೬. ಛಕ್ಕನಿಪಾತೋ

೧. ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಛಕ್ಕನಿಪಾತೇ ದಿಸ್ವಾನ ಪಾಟಿಹೀರಾನೀತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ, ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಮಹಾಪರಿಸಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸಯಮ್ಪಿ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಣಿಧಾನಮಕಾಸಿ. ಭಗವಾ ಚಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾಯತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅನಾಗತೇ ಗೋತಮಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಮಹಾಪರಿಸಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ಸೋ ತತ್ಥ ಯಾವಜೀವಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇತೋ ದ್ವಾನವುತಿಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇ ಫುಸ್ಸಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವೇಮಾತಿಕಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಞ್ಞೇಪಿಸ್ಸ ದ್ವೇ ಕನಿಟ್ಠಭಾತರೋ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ತಯೋಪಿ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಸಙ್ಘಂ ಪರಮಾಯ ಪೂಜಾಯ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಭಾತರೋ ಹುತ್ವಾ, ಅನುಕ್ಕಮೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಗೋತ್ತವಸೇನ ತಯೋಪಿ ಕಸ್ಸಪಾ ಏವ ನಾಮ ಜಾತಾ. ತೇ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸು. ತೇಸಂ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಮಾಣವಕಸತಾನಿ ಪರಿವಾರೋ, ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ತೀಣಿ, ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ದ್ವೇ. ತೇ ಅತ್ತನೋ ಗನ್ಥೇ ಸಾರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಮೇವ ಅತ್ಥಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ರೋಚೇಸುಂ. ತೇಸು ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉರುವೇಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಜಾತೋ ಮಹಾಗಙ್ಗಾನದೀವಙ್ಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನದೀಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಜಾತೋ, ಗಯಾಸೀಸೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಗಯಾಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ಏವಂ ತೇಸು ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಸನ್ತೇಸು ಬಹೂನಂ ದಿವಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ, ಪಟಿವಿದ್ಧಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ, ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯತ್ಥೇರೇ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಯಸಪ್ಪಮುಖೇ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸ ಸಹಾಯಕೇ ವಿನೇತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿ ಅರಹನ್ತೇ ‘‘ಚರಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಾರಿಕ’’ನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ, ಭದ್ದವಗ್ಗಿಯೇ ವಿನೇತ್ವಾ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಸನತ್ಥಾಯ ಅಗ್ಯಾಗಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ತತ್ಥ ಕತನಾಗದಮನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಡ್ಢುಡ್ಢಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇಹಿ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪಂ ಸಪರಿಸಂ ವಿನೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಇತರೇಪಿ ದ್ವೇ ಭಾತರೋ ಸಪರಿಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಸಬ್ಬೇವ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಧರಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾ ತಂ ಸಮಣಸಹಸ್ಸಂ ಆದಾಯ ಗಯಾಸೀಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಆದಿತ್ತಪರಿಯಾಯದೇಸನಾಯ ಸಬ್ಬೇ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೪.೨೫೧-೨೯೫) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋ, ಸಬ್ಬಲೋಕವಿದೂ ಮುನಿ;

ಇತೋ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಕಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಚಕ್ಖುಮಾ.

‘‘ಓವಾದಕೋ ವಿಞ್ಞಾಪಕೋ, ತಾರಕೋ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನಂ;

ದೇಸನಾಕುಸಲೋ ಬುದ್ಧೋ, ತಾರೇಸಿ ಜನತಂ ಬಹುಂ.

‘‘ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಕಾರುಣಿಕೋ, ಹಿತೇಸೀ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನಂ;

ಸಮ್ಪತ್ತೇ ತಿತ್ಥಿಯೇ ಸಬ್ಬೇ, ಪಞ್ಚಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಪಿ.

‘‘ಏವಂ ನಿರಾಕುಲಂ ಆಸಿ, ಸುಞ್ಞತಂ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ಚ;

ವಿಚಿತ್ತಂ ಅರಹನ್ತೇಹಿ, ವಸೀಭೂತೇಹಿ ತಾದಿಭಿ.

‘‘ರತನಾನಟ್ಠಪಞ್ಞಾಸಂ, ಉಗ್ಗತೋ ಸೋ ಮಹಾಮುನಿ;

ಕಞ್ಚನಗ್ಘಿಯಸಙ್ಕಾಸೋ, ಬಾತ್ತಿಂಸವರಲಕ್ಖಣೋ.

‘‘ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಆಯು ವಿಜ್ಜತಿ ತಾವದೇ;

ತಾವತಾ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಸೋ, ತಾರೇಸಿ ಜನತಂ ಬಹುಂ.

‘‘ತದಾಹಂ ಹಂಸವತಿಯಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಾಧುಸಮ್ಮತೋ;

ಉಪೇಚ್ಚ ಲೋಕಪಜ್ಜೋತಂ, ಅಸ್ಸೋಸಿಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ.

‘‘ತದಾ ಮಹಾಪರಿಸತಿಂ, ಮಹಾಪರಿಸಸಾವಕಂ;

ಠಪೇನ್ತಂ ಏತದಗ್ಗಮ್ಹಿ, ಸುತ್ವಾನ ಮುದಿತೋ ಅಹಂ.

‘‘ಮಹತಾ ಪರಿವಾರೇನ, ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಮಹಾಜಿನಂ;

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಹಸ್ಸೇನ, ಸಹದಾನಮದಾಸಹಂ.

‘‘ಮಹಾದಾನಂ ದದಿತ್ವಾನ, ಅಭಿವಾದಿಯ ನಾಯಕಂ;

ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಹಟ್ಠೋ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿಂ.

‘‘ತಯಿ ಸದ್ಧಾಯ ಮೇ ವೀರ, ಅಧಿಕಾರಗುಣೇನ ಚ;

ಪರಿಸಾ ಮಹತೀ ಹೋತು, ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ತಹಿಂ ತಹಿಂ.

‘‘ತದಾ ಅವೋಚ ಪರಿಸಂ, ಗಜಗಜ್ಜಿತಸುಸ್ಸರೋ;

ಕರವೀಕರುತೋ ಸತ್ಥಾ, ಏತಂ ಪಸ್ಸಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ.

‘‘ಹೇಮವಣ್ಣಂ ಮಹಾಬಾಹುಂ, ಕಮಲಾನನಲೋಚನಂ;

ಉದಗ್ಗತನುಜಂ ಹಟ್ಠಂ, ಸದ್ಧವನ್ತಂ ಗುಣೇ ಮಮ.

‘‘ಏಸ ಪತ್ಥಯತೇ ಠಾನಂ, ಸೀಹಘೋಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ;

ಅನಾಗತಮ್ಹಿ ಅದ್ಧಾನೇ, ಲಚ್ಛಸೇ ತಂ ಮನೋರಥಂ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಓಕ್ಕಾಕಕುಲಸಮ್ಭವೋ;

ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ದಾಯಾದೋ, ಓರಸೋ ಧಮ್ಮನಿಮ್ಮಿತೋ;

ಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಹೇಸ್ಸತಿ ಸತ್ಥು ಸಾವಕೋ.

‘‘ಇತೋ ದ್ವೇನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ, ಅಹು ಸತ್ಥಾ ಅನುತ್ತರೋ;

ಅನೂಪಮೋ ಅಸದಿಸೋ, ಫುಸ್ಸೋ ಲೋಕಗ್ಗನಾಯಕೋ.

‘‘ಸೋ ಚ ಸಬ್ಬಂ ತಮಂ ಹನ್ತ್ವಾ, ವಿಜಟೇತ್ವಾ ಮಹಾಜಟಂ;

ವಸ್ಸತೇ ಅಮತಂ ವುಟ್ಠಿಂ, ತಪ್ಪಯನ್ತೋ ಸದೇವಕಂ.

‘‘ತದಾ ಹಿ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ, ರಾಜಾಪಚ್ಚಾ ಅಹುಮ್ಹಸೇ;

ಭಾತರೋಮ್ಹ ತಯೋ ಸಬ್ಬೇ, ಸಂವಿಸಟ್ಠಾವ ರಾಜಿನೋ.

‘‘ವೀರಙ್ಗರೂಪಾ ಬಲಿನೋ, ಸಙ್ಗಾಮೇ ಅಪರಾಜಿತಾ;

ತದಾ ಕುಪಿತಪಚ್ಚನ್ತೋ, ಅಮ್ಹೇ ಆಹ ಮಹೀಪತಿ.

‘‘ಏಥ ಗನ್ತ್ವಾನ ಪಚ್ಚನ್ತಂ, ಸೋಧೇತ್ವಾ ಅಟ್ಟವೀಬಲಂ;

ಖೇಮಂ ವಿಜಿರಿತಂ ಕತ್ವಾ, ಪುನ ದೇಥಾತಿ ಭಾಸಥ.

‘‘ತತೋ ಮಯಂ ಅವೋಚುಮ್ಹ, ಯದಿ ದೇಯ್ಯಾಸಿ ನಾಯಕಂ;

ಉಪಟ್ಠಾನಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಸಾಧಯಿಸ್ಸಾಮ ವೋ ತತೋ.

‘‘ತತೋ ಮಯಂ ಲದ್ಧವರಾ, ಭೂಮಿಪಾಲೇನ ಪೇಸಿತಾ;

ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸತ್ಥಂ ಪಚ್ಚನ್ತಂ, ಕತ್ವಾ ಪುನರುಪೇಚ್ಚ ತಂ.

‘‘ಯಾಚಿತ್ವಾ ಸತ್ಥುಪಟ್ಠಾನಂ, ರಾಜಾನಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ;

ಮುನಿವೀರಂ ಲಭಿತ್ವಾನ, ಯಾವಜೀವಂ ಯಜಿಮ್ಹ ತಂ.

‘‘ಮಹಗ್ಘಾನಿ ಚ ವತ್ಥಾನಿ, ಪಣೀತಾನಿ ರಸಾನಿ ಚ;

ಸೇನಾಸನಾನಿ ರಮ್ಮಾನಿ, ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಹಿತಾನಿ ಚ.

‘‘ದತ್ವಾ ಸಸಙ್ಘಮುನಿನೋ, ಧಮ್ಮೇನುಪ್ಪಾದಿತಾನಿ ನೋ;

ಸೀಲವನ್ತೋ ಕಾರುಣಿಕಾ, ಭಾವನಾಯುತ್ತಮಾನಸಾ.

‘‘ಸದ್ಧಾ ಪರಿಚರಿತ್ವಾನ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ನಾಯಕಂ;

ನಿಬ್ಬುತೇ ತಮ್ಹಿ ಲೋಕಗ್ಗೇ, ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಬಲಂ.

‘‘ತತೋ ಚುತಾ ಸನ್ತುಸಿತಂ, ಗತಾ ತತ್ಥ ಮಹಾಸುಖಂ;

ಅನುಭೂತಾ ಮಯಂ ಸಬ್ಬೇ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಮಾಯಾಕಾರೋ ಯಥಾ ರಙ್ಗೇ, ದಸ್ಸೇಸಿ ವಿಕತಿಂ ಬಹುಂ;

ತಥಾ ಭವೇ ಭಮನ್ತೋಹಂ, ವಿದೇಹಾಧಿಪತೀ ಅಹುಂ.

‘‘ಗುಣಾಚೇಲಸ್ಸ ವಾಕ್ಯೇನ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಗತಾಸಯೋ;

ನರಕಂ ಮಗ್ಗಮಾರೂಳ್ಹೋ, ರುಚಾಯ ಮಮ ಧೀತುಯಾ.

‘‘ಓವಾದಂ ನಾದಿಯಿತ್ವಾನ, ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ನಾರದೇನಹಂ;

ಬಹುಧಾ ಸಂಸಿತೋ ಸನ್ತೋ, ದಿಟ್ಠಿಂ ಹಿತ್ವಾನ ಪಾಪಿಕಂ.

‘‘ಪೂರಯಿತ್ವಾ ವಿಸೇಸೇನ, ದಸ ಕಮ್ಮಪಥಾನಿಹಂ;

ಹಿತ್ವಾನ ದೇಹಮಗಮಿಂ, ಸಗ್ಗಂ ಸಭವನಂ ಯಥಾ.

‘‘ಪಚ್ಛಿಮೇ ಭವೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧು ಅಹೋಸಹಂ;

ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಫೀತಾಯಂ, ಜಾತೋ ವಿಪ್ಪಮಹಾಕುಲೇ.

‘‘ಮಚ್ಚುಬ್ಯಾಧಿಜರಾಭೀತೋ, ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಮಹಾವನಂ;

ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪದಮೇಸನ್ತೋ, ಜಟಿಲೇಸು ಪರಿಬ್ಬಜಿಂ.

‘‘ತದಾ ದ್ವೇ ಭಾತರೋ ಮಯ್ಹಂ, ಪಬ್ಬಜಿಂಸು ಮಯಾ ಸಹ;

ಉರುವೇಲಾಯಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ, ಅಸ್ಸಮಂ ನಿವಸಿಂ ಅಹಂ.

‘‘ಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಉರುವೇಲನಿವಾಸಿಕೋ;

ತತೋ ಮೇ ಆಸಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪೋ ಇತಿ.

‘‘ನದೀಸಕಾಸೇ ಭಾತಾ ಮೇ, ನದೀಕಸ್ಸಪಸವ್ಹಯೋ;

ಆಸೀ ಸಕಾಸನಾಮೇನ, ಗಯಾಯಂ ಗಯಾಕಸ್ಸಪೋ.

‘‘ದ್ವೇ ಸತಾನಿ ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ, ತೀಣಿ, ಮಜ್ಝಸ್ಸ ಭಾತುನೋ;

ಮಮ ಪಞ್ಚ ಸತಾನೂನಾ, ಸಿಸ್ಸಾ ಸಬ್ಬೇ ಮಮಾನುಗಾ.

‘‘ತದಾ ಉಪೇಚ್ಚ ಮಂ ಬುದ್ಧೋ, ಕತ್ವಾನ ವಿವಿಧಾನಿ ಮೇ;

ಪಾಟಿಹೀರಾನಿ ಲೋಕಗ್ಗೋ, ವಿನೇಸಿ ನರಸಾರಥಿ.

‘‘ಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೇನ, ಅಹೋಸಿಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಕೋ;

ತೇಹೇವ ಸಹ ಸಬ್ಬೇಹಿ, ಅರಹತ್ತಮಪಾಪುಣಿಂ.

‘‘ತೇ ಚೇವಞ್ಞೇ ಚ ಬಹವೋ, ಸಿಸ್ಸಾ ಮಂ ಪರಿವಾರಯುಂ;

ಭಾಸಿತುಞ್ಚ ಸಮತ್ಥೋಹಂ, ತತೋ ಮಂ ಇಸಿಸತ್ತಮೋ.

‘‘ಮಹಾಪರಿಸಭಾವಸ್ಮಿಂ, ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ ಮಂ;

ಅಹೋ ಬುದ್ಧೇ ಕತಂ ಕಾರಂ, ಸಫಲಂ ಮೇ ಅಜಾಯಥ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೋ –

೩೭೫. ‘‘ದಿಸ್ವಾನ ಪಾಟಿಹೀರಾನಿ, ಗೋತಮಸ್ಸ ಯಸಸ್ಸಿನೋ;

ನ ತಾವಾಹಂ ಪಣಿಪತಿಂ, ಇಸ್ಸಾಮಾನೇನ ವಞ್ಚಿತೋ.

೩೭೬. ‘‘ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ಚೋದೇಸಿ ನರಸಾರಥಿ;

ತತೋ ಮೇ ಆಸಿ ಸಂವೇಗೋ, ಅಬ್ಭುತೋ ಲೋಮಹಂಸನೋ.

೩೭೭. ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಜಟಿಲಭೂತಸ್ಸ, ಯಾ ಮೇ ಸಿದ್ಧಿ ಪರಿತ್ತಿಕಾ;

ತಾಹಂ ತದಾ ನಿರಾಕತ್ವಾ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಜಿನಸಾಸನೇ.

೩೭೮. ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಯಞ್ಞೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ, ಕಾಮಧಾತುಪುರಕ್ಖತೋ;

ಪಚ್ಛಾ ರಾಗಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ, ಮೋಹಞ್ಚಾಪಿ ಸಮೂಹನಿಂ.

೩೭೯. ‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಜಾನಾಮಿ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ವಿಸೋಧಿತಂ;

ಇದ್ಧಿಮಾ ಪರಚಿತ್ತಞ್ಞೂ, ದಿಬ್ಬಸೋತಞ್ಚ ಪಾಪುಣಿಂ.

೩೮೦. ‘‘ಯಸ್ಸ ಚತ್ಥಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಅಗಾರಸ್ಮಾನಗಾರಿಯಂ;

ಸೋ ಮೇ ಅತ್ಥೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯೋ’’ತಿ. –

ಇಮಾ ಛ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ದಿಸ್ವಾನ ಪಾಟಿಹೀರಾನೀತಿ ನಾಗರಾಜದಮನಾದೀನಿ ಅಡ್ಢುಡ್ಢಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ದಿಸ್ವಾ. ‘‘ಪಾಟಿಹೀರಂ, ಪಾಟಿಹೇರಂ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನಂ. ಯಸಸ್ಸಿನೋ’’ತಿ ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಯಥಾಭುಚ್ಚಂ ಪತ್ಥಟಕಿತ್ತಿಸದ್ದಸ್ಸ. ನ ತಾವಾಹಂ ಪಣಿಪತಿನ್ತಿ ಯಾವ ಮಂ ಭಗವಾ ‘‘ನೇವ ಖೋ ತ್ವಂ, ಕಸ್ಸಪ, ಅರಹಾ, ನಾಪಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ಸಾಪಿ ತೇ ಪಟಿಪದಾ ನತ್ಥಿ, ಯಾಯ ತ್ವಂ ಅರಹಾ ವಾ ಅಸ್ಸ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ವಾ ಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ನ ತಜ್ಜೇಸಿ, ತಾವ ಅಹಂ ನ ಪಣಿಪಾತನಂ ಅಕಾಸಿಂ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಇಸ್ಸಾಮಾನೇನ ವಞ್ಚಿತೋ, ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಮಯಿ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗತೇ ಮಮ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಏವ ವಡ್ಢಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಅಸಹನಲಕ್ಖಣಾಯ ಇಸ್ಸಾಯ ಚೇವ, ‘‘ಅಹಂ ಗಣಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಬಹುಜನಸಮ್ಮತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅಬ್ಭುನ್ನತಿಲಕ್ಖಣೇನ ಮಾನೇನ ಚ ವಞ್ಚಿತೋ, ಪಲಮ್ಭಿತೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯಾತಿ ಮಯ್ಹಂ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಜಾನಿತ್ವಾ, ಯಂ ಯಂ ಭಗವಾ ಉತ್ತರಿ ಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಂ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಖೋ ಮಹಾಸಮಣೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾಪಿ ‘‘ನ ತ್ವೇವ ಖೋ ಅರಹಾ ಯಥಾ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಂ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕಂ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಆಗಮೇನ್ತೋ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ನೇರಞ್ಜರಾಯ ಮಜ್ಝೇ ಸಮನ್ತತೋ ಉದಕಂ ಉಸ್ಸಾರೇತ್ವಾ ರೇಣುಹತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇನ ಆಭತನಾವಾಯ ಠಿತೋ ತದಾಪಿ ‘‘ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ’’ತಿಆದಿಕಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ನ ತ್ವೇವ ಖೋ ಅರಹಾ ಯಥಾ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಪವತ್ತಿತಂ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚೋದೇಸಿ ನರಸಾರಥೀತಿ ತದಾ ಮೇ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ನೇವ ಖೋ ತ್ವಂ ಅರಹಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ಮಂ ಚೋದೇಸಿ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿ. ತತೋ ಮೇ ಆಸಿ ಸಂವೇಗೋ, ಅಬ್ಭುತೋ ಲೋಮಹಂಸನೋತಿ ತತೋ ಯಥಾವುತ್ತಚೋದನಾಹೇತು ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅಭೂತಪುಬ್ಬತಾಯ ಅಬ್ಭುತೋ ಲೋಮಹಂಸನವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ಲೋಮಹಂಸನೋ ‘‘ಅನರಹಾವ ಸಮಾನೋ ‘ಅರಹಾ’ತಿ ಮಞ್ಞಿ’’ನ್ತಿ ಸಂವೇಗೋ ಸಹೋತ್ತಪ್ಪೋ ಞಾಣುಪ್ಪಾದೋ ಮಯ್ಹಂ ಅಹೋಸಿ.

ಜಟಿಲಭೂತಸ್ಸಾತಿ ತಾಪಸಭೂತಸ್ಸ. ಸಿದ್ಧೀತಿ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಮಿದ್ಧಿ. ಪರಿತ್ತಿಕಾತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಿಕಾ. ತಾಹನ್ತಿ ತಂ ಅಹಂ. ತದಾತಿ ಭಗವತೋ ಚೋದನಾಯ ಸಂವೇಗುಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ. ನಿರಾಕತ್ವಾತಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ, ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಇದ್ಧೀತಿ ಭಾವನಾಮಯಇದ್ಧೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತದಯುತ್ತಂ ತದಾ ತಸ್ಸ ಅಝಾನಲಾಭೀಭಾವತೋ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಾಮಧಾತುಪುರಕ್ಖತೋ’’ತಿ.

ಯಞ್ಞೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ‘‘ಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತ್ವಾ ಸಗ್ಗಸುಖಂ ಅನುಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಲಮೇತ್ತಾವತಾ’’ತಿ ಯಞ್ಞಯಜನೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ನಿಟ್ಠಿತಕಿಚ್ಚಸಞ್ಞೀ. ಕಾಮಧಾತುಪುರಕ್ಖತೋತಿ ಕಾಮಸುಗತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನತಣ್ಹೋ ಯಞ್ಞಯಜನೇನ ಕಾಮಲೋಕಂ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಸೋ ಚೇ ಯಞ್ಞೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ನ ತೇನ ಸುಗತಿಂ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುಂ. ನ ಹಿ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಯಾ ಪನ ತತ್ಥ ದಾನಾದಿಕುಸಲಚೇತನಾ, ತಾಯ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇ ಸುಗತಿಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಪಚ್ಛಾತಿ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಾತೋ ಪಚ್ಛಾ ಸತ್ಥು ಓವಾದೇನ ತಾಪಸಲದ್ಧಿಂ ಪಹಾಯ ಚತುಸಚ್ಚಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗಕಾಲೇ. ಸಮೂಹನಿನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ರಾಗಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ ಮೋಹಞ್ಚ ಅನವಸೇಸತೋ ಸಮುಗ್ಘಾತೇಸಿಂ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಥೇರೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ರಾಗಾದಯೋ ಸಮೂಹನನ್ತೋಯೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಛಳಭಿಞ್ಞಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಜಾನಾಮೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರೇಸಞ್ಚ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅತೀತಾಸು ಜಾತೀಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಕ್ಖನ್ಧೇ ಖನ್ಧಪಟಿಬದ್ಧೇ ಚ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನ ಹತ್ಥತಲೇ ಆಮಲಕಂ ವಿಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಜಾನಾಮಿ ಬುಜ್ಝಾಮಿ. ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ವಿಸೋಧಿತನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ ವಿಸೋಧಿತಂ, ಪಕತಿಚಕ್ಖುನಾ ಆಪಾಥಗತಂ ಪಕತಿರೂಪಂ ವಿಯ ದಿಬ್ಬಂ ಮಾನುಸಮ್ಪಿ ದೂರಂ ತಿರೋಟ್ಠಿತಂ ಅತಿಸುಖುಮಞ್ಚ ರೂಪಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ಸಮತ್ಥಞಾಣಂ ಭಾವನಾಯ ಮಯಾ ವಿಸುದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದ್ಧಿಮಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಿದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿಆದೀಹಿ ಇದ್ಧೀಹಿ ಇದ್ಧಿಮಾ, ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಲಾಭೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸರಾಗಾದಿಭೇದಸ್ಸ ಪರೇಸಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಜಾನನತೋ ಪರಚಿತ್ತಞ್ಞೂ, ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಲಾಭೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ದಿಬ್ಬಸೋತಞ್ಚ ಪಾಪುಣಿನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಸೋತಞಾಣಞ್ಚ ಪಟಿಲಭಿಂ.

ಸೋ ಮೇ ಅತ್ಥೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯೋತಿ ಯೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಖಯಭೂತೋ ಖಯೇನ ವಾ ಲದ್ಧಬ್ಬೋ, ಸೋ ಸದತ್ಥೋ ಪರಮತ್ಥೋ ಚ ಮಯಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಅಧಿಗತೋತಿ. ಏವಮೇತಾಯ ಗಾಥಾಯ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಹೋಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ತೇಕಿಚ್ಛಕಾರಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅತಿಹಿತಾ ವೀಹೀತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ತೇಕಿಚ್ಛಕಾರಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ವೇಜ್ಜಸತ್ಥೇ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗತೋ. ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಂ ಅಸೋಕಂ ನಾಮ ಥೇರಂ ಬ್ಯಾಧಿತಂ ಅರೋಗಮಕಾಸಿ, ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಸತ್ತಾನಂ ರೋಗಾಭಿಭೂತಾನಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಸಂವಿದಹಿ.

ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸುಬುದ್ಧಸ್ಸ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ತಿಕಿಚ್ಛಕೇಹಿ ಗಬ್ಭಕಾಲೇ ಪರಿಸ್ಸಯಂ ಅಪಹರಿತ್ವಾ ಪರಿಪಾಲಿತತಾಯ ತೇಕಿಚ್ಛಕಾರೀತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಾನುರೂಪಾನಿ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನಾನಿ ಸಿಪ್ಪಾನಿ ಚ ಸಿಕ್ಖನ್ತೋ ವಡ್ಢತಿ. ತದಾ ಚಾಣಕ್ಕೋ ಸುಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ಕಿರಿಯಾಸು ಉಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಾಜಕುಲೇ ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭನ್ತೋ ಮಂ ಅಭಿಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇಸ್ಸಾಪಕತೋ ರಞ್ಞಾ ಚನ್ದಗುತ್ತೇನ ತಂ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಖಿಪಾಪೇಸಿ. ತೇಕಿಚ್ಛಕಾರೀ ಪಿತು ಬನ್ಧನಾಗಾರಪ್ಪವೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಭೀತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಸಾಣವಾಸಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಂವೇಗಕಾರಣಂ ಥೇರಸ್ಸ ಕಥೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೋ ನೇಸಜ್ಜಿಕೋ ಚ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ಸೀತುಣ್ಹಂ ಅಗಣೇನ್ತೋ ಸಮಣಧಮ್ಮಮೇವ ಕರೋತಿ, ವಿಸೇಸತೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಭಾವನಮನುಯುಞ್ಜತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ‘‘ನ ಇಮಸ್ಸ ಮಮ ವಿಸಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ಸಸ್ಸಾನಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಕಾಲೇ ಖೇತ್ತಗೋಪಕವಣ್ಣೇನ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ನಿಪ್ಪಣ್ಡೇನ್ತೋ –

೩೮೧. ‘‘ಅತಿಹಿತಾ ವೀಹಿ, ಖಲಗತಾ ಸಾಲೀ;

ನ ಚ ಲಭೇ ಪಿಣ್ಡಂ, ಕಥಮಹಂ ಕಸ್ಸ’’ನ್ತಿ. – ಆಹ; ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ –

೩೮೨. ‘‘ಬುದ್ಧಮಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ ಅನುಸ್ಸರ ಪಸನ್ನೋ, ಪೀತಿಯಾ ಫುಟಸರೀರೋ ಹೋಹಿಸಿ ಸತತಮುದಗ್ಗೋ.

೩೮೩. ‘‘ಧಮ್ಮಮಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ …ಪೇ… ಸತತಮುದಗ್ಗೋ.

೩೮೪. ‘‘ಸಙ್ಘಮಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ…ಪೇ… ಸತತಮುದಗ್ಗೋ’’ತಿ. – ಆಹ; ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಾರೋ –

೩೮೫. ‘‘ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ವಿಹರಸಿ, ಸೀತಾ ಹೇಮನ್ತಿಕಾ ಇಮಾ ರತ್ಯೋ;

ಮಾ ಸೀತೇನ ಪರೇತೋ ವಿಹಞ್ಞಿತ್ಥೋ, ಪವಿಸ ತ್ವಂ ವಿಹಾರಂ ಫುಸಿತಗ್ಗಳ’’ನ್ತಿ. –

ಆಹ. ಅಥ ಥೇರೋ –

೩೮೬. ‘‘ಫುಸಿಸ್ಸಂ ಚತಸ್ಸೋ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯೋ, ತಾಹಿ ಚ ಸುಖಿತೋ ವಿಹರಿಸ್ಸಂ;

ನಾಹಂ ಸೀತೇನ ವಿಹಞ್ಞಿಸ್ಸಂ, ಅನಿಞ್ಜಿತೋ ವಿಹರನ್ತೋ’’ತಿ. – ಆಹ;

ತತ್ಥ ಅತಿಹಿತಾ ವೀಹೀತಿ ವೀಹಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರಂ ಅತಿನೇತ್ವಾ ಠಪಿತಾ, ತತ್ಥ ಪಟಿಸಾಮಿತಾ ಖಲತೋ ವಾ ಘರಂ ಉಪನೀತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವೀಹಿಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಇತರಮ್ಪಿ ಧಞ್ಞಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸಾಲೀ ಪನ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ವೀಹಿತೋ ಪಚ್ಛಾ ಪಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಆಹ. ಖಲಗತಾ ಸಾಲೀತಿ ಖಲಂ ಧಞ್ಞಕರಣಟ್ಠಾನಂ ಗತಾ, ತತ್ಥ ರಾಸಿವಸೇನ ಮದ್ದನಚಾವನಾದಿವಸೇನ ಠಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಧಾನಧಞ್ಞಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಾಲೀನಂ ವಿಸುಂ ಗಹಣಂ, ಉಭಯೇನಪಿ ಗಾಮೇ, ಗಾಮತೋ ಬಹಿ ಚ ಧಞ್ಞಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಠಿತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನ ಚ ಲಭೇ ಪಿಣ್ಡನ್ತಿ ಏವಂ ಸುಲಭಧಞ್ಞೇ ಸುಭಿಕ್ಖಕಾಲೇ ಅಹಂ ಪಿಣ್ಡಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಲಭಾಮಿ. ಇದಾನಿ ಕಥಮಹಂ ಕಸ್ಸನ್ತಿ ಅಹಂ ಕಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಥಂ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪರಿಹಾಸಕೇಳಿಂ ಅಕಾಸಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ‘‘ಅಯಂ ವರಾಕೋ ಅತ್ತನಾ ಅತ್ತನೋ ಪವತ್ತಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಮಯಾ ಪನ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾ ಓವದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಮಯಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ಥುತ್ತಯಾನುಸ್ಸತಿಯಂ ಅತ್ತಾನಂ ನಿಯೋಜೇನ್ತೋ ‘‘ಬುದ್ಧಮಪ್ಪಮೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ. ತತ್ಥ ಬುದ್ಧಮಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ ಅನುಸ್ಸರ ಪಸನ್ನೋತಿ ಸವಾಸನಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾನಿದ್ದಾಯ ಅಚ್ಚನ್ತವಿಗಮೇನ, ಬುದ್ಧಿಯಾ ಚ ವಿಕಸಿತಭಾವೇನ ಬುದ್ಧಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಮಾಣಕರಾನಂ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಭಾವಾ ಅಪರಿಮಾಣಗುಣಸಮಙ್ಗಿತಾಯ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತತಾಯ ಚ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ. ಓಕಪ್ಪನಲಕ್ಖಣೇನ ಅಭಿಪ್ಪಸಾದೇನ ಪಸನ್ನೋ, ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೭೪; ಸಂ. ನಿ. ೫.೯೯೭) ಅನುಸ್ಸರ ಅನು ಅನು ಬುದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ ಸತಿಂ ಪವತ್ತೇಹಿ, ಪೀತಿಯಾ ಫುಟಸರೀರೋ ಹೋಹಿಸಿ. ಸತತಮುದಗ್ಗೋತಿ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋವ ಫರಣಲಕ್ಖಣಾಯ ಪೀತಿಯಾ ಸತತಂ ಸಬ್ಬದಾ ಫುಟಸರೀರೋ ಪೀತಿಸಮುಟ್ಠಾನಪಣೀತರೂಪೇಹಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಸರೀರೋ ಉಬ್ಬೇಗಪೀತಿಯಾ ಉದಗ್ಗೋ ಕಾಯಂ ಉದಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಲಙ್ಘಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಚ ಭವೇಯ್ಯಾಸಿ, ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಬುದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ ಉಳಾರಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇಯ್ಯಾಸಿ. ಯತೋ ಸೀತುಣ್ಹೇಹಿ ವಿಯ ಜಿಘಚ್ಛಾಪಿಪಾಸಾಹಿಪಿ ಅನಭಿಭೂತೋ ಹೋಹಿಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅರಿಯಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ. ಸಙ್ಘನ್ತಿ ಅರಿಯಂ ಪರಮತ್ಥಸಙ್ಘಂ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಅನುಸ್ಸರಾತಿ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಧಮ್ಮಂ, ‘‘ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಘಂ ಅನುಸ್ಸರಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಏವಂ ಥೇರೇನ ರತನತ್ತಯಗುಣಾನುಸ್ಸರಣೇ ನಿಯೋಜನವಸೇನ ಅತ್ತನಿ ಓವದಿತೇ ಪುನ ಮಾರೋ ವಿವೇಕವಾಸತೋ ನಂ ವಿವೇಚೇತುಕಾಮೋ ಹಿತೇಸೀಭಾವಂ ವಿಯ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ವಿಹರಸೀ’’ತಿ ಪಞ್ಚಮಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ಕೇನಚಿ ಅಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ವಿವಟಙ್ಗಣೇ ವಿಹರಸಿ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಹೇಮನ್ತಿಕಾ ಹಿಮಪಾತಸಮಯೇ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಇಮಾ ಸೀತಾ ರತ್ತಿಯೋ ವತ್ತನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೀತೇನ ಪರೇತೋ ಅಭಿಭೂತೋ ಹುತ್ವಾ ಮಾ ವಿಹಞ್ಞಿತ್ಥೋ ವಿಘಾತಂ ಮಾ ಆಪಜ್ಜಿ ಮಾ ಕಿಲಮಿ. ಫುಸಿತಗ್ಗಳಂ ಪಿಹಿತಕವಾಟಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪವಿಸ, ಏವಂ ತೇ ಸುಖವಿಹಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಸೇನಾಸನಪರಿಯೇಸನಾಯ ಪಯೋಜನಂ, ಏತ್ಥೇವಾಹಂ ಸುಖವಿಹಾರೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಫುಸಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಛಟ್ಠಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಫುಸಿಸ್ಸಂ ಚತಸ್ಸೋ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯೋತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಗೋಚರತಾಯ ‘‘ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾ’’ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಫುಸಿಸ್ಸಂ ಫುಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ. ತಾಹಿ ಚ ಸುಖಿತೋ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ ತಾಹಿ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾಹಿ ಸುಖಿತೋ ಸಞ್ಜಾತಸುಖೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರಿಸ್ಸಂ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಕಪ್ಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ. ತೇನ ಮಯ್ಹಂ ಸಬ್ಬಕಾಲೇ ಸುಖಮೇವ, ನ ದುಕ್ಖಂ. ಯತೋ ನಾಹಂ ಸೀತೇನ ವಿಹಞ್ಞಿಸ್ಸಂ ಅನ್ತರಟ್ಠಕೇಪಿ ಹಿಮಪಾತಸಮಯೇ ಅಹಂ ಸೀತೇನ ನ ಕಿಲಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಿಞ್ಜಿತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಇಞ್ಜಿತಕಾರಣಾನಂ ಬ್ಯಾಪಾದಾದೀನಂ ಸುಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಿಞ್ಜನಾಯ ಚ ಅಭಾವತೋ ಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖೇನೇವ ಸುಖಿತೋ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಏವಂ ಥೇರೋ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವದನ್ತೋಯೇವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೮.೩೯-೪೪) –

‘‘ನಗರೇ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ, ವೇಜ್ಜೋ ಆಸಿಂ ಸುಸಿಕ್ಖಿತೋ;

ಆತುರಾನಂ ಸದುಕ್ಖಾನಂ, ಮಹಾಜನಸುಖಾವಹೋ.

‘‘ಬ್ಯಾಧಿತಂ ಸಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸೀಲವನ್ತಂ ಮಹಾಜುತಿಂ;

ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ಭೇಸಜ್ಜಮದದಿಂ ತದಾ.

‘‘ಅರೋಗೋ ಆಸಿ ತೇನೇವ, ಸಮಣೋ ಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯೋ;

ಅಸೋಕೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ವಿಪಸ್ಸಿನೋ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಓಸಧಮದಾಸಹಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ ಇದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಇತೋ ಚ ಅಟ್ಠಮೇ ಕಪ್ಪೇ, ಸಬ್ಬೋಸಧಸನಾಮಕೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಪ್ಫಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಬಿನ್ದುಸಾರರಞ್ಞೋ ಕಾಲೇ ಇಮಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಯಂ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಸಙ್ಗೀತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತೇಕಿಚ್ಛಕಾರಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಮಹಾನಾಗತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯಸ್ಸ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸೂತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾನಾಗತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಕಕುಸನ್ಧಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅರಞ್ಞಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಝಾನಸುಖೇನ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ತಸ್ಸ ದಾಳಿಮಫಲಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾಕೇತೇ ಮಧುವಾಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಮಹಾನಾಗೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಭಗವತಿ ಸಾಕೇತೇ ಅಞ್ಜನವನೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಆಯಸ್ಮತೋ ಗವಮ್ಪತಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಥೇರಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೋವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೫.೧-೭) –

‘‘ಕಕುಸನ್ಧೋ ಮಹಾವೀರೋ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನ ಪಾರಗೂ;

ಗಣಮ್ಹಾ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಸೋ, ಅಗಮಾಸಿ ವನನ್ತರಂ.

‘‘ಬೀಜಮಿಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಲತಾಯ ಆವುಣಿಂ ಅಹಂ;

ಭಗವಾ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ, ಝಾಯತೇ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ.

‘‘ದಿಸ್ವಾನಹಂ ದೇವದೇವಂ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ;