೮. ಅಟ್ಠಕನಿಪಾತೋ

೧. ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅಟ್ಠಕನಿಪಾತೇ ಕಮ್ಮಂ ಬಹುಕನ್ತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತೋ, ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿಯಮಾನಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸಯಮ್ಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಪಣಿಧಾನಂ ಕತ್ವಾ, ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ, ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಸುಮೇಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ವಿಜ್ಜಾಧರೋ ಹುತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಹಿಮವನ್ತಪಬ್ಬತೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ.

ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಕುಲಘರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಗವತಿ ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯಕರಣಟ್ಠಾನೇ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಾಯ ಸುವಣ್ಣಿಟ್ಠಕಾಯ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಭಗವಾ ಮಯ್ಹಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಸರೀರಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ.

ತತೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಉಜ್ಜೇನಿಯಂ ರಞ್ಞೋ ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ಪುರೋಹಿತಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಮಾತಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ, ಅತ್ತನೋ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಕಞ್ಚನಮಾಣವೋ ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ವುಡ್ಢಿಮನ್ವಾಯ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುರೋಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಲಭಿ. ಸೋ ಗೋತ್ತವಸೇನ ಕಚ್ಚಾಯನೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ತಂ ರಾಜಾ ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಆಚರಿಯ, ತ್ವಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಇಧಾನೇಹೀ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಅತ್ತಟ್ಠಮೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತೋ. ತಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಸತ್ತಹಿ ಜನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೪.೧-೨೭) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋ, ಅನೇಜೋ ಅಜಿತಂ ಜಯೋ;

ಸತಸಹಸ್ಸೇ ಕಪ್ಪಾನಂ, ಇತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನಾಯಕೋ.

‘‘ವೀರೋ ಕಮಲಪತ್ತಕ್ಖೋ, ಸಸಙ್ಕವಿಮಲಾನನೋ;

ಕನಕಾಚಲಸಙ್ಕಾಸೋ, ರವಿದಿತ್ತಿಸಮಪ್ಪಭೋ.

‘‘ಸತ್ತನೇತ್ತಮನೋಹಾರೀ, ವರಲಕ್ಖಣಭೂಸಿತೋ;

ಸಬ್ಬವಾಕ್ಯಪಥಾತೀತೋ, ಮನುಜಾಮರಸಕ್ಕತೋ.

‘‘ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಬೋಧಯಂ ಸತ್ತೇ, ವಾಗೀಸೋ ಮಧುರಸ್ಸರೋ;

ಕರುಣಾನಿಬನ್ಧಸನ್ತಾನೋ, ಪರಿಸಾಸು ವಿಸಾರದೋ.

‘‘ದೇಸೇತಿ ಮಧುರಂ ಧಮ್ಮಂ, ಚತುಸಚ್ಚೂಪಸಂಹಿತಂ;

ನಿಮುಗ್ಗೇ ಮೋಹಪಙ್ಕಮ್ಹಿ, ಸಮುದ್ಧರತಿ ಪಾಣಿನೇ.

‘‘ತದಾ ಏಕಚರೋ ಹುತ್ವಾ, ತಾಪಸೋ ಹಿಮವಾಲಯೋ;

ನಭಸಾ ಮಾನುಸಂ ಲೋಕಂ, ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಜಿನಮದ್ದಸಂ.

‘‘ಉಪೇಚ್ಚ ಸನ್ತಿಕಂ ತಸ್ಸ, ಅಸ್ಸೋಸಿಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ;

ವಣ್ಣಯನ್ತಸ್ಸ ವೀರಸ್ಸ, ಸಾವಕಸ್ಸ ಮಹಾಗುಣಂ.

‘‘ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ, ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪಕಾಸಯಂ;

ಪರಿಸಂ ಮಞ್ಚ ತೋಸೇತಿ, ಯಥಾ ಕಚ್ಚಾಯನೋ ಅಯಂ.

‘‘ನಾಹಂ ಏವಮಿಧೇಕಚ್ಚಂ, ಅಞ್ಞಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಸಾವಕಂ;

ತಸ್ಮಾತದಗ್ಗೇ ಏಸಗ್ಗೋ, ಏವಂ ಧಾರೇಥ ಭಿಕ್ಖವೋ.

‘‘ತದಾಹಂ ವಿಮ್ಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ, ಸುತ್ವಾ ವಾಕ್ಯಂ ಮನೋರಮಂ;

ಹಿಮವನ್ತಂ ಗಮಿತ್ವಾನ, ಆಹಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಸಞ್ಚಯಂ.

‘‘ಪೂಜೇತ್ವಾ ಲೋಕಸರಣಂ, ತಂ ಠಾನಮಭಿಪತ್ಥಯಿಂ;

ತದಾ ಮಮಾಸಯಂ ಞತ್ವಾ, ಬ್ಯಾಕಾಸಿ ಸ ರಣಞ್ಜಹೋ.

‘‘ಪಸ್ಸಥೇತಂ ಇಸಿವರಂ, ನಿದ್ಧನ್ತಕನಕತ್ತಚಂ;

ಉದ್ಧಗ್ಗಲೋಮಂ ಪೀಣಂಸಂ, ಅಚಲಂ ಪಞ್ಜಲಿಂ ಠಿತಂ.

‘‘ಹಾಸಂ ಸುಪುಣ್ಣನಯನಂ, ಬುದ್ಧವಣ್ಣಗತಾಸಯಂ;

ಧಮ್ಮಜಂ ಉಗ್ಗಹದಯಂ, ಅಮತಾಸಿತ್ತಸನ್ನಿಭಂ.

‘‘ಕಚ್ಚಾನಸ್ಸ ಗುಣಂ ಸುತ್ವಾ, ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ಥಯಂ ಠಿತೋ;

ಅನಾಗತಮ್ಹಿ ಅದ್ಧಾನೇ, ಗೋತಮಸ್ಸ ಮಹಾಮುನೇ.

‘‘ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ದಾಯಾದೋ, ಓರಸೋ ಧಮ್ಮನಿಮ್ಮಿತೋ;

ಕಚ್ಚಾನೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಹೇಸ್ಸತಿ ಸತ್ಥು ಸಾವಕೋ.

‘‘ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಮಹಾಞಾಣೀ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಿದೂ ಮುನೇ;

ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ ತಂ ಠಾನಂ, ಯಥಾಯಂ ಬ್ಯಾಕತೋ ಮಯಾ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಕಮ್ಮಮಕರಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ದುವೇ ಭವೇ ಸಂಸರಾಮಿ, ದೇವತ್ತೇ ಅಥ ಮಾನುಸೇ;

ಅಞ್ಞಂ ಗತಿಂ ನ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ದುವೇ ಕುಲೇ ಪಜಾಯಾಮಿ, ಖತ್ತಿಯೇ ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ;

ನೀಚೇ ಕುಲೇ ನ ಜಾಯಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಪಚ್ಛಿಮೇ ಚ ಭವೇ ದಾನಿ, ಜಾತೋ ಉಜ್ಜೇನಿಯಂ ಪುರೇ;

ಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ಚ ಚಣ್ಡಸ್ಸ, ಪುರೋಹಿತದಿಜಾಧಿನೋ.

‘‘ಪುತ್ತೋ ತಿರಿಟಿವಚ್ಛಸ್ಸ, ನಿಪುಣೋ ವೇದಪಾರಗೂ;

ಮಾತಾ ಚ ಚನ್ದಿಮಾ ನಾಮ, ಕಚ್ಚಾನೋಹಂ ವರತ್ತಚೋ.

‘‘ವೀಮಂಸನತ್ಥಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ಭೂಮಿಪಾಲೇನ ಪೇಸಿತೋ;

ದಿಸ್ವಾ ಮೋಕ್ಖಪುರದ್ವಾರಂ, ನಾಯಕಂ ಗುಣಸಞ್ಚಯಂ.

‘‘ಸುತ್ವಾ ಚ ವಿಮಲಂ ವಾಕ್ಯಂ, ಗತಿಪಙ್ಕವಿಸೋಸನಂ;

ಪಾಪುಣಿಂ ಅಮತಂ ಸನ್ತಂ, ಸೇಸೇಹಿ ಸಹ ಸತ್ತಹಿ.

‘‘ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಿದೂ ಜಾತೋ, ಸುಗತಸ್ಸ ಮಹಾಮತೇ.

ಠಪಿತೋ ಏತದಗ್ಗೇ ಚ, ಸುಸಮಿದ್ಧಮನೋರಥೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏಥ, ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿ. ತೇ ತಾವದೇವ ದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಕೇಸಮಸ್ಸುಕಾ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಧರಾ ವಸ್ಸಸಟ್ಠಿಕತ್ಥೇರಾ ವಿಯ ಅಹೇಸುಂ. ಏವಂ ಥೇರೋ ಸದತ್ಥಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ರಾಜಾ ಪಜ್ಜೋತೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತುಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸೋತುಂ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ, ‘‘ತ್ವಂಯೇವ, ಭಿಕ್ಖು, ತತ್ಥ ಗಚ್ಛ, ತಯಿ ಗತೇಪಿ ರಾಜಾ ಪಸೀದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಆಣಾಯ ಅತ್ತಟ್ಠಮೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಅವನ್ತೀಸು ಸಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಮೇವ ಗತೋ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಪಹಾಯ ಕಮ್ಮಾರಾಮೇ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೇ ರಸತಣ್ಹಾನುಗತೇ ಚ ಪಮಾದವಿಹಾರಿನೋ ದಿಸ್ವಾ ತೇಸಂ ಓವಾದವಸೇನ –

೪೯೪. ‘‘ಕಮ್ಮಂ ಬಹುಕಂ ನ ಕಾರಯೇ, ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ ಜನಂ ನ ಉಯ್ಯಮೇ;

ಸೋ ಉಸ್ಸುಕ್ಕೋ ರಸಾನುಗಿದ್ಧೋ, ಅತ್ಥಂ ರಿಞ್ಚತಿ ಯೋ ಸುಖಾಧಿವಾಹೋ.

೪೯೫. ‘‘ಪಙ್ಕೋತಿ ಹಿ ನಂ ಅವೇದಯುಂ, ಯಾಯಂ ವನ್ದನಪೂಜನಾ ಕುಲೇಸು;

ಸುಖುಮಂ ಸಲ್ಲಂ ದುರುಬ್ಬಹಂ, ಸಕ್ಕಾರೋ ಕಾಪುರಿಸೇನ ದುಜ್ಜಹೋ’’ತಿ. –

ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ಬಹುಕಂ ನ ಕಾರಯೇತಿ ನವಾವಾಸಕಾರಾಪನಾದಿಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಕರಣಸ್ಸ ಪರಿಬನ್ಧಭೂತಂ ಮಹನ್ತಂ ನವಕಮ್ಮಂ ನ ಪಟ್ಠಪೇಯ್ಯ, ಖುದ್ದಕಂ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭಂ ಖಣ್ಡಫುಲ್ಲಪಟಿಸಙ್ಖರಣಾದಿಂ ಸತ್ಥು ವಚನಪಟಿಪೂಜನತ್ಥಂ ಕಾತಬ್ಬಮೇವ. ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ ಜನನ್ತಿ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕವಸೇನ ಜನಂ ವಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಜನನ್ತಿ ವಾ ಯಾದಿಸಂ ಸಂಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ, ತಾದಿಸಂ ಅಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಭೂತಂ ಜನಂ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ. ನ ಉಯ್ಯಮೇತಿ, ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ ಕುಲಸಙ್ಗಣ್ಹನವಸೇನ ನ ವಾಯಮೇಯ್ಯ, ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ಉಸ್ಸುಕ್ಕೋ ರಸಾನುಗಿದ್ಧೋ, ಅತ್ಥಂ ರಿಞ್ಚತಿ ಯೋ ಸುಖಾಧಿವಾಹೋತಿ ಯೋ ರಸಾನುಗಿದ್ಧೋ ರಸತಣ್ಹಾವಸಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪಾದನಪಸುತೋ, ಸೋ ಕುಲಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕೋ, ತೇಸು ಸುಖಿತೇಸು ಸುಖಿತೋ, ದುಕ್ಖಿತೇಸು ದುಕ್ಖಿತೋ, ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಸು ಅತ್ತನಾ ಯೋಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಯೋ ಸುಖಾಧಿವಾಹೋ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಸುಖಾವಹೋ ಸೀಲಾದಿಅತ್ಥೋ, ತಂ ರಿಞ್ಚತಿ ಪಜಹತಿ ಏಕಂಸೇನ ಅತ್ತಾನಂ ತತೋ ವಿವೇಚೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ‘‘ಕಮ್ಮಾರಾಮತಂ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮತಂ ಪಚ್ಚಯಗೇಧಞ್ಚ ವಜ್ಜೇಥಾ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಕ್ಕಾರಾಭಿಲಾಸಂ ಗರಹನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಾ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಉಪಗತಾನಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಕುಲೇಸು ಗೇಹವಾಸೀಹಿ ಗುಣಸಮ್ಭಾವನಾಯ ಕರೀಯಮಾನಾ ವನ್ದನಾ ಪೂಜನಾ ಚ, ಯಸ್ಮಾ ತಂ ಅಭಾವಿತತ್ತಾನಂ ಓಸೀದಾಪನಟ್ಠೇನ ಮಲಿನಭಾವಕರಣಟ್ಠೇನ ಚ ಪಙ್ಕೋ ಕದ್ದಮೋತಿ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಅರಿಯಾ ಪವೇದಯುಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು ಪವೇದೇಸುಂ ವಾ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ಅಪರಿಞ್ಞಾತಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಸಕ್ಕಾರಾಭಿಲಾಸಂ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಸಭಾವತಾಯ ಪೀಳಾಜನನತೋ ಅನ್ತೋ ತುದನತೋ ದುರುದ್ಧರಣತೋ ಚ ಸುಖುಮಂ ಸಲ್ಲಂ ದುರುಬ್ಬಹಂ ಪವೇದಯುಂ, ತತೋ ಏವ ಸಕ್ಕಾರೋ ಕಾಪುರಿಸೇನ ದುಜ್ಜಹೋ ದುಪ್ಪಜಹೇಯ್ಯೋ ತಸ್ಸ ಪಹಾನಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನತೋ. ಸಕ್ಕಾರಾಭಿಲಾಸಪ್ಪಹಾನೇನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾರೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಆಯೋಗೋ ಕರಣೀಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ –

೪೯೬. ‘‘ನ ಪರಸ್ಸುಪನಿಧಾಯ, ಕಮ್ಮಂ ಮಚ್ಚಸ್ಸ ಪಾಪಕಂ;

ಅತ್ತನಾ ತಂ ನ ಸೇವೇಯ್ಯ, ಕಮ್ಮಬನ್ಧೂ ಹಿ ಮಾತಿಯಾ.

೪೯೭. ‘‘ನ ಪರೇ ವಚನಾ ಚೋರೋ, ನ ಪರೇ ವಚನಾ ಮುನಿ;

ಅತ್ತಾ ಚ ನಂ ಯಥಾ ವೇದಿ, ದೇವಾಪಿ ನಂ ತಥಾ ವಿದೂ.

೪೯೮. ‘‘ಪರೇ ಚ ನ ವಿಜಾನನ್ತಿ, ಮಯಮೇತ್ಥ ಯಮಾಮಸೇ;

ಯೇ ಚ ತತ್ಥ ವಿಜಾನನ್ತಿ, ತತೋ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ಮೇಧಗಾ.

೪೯೯. ‘‘ಜೀವತೇ ವಾಪಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ, ಅಪಿ ವಿತ್ತಪರಿಕ್ಖಯೋ;

ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಅಲಾಭೇನ, ವಿತ್ತವಾಪಿ ನ ಜೀವತಿ.

೫೦೦. ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಸುಣಾತಿ ಸೋತೇನ, ಸಬ್ಬಂ ಪಸ್ಸತಿ ಚಕ್ಖುನಾ;

ನ ಚ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಧೀರೋ, ಸಬ್ಬಂ ಉಜ್ಝಿತುಮರಹತಿ.

೫೦೧. ‘‘ಚಕ್ಖುಮಾಸ್ಸ ಯಥಾ ಅನ್ಧೋ, ಸೋತವಾ ಬಧಿರೋ ಯಥಾ;

ಪಞ್ಞವಾಸ್ಸ ಯಥಾ ಮೂಗೋ, ಬಲವಾ ದುಬ್ಬಲೋರಿವ;

ಅಥ ಅತ್ಥೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ, ಸಯೇಥ ಮತಸಾಯಿಕ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಾ ಛ ಗಾಥಾ ರಞ್ಞೋ ಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ಓವಾದವಸೇನ ಅಭಾಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಪಸುಘಾತಯಞ್ಞಂ ಕಾರೇತಿ, ಕಮ್ಮಂ ಅಸೋಧೇತ್ವಾವ ಅಚೋರೇ ಚೋರಸಞ್ಞಾಯ ದಣ್ಡೇಸಿ, ಅಟ್ಟಕರಣೇ ಚ ಅಸ್ಸಾಮಿಕೇ ಸಾಮಿಕೇ ಕರೋತಿ, ಸಾಮಿಕೇ ಚ ಅಸ್ಸಾಮಿಕೇ. ತತೋ ನಂ ಥೇರೋ ವಿವೇಚೇತುಂ ‘‘ನ ಪರಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಛ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ನ ಪರಸ್ಸುಪನಿಧಾಯ, ಕಮ್ಮಂ ಮಚ್ಚಸ್ಸ ಪಾಪಕನ್ತಿ ಪರಸ್ಸ ಮಚ್ಚಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಧಾಯ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಾಪಕಂ ವಧಬನ್ಧಾದಿಕಮ್ಮಂ ನ ಸೇವೇಯ್ಯ, ಪರೇನ ನ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತನಾ ತಂ ನ ಸೇವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ತನಾಪಿ ತಂ ಪಾಪಕಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ. ಕಸ್ಮಾ? ಕಮ್ಮಬನ್ಧೂ ಹಿ ಮಾತಿಯಾ ಇಮೇ ಮಾತಿಯಾ ಮಚ್ಚಾ ಕಮ್ಮದಾಯಾದಾ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನಾ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಪರೇನಪಿ ನ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನ ಪರೇ ವಚನಾ ಚೋರೋತಿ ಅತ್ತನಾ ಚೋರಿಯಂ ಅಕತ್ವಾ ಪರವಚನಾ ಪರಸ್ಸ ವಚನಮತ್ತೇನ ಚೋರೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾ ನ ಪರೇ ವಚನಾ ಮುನಿ ಪರಸ್ಸ ವಚನಮತ್ತೇನ ಮುನಿ ಸುವಿಸುದ್ಧಕಾಯವಚೀಮನೋಸಮಾಚಾರೋ ನ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಪರೇತಿ ವಿಭತ್ತಿಅಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪರೇಸನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಪರೇತಿ ಸಂ-ಕಾರಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅತ್ತಾ ಚ ನಂ ಯಥಾ ವೇದೀತಿ ನಂ ಸತ್ತಂ ತಸ್ಸ ಅತ್ತಾ ಚಿತ್ತಂ ಯಥಾ ‘‘ಅಹಂ ಪರಿಸುದ್ಧೋ, ಅಪರಿಸುದ್ಧೋ ವಾ’’ತಿ ಯಾಥಾವತೋ ಅವೇದಿ ಜಾನಾತಿ. ದೇವಾಪಿ ನಂ ತಥಾ ವಿದೂತಿ ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಾ, ಉಪಪತ್ತಿದೇವಾ ಚ ತಥಾ ವಿದೂ ವಿದನ್ತಿ ಜಾನನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಯಂ ತಾದಿಸಾ ದೇವಾ ಚ ಪಮಾಣಂ ಸುದ್ಧಾಸುದ್ಧಾನಂ ಸುದ್ಧಾಸುದ್ಧಭಾವಜಾನನೇ, ನ ಯೇ ಕೇಚಿ ಇಚ್ಛಾದೋಸಪರೇತಾ ಸತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಪರೇತಿ ಪಣ್ಡಿತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಅಞ್ಞೇ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮಫಲಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಅಸುಭತಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅನಿಚ್ಚತಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಇಧ ಪರೇ ನಾಮ. ತೇ ಮಯಮೇತ್ಥ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಜೀವಲೋಕೇ ಯಮಾಮ ಉಪರಮಾಮ, ‘‘ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಮಚ್ಚು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ಯೇ ಚ ತತ್ಥ ವಿಜಾನನ್ತೀತಿ ಯೇ ಚ ತತ್ಥ ಪಣ್ಡಿತಾ ‘‘ಮಯಂ ಮಚ್ಚು ಸಮೀಪಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವಿಜಾನನ್ತಿ. ತತೋ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ಮೇಧಗಾತಿ ಏವಞ್ಹಿ ತೇ ಜಾನನ್ತಾ ಮೇಧಗಾನಂ ಪರವಿಹಿಂಸನಾನಂ ವೂಪಸಮಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅತ್ತನಾ ಪರೇ ಚ ಅಞ್ಞೇ ನ ಮೇಧನ್ತಿ ನ ಬಾಧೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತ್ವಂ ಪನ ಜೀವಿತನಿಮಿತ್ತಂ ಅಚೋರೇ ಚೋರೇ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ದಣ್ಡನೇನ ಸಾಮಿಕೇ ಅಸ್ಸಾಮಿಕೇ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಧನಜಾನಿಯಾ ಬಾಧಸಿ ಪಞ್ಞಾವೇಕಲ್ಲತೋ. ತಥಾ ಅಕರೋನ್ತೋಪಿ ಜೀವತೇ ವಾಪಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ, ಅಪಿ ವಿತ್ತಪರಿಕ್ಖಯೋ ಪರಿಕ್ಖೀಣಧನೋಪಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞಜಾತಿಕೋ ಇತರೀತರಸನ್ತೋಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಅನವಜ್ಜಾಯ ಜೀವಿಕಾಯ ಜೀವತಿಯೇವ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಜೀವಿತಂ ನಾಮ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಪಞ್ಞಾಜೀವಿಂ ಜೀವಿತಮಾಹು ಸೇಟ್ಠ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೭೩, ೨೪೬; ಸು. ನಿ. ೧೮೪). ದುಮ್ಮೇಧಪುಗ್ಗಲೋ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಅಲಾಭೇನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಞ್ಚ ಅತ್ಥಂ ವಿರಾಧೇನ್ತೋ ವಿತ್ತವಾಪಿ ನ ಜೀವತಿ ಗರಹಾದಿಪವತ್ತಿಯಾ ಜೀವನ್ತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಅನುಪಾಯಞ್ಞುತಾಯ ಯಥಾಧಿಗತಂ ಧನಂ ನಾಸೇನ್ತೋ ಜೀವಿತಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿಯೇವ.

ಇಮಾ ಕಿರ ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಗಾಥಾ ಥೇರೋ ಸುಪಿನನ್ತೇನ ರಞ್ಞೋ ಕಥೇಸಿ. ರಾಜಾ ಸುಪಿನಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರಂ ನಮಸ್ಸನ್ತೋಯೇವ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠನಿಯಾಮೇನ ಸುಪಿನಂ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ತಾ ಗಾಥಾ ಪಚ್ಚುನುಭಾಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಸುಣಾತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ದ್ವೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ರಾಜಾನಂ ಓವದಿ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಂ ಸುಣಾತಿ ಸೋತೇನಾತಿ ಇಧ ಸೋತಬ್ಬಂ ಸದ್ದಂ ಆಪಾಥಗತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸುಭಾಸಿತಂ ದುಬ್ಭಾಸಿತಞ್ಚ ಅಬಧಿರೋ ಸೋತೇನ ಸುಣಾತಿ. ತಥಾ ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ಸುನ್ದರಂ ಅಸುನ್ದರಮ್ಪಿ ಚಕ್ಖುನಾ ಅನನ್ಧೋ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಸಭಾವೋ. ತತ್ಥ ಪನ ನ ಚ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಧೀರೋ, ಸಬ್ಬಂ ಉಜ್ಝಿತುನ್ತಿ ಚ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಮೇತಂ. ಯಞ್ಹಿ ತಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ವಾ, ನ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಧೀರೋ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ ಉಜ್ಝಿತುಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತುಂ ಗಹೇತುಂ ವಾ ಅರಹತಿ. ಗುಣಾಗುಣಂ ಪನ ತತ್ಥ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉಜ್ಝಿತಬ್ಬಮೇವ ಉಜ್ಝಿತುಂ ಗಹೇತಬ್ಬಞ್ಚ ಗಹೇತುಂ ಅರಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚಕ್ಖುಮಾಸ್ಸ ಯಥಾ ಅನ್ಧೋ ಚಕ್ಖುಮಾಪಿ ಸಮಾನೋ ಉಜ್ಝಿತಬ್ಬೇ ದಿಟ್ಠೇ ಅನ್ಧೋ ಯಥಾ ಅಸ್ಸ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಿಯ ಭವೇಯ್ಯ, ತಥಾ ಉಜ್ಝಿತಬ್ಬೇ ಸುತೇ ಸೋತವಾಪಿ ಬಧಿರೋ ಯಥಾ ಅಸ್ಸ ಅಸುಣನ್ತೋ ವಿಯ ಭವೇಯ್ಯ. ಪಞ್ಞವಾಸ್ಸ ಯಥಾ ಮೂಗೋತಿ ವಿಚಾರಣಪಞ್ಞಾಯ ಪಞ್ಞವಾ ವಚನಕುಸಲೋಪಿ ಅವತ್ತಬ್ಬೇ ಮೂಗೋ ವಿಯ ಭವೇಯ್ಯ. ಬಲವಾ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋಪಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬೇ ದುಬ್ಬಲೋರಿವ, ರಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ, ಅಸಮತ್ಥೋ ವಿಯ ಭವೇಯ್ಯ. ಅಥ ಅತ್ಥೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ, ಸಯೇಥ ಮತಸಾಯಿಕನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಮತಸಾಯಿಕಂ ಸಯೇಥ, ಮತಸಾಯಿಕಂ ಸಯಿತ್ವಾಪಿ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ತೀರೇತಬ್ಬಮೇವ, ನ ವಿರಾಧೇತಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ ಅಥ ಅತ್ಥೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇತಿ ಅತ್ತನಾ ಅಕರಣೀಯೇ ಅತ್ಥೇ ಕಿಚ್ಚೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಮತಸಾಯಿಕಂ ಸಯೇಥ, ಮತಸಾಯಿಕಂ ಸಯಿತ್ವಾಪಿ ತಂ ನ ಕಾತಬ್ಬಮೇವ. ನ ಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಅಯುತ್ತಂ ಕಾತುಮರಹತೀತಿ ಏವಂ ಥೇರೇನ ಓವದಿತೋ ರಾಜಾ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ಪಹಾಯ ಕಾತಬ್ಬೇಯೇವ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸಿರಿಮಿತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅಕ್ಕೋಧನೋತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಿರಿಮಿತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ಮಹದ್ಧನಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸಿರಿಮಿತ್ತೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಮಾತಾ ಸಿರಿಗುತ್ತಸ್ಸ ಭಗಿನೀ. ತಸ್ಸ ವತ್ಥು ಧಮ್ಮಪದವಣ್ಣನಾಯಂ (ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.ಗರಹದಿನ್ನವತ್ಥು) ಆಗತಮೇವ. ಸೋ ಸಿರಿಗುತ್ತಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಸಿರಿಮಿತ್ತೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧನಪಾಲದಮನೇ ಲದ್ಧಪ್ಪಸಾದೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ಏಕದಿವಸಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿತುಂ ಆಸನಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ಕಥೇನ್ತೋ ಚ ಉಳಾರತರೇ ಗುಣೇ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

೫೦೨. ‘‘ಅಕ್ಕೋಧನೋನುಪನಾಹೀ, ಅಮಾಯೋ ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋ;

ಸ ವೇ ತಾದಿಸಕೋ ಭಿಕ್ಖು, ಏವಂ ಪೇಚ್ಚ ನ ಸೋಚತಿ.

೫೦೩. ‘‘ಅಕ್ಕೋಧನೋನುಪನಾಹೀ, ಅಮಾಯೋ ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋ;

ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಸದಾ ಭಿಕ್ಖು, ಏವಂ ಪೇಚ್ಚ ನ ಸೋಚತಿ.

೫೦೪. ‘‘ಅಕ್ಕೋಧನೋನುಪನಾಹೀ, ಅಮಾಯೋ ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋ;

ಕಲ್ಯಾಣಸೀಲೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು, ಏವಂ ಪೇಚ್ಚ ನ ಸೋಚತಿ.

೫೦೫. ‘‘ಅಕ್ಕೋಧನೋನುಪನಾಹೀ, ಅಮಾಯೋ ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋ;

ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು, ಏವಂ ಪೇಚ್ಚ ನ ಸೋಚತಿ.

೫೦೬. ‘‘ಅಕ್ಕೋಧನೋನುಪನಾಹೀ, ಅಮಾಯೋ ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋ;

ಕಲ್ಯಾಣಪಞ್ಞೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು, ಏವಂ ಪೇಚ್ಚ ನ ಸೋಚತಿ.

೫೦೭. ‘‘ಯಸ್ಸ ಸದ್ಧಾ ತಥಾಗತೇ, ಅಚಲಾ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಾ;

ಸೀಲಞ್ಚ ಯಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಅರಿಯಕನ್ತಂ ಪಸಂಸಿತಂ.

೫೦೮. ‘‘ಸಙ್ಘೇ ಪಸಾದೋ ಯಸ್ಸತ್ಥಿ, ಉಜುಭೂತಞ್ಚ ದಸ್ಸನಂ;

ಅದಲಿದ್ದೋತಿ ತಂ ಆಹು, ಅಮೋಘಂ ತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ.

೫೦೯. ‘‘ತಸ್ಮಾ ಸದ್ಧಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚ, ಪಸಾದಂ ಧಮ್ಮದಸ್ಸನಂ;

ಅನುಯುಞ್ಜೇಥ ಮೇಧಾವೀ, ಸರಂ ಬುದ್ಧಾನ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. – ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಅಕ್ಕೋಧನೋತಿ ಅಕುಜ್ಝನಸೀಲೋ. ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಹಿ ಕೋಧುಪ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತೇ ಅಧಿವಾಸನಖನ್ತಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಕೋಪಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಾದಕೋ. ಅನುಪನಾಹೀತಿ ನ ಉಪನಾಹಕೋ, ಪರೇಹಿ ಕತಂ ಅಪರಾಧಂ ಪಟಿಚ್ಚ ‘‘ಅಕ್ಕೋಚ್ಛಿ ಮಂ ಅವಧಿ ಮಂ, ಅಜಿನಿ ಮಂ ಅಹಾಸಿ ಮೇ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಪ. ೩; ಮಹಾವ. ೪೬೪; ಮ. ನಿ. ೩.೨೩೭) ಕೋಧಸ್ಸ ಅನುಪನಯ್ಹನಸೀಲೋ. ಸನ್ತದೋಸಪಟಿಚ್ಛಾದನಲಕ್ಖಣಾಯ ಮಾಯಾಯ ಅಭಾವತೋ ಅಮಾಯೋ. ಪಿಸುಣವಾಚಾವಿರಹಿತತೋ ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋ, ಸ ವೇ ತಾದಿಸಕೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸೋ ತಥಾರೂಪೋ ತಥಾಜಾತಿಕೋ ಯಥಾವುತ್ತಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು. ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪೇಚ್ಚ ಪರಲೋಕೇ ನ ಸೋಚತಿ ಸೋಕನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದಯೋ ಕಾಯದ್ವಾರಾದಯೋ ಚ ಗುತ್ತಾ ಪಿಹಿತಾ ಸಂವುತಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ. ಕಲ್ಯಾಣಸೀಲೋತಿ ಸುನ್ದರಸೀಲೋ ಸುವಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ. ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋತಿ –

‘‘ಪಿಯೋ ಗರುಭಾವನಿಯೋ, ವತ್ತಾ ಚ ವಚನಕ್ಖಮೋ;

ಗಮ್ಭೀರಞ್ಚ ಕಥಂ ಕತ್ತಾ, ನೋ ಚಟ್ಠಾನೇ ನಿಯೋಜಯೇ’’ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೭.೩೭) –

ಏವಂ ವಿಭಾವಿತಲಕ್ಖಣೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ. ಕಲ್ಯಾಣಪಞ್ಞೋತಿ ಸುನ್ದರಪಞ್ಞೋ. ಯದಿಪಿ ಪಞ್ಞಾ ನಾಮ ಅಸುನ್ದರಾ ನತ್ಥಿ, ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾಯ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯ ವಸೇನ ಏವಂ ವುತ್ತಂ

ಏವಮೇತ್ಥ ಕೋಧಾದೀನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಚ ಅಕ್ಕೋಧನಾದಿಮುಖೇನ, ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿತಲೋಕುತ್ತರಸದ್ಧಾದಿಕೇ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ಏವ ಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸದ್ಧಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಥಾಗತೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ ಮಗ್ಗೇನಾಗತಸದ್ಧಾ, ತತೋ ಏವ ಅಚಲಾ ಅವಿಕಮ್ಪಾ ಸುಟ್ಠು ಪತಿಟ್ಠಿತಾ. ‘‘ಅತ್ಥೀ’’ತಿ, ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ಅರಿಯಕನ್ತನ್ತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಕನ್ತಂ ಪಿಯಾಯಿತಂ ಭವನ್ತರೇಪಿ ಅವಿಜಹನತೋ. ಪಸಂಸಿತನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಪಸಟ್ಠಂ, ವಣ್ಣಿತಂ ಥೋಮಿತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತಂ ಪನೇತಂ ಸೀಲಂ ಗಹಟ್ಠಸೀಲಂ ಪಬ್ಬಜಿತಸೀಲನ್ತಿ ದುವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಗಹಟ್ಠಸೀಲಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಲಂ, ಯಂ ಗಹಟ್ಠೇನ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ. ಪಬ್ಬಜಿತಸೀಲಂ ನಾಮ ದಸಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಲಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಂ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ, ತಯಿದಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಖಣ್ಡಾದಿಭಾವೇನ ಅಪರಾಮಟ್ಠತಾಯ ‘‘ಕಲ್ಯಾಣ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಙ್ಘೇ ಪಸಾದೋ ಯಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ‘‘ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಅರಿಯಸಙ್ಘೇ ಪಸಾದೋ ಸದ್ಧಾ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ ಅಚಲೋ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಉಜುಭೂತಞ್ಚ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿವಙ್ಕಾಭಾವತೋ ಕಿಲೇಸವಙ್ಕಾಭಾವತೋ ಚ ಉಜುಭೂತಂ. ಅಕುಟಿಲಂ ಅಜಿಮ್ಹಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾದಸ್ಸನಞ್ಚೇವ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯನಾಮರೂಪದಸ್ಸನಞ್ಚಾತಿ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ದಸ್ಸನಂ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ ಅಚಲಂ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಅದಲಿದ್ದೋತಿ ತಂ ಆಹು ಸದ್ಧಾಧನಂ, ಸೀಲಧನಂ, ಸುತಧನಂ, ಚಾಗಧನಂ, ಪಞ್ಞಾಧನನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಸುವಿಸುದ್ಧಾನಂ ಧನಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ‘‘ಅದಲಿದ್ದೋ’’ತಿ ತಂ ತಾದಿಸಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಅರಿಯಾ ಆಹು. ಅಮೋಘಂ ತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ತಸ್ಸ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಅತ್ಥಾಧಿಗಮೇನ ಅಮೋಘಂ ಅವಞ್ಝಂ ಸಫಲಮೇವಾತಿ ಆಹೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಸ್ಮಾತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತಸದ್ಧಾದಿಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಅದಲಿದ್ದೋ ಅಮೋಘಜೀವಿತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಮ್ಪಿ ತಥಾರೂಪೋ ಭವೇಯ್ಯನ್ತಿ. ಸದ್ಧಞ್ಚ…ಪೇ… ಸಾಸನನ್ತಿ ‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಪ. ೧೮೩; ದೀ. ನಿ. ೨.೯೦) ವುತ್ತಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಂ ಸದ್ಧಞ್ಚೇವ ಸೀಲಞ್ಚ ಧಮ್ಮದಸ್ಸನಹೇತುಕಂ ಧಮ್ಮೇ ಸುನಿಚ್ಛಯಾ ವಿಮೋಕ್ಖಭೂತಂ ಪಸಾದಞ್ಚ ಅನುಯುಞ್ಜೇಯ್ಯ ವಡ್ಢೇಯ್ಯಾತಿ.

ಏವಂ ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಮುಖೇನ ಅತ್ತನಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಗುಣೇ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ಸಿರಿಮಿತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಮಹಾಪನ್ಥಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯದಾ ಪಠಮಮದ್ದಕ್ಖಿನ್ತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಪನ್ಥಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟಕುಸಲಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ತುಮ್ಹೇ ಇತೋ ಸತ್ತದಿವಸಮತ್ಥಕೇ – ‘ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟಕುಸಲಾನಂ ಅಯಂ ಮಮ ಸಾಸನೇ ಅಗ್ಗೋ’ತಿ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಯಿತ್ಥ, ಅಹಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಸ್ಸ ಬಲೇನ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಯ ಅನಾಗತೇ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಅಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಪನಸ್ಸ ತಥೇವ ಭಗವತಿ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಮನೋಮಯಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸಾಭಿನಿಮ್ಮಾನಂ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟಕೋಸಲ್ಲನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಣಿಧಾನಂ ಅಕಾಸಿ. ಭಗವಾ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪತ್ಥನಂ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಸಮಿಜ್ಝನಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಗೋತಮಸ್ಸ ನಾಮ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ಥನಾ ಸಮಿಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ತೇ ಉಭೋಪಿ ಜನಾ ತತ್ಥ ಯಾವಜೀವಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ತತ್ಥ ಮಹಾಪನ್ಥಕಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಕತಂ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಂ ನ ಕಥೀಯತಿ. ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಪನ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಓದಾತಕಸಿಣಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಪದಾನೇ ಪನ ‘‘ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ತಾಪಸೋ ಹುತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಸನ್ತೋ ತತ್ಥ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುಪ್ಫಚ್ಛತ್ತೇನ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಆಗತಂ. ತೇಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತಾನಂಯೇವ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ. ಅಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವೇಳುವನೇ ಮಹಾವಿಹಾರೇ ವಿಹರತಿ.

ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ರಾಜಗಹೇ ಧನಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಧೀತಾ ಅತ್ತನೋ ದಾಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ಕತ್ವಾ ಞಾತಕೇಹಿ ಭೀತಾ ಹತ್ಥಸಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಸನ್ತೀ ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಗಬ್ಭಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಪಕ್ಕಗಬ್ಭಾ ‘‘ಞಾತಿಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಜಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇಯೇವ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ಸಾಮಿನಾ ನಿವತ್ತಿತಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಸಿತಟ್ಠಾನೇ ವಸನ್ತೀ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪನ್ಥೇ ಜಾತತ್ತಾ ಪನ್ಥಕೋತಿ, ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಆಧಾವಿತ್ವಾ ವಿಧಾವಿತ್ವಾ ವಿಚರಣಕಾಲೇ ತಮೇವ ಪಟಿಚ್ಚ ದುತಿಯಂ ಗಬ್ಭಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಪಕ್ಕಗಬ್ಭಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ಸಾಮಿನಾ ನಿವತ್ತಿತಾ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಪನ್ಥಕೋತಿ ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋತಿ ನಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಯಥಾವಸಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ವಸನ್ತೀ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ದಾರಕೇಸು ವಡ್ಢನ್ತೇಸು ತೇಹಿ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಯ್ಯಕಕುಲಂ ನೋ ದಸ್ಸೇಹೀ’’ತಿ ನಿಬುನ್ಧಿಯಮಾನಾ ದಾರಕೇ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಾರಕಾ ಧನಸೇಟ್ಠಿನೋ ಗೇಹೇ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ತೇಸು ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಅತಿದಹರೋ. ಮಹಾಪನ್ಥಕೋ ಪನ ಅಯ್ಯಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಹ ದಸ್ಸನೇನ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಪಿತಾಮಹಂ ಆಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ಸತ್ಥು ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಬಹುಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣವಸ್ಸೋ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಸೇಸತೋ ಚತುನ್ನಂ ಅರೂಪಜ್ಝಾನಾನಂ ಲಾಭೀ ಹುತ್ವಾ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಇತಿ ಸೋ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟಕುಸಲಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಜಾತೋ. ಸೋ ಝಾನಸುಖೇನ ಫಲಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅಧಿಗತಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಞ್ಜಾತಸೋಮನಸ್ಸೋ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೋ –

೫೧೦. ‘‘ಯದಾ ಪಠಮಮದ್ದಕ್ಖಿಂ, ಸತ್ಥಾರಮಕುತೋಭಯಂ;

ತತೋ ಮೇ ಅಹು ಸಂವೇಗೋ, ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪುರಿಸುತ್ತಮಂ.

೫೧೧. ‘‘ಸಿರಿಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ, ಯೋ ಪಣಾಮೇಯ್ಯ ಆಗತಂ;

ಏತಾದಿಸಂ ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ, ಆರಾಧೇತ್ವಾ ವಿರಾಧಯೇ.

೫೧೨. ‘‘ತದಾಹಂ ಪುತ್ತದಾರಞ್ಚ, ಧನಧಞ್ಞಞ್ಚ ಛಡ್ಡಯಿಂ;

ಕೇಸಮಸ್ಸೂನಿ ಛೇದೇತ್ವಾ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ.

೫೧೩. ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಸುಸಂವುತೋ;

ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ವಿಹಾಸಿಂ ಅಪರಾಜಿತೋ.

೫೧೪. ‘‘ತತೋ ಮೇ ಪಣಿಧೀ ಆಸಿ, ಚೇತಸೋ ಅಭಿಪತ್ಥಿತೋ;

ನ ನಿಸೀದೇ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ, ತಣ್ಹಾಸಲ್ಲೇ ಅನೂಹತೇ.

೫೧೫. ‘‘ತಸ್ಸ ಮೇವಂ ವಿಹರತೋ, ಪಸ್ಸ ವೀರಿಯಪರಕ್ಕಮಂ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ.

೫೧೬. ‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಜಾನಾಮಿ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ವಿಸೋಧಿತಂ;

ಅರಹಾ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋಮ್ಹಿ, ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ನಿರೂಪಧಿ.

೫೧೭. ‘‘ತತೋ ರತ್ಯಾವಿವಸಾನೇ, ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನಂ ಪತಿ;

ಸಬ್ಬಂ ತಣ್ಹಂ ವಿಸೋಸೇತ್ವಾ, ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ಉಪಾವಿಸಿ’’ನ್ತಿ. – ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಯದಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ಪಠಮನ್ತಿ ಆದಿತೋ. ಅದ್ದಕ್ಖಿನ್ತಿ ಪಸ್ಸಿಂ, ಸತ್ಥಾರನ್ತಿ, ಭಗವನ್ತಂ. ಅಕುತೋಭಯನ್ತಿ ನಿಬ್ಭಯಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಸಬ್ಬೇಸಂ ಭಯಹೇತೂನಂ ಬೋಧಿಮೂಲೇಯೇವ ಪಹೀನತ್ತಾ ಕುತೋಚಿಪಿ ಭಯಾಭಾವತೋ ಅಕುತೋಭಯಂ ನಿಬ್ಭಯಂ, ಚತುವೇಸಾರಜ್ಜವಿಸಾರದಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಪರಮತ್ಥೇಹಿ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಯಥಾರಹಮನುಸಾಸನತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾಮಹೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಾಯ ವೇಲಾಯ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಪಸ್ಸಿಂ, ತಂ ಪುರಿಸುತ್ತಮಂ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ತತೋ ದಸ್ಸನಹೇತು ತತೋ ದಸ್ಸನತೋ ಪಚ್ಛಾ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಸತ್ಥಾರಂ ದಟ್ಠುಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸೋತುಂ ನಾಲತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಂವೇಗೋ ಅಹು ಸಹೋತ್ತಪ್ಪಂ ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಉಪ್ಪನ್ನಸಂವೇಗೋ ಪನಾಹಂ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ಸಿರಿಂ ಹತ್ಥೇಹೀತಿ ಗಾಥಾಯ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ವಿಭವತ್ಥಿಕೋ ಪುರಿಸೋ ‘‘ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ತವ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸವಿಗ್ಗಹಂ ಸಿರಿಂ ಸಯನೇ ಉಪಗತಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಚ ಪಾದೇಹಿ ಚ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತೋ ಪಣಾಮೇಯ್ಯ ನೀಹರೇಯ್ಯ, ಸೋ ತಥಾರೂಪೋ ಅಲಕ್ಖಿಕಪುರಿಸೋ ಏತಾದಿಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನವಮೇ ಖಣೇ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ವಿರಾಧಯೇ ತಸ್ಸ ಓವಾದಾಕರಣೇನ ತಂ ವಿರಜ್ಝೇಯ್ಯ, ಅಹಂ ಪನೇವಂ ನ ಕರೋಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ತದಾಹಂ…ಪೇ… ಅನಗಾರಿಯ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಛಡ್ಡಯಿನ್ತಿ, ಪಜಹಿಂ. ‘‘ಛಡ್ಡಿಯ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ನನು ಅಯಂ ಥೇರೋ ದಾರಪರಿಗ್ಗಹಂ ಅಕತ್ವಾವ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಸೋ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಪುತ್ತದಾರಞ್ಚ ಛಡ್ಡಯಿ’’ನ್ತಿ ಅವೋಚಾತಿ? ಯಥಾ ನಾಮ ಪುರಿಸೋ ಅನಿಬ್ಬತ್ತಫಲಮೇವ ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇ ತತೋ ಲದ್ಧಫಲೇಹಿ ಪರಿಹೀನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಯಾ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ, ತಾಯ ಚ, ಯತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಹ ಜೀವನ್ತಿ, ಏಕಜೀವಿಕಾ ಸಭಾಗವುತ್ತಿನೋ ಹೋನ್ತಿ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಾಜೀವೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಿಕ್ಖನಭಾವೇನ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತೋ, ಸಿಕ್ಖಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ ಸಾಜೀವಞ್ಚ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ತದುಭಯಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಸುವಿಸುದ್ಧೇ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಸುಸಂವುತೋತಿ ಮನಚ್ಛಟ್ಠೇಸು ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಸುಟ್ಠು ಸಂವುತೋ. ರೂಪಾದಿವಿಸಯೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಾನಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೀನಂ ಪವತ್ತಿನಿವಾರಣವಸೇನ ಸತಿಕವಾಟೇನ ಸುಪಿಹಿತಚಕ್ಖಾದಿದ್ವಾರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನೇನ ಇತರಸೀಲಮ್ಪಿ ಅತ್ಥತೋ ದಸ್ಸಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಸಮ್ಪದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಭಾವನಾನುಯೋಗಮಾಹ. ವಿಹಾಸಿಂ ಅಪರಾಜಿತೋತಿ ಕಿಲೇಸಮಾರಾದೀಹಿ ಅಪರಾಜಿತೋ ಏವ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರಿಂ, ಯಾವ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿ, ತಾವ ತೇಹಿ ಅನಭಿಭೂತೋ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ತೇ ಅಭಿಭವನ್ತೋ ಏವ ವಿಹಾಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತತೋತಿ ತಸ್ಮಾ, ಯಸ್ಮಾ ಸುವಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಸತ್ಥರಿ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ ಕಿಲೇಸಾಭಿಭವನಪಟಿಪತ್ತಿಯಞ್ಚ ಠಿತೋ, ತಸ್ಮಾ. ಪಣಿಧೀತಿ ಪಣಿಧಾನಂ. ತತೋ ವಾ ಚಿತ್ತಾಭಿನೀಹಾರೋ. ಆಸೀತಿ ಅಹೋಸಿ. ಚೇತಸೋ ಅಭಿಪತ್ಥಿತೋತಿ, ಮಮ ಚಿತ್ತೇನ ಇಚ್ಛಿತೋ. ಕೀದಿಸೋ ಪನ ಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ನ ನಿಸೀದೇ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ, ತಣ್ಹಾಸಲ್ಲೇ ಅನೂಹತೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸಣ್ಡಾಸೇನ ಮಮ ಹದಯತೋ ತಣ್ಹಾಸಲ್ಲೇ ಅನುದ್ಧಟೇ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ನ ನಿಸೀದೇ, ನಿಸಜ್ಜಂ ನ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಮೇ ಚಿತ್ತಾಭಿನೀಹಾರೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಪನ ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಭಾವನಂ ಭಾವಯಿತ್ವಾ ಠಾನಚಙ್ಕಮೇಹೇವ ರತ್ತಿಂ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಝಾನಙ್ಗಮುಖೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಸ್ಸ ಮೇ’’ತಿಆದಿ. ನಿರೂಪಧೀತಿ ಕಿಲೇಸುಪಧಿಆದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ನಿರುಪಧಿ. ರತ್ಯಾವಿವಸಾನೇತಿ ರತ್ತಿಭಾಗಸ್ಸ ವಿಗಮನೇ ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ. ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನಂ ಪತೀತಿ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಕತ್ವಾ. ಸಬ್ಬಂ ತಣ್ಹನ್ತಿ ಕಾಮತಣ್ಹಾದಿಭೇದಂ ಸಬ್ಬಂ ತಣ್ಹಾಸೋತಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ವಿಸೋಸೇತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತಣ್ಹಾಸಲ್ಲೇ ಅನೂಹತೇ ನ ನಿಸೀದೇ’’ತಿ, ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಮೋಚಿತತ್ತಾ. ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ಉಪಾವಿಸಿನ್ತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಮಹಾಪನ್ಥಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಟ್ಠಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.