೨. ಸಿರಿಮಿತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅಕ್ಕೋಧನೋತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಿರಿಮಿತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ಮಹದ್ಧನಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸಿರಿಮಿತ್ತೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಮಾತಾ ಸಿರಿಗುತ್ತಸ್ಸ ಭಗಿನೀ. ತಸ್ಸ ವತ್ಥು ಧಮ್ಮಪದವಣ್ಣನಾಯಂ (ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.ಗರಹದಿನ್ನವತ್ಥು) ಆಗತಮೇವ. ಸೋ ಸಿರಿಗುತ್ತಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಸಿರಿಮಿತ್ತೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧನಪಾಲದಮನೇ ಲದ್ಧಪ್ಪಸಾದೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ಏಕದಿವಸಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿತುಂ ಆಸನಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ಕಥೇನ್ತೋ ಚ ಉಳಾರತರೇ ಗುಣೇ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

೫೦೨. ‘‘ಅಕ್ಕೋಧನೋನುಪನಾಹೀ, ಅಮಾಯೋ ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋ;

ಸ ವೇ ತಾದಿಸಕೋ ಭಿಕ್ಖು, ಏವಂ ಪೇಚ್ಚ ನ ಸೋಚತಿ.

೫೦೩. ‘‘ಅಕ್ಕೋಧನೋನುಪನಾಹೀ, ಅಮಾಯೋ ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋ;

ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಸದಾ ಭಿಕ್ಖು, ಏವಂ ಪೇಚ್ಚ ನ ಸೋಚತಿ.

೫೦೪. ‘‘ಅಕ್ಕೋಧನೋನುಪನಾಹೀ, ಅಮಾಯೋ ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋ;

ಕಲ್ಯಾಣಸೀಲೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು, ಏವಂ ಪೇಚ್ಚ ನ ಸೋಚತಿ.

೫೦೫. ‘‘ಅಕ್ಕೋಧನೋನುಪನಾಹೀ, ಅಮಾಯೋ ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋ;

ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು, ಏವಂ ಪೇಚ್ಚ ನ ಸೋಚತಿ.

೫೦೬. ‘‘ಅಕ್ಕೋಧನೋನುಪನಾಹೀ, ಅಮಾಯೋ ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋ;

ಕಲ್ಯಾಣಪಞ್ಞೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು, ಏವಂ ಪೇಚ್ಚ ನ ಸೋಚತಿ.

೫೦೭. ‘‘ಯಸ್ಸ ಸದ್ಧಾ ತಥಾಗತೇ, ಅಚಲಾ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಾ;

ಸೀಲಞ್ಚ ಯಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಅರಿಯಕನ್ತಂ ಪಸಂಸಿತಂ.

೫೦೮. ‘‘ಸಙ್ಘೇ ಪಸಾದೋ ಯಸ್ಸತ್ಥಿ, ಉಜುಭೂತಞ್ಚ ದಸ್ಸನಂ;

ಅದಲಿದ್ದೋತಿ ತಂ ಆಹು, ಅಮೋಘಂ ತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ.

೫೦೯. ‘‘ತಸ್ಮಾ ಸದ್ಧಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚ, ಪಸಾದಂ ಧಮ್ಮದಸ್ಸನಂ;

ಅನುಯುಞ್ಜೇಥ ಮೇಧಾವೀ, ಸರಂ ಬುದ್ಧಾನ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. – ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಅಕ್ಕೋಧನೋತಿ ಅಕುಜ್ಝನಸೀಲೋ. ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಹಿ ಕೋಧುಪ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತೇ ಅಧಿವಾಸನಖನ್ತಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಕೋಪಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಾದಕೋ. ಅನುಪನಾಹೀತಿ ನ ಉಪನಾಹಕೋ, ಪರೇಹಿ ಕತಂ ಅಪರಾಧಂ ಪಟಿಚ್ಚ ‘‘ಅಕ್ಕೋಚ್ಛಿ ಮಂ ಅವಧಿ ಮಂ, ಅಜಿನಿ ಮಂ ಅಹಾಸಿ ಮೇ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಪ. ೩; ಮಹಾವ. ೪೬೪; ಮ. ನಿ. ೩.೨೩೭) ಕೋಧಸ್ಸ ಅನುಪನಯ್ಹನಸೀಲೋ. ಸನ್ತದೋಸಪಟಿಚ್ಛಾದನಲಕ್ಖಣಾಯ ಮಾಯಾಯ ಅಭಾವತೋ ಅಮಾಯೋ. ಪಿಸುಣವಾಚಾವಿರಹಿತತೋ ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋ, ಸ ವೇ ತಾದಿಸಕೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸೋ ತಥಾರೂಪೋ ತಥಾಜಾತಿಕೋ ಯಥಾವುತ್ತಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು. ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪೇಚ್ಚ ಪರಲೋಕೇ ನ ಸೋಚತಿ ಸೋಕನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದಯೋ ಕಾಯದ್ವಾರಾದಯೋ ಚ ಗುತ್ತಾ ಪಿಹಿತಾ ಸಂವುತಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ. ಕಲ್ಯಾಣಸೀಲೋತಿ ಸುನ್ದರಸೀಲೋ ಸುವಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ. ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋತಿ –

‘‘ಪಿಯೋ ಗರುಭಾವನಿಯೋ, ವತ್ತಾ ಚ ವಚನಕ್ಖಮೋ;

ಗಮ್ಭೀರಞ್ಚ ಕಥಂ ಕತ್ತಾ, ನೋ ಚಟ್ಠಾನೇ ನಿಯೋಜಯೇ’’ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೭.೩೭) –

ಏವಂ ವಿಭಾವಿತಲಕ್ಖಣೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ. ಕಲ್ಯಾಣಪಞ್ಞೋತಿ ಸುನ್ದರಪಞ್ಞೋ. ಯದಿಪಿ ಪಞ್ಞಾ ನಾಮ ಅಸುನ್ದರಾ ನತ್ಥಿ, ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾಯ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯ ವಸೇನ ಏವಂ ವುತ್ತಂ

ಏವಮೇತ್ಥ ಕೋಧಾದೀನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಚ ಅಕ್ಕೋಧನಾದಿಮುಖೇನ, ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿತಲೋಕುತ್ತರಸದ್ಧಾದಿಕೇ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ಏವ ಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸದ್ಧಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಥಾಗತೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ ಮಗ್ಗೇನಾಗತಸದ್ಧಾ, ತತೋ ಏವ ಅಚಲಾ ಅವಿಕಮ್ಪಾ ಸುಟ್ಠು ಪತಿಟ್ಠಿತಾ. ‘‘ಅತ್ಥೀ’’ತಿ, ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ಅರಿಯಕನ್ತನ್ತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಕನ್ತಂ ಪಿಯಾಯಿತಂ ಭವನ್ತರೇಪಿ ಅವಿಜಹನತೋ. ಪಸಂಸಿತನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಪಸಟ್ಠಂ, ವಣ್ಣಿತಂ ಥೋಮಿತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತಂ ಪನೇತಂ ಸೀಲಂ ಗಹಟ್ಠಸೀಲಂ ಪಬ್ಬಜಿತಸೀಲನ್ತಿ ದುವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಗಹಟ್ಠಸೀಲಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಲಂ, ಯಂ ಗಹಟ್ಠೇನ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ. ಪಬ್ಬಜಿತಸೀಲಂ ನಾಮ ದಸಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಲಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಂ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ, ತಯಿದಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಖಣ್ಡಾದಿಭಾವೇನ ಅಪರಾಮಟ್ಠತಾಯ ‘‘ಕಲ್ಯಾಣ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಙ್ಘೇ ಪಸಾದೋ ಯಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ‘‘ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಅರಿಯಸಙ್ಘೇ ಪಸಾದೋ ಸದ್ಧಾ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ ಅಚಲೋ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಉಜುಭೂತಞ್ಚ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿವಙ್ಕಾಭಾವತೋ ಕಿಲೇಸವಙ್ಕಾಭಾವತೋ ಚ ಉಜುಭೂತಂ. ಅಕುಟಿಲಂ ಅಜಿಮ್ಹಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾದಸ್ಸನಞ್ಚೇವ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯನಾಮರೂಪದಸ್ಸನಞ್ಚಾತಿ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ದಸ್ಸನಂ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ ಅಚಲಂ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಅದಲಿದ್ದೋತಿ ತಂ ಆಹು ಸದ್ಧಾಧನಂ, ಸೀಲಧನಂ, ಸುತಧನಂ, ಚಾಗಧನಂ, ಪಞ್ಞಾಧನನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಸುವಿಸುದ್ಧಾನಂ ಧನಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ‘‘ಅದಲಿದ್ದೋ’’ತಿ ತಂ ತಾದಿಸಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಅರಿಯಾ ಆಹು. ಅಮೋಘಂ ತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ತಸ್ಸ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಅತ್ಥಾಧಿಗಮೇನ ಅಮೋಘಂ ಅವಞ್ಝಂ ಸಫಲಮೇವಾತಿ ಆಹೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಸ್ಮಾತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತಸದ್ಧಾದಿಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಅದಲಿದ್ದೋ ಅಮೋಘಜೀವಿತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಮ್ಪಿ ತಥಾರೂಪೋ ಭವೇಯ್ಯನ್ತಿ. ಸದ್ಧಞ್ಚ…ಪೇ… ಸಾಸನನ್ತಿ ‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಪ. ೧೮೩; ದೀ. ನಿ. ೨.೯೦) ವುತ್ತಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಂ ಸದ್ಧಞ್ಚೇವ ಸೀಲಞ್ಚ ಧಮ್ಮದಸ್ಸನಹೇತುಕಂ ಧಮ್ಮೇ ಸುನಿಚ್ಛಯಾ ವಿಮೋಕ್ಖಭೂತಂ ಪಸಾದಞ್ಚ ಅನುಯುಞ್ಜೇಯ್ಯ ವಡ್ಢೇಯ್ಯಾತಿ.

ಏವಂ ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಮುಖೇನ ಅತ್ತನಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಗುಣೇ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ಸಿರಿಮಿತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.