕೋ.

‘‘ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಮಹಾಞಾಣೀ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಿದೂ ಮುನೇ;

ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ ತಂ ಠಾನಂ, ಯಥಾಯಂ ಬ್ಯಾಕತೋ ಮಯಾ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಕಮ್ಮಮಕರಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ದುವೇ ಭವೇ ಸಂಸರಾಮಿ, ದೇವತ್ತೇ ಅಥ ಮಾನುಸೇ;

ಅಞ್ಞಂ ಗತಿಂ ನ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ದುವೇ ಕುಲೇ ಪಜಾಯಾಮಿ, ಖತ್ತಿಯೇ ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ;

ನೀಚೇ ಕುಲೇ ನ ಜಾಯಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಪಚ್ಛಿಮೇ ಚ ಭವೇ ದಾನಿ, ಜಾತೋ ಉಜ್ಜೇನಿಯಂ ಪುರೇ;

ಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ಚ ಚಣ್ಡಸ್ಸ, ಪುರೋಹಿತದಿಜಾಧಿನೋ.

‘‘ಪುತ್ತೋ ತಿರಿಟಿವಚ್ಛಸ್ಸ, ನಿಪುಣೋ ವೇದಪಾರಗೂ;

ಮಾತಾ ಚ ಚನ್ದಿಮಾ ನಾಮ, ಕಚ್ಚಾನೋಹಂ ವರತ್ತಚೋ.

‘‘ವೀಮಂಸನತ್ಥಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ಭೂಮಿಪಾಲೇನ ಪೇಸಿತೋ;

ದಿಸ್ವಾ ಮೋಕ್ಖಪುರದ್ವಾರಂ, ನಾಯಕಂ ಗುಣಸಞ್ಚಯಂ.

‘‘ಸುತ್ವಾ ಚ ವಿಮಲಂ ವಾಕ್ಯಂ, ಗತಿಪಙ್ಕವಿಸೋಸನಂ;

ಪಾಪುಣಿಂ ಅಮತಂ ಸನ್ತಂ, ಸೇಸೇಹಿ ಸಹ ಸತ್ತಹಿ.

‘‘ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಿದೂ ಜಾತೋ, ಸುಗತಸ್ಸ ಮಹಾಮತೇ.

ಠಪಿತೋ ಏತದಗ್ಗೇ ಚ, ಸುಸಮಿದ್ಧಮನೋರಥೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏಥ, ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿ. ತೇ ತಾವದೇವ ದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಕೇಸಮಸ್ಸುಕಾ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಧರಾ ವಸ್ಸಸಟ್ಠಿಕತ್ಥೇರಾ ವಿಯ ಅಹೇಸುಂ. ಏವಂ ಥೇರೋ ಸದತ್ಥಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ರಾಜಾ ಪಜ್ಜೋತೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತುಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸೋತುಂ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ, ‘‘ತ್ವಂಯೇವ, ಭಿಕ್ಖು, ತತ್ಥ ಗಚ್ಛ, ತಯಿ ಗತೇಪಿ ರಾಜಾ ಪಸೀದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಆಣಾಯ ಅತ್ತಟ್ಠಮೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಅವನ್ತೀಸು ಸಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಮೇವ ಗತೋ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಪಹಾಯ ಕಮ್ಮಾರಾಮೇ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೇ ರಸತಣ್ಹಾನುಗತೇ ಚ ಪಮಾದವಿಹಾರಿನೋ ದಿಸ್ವಾ ತೇಸಂ ಓವಾದವಸೇನ –

೪೯೪. ‘‘ಕಮ್ಮಂ ಬಹುಕಂ ನ ಕಾರಯೇ, ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ ಜನಂ ನ ಉಯ್ಯಮೇ;

ಸೋ ಉಸ್ಸುಕ್ಕೋ ರಸಾನುಗಿದ್ಧೋ, ಅತ್ಥಂ ರಿಞ್ಚತಿ ಯೋ ಸುಖಾಧಿವಾಹೋ.

೪೯೫. ‘‘ಪಙ್ಕೋತಿ ಹಿ ನಂ ಅವೇದಯುಂ, ಯಾಯಂ ವನ್ದನಪೂಜನಾ ಕುಲೇಸು;

ಸುಖುಮಂ ಸಲ್ಲಂ ದುರುಬ್ಬಹಂ, ಸಕ್ಕಾರೋ ಕಾಪುರಿಸೇನ ದುಜ್ಜಹೋ’’ತಿ. –

ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ಬಹುಕಂ ನ ಕಾರಯೇತಿ ನವಾವಾಸಕಾರಾಪನಾದಿಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಕರಣಸ್ಸ ಪರಿಬನ್ಧಭೂತಂ ಮಹನ್ತಂ ನವಕಮ್ಮಂ ನ ಪಟ್ಠಪೇಯ್ಯ, ಖುದ್ದಕಂ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭಂ ಖಣ್ಡಫುಲ್ಲಪಟಿಸಙ್ಖರಣಾದಿಂ ಸತ್ಥು ವಚನಪಟಿಪೂಜನತ್ಥಂ ಕಾತಬ್ಬಮೇವ. ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ ಜನನ್ತಿ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕವಸೇನ ಜನಂ ವಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಜನನ್ತಿ ವಾ ಯಾದಿಸಂ ಸಂಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ, ತಾದಿಸಂ ಅಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಭೂತಂ ಜನಂ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ. ನ ಉಯ್ಯಮೇತಿ, ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ ಕುಲಸಙ್ಗಣ್ಹನವಸೇನ ನ ವಾಯಮೇಯ್ಯ, ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ಉಸ್ಸುಕ್ಕೋ ರಸಾನುಗಿದ್ಧೋ, ಅತ್ಥಂ ರಿಞ್ಚತಿ ಯೋ ಸುಖಾಧಿವಾಹೋತಿ ಯೋ ರಸಾನುಗಿದ್ಧೋ ರಸತಣ್ಹಾವಸಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪಾದನಪಸುತೋ, ಸೋ ಕುಲಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕೋ, ತೇಸು ಸುಖಿತೇಸು ಸುಖಿತೋ, ದುಕ್ಖಿತೇಸು ದುಕ್ಖಿತೋ, ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಸು ಅತ್ತನಾ ಯೋಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಯೋ ಸುಖಾಧಿವಾಹೋ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಸುಖಾವಹೋ ಸೀಲಾದಿಅತ್ಥೋ, ತಂ ರಿಞ್ಚತಿ ಪಜಹತಿ ಏಕಂಸೇನ ಅತ್ತಾನಂ ತತೋ ವಿವೇಚೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ‘‘ಕಮ್ಮಾರಾಮತಂ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮತಂ ಪಚ್ಚಯಗೇಧಞ್ಚ ವಜ್ಜೇಥಾ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಕ್ಕಾರಾಭಿಲಾಸಂ ಗರಹನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಾ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಉಪಗತಾನಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಕುಲೇಸು ಗೇಹವಾಸೀಹಿ ಗುಣಸಮ್ಭಾವನಾಯ ಕರೀಯಮಾನಾ ವನ್ದನಾ ಪೂಜನಾ ಚ, ಯಸ್ಮಾ ತಂ ಅಭಾವಿತತ್ತಾನಂ ಓಸೀದಾಪನಟ್ಠೇನ ಮಲಿನಭಾವಕರಣಟ್ಠೇನ ಚ ಪಙ್ಕೋ ಕದ್ದಮೋತಿ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಅರಿಯಾ ಪವೇದಯುಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು ಪವೇದೇಸುಂ ವಾ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ಅಪರಿಞ್ಞಾತಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಸಕ್ಕಾರಾಭಿಲಾಸಂ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಸಭಾವತಾಯ ಪೀಳಾಜನನತೋ ಅನ್ತೋ ತುದನತೋ ದುರುದ್ಧರಣತೋ ಚ ಸುಖುಮಂ ಸಲ್ಲಂ ದುರುಬ್ಬಹಂ ಪವೇದಯುಂ, ತತೋ ಏವ ಸಕ್ಕಾರೋ ಕಾಪುರಿಸೇನ ದುಜ್ಜಹೋ ದುಪ್ಪಜಹೇಯ್ಯೋ ತಸ್ಸ ಪಹಾನಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನತೋ. ಸಕ್ಕಾರಾಭಿಲಾಸಪ್ಪಹಾನೇನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾರೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಆಯೋಗೋ ಕರಣೀಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ –

೪೯೬. ‘‘ನ ಪರಸ್ಸುಪನಿಧಾಯ, ಕಮ್ಮಂ ಮಚ್ಚಸ್ಸ ಪಾಪಕಂ;

ಅತ್ತನಾ ತಂ ನ ಸೇವೇಯ್ಯ, ಕಮ್ಮಬನ್ಧೂ ಹಿ ಮಾತಿಯಾ.

೪೯೭. ‘‘ನ ಪರೇ ವಚನಾ ಚೋರೋ, ನ ಪರೇ ವಚನಾ ಮುನಿ;

ಅತ್ತಾ ಚ ನಂ ಯಥಾ ವೇದಿ, ದೇವಾಪಿ ನಂ ತಥಾ ವಿದೂ.

೪೯೮. ‘‘ಪರೇ ಚ ನ ವಿಜಾನನ್ತಿ, ಮಯಮೇತ್ಥ ಯಮಾಮಸೇ;

ಯೇ ಚ ತತ್ಥ ವಿಜಾನನ್ತಿ, ತತೋ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ಮೇಧಗಾ.

೪೯೯. ‘‘ಜೀವತೇ ವಾಪಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ, ಅಪಿ ವಿತ್ತಪರಿಕ್ಖಯೋ;

ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಅಲಾಭೇನ, ವಿತ್ತವಾಪಿ ನ ಜೀವತಿ.

೫೦೦. ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಸುಣಾತಿ ಸೋತೇನ, ಸಬ್ಬಂ ಪಸ್ಸತಿ ಚಕ್ಖುನಾ;

ನ ಚ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಧೀರೋ, ಸಬ್ಬಂ ಉಜ್ಝಿತುಮರಹತಿ.

೫೦೧. ‘‘ಚಕ್ಖುಮಾಸ್ಸ ಯಥಾ ಅನ್ಧೋ, ಸೋತವಾ ಬಧಿರೋ ಯಥಾ;

ಪಞ್ಞವಾಸ್ಸ ಯಥಾ ಮೂಗೋ, ಬಲವಾ ದುಬ್ಬಲೋರಿವ;

ಅಥ ಅತ್ಥೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ, ಸಯೇಥ ಮತಸಾಯಿಕ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಾ ಛ ಗಾಥಾ ರಞ್ಞೋ ಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ಓವಾದವಸೇನ ಅಭಾಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಪಸುಘಾತಯಞ್ಞಂ ಕಾರೇತಿ, ಕಮ್ಮಂ ಅಸೋಧೇತ್ವಾವ ಅಚೋರೇ ಚೋರಸಞ್ಞಾಯ ದಣ್ಡೇಸಿ, ಅಟ್ಟಕರಣೇ ಚ ಅಸ್ಸಾಮಿಕೇ ಸಾಮಿಕೇ ಕರೋತಿ, ಸಾಮಿಕೇ ಚ ಅಸ್ಸಾಮಿಕೇ. ತತೋ ನಂ ಥೇರೋ ವಿವೇಚೇತುಂ ‘‘ನ ಪರಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಛ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ನ ಪರಸ್ಸುಪನಿಧಾಯ, ಕಮ್ಮಂ ಮಚ್ಚಸ್ಸ ಪಾಪಕನ್ತಿ ಪರಸ್ಸ ಮಚ್ಚಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಧಾಯ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಾಪಕಂ ವಧಬನ್ಧಾದಿಕಮ್ಮಂ ನ ಸೇವೇಯ್ಯ, ಪರೇನ ನ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತನಾ ತಂ ನ ಸೇವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ತನಾಪಿ ತಂ ಪಾಪಕಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ. ಕಸ್ಮಾ? ಕಮ್ಮಬನ್ಧೂ ಹಿ ಮಾತಿಯಾ ಇಮೇ ಮಾತಿಯಾ ಮಚ್ಚಾ ಕಮ್ಮದಾಯಾದಾ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನಾ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಪರೇನಪಿ ನ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನ ಪರೇ ವಚನಾ ಚೋರೋತಿ ಅತ್ತನಾ ಚೋರಿಯಂ ಅಕತ್ವಾ ಪರವಚನಾ ಪರಸ್ಸ ವಚನಮತ್ತೇನ ಚೋರೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾ ನ ಪರೇ ವಚನಾ ಮುನಿ ಪರಸ್ಸ ವಚನಮತ್ತೇನ ಮುನಿ ಸುವಿಸುದ್ಧಕಾಯವಚೀಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ನ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಪರೇತಿ ವಿಭತ್ತಿಅಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪರೇಸನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಪರೇತಿ ಸಂ-ಕಾರಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅತ್ತಾ ಚ ನಂ ಯಥಾ ವೇದೀತಿ ನಂ ಸತ್ತಂ ತಸ್ಸ ಅತ್ತಾ ಚಿತ್ತಂ ಯಥಾ ‘‘ಅಹಂ ಪರಿಸುದ್ಧೋ, ಅಪರಿಸುದ್ಧೋ ವಾ’’ತಿ ಯಾಥಾವತೋ ಅವೇದಿ ಜಾನಾತಿ. ದೇವಾಪಿ ನಂ ತಥಾ ವಿದೂತಿ ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಾ, ಉಪಪತ್ತಿದೇವಾ ಚ ತಥಾ ವಿದೂ ವಿದನ್ತಿ ಜಾನನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಯಂ ತಾದಿಸಾ ದೇವಾ ಚ ಪಮಾಣಂ ಸುದ್ಧಾಸುದ್ಧಾನಂ ಸುದ್ಧಾಸುದ್ಧಭಾವಜಾನನೇ, ನ ಯೇ ಕೇಚಿ ಇಚ್ಛಾದೋಸಪರೇತಾ ಸತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಪರೇತಿ ಪಣ್ಡಿತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಅಞ್ಞೇ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮಫಲಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಅಸುಭತಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅನಿಚ್ಚತಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಇಧ ಪರೇ ನಾಮ. ತೇ ಮಯಮೇತ್ಥ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಜೀವಲೋಕೇ ಯಮಾಮ ಉಪರಮಾಮ, ‘‘ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಮಚ್ಚು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ಯೇ ಚ ತತ್ಥ ವಿಜಾನನ್ತೀತಿ ಯೇ ಚ ತತ್ಥ ಪಣ್ಡಿತಾ ‘‘ಮಯಂ ಮಚ್ಚು ಸಮೀಪಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವಿಜಾನನ್ತಿ. ತತೋ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ಮೇಧಗಾತಿ ಏವಞ್ಹಿ ತೇ ಜಾನನ್ತಾ ಮೇಧಗಾನಂ ಪರವಿಹಿಂಸನಾನಂ ವೂಪಸಮಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅತ್ತನಾ ಪರೇ ಚ ಅಞ್ಞೇ ನ ಮೇಧನ್ತಿ ನ ಬಾಧೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತ್ವಂ ಪನ ಜೀವಿತನಿಮಿತ್ತಂ ಅಚೋರೇ ಚೋರೇ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ದಣ್ಡನೇನ ಸಾಮಿಕೇ ಅಸ್ಸಾಮಿಕೇ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಧನಜಾನಿಯಾ ಬಾಧಸಿ ಪಞ್ಞಾವೇಕಲ್ಲತೋ. ತಥಾ ಅಕರೋನ್ತೋಪಿ ಜೀವತೇ ವಾಪಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ, ಅಪಿ ವಿತ್ತಪರಿಕ್ಖಯೋ ಪರಿಕ್ಖೀಣಧನೋಪಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞಜಾತಿಕೋ ಇತರೀತರಸನ್ತೋಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಅನವಜ್ಜಾಯ ಜೀವಿಕಾಯ ಜೀವತಿಯೇವ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಜೀವಿತಂ ನಾಮ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಪಞ್ಞಾಜೀವಿಂ ಜೀವಿತಮಾಹು ಸೇಟ್ಠ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೭೩, ೨೪೬; ಸು. ನಿ. ೧೮೪). ದುಮ್ಮೇಧಪುಗ್ಗಲೋ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಅಲಾಭೇನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಞ್ಚ ಅತ್ಥಂ ವಿರಾಧೇನ್ತೋ ವಿತ್ತವಾಪಿ ನ ಜೀವತಿ ಗರಹಾದಿಪವತ್ತಿಯಾ ಜೀವನ್ತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಅನುಪಾಯಞ್ಞುತಾಯ ಯಥಾಧಿಗತಂ ಧನಂ ನಾಸೇನ್ತೋ ಜೀವಿತಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿಯೇವ.

ಇಮಾ ಕಿರ ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಗಾಥಾ ಥೇರೋ ಸುಪಿನನ್ತೇನ ರಞ್ಞೋ ಕಥೇಸಿ. ರಾಜಾ ಸುಪಿನಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರಂ ನಮಸ್ಸನ್ತೋಯೇವ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠನಿಯಾಮೇನ ಸುಪಿನಂ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ತಾ ಗಾಥಾ ಪಚ್ಚುನುಭಾಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಸುಣಾತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ದ್ವೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ರಾಜಾನಂ ಓವದಿ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಂ ಸುಣಾತಿ ಸೋತೇನಾತಿ ಇಧ ಸೋತಬ್ಬಂ ಸದ್ದಂ ಆಪಾಥಗತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸುಭಾಸಿತಂ ದುಬ್ಭಾಸಿತಞ್ಚ ಅಬಧಿರೋ ಸೋತೇನ ಸುಣಾತಿ. ತಥಾ ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ಸುನ್ದರಂ ಅಸುನ್ದರಮ್ಪಿ ಚಕ್ಖುನಾ ಅನನ್ಧೋ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಸಭಾವೋ. ತತ್ಥ ಪನ ನ ಚ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಧೀರೋ, ಸಬ್ಬಂ ಉಜ್ಝಿತುನ್ತಿ ಚ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಮೇತಂ. ಯಞ್ಹಿ ತಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ವಾ, ನ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಧೀರೋ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ ಉಜ್ಝಿತುಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತುಂ ಗಹೇತುಂ ವಾ ಅರಹತಿ. ಗುಣಾಗುಣಂ ಪನ ತತ್ಥ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉಜ್ಝಿತಬ್ಬಮೇವ ಉಜ್ಝಿತುಂ ಗಹೇತಬ್ಬಞ್ಚ ಗಹೇತುಂ ಅರಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚಕ್ಖುಮಾಸ್ಸ ಯಥಾ ಅನ್ಧೋ ಚಕ್ಖುಮಾಪಿ ಸಮಾನೋ ಉಜ್ಝಿತಬ್ಬೇ ದಿಟ್ಠೇ ಅನ್ಧೋ ಯಥಾ ಅಸ್ಸ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಿಯ ಭವೇಯ್ಯ, ತಥಾ ಉಜ್ಝಿತಬ್ಬೇ ಸುತೇ ಸೋತವಾಪಿ ಬಧಿರೋ ಯಥಾ ಅಸ್ಸ ಅಸುಣನ್ತೋ ವಿಯ ಭವೇಯ್ಯ. ಪಞ್ಞವಾಸ್ಸ ಯಥಾ ಮೂಗೋತಿ ವಿಚಾರಣಪಞ್ಞಾಯ ಪಞ್ಞವಾ ವಚನಕುಸಲೋಪಿ ಅವತ್ತಬ್ಬೇ ಮೂಗೋ ವಿಯ ಭವೇಯ್ಯ. ಬಲವಾ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋಪಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬೇ ದುಬ್ಬಲೋರಿವ, ರಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ, ಅಸಮತ್ಥೋ ವಿಯ ಭವೇಯ್ಯ. ಅಥ ಅತ್ಥೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ, ಸಯೇಥ ಮತಸಾಯಿಕನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಮತಸಾಯಿಕಂ ಸಯೇಥ, ಮತಸಾಯಿಕಂ ಸಯಿತ್ವಾಪಿ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ತೀರೇತಬ್ಬಮೇವ, ನ ವಿರಾಧೇತಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ ಅಥ ಅತ್ಥೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇತಿ ಅತ್ತನಾ ಅಕರಣೀಯೇ ಅತ್ಥೇ ಕಿಚ್ಚೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಮತಸಾಯಿಕಂ ಸಯೇಥ, ಮತಸಾಯಿಕಂ ಸಯಿತ್ವಾಪಿ ತಂ ನ ಕಾತಬ್ಬಮೇವ. ನ ಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಅಯುತ್ತಂ ಕಾತುಮರಹತೀತಿ ಏವಂ ಥೇರೇನ ಓವದಿತೋ ರಾಜಾ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ಪಹಾಯ ಕಾತಬ್ಬೇಯೇವ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.