೯. ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತಜೇನ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಜಾತಿಮದೇನ ಮತ್ತೋಹನ್ತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಜೇನ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಜೇನ್ತೋತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಜಾತಿಮದೇನ ಭೋಗಇಸ್ಸರಿಯರೂಪಮದೇನ ಚ ಮತ್ತೋ ಅಞ್ಞೇ ಹೀಳೇನ್ತೋ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯಾನಮ್ಪಿ ಅಪಚಿತಿಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಮಾನಥದ್ಧೋ ವಿಚರತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಮಹತಿಯಾ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವುತಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ ‘‘ಸಚೇ ಮಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಪಠಮಂ ಆಲಪಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಆಲಪಿಸ್ಸಾಮಿ; ನೋ ಚೇ, ನಾಲಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಭಗವತಿ ಪಠಮಂ ಅನಾಲಪನ್ತೇ ಸಯಮ್ಪಿ ಮಾನೇನ ಅನಾಲಪಿತ್ವಾ ಗಮನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ತಂ ಭಗವಾ –

‘‘ನ ಮಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಾಧು, ಅತ್ಥಿಕಸ್ಸೀಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ;

ಯೇನ ಅತ್ಥೇನ ಆಗಚ್ಛಿ, ತಮೇವಮನುಬ್ರೂಹಯೇ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೦೧) –

ಗಾಥಾಯ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ. ಸೋ ‘‘ಚಿತ್ತಂ ಮೇ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಪಾದೇಸು ಸಿರಸಾ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಪರಮನಿಪಚ್ಚಾಕಾರಂ ಕತ್ವಾ –

‘‘ಕೇಸು ನ ಮಾನಂ ಕಯಿರಾಥ, ಕೇಸು ಚಸ್ಸ ಸಗಾರವೋ;

ಕ್ಯಸ್ಸ ಅಪಚಿತಾ ಅಸ್ಸು, ಕ್ಯಸ್ಸು ಸಾಧು ಸುಪೂಜಿತಾ’’ತಿ. –

ಪುಚ್ಛಿ. ತಸ್ಸ ಭಗವಾ –

‘‘ಮಾತರಿ ಪಿತರಿ ಚಾಪಿ, ಅಥೋ ಜೇಟ್ಠಮ್ಹಿ ಭಾತರಿ;

ಆಚರಿಯೇ ಚತುತ್ಥಮ್ಹಿ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಚ.

‘‘ತೇಸು ನ ಮಾನಂ ಕಯಿರಾಥ, ತೇಸು ಅಸ್ಸ ಸಗಾರವೋ;

ಕ್ಯಸ್ಸ ಅಪಚಿತಾ ಅಸ್ಸು, ತ್ಯಸ್ಸು ಸಾಧು ಸುಪೂಜಿತಾ.

‘‘ಅರಹನ್ತೇ ಸೀತಿಭೂತೇ, ಕತಕಿಚ್ಚೇ ಅನಾಸವೇ;

ನಿಹಚ್ಚ ಮಾನಂ ಅತ್ಥದ್ಧೋ, ತೇ ನಮಸ್ಸೇ ಅನುತ್ತರೇ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೦೧) –

ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸೋ ತಾಯ ದೇಸನಾಯ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ –

೪೨೩. ‘‘ಜಾತಿಮದೇನ ಮತ್ತೋಹಂ, ಭೋಗಇಸ್ಸರಿಯೇನ ಚ;

ಸಣ್ಠಾನವಣ್ಣರೂಪೇನ, ಮದಮತ್ತೋ ಅಚಾರಿಹಂ.

೪೨೪. ‘‘ನಾತ್ತನೋ ಸಮಕಂ ಕಞ್ಚಿ, ಅತಿರೇಕಞ್ಚ ಮಞ್ಞಿಸಂ;

ಅತಿಮಾನಹತೋ ಬಾಲೋ, ಪತ್ಥದ್ಧೋ ಉಸ್ಸಿತದ್ಧಜೋ.

೪೨೫. ‘‘ಮಾತರಂ ಪಿತರಞ್ಚಾಪಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಗರುಸಮ್ಮತೇ;

ನ ಕಞ್ಚಿ ಅಭಿವಾದೇಸಿಂ, ಮಾನತ್ಥದ್ಧೋ ಅನಾದರೋ.

೪೨೬. ‘‘ದಿಸ್ವಾ ವಿನಾಯಕಂ ಅಗ್ಗಂ, ಸಾರಥೀನಂ ವರುತ್ತಮಂ;

ತಪನ್ತಮಿವ ಆದಿಚ್ಚಂ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪುರಕ್ಖತಂ.

೪೨೭. ‘‘ಮಾನಂ ಮದಞ್ಚ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ;

ಸಿರಸಾ ಅಭಿವಾದೇಸಿಂ, ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಮುತ್ತಮಂ.

೪೨೮. ‘‘ಅತಿಮಾನೋ ಚ ಓಮಾನೋ, ಪಹೀನಾ ಸುಸಮೂಹತಾ;

ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋ, ಸಬ್ಬೇ ಮಾನವಿಧಾ ಹತಾ’’ತಿ. –

ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಜಾತಿಮದೇನ ಮತ್ತೋಹನ್ತಿ ಅಹಂ ಉದಿಚ್ಚೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ‘‘ನ ಮಾದಿಸೋ ಉಭತೋ ಸುಜಾತೋ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಕುಲಮಾನೇನ ಮತ್ತೋ ಮಾನಥದ್ಧೋ ಅಚಾರಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಭೋಗಇಸ್ಸರಿಯೇನ ಚಾತಿ ವಿಭವೇನ ಆಧಿಪಚ್ಚೇನ ಚ ಹೇತುಭೂತೇನ ಭೋಗಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಇಸ್ಸರಿಯಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಮದೇನ ಮತ್ತೋ ಅಹಂ ಅಚಾರಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಸಣ್ಠಾನವಣ್ಣರೂಪೇನಾತಿ ಸಣ್ಠಾನಂ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹಸಮ್ಪತ್ತಿ, ವಣ್ಣೋ ಓದಾತಸಾಮತಾದಿಛವಿಸಮ್ಪತ್ತಿ, ರೂಪಂ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಸೋಭಾ. ಇಧಾಪಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಮದಮತ್ತೋತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರತೋ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಮದೇನ ಮತ್ತೋ.

ನಾತ್ತನೋ ಸಮಕಂ ಕಞ್ಚೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮಕಂ ಸದಿಸಂ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಸಮಾನಂ ಅತಿರೇಕಂ ವಾ ಕಞ್ಚಿ ನ ಮಞ್ಞಿಸಂ ನ ಮಞ್ಞಿಂ, ಮಯಾ ಸಮಾನಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞಿಂ, ಕುತೋ ಅಧಿಕನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅತಿಮಾನಹತೋ ಬಾಲೋತಿ ಬಾಲೋ ಅಹಂ ತತೋ ಬಾಲಭಾವತೋ ಅತಿಮಾನೇನ ಖತೂಪಹತಕುಸಲಾಚಾರೋ, ತತೋ ಏವ ಪತ್ಥದ್ಧೋ ಉಸ್ಸಿತದ್ಧಜೋ ಥಮ್ಭವಸೇನ ಗರೂನಮ್ಪಿ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಸ್ಸ ಅಕರಣತೋ ಭುಸಂ ಥದ್ಧೋ ಅನೋನಮನಥದ್ಧಜಾತೋ ಉಸ್ಸಿತಮಾನದ್ಧಜೋ.

ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕಾತುಂ ‘‘ಮಾತರ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಞ್ಞೇತಿ ಜೇಟ್ಠಭಾತುಆದಿಕೇ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಚ. ಗರುಸಮ್ಮತೇತಿ ಗರೂತಿ ಸಮ್ಮತೇ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯೇ. ಅನಾದರೋತಿ ಆದರರಹಿತೋ.

ದಿಸ್ವಾ ವಿನಾಯಕಂ ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಏವಂ ಮಾನಥದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಪರಮತ್ಥೇಹಿ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ವಿನಯನತೋ ಸಯಮ್ಭುತಾಯ ನಾಯಕಭಾವತೋ ಚ ವಿನಾಯಕಂ. ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಸೇಟ್ಠಭಾವತೋ ಅಗ್ಗಂ. ಪುರಿಸದಮ್ಮಾನಂ ಅಚ್ಚನ್ತತಾಯ ದಮನತೋ ಸಾರಥೀನಂ ವರುತ್ತಮಂ, ಅತಿವಿಯ ಉತ್ತಮಂ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾದಿಓಭಾಸೇನ ಆದಿಚ್ಚಮಿವ ತಪನ್ತಂ, ಓಭಾಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪುರಕ್ಖತಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಉತ್ತಮಂ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಸನ್ತಜ್ಜಿತೋ ‘‘ಅಹಮೇವ ಸೇಟ್ಠೋ, ಅಞ್ಞೇ ಹೀನಾ’’ತಿ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಭೋಗಮದಾದಿಮದಞ್ಚ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಹಾಯ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ ಸಿರಸಾ ಅಭಿವಾದೇಸಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಕಥಂ ಪನಾಯಂ ಮಾನಥದ್ಧೋ ಸಮಾನೋ ಸತ್ಥು ದಸ್ಸನಮತ್ತೇನ ಮಾನಂ ಪಹಾಸೀತಿ? ನ ಖೋ ಪನೇತಂ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸತ್ಥು ದಸ್ಸನಮತ್ತೇನ ಮಾನಂ ನ ಪಹಾಸಿ ‘‘ನ ಮಾನಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಾಧೂ’’ತಿಆದಿಕಾಯ ಪನ ದೇಸನಾಯ ಮಾನಂ ಪಹಾಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಾನಂ ಮದಞ್ಚ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ. ಸಿರಸಾ ಅಭಿವಾದೇಸಿ’’ನ್ತಿ. ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾತಿ ಚ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

‘‘ಅಹಮೇವ ಸೇಟ್ಠೋ’’ತಿ ಪವತ್ತೋ ಮಾನೋ ಅತಿಮಾನೋ. ‘‘ಇಮೇ ಪನ ನಿಹೀನಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇ ಹೀನತೋ ದಹನ್ತಸ್ಸ ಮಾನೋ ‘‘ಓಮಾನೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಪನ ಅಞ್ಞಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಸೇಯ್ಯತೋ ದಹನ್ತಸ್ಸ ಪವತ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಮಾನೋ ಅತಿಮಾನೋ. ‘‘ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಪವತ್ತೋ ಹೀನಮಾನೋ ಓಮಾನೋ. ಪಹೀನಾ ಸುಸಮೂಹತಾತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗೇಹಿ ಪಹೀನಾ ಹುತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಸುಟ್ಠು ಸಮುಗ್ಘಾಟಿತಾ. ಅಸ್ಮಿಮಾನೋತಿ ‘‘ಏಸೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಖನ್ಧೇ ‘‘ಅಹ’’ನ್ತಿ ಗಹಣವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನೋ. ಸಬ್ಬೇತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಅತಿಮಾನಓಮಾನಅಸ್ಮಿಮಾನಾ ಏವ, ಅಥ ಖೋ ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯಮಾನಾದಯೋ ನವವಿಧಾ ಅನ್ತರಭೇದೇನ ಅನೇಕವಿಧಾ ಚ ಸಬ್ಬೇ ಮಾನವಿಧಾ ಮಾನಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಹತಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಗ್ಘಾಟಿತಾತಿ.

ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತಜೇನ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.