೮. ಮಿಗಜಾಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸುದೇಸಿತೋತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಿಗಜಾಲತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಸಾಖಾಯ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾಯ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಮಿಗಜಾಲೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಭಿಣ್ಹಸೋ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇನ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ –

೪೧೭. ‘‘ಸುದೇಸಿತೋ ಚಕ್ಖುಮತಾ, ಬುದ್ಧೇನಾದಿಚ್ಚಬನ್ಧುನಾ;

ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಾತೀತೋ, ಸಬ್ಬವಟ್ಟವಿನಾಸನೋ.

೪೧೮. ‘‘ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಉತ್ತರಣೋ, ತಣ್ಹಾಮೂಲವಿಸೋಸನೋ;

ವಿಸಮೂಲಂ ಆಘಾತನಂ, ಛೇತ್ವಾ ಪಾಪೇತಿ ನಿಬ್ಬುತಿಂ.

೪೧೯. ‘‘ಅಞ್ಞಾಣಮೂಲಭೇದಾಯ, ಕಮ್ಮಯನ್ತವಿಘಾಟನೋ;

ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇ, ಞಾಣವಜಿರನಿಪಾತನೋ.

೪೨೦.

‘‘ವೇದನಾನಂ ವಿಞ್ಞಾಪನೋ, ಉಪಾದಾನಪ್ಪಮೋಚನೋ;

ಭವಂ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಂವ, ಞಾಣೇನ ಅನುಪಸ್ಸನೋ.

೪೨೧. ‘‘ಮಹಾರಸೋ ಸುಗಮ್ಭೀರೋ, ಜರಾಮಚ್ಚುನಿವಾರಣೋ;

ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ, ದುಕ್ಖೂಪಸಮನೋ ಸಿವೋ.

೪೨೨. ‘‘ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಞತ್ವಾನ, ವಿಪಾಕಞ್ಚ ವಿಪಾಕತೋ;

ಪಟಿಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಧಮ್ಮಾನಂ, ಯಥಾವಾಲೋಕದಸ್ಸನೋ;

ಮಹಾಖೇಮಙ್ಗಮೋ ಸನ್ತೋ, ಪರಿಯೋಸಾನಭದ್ದಕೋ’’ತಿ. – ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಸುದೇಸಿತೋತಿ ಸುಟ್ಠು ದೇಸಿತೋ, ವೇನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಪರಮತ್ಥಾನಂ ಯಾಥಾವತೋ ವಿಭಾವನವಸೇನ ದೇಸಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಸುದೇಸಿತೋತಿ ಸಮ್ಮಾ ದೇಸಿತೋ, ಪವತ್ತಿನಿವತ್ತೀನಂ ತದುಭಯಹೇತೂನಞ್ಚ ಅವಿಪರೀತತೋ ಪಕಾಸನವಸೇನ ಭಾಸಿತೋ ಸ್ವಾಖ್ಯಾತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಕ್ಖುಮತಾತಿ ಮಂಸಚಕ್ಖು, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು, ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು, ಬುದ್ಧಚಕ್ಖು, ಸಮನ್ತಚಕ್ಖೂತಿ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚಕ್ಖುಮತಾ. ಬುದ್ಧೇನಾತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೇನ. ಆದಿಚ್ಚಬನ್ಧುನಾತಿ ಆದಿಚ್ಚಗೋತ್ತೇನ. ದುವಿಧೋ ಹಿ ಲೋಕೇ ಖತ್ತಿಯವಂಸೋ – ಆದಿಚ್ಚವಂಸೋ, ಸೋಮವಂಸೋತಿ. ತತ್ಥ ಆದಿಚ್ಚವಂಸೋ, ಓಕ್ಕಾಕರಾಜವಂಸೋತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ತತೋ ಸಞ್ಜಾತತಾಯ ಸಾಕಿಯಾ ಆದಿಚ್ಚಗೋತ್ತಾತಿ ಭಗವಾ ‘‘ಆದಿಚ್ಚಬನ್ಧೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಥ ವಾ ಆದಿಚ್ಚಸ್ಸ ಬನ್ಧೂತಿಪಿ ಭಗವಾ ಆದಿಚ್ಚಬನ್ಧು, ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ. ಕಾಮರಾಗಸಂಯೋಜನಾದೀನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮನಭಾವತೋ ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಾತೀತೋ ತತೋ ಏವ ಕಿಲೇಸಕಮ್ಮವಿಪಾಕವಟ್ಟಾನಂ ವಿನಾಸನತೋ ವಿದ್ಧಂಸನತೋ ಸಬ್ಬವಟ್ಟವಿನಾಸನೋ, ಸಂಸಾರಚಾರಕತೋ ನಿಯ್ಯಾನತೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ, ಸಂಸಾರಮಹೋಘತೋ ಸಮುತ್ತರಣಟ್ಠೇನ ಉತ್ತರಣೋ, ಕಾಮತಣ್ಹಾದೀನಂ ಸಬ್ಬತಣ್ಹಾನಂ ಮೂಲಂ ಅವಿಜ್ಜಂ ಅಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಞ್ಚ ವಿಸೋಸೇತಿ ಸುಕ್ಖಾಪೇತೀತಿ ತಣ್ಹಾಮೂಲವಿಸೋಸನೋ, ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ವೇದಾನಂ ಸಮ್ಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ವಿದ್ಧಂಸನತೋ ವಿಸಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ತಾ ವಿಸಮೂಲಂ, ಸತ್ತಾನಂ ಬ್ಯಸನುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನತಾಯ ಆಘಾತನಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಿಲೇಸಂ ವಾ ಛೇತ್ವಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪೇತಿ.

ಅಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಅಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋ ಆಸವಾ ಚ ‘‘ಆಸವಸಮುದಯಾ ಅವಿಜ್ಜಾಸಮುದಯೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೦೩) ಹಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಭೇದಾಯ ವಜಿರೂಪಮಞಾಣೇನ ಭಿನ್ದನತ್ಥಾಯ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ (ವಿಭ. ೨೨೫-೨೨೬; ಸಂ. ನಿ. ೨.೧) ಅಞ್ಞಾಣಂ ಮೂಲಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞಾಣಮೂಲಂ, ಭವಚಕ್ಕಂ, ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಞಾಣವಜಿರೇನ ಪದಾಲನತ್ಥಂ ದೇಸಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಮ್ಮಯನ್ತವಿಘಾಟನೋತಿ ಕಮ್ಮಘಟಿತಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಯನ್ತಸ್ಸ ವಿದ್ಧಂಸನೋ. ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತಿ ಕಾಮಭವಾದೀಸು ಯಥಾಸಕಕಮ್ಮುನಾ ವಿಞ್ಞಾಣಗ್ಗಹಣೇ ಉಪಟ್ಠಿತೇತಿ ವಚನಸೇಸೋ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಹಿ ಭವೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಗಹಿತಾಯ ತಂತಂಭವನಿಸ್ಸಿತವಿಞ್ಞಾಣಾನಿಪಿ ಗಹಿತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ. ಞಾಣವಜಿರನಿಪಾತನೋತಿ ಞಾಣವಜಿರಸ್ಸ ನಿಪಾತೋ, ಞಾಣವಜಿರಂ ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪದಾಲೇತಾ. ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಸತ್ತಮಭವಾದೀಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಾನಿ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ ಭಿನ್ದತ್ತಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ.

ವೇದನಾನಂ ವಿಞ್ಞಾಪನೋತಿ ಸುಖಾದೀನಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ವೇದನಾನಂ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ದುಕ್ಖಸಲ್ಲಾನಿಚ್ಚವಸೇನ ಯಾಥಾವತೋ ಪವೇದಕೋ. ಉಪಾದಾನಪ್ಪಮೋಚನೋತಿ ಕಾಮುಪಾದಾನಾದೀಹಿ ಚತೂಹಿಪಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಸ್ಸ ವಿಮೋಚಕೋ. ಭವಂ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಂವ, ಞಾಣೇನ ಅನುಪಸ್ಸನೋತಿ ಕಾಮಭವಾದಿನವವಿಧಮ್ಪಿ ಭವಂ ಏಕಾದಸಹಿ ಅಗ್ಗೀಹಿ ಆದಿತ್ತಭಾವತೋ ಸಾಧಿಕಪೋರಿಸಂ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಂ ವಿಯ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಅನುಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಸ್ಸೇತಾ.

ಸನ್ತಪಣೀತಭಾವತೋ ಅತಿತ್ತಿಕರಟ್ಠೇನ ಮಹಾರಸೋ ಪರಿಞ್ಞಾದಿವಸೇನ ವಾ ಮಹಾಕಿಚ್ಚತಾಯ ಸಾಮಞ್ಞಫಲವಸೇನ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿತಾಯ ಚ ಮಹಾರಸೋ, ಅನುಪಚಿತಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ದುರವಗಾಹತಾಯ ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯಪತಿಟ್ಠತಾಯ ಚ ಸುಟ್ಠು ಗಮ್ಭೀರೋ ಜರಾಮಚ್ಚುನಿವಾರಣೋ, ಆಯತಿಂ ಭವಾಭಿನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ನಿವತ್ತನೇನ ಜರಾಯ ಮಚ್ಚುನೋ ಚ ಪಟಿಸೇಧಕೋ. ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಗುಣವಿಸೇಸಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನಪಿ ತಸ್ಸ ಕತಿಪಯೇ ಗುಣೇ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ದುಕ್ಖೂಪಸಮನೋ ಸಿವೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪರಿಸುದ್ಧಟ್ಠೇನ ಅರಿಯೋ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಿಅಟ್ಠಧಮ್ಮಸಮೋಧಾನತಾಯ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ, ನಿಬ್ಬಾನಗವೇಸನಟ್ಠೇನ ಮಗ್ಗೋ ಸಕಲವಟ್ಟದುಕ್ಖವೂಪಸಮನಟ್ಠೇನ ದುಕ್ಖವೂಪಸಮನೋ, ಖೇಮಟ್ಠೇನ ಸಿವೋ.

ಯಥಾ ಇತೋ ಬಾಹಿರಕಸಮಯೇ ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪವೇದಿತತ್ತಾ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಸಿಯಾತಿ ಏವಂ ಅವಿಪಲ್ಲಾಸೇತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಧಮ್ಮಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಿಪಾಕಞ್ಚ ವಿಪಾಕತೋ ಞತ್ವಾನ ಪುಬ್ಬಭಾಗಞಾಣೇನ ಜಾನನಹೇತು ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದಗ್ಗಾಹಾನಂ ವಿಧಮನೇನ ಯಾಥಾವತೋ ಆಲೋಕದಸ್ಸನೋ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಲೋಕುತ್ತರಞಾಣಾಲೋಕಸ್ಸ ದಸ್ಸನೋ. ಕೇನಚಿ ಕಞ್ಚಿ ಕದಾಚಿಪಿ ಅನುಪದ್ದುತತ್ತಾ ಮಹಾಖೇಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ ಸತ್ತೇ ಗಮೇತಿ ಚಾತಿ ಮಹಾಖೇಮಙ್ಗಮೋ, ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸದರಥಪರಿಳಾಹವೂಪಸಮನತೋ ಸನ್ತೋ, ಅಕುಪ್ಪಾಯ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪಾಪನೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಭದ್ದಕೋ ಸುದೇಸಿತೋ ಚಕ್ಖುಮತಾತಿ ಯೋಜನಾ.

ಏವಂ ಥೇರೋ ನಾನಾನಯೇಹಿ ಅರಿಯಧಮ್ಮಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಪಕಾಸೇಸಿ.

ಮಿಗಜಾಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.