೭. ಸತ್ತಕನಿಪಾತೋ

೧. ಸುನ್ದರಸಮುದ್ದತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸತ್ತಕನಿಪಾತೇ ಅಲಙ್ಕತಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸುನ್ದರಸಮುದ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಮಹಾವಿಭವಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಮುದ್ದೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪನ ಸುನ್ದರಸಮುದ್ದೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಸೋ ಪಠಮವಯೇ ಠಿತೋ ಭಗವತೋ ರಾಜಗಹಪ್ಪವೇಸೇ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ, ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ನಿಸ್ಸರಣಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ, ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದೋ ಸಮಾದಿನ್ನಧುತಧಮ್ಮೋ ರಾಜಗಹತೋ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಾರಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ರಾಜಗಹೇ ಉಸ್ಸವದಿವಸೇ ಅಞ್ಞೇ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೇ ಸಪಜಾಪತಿಕೇ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೇ ಉಸ್ಸವಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ, ಪುತ್ತಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ರೋದತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಾ ಗಣಿಕಾ ರೋದನಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ ತಸ್ಸಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಗಣಿಕಾ ‘‘ಅಹಂ ತಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮಿ, ಪಸ್ಸ ತಾವ ಮಮ ಇತ್ಥಿಭಾವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಯದಿ ಏವಂ ತಂಯೇವ ತಸ್ಸ ಪಜಾಪತಿಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಸಾಮಿನಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಾಯ ಬಹುಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾ ಮಹತಾ ಪರಿವಾರೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಥೇರಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಾಯ ವಿಚರಣಟ್ಠಾನೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ವಸಮಾನಾ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಥೇರಸ್ಸ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದಾಪೇಸಿ. ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾ ಚ ಹುತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕಾ ಆರುಯ್ಹ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಗೇಹದ್ವಾರೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕಾ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ, ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಥೇರಂ ಕಾಮನಿಮನ್ತನಾಯ ನಿಮನ್ತೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ‘‘ಪುಥುಜ್ಜನಚಿತ್ತಂ ನಾಮ ಚಞ್ಚಲಂ, ಯಂನೂನ ಮಯಾ ಇದಾನೇವ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಕರಣೀಯೋ’’ತಿ ತತ್ಥೇವ ಠಿತೋ ಭಾವನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ –

೪೫೯. ‘‘ಅಲಙ್ಕತಾ ಸುವಸನಾ, ಮಾಲಧಾರೀ ವಿಭೂಸಿತಾ;

ಅಲತ್ತಕಕತಾಪಾದಾ, ಪಾದುಕಾರುಯ್ಹ ವೇಸಿಕಾ.

೪೬೦. ‘‘ಪಾದುಕಾ ಓರುಹಿತ್ವಾನ, ಪುರತೋ ಪಞ್ಜಲೀಕತಾ;

ಸಾ ಮಂ ಸಣ್ಹೇನ ಮುದುನಾ, ಮ್ಹಿತಪುಬ್ಬಂ ಅಭಾಸಥ.

೪೬೧. ‘‘‘ಯುವಾಸಿ ತ್ವಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ತಿಟ್ಠಾಹಿ ಮಮ ಸಾಸನೇ;

ಭುಞ್ಜ ಮಾನುಸಕೇ ಕಾಮೇ, ಅಹಂ ವಿತ್ತಂ ದದಾಮಿ ತೇ;

ಸಚ್ಚಂ ತೇ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ, ಅಗ್ಗಿಂ ವಾ ತೇ ಹರಾಮಹಂ.

೪೬೨. ‘‘‘ಯದಾ ಜಿಣ್ಣಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ಉಭೋ ದಣ್ಡಪರಾಯನಾ;

ಉಭೋಪಿ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮ, ಉಭಯತ್ಥ ಕಟಗ್ಗಹೋ’’’.

೪೬೩. ‘‘ತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾನ ಯಾಚನ್ತಿಂ, ವೇಸಿಕಂ ಪಞ್ಜಲೀಕತಂ;

ಅಲಙ್ಕತಂ ಸುವಸನಂ, ಮಚ್ಚುಪಾಸಂವ ಓಡ್ಡಿತಂ.

೪೬೪. ‘‘ತತೋ ಮೇ ಮನಸೀಕಾರೋ, ಯೋನಿಸೋ ಉದಪಜ್ಜಥ;

ಆದೀನವೋ ಪಾತುರಹು, ನಿಬ್ಬಿದಾ ಸಮತಿಟ್ಠಥ.

೪೬೫. ‘‘ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ ಮೇ, ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಂ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಾಲಧಾರೀತಿ ಮಾಲಾಧಾರಿನೀ ಪಿಳನ್ಧಪುಪ್ಫದಾಮಾ. ವಿಭೂಸಿತಾತಿ ಊನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಪೂರಣವಸೇನ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಚೇವ ಗನ್ಧವಿಲೇಪನಾದೀಹಿ ಚ ವಿಭೂಸಿತಗತ್ತಾ. ‘‘ಅಲಙ್ಕತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಹತ್ಥೂಪಗಗೀವೂಪಗಾದೀಹಿ ಆಭರಣೇಹಿ ಅಲಙ್ಕರಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಅಲತ್ತಕಕತಾಪಾದಾತಿ ಪರಿಣತಜಯಸುಮನಪುಪ್ಫವಣ್ಣೇನ ಲಾಖಾರಸೇನ ರಞ್ಜಿತಚರಣಯುಗಳಾ. ಸಮಾಸಪದಞ್ಹೇತಂ, ‘‘ಅಲತ್ತಕಕತಪಾದಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಗಾಥಾಸುಖತ್ಥಂ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಅಸಮಾಸಭಾವೇ ಪನ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಚನಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಾದುಕಾರುಯ್ಹ ವೇಸಿಕಾತಿ ಏಕಾ ರೂಪೂಪಜೀವಿಕಾ ಇತ್ಥೀ ಯಥಾವುತ್ತವೇಸಾ ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕಾ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ‘‘ಠಿತಾ’’ತಿ ವಚನಸೇಸೋ.

ಪಾದುಕಾ ಓರುಹಿತ್ವಾನಾತಿ ಪಾದುಕಾಹಿ ಓತರಿತ್ವಾ, ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕಾಯೋ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಜಲೀಕತಾತಿ ಪಗ್ಗಹಿತಅಞ್ಜಲಿಕಾ ಸಾ ವೇಸೀ ಮಂ. ಸಾಮಂ ವಾ ವಚನಪರಮ್ಪರಂ ವಿನಾ ಸಯಮೇವ ಅಭಾಸಥ. ಸಣ್ಹೇನಾತಿ ಮಟ್ಠೇನ. ಮುದುನಾತಿ ಮಧುರೇನ. ‘‘ವಚನೇನಾ’’ತಿ ಅವುತ್ತಮ್ಪಿ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಭಾಸಥಾತಿ, ವುತ್ತತ್ತಾ.

ಯುವಾಸಿ ತ್ವಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ತ್ವಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತೋ ಯುವಾ, ದಹರೋಯೇವ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋಸಿ, ನನು ಪಬ್ಬಜನ್ತೇನ ಸತ್ತಮೇ ದಸಕೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇವ ಪಬ್ಬಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಿಟ್ಠಾಹಿ ಮಮ ಸಾಸನೇತಿ ಮಮ ವಚನೇ ತಿಟ್ಠ.

ಕಿಂ ಪನ ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭುಞ್ಜ ಮಾನುಸಕೇ ಕಾಮೇ’’ತಿ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಸ್ಸ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿ, ವಯಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಪರಿವಾರಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿ ಚ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ‘‘ಕುತೋ ಮೇ ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯಾತಿ, ಆಹ ‘‘ಅಹಂ ವಿತ್ತಂ ದದಾಮಿ ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತಯಿದಂ ವಚನಂ ಕಥಂ ಸದ್ದಹಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ತಂ ಸದ್ದಹಾಪೇನ್ತೀ ಆಹ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ತೇ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ, ಅಗ್ಗಿಂ ವಾ ತೇ ಹರಾಮಹ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಭುಞ್ಜ ಮಾನುಸಕೇ ಕಾಮೇ, ಅಹಂ ವಿತ್ತಂ ದದಾಮಿ ತೇ’’ತಿ ಯದಿದಂ ಮಯಾ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ಏಕಂಸೇನ ಸಚ್ಚಮೇವ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ, ಸಚೇ ಮೇ ನ ಪತ್ತಿಯಾಯಸಿ, ಅಗ್ಗಿಂ ವಾ ತೇ ಹರಾಮಹಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಹರಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಪಚ್ಚಯಂ ಸಪಥಂ ಕರೋಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಭಯತ್ಥ ಕಟಗ್ಗಹೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಜಿಣ್ಣಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜನಂ ಉಭಯತ್ಥ ಜಯಗ್ಗಾಹೋ. ಯಂ ಮಯಂ ಯಾವ ದಣ್ಡಪರಾಯನಕಾಲಾ ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜಾಮ, ಏವಂ ಇಧಲೋಕೇಪಿ ಭೋಗೇಹಿ ನ ಜೀಯಾಮ, ಮಯಂ ಪಚ್ಛಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮ, ಏವಂ ಪರಲೋಕೇಪಿ ಭೋಗೇಹಿ ನ ಜೀಯಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತತೋತಿ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ, ಕಾಮೇಹಿ ನಿಮನ್ತೇನ್ತಿಯಾ ‘‘ಯುವಾಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಯದಾ ಜಿಣ್ಣಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ತಸ್ಸಾ ವೇಸಿಯಾ ವುತ್ತವಚನಹೇತು. ತಞ್ಹಿ ವಚನಂ ಅಙ್ಕುಸಂ ಕತ್ವಾ ಥೇರೋ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸದತ್ಥಂ ಪರಿಪೂರೇಸಿ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಸುನ್ದರಸಮುದ್ದತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಪರೇ ಅಮ್ಬಾಟಕಾರಾಮೇತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಮಹಾಭೋಗೇ ಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ, ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಮಞ್ಜುಸ್ಸರಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸಯಮ್ಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ, ‘‘ಅಹೋ ವತಾಹಮ್ಪಿ ಅನಾಗತೇ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ವಿಯ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಮಞ್ಜುಸ್ಸರಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪಣಿಧಾನಂ ಅಕಾಸಿ. ಭಗವಾ ಚ ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾಯತಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸೋ ತತ್ಥ ಯಾವಜೀವಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಫುಸ್ಸಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಚಿತ್ತಪತ್ತಕೋಕಿಲೋ ಹುತ್ವಾ ರಾಜುಯ್ಯಾನತೋ ಮಧುರಂ ಅಮ್ಬಫಲಂ ತುಣ್ಡೇನಾದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ‘‘ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಕೋಕಿಲೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ. ಸೋ ಕೋಕಿಲೋ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ತೇನೇವ ಪೀತಿಸುಖೇನ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ತೇನ ಚ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಮಞ್ಜುಸ್ಸರೋ ಅಹೋಸಿ. ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪನ ಚೇತಿಯೇ ಆರದ್ಧೇ ಕಿಂ ಪಮಾಣಂ ಕರೋಮ? ಸತ್ತಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ. ಅತಿಮಹನ್ತಮೇತಂ. ಛಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ. ಏತಮ್ಪಿ ಅತಿಮಹನ್ತಂ. ಪಞ್ಚಯೋಜನಂ, ಚತುಯೋಜನಂ, ತಿಯೋಜನಂ, ದ್ವಿಯೋಜನನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಯಂ ತದಾ ಜೇಟ್ಠವಡ್ಢಕೀ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಏಥ, ಭೋ, ಅನಾಗತೇ ಸುಖಪಟಿಜಗ್ಗಿಯಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ರಜ್ಜುಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಗಾವುತಮತ್ತಕೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಏಕೇಕಂ ಮುಖಂ ಗಾವುತಂ ಗಾವುತಂ ಹೋತು, ಚೇತಿಯಂ ಏಕಯೋಜನಾವಟ್ಟಂ ಯೋಜನುಬ್ಬೇಧಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ತಸ್ಸ ವಚನೇ ಅಟ್ಠಂಸು. ಇತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಅಕಾಸೀತಿ. ತೇನ ಪನ ಕಮ್ಮೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಅಞ್ಞೇಹಿ ನೀಚತರಪ್ಪಮಾಣೋ ಹೋತಿ.

ಸೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥು ಕಾಲೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಮಹಾಭೋಗಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಭದ್ದಿಯೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಅತಿರಸ್ಸತಾಯ ಪನ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ, ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ, ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಮಧುರೇನ ಸರೇನ ಪರೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಉಸ್ಸವದಿವಸೇ ಏಕೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ರಥೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಅಞ್ಞತರಾ ಗಣಿಕಾ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ದನ್ತವಿದಂಸಕಂ ಹಸಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸಾ ದನ್ತಟ್ಠಿಕೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ, ತಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ, ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ, ಅನಾಗಾಮೀ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಕಾಯಗತಾಯ ಸತಿಯಾ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಓವದಿಯಮಾನೋ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೫.೧-೩೩) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಮಾ;

ಇತೋ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಕಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನಾಯಕೋ.

‘‘ತದಾಹಂ ಹಂಸವತಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಮಹದ್ಧನೋ;

ಜಙ್ಘಾವಿಹಾರಂ ವಿಚರಂ, ಸಙ್ಘಾರಾಮಂ ಅಗಚ್ಛಹಂ.

‘‘ತದಾ ಸೋ ಲೋಕಪಜ್ಜೋತೋ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ ನಾಯಕೋ;

ಮಞ್ಜುಸ್ಸರಾನಂ ಪವರಂ, ಸಾವಕಂ ಅಭಿಕಿತ್ತಯಿ.

‘‘ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮುದಿತೋ ಹುತ್ವಾ, ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಮಹೇಸಿನೋ;

ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥುನೋ ಪಾದೇ, ತಂ ಠಾನಮಭಿಪತ್ಥಯಿಂ.

‘‘ತದಾ ಬುದ್ಧೋ ವಿಯಾಕಾಸಿ, ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ವಿನಾಯಕೋ;

ಅನಾಗತಮ್ಹಿ ಅದ್ಧಾನೇ, ಲಚ್ಛಸೇ ತಂ ಮನೋರಥಂ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಓಕ್ಕಾಕಕುಲಸಮ್ಭವೋ;

ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ದಾಯಾದೋ, ಓರಸೋ ಧಮ್ಮನಿಮ್ಮಿತೋ;

ಭದ್ದಿಯೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಹೇಸ್ಸತಿ ಸತ್ಥು ಸಾವಕೋ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ;

ಜಹಿತ್ವಾ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ತಾವತಿಂಸಮಗಚ್ಛಹಂ.

‘‘ದ್ವೇನವುತೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಫುಸ್ಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನಾಯಕೋ;

ದುರಾಸದೋ ದುಪ್ಪಸಹೋ, ಸಬ್ಬಲೋಕುತ್ತಮೋ ಜಿನೋ.

‘‘ಚರಣೇನ ಚ ಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಬ್ರಹಾ ಉಜು ಪತಾಪವಾ;

ಹಿತೇಸೀ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ, ಬಹುಂ ಮೋಚೇಸಿ ಬನ್ಧನಾ.

‘‘ನನ್ದಾರಾಮವನೇ ತಸ್ಸ, ಅಹೋಸಿಂ ಫುಸ್ಸಕೋಕಿಲೋ;

ಗನ್ಧಕುಟಿಸಮಾಸನ್ನೇ, ಅಮ್ಬರುಕ್ಖೇ ವಸಾಮಹಂ.

‘‘ತದಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಂ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಜಿನುತ್ತಮಂ;

ದಿಸ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ಮಞ್ಜುನಾಭಿನಿಕೂಜಹಂ.

‘‘ರಾಜುಯ್ಯಾನಂ ತದಾ ಗನ್ತ್ವಾ, ಸುಪಕ್ಕಂ ಕನಕತ್ತಚಂ;

ಅಮ್ಬಪಿಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸೋಪನಾಮಯಿಂ.

‘‘ತದಾ ಮೇ ಚಿತ್ತಮಞ್ಞಾಯ, ಮಹಾಕಾರುಣಿಕೋ ಜಿನೋ;

ಉಪಟ್ಠಾಕಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ, ಪತ್ತಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿ ನಾಯಕೋ.

‘‘ಅದಾಸಿಂ ಹಟ್ಠಚಿತ್ತೋಹಂ, ಅಮ್ಬಪಿಣ್ಡಂ ಮಹಾಮುನೇ;

ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪ್ಪ ಪಕ್ಖೇಹಿ, ಪಞ್ಜಲಿಂ ಕತ್ವಾನ ಮಞ್ಜುನಾ.

‘‘ಸರೇನ ರಜನೀಯೇನ, ಸವನೀಯೇನ ವಗ್ಗುನಾ;

ವಸ್ಸನ್ತೋ ಬುದ್ಧಪೂಜತ್ಥಂ, ನೀಳಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಹಂ.

‘‘ತದಾ ಮುದಿತಚಿತ್ತಂ ಮಂ, ಬುದ್ಧಪೇಮಗತಾಸಯಂ;

ಸಕುಣಗ್ಘಿ ಉಪಾಗನ್ತ್ವಾ, ಘಾತಯೀ ದುಟ್ಠಮಾನಸೋ.

‘‘ತತೋ ಚುತೋಹಂ ತುಸಿತೇ, ಅನುಭೋತ್ವಾ ಮಹಾಸುಖಂ;

ಮನುಸ್ಸಯೋನಿಮಾಗಚ್ಛಿಂ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಾಹಸಾ.

‘‘ಇಮಮ್ಹಿ ಭದ್ದಕೇ ಕಪ್ಪೇ, ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧು ಮಹಾಯಸೋ;

ಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ವದತಂ ವರೋ.

‘‘ಸಾಸನಂ ಜೋತಯಿತ್ವಾ ಸೋ, ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಕುತಿತ್ಥಿಯೇ;

ವಿನಯಿತ್ವಾನ ವೇನೇಯ್ಯೇ, ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೋ ಸಸಾವಕೋ.

‘‘ನಿಬ್ಬುತೇ ತಮ್ಹಿ ಲೋಕಗ್ಗೇ, ಪಸನ್ನಾ ಜನತಾ ಬಹೂ;

ಪೂಜನತ್ಥಾಯ ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ಥೂಪಂ ಕುಬ್ಬನ್ತಿ ಸತ್ಥುನೋ.

‘‘ಸತ್ತಯೋಜನಿಕಂ ಥೂಪಂ, ಸತ್ತರತನಭೂಸಿತಂ;

ಕರಿಸ್ಸಾಮ ಮಹೇಸಿಸ್ಸ, ಇಚ್ಚೇವಂ ಮನ್ತಯನ್ತಿ ತೇ.

‘‘ಕಿಕಿನೋ ಕಾಸಿರಾಜಸ್ಸ, ತದಾ ಸೇನಾಯ ನಾಯಕೋ;

ಹುತ್ವಾಹಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ, ಪಮಾಣಂ ಚೇತಿಯೇ ವದಿಂ.

‘‘ತದಾ ತೇ ಮಮ ವಾಕ್ಯೇನ, ಚೇತಿಯಂ ಯೋಜನುಗ್ಗತಂ;

ಅಕಂಸು ನರವೀರಸ್ಸ, ನಾನಾರತನಭೂಸಿತಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ;

ಜಹಿತ್ವಾ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ತಾವತಿಂಸಮಗಚ್ಛಹಂ.

‘‘ಪಚ್ಛಿಮೇ ಚ ಭವೇ ದಾನಿ, ಜಾತೋ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ಅಹಂ;

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪುರವರೇ, ಇದ್ಧೇ ಫೀತೇ ಮಹದ್ಧನೇ.

‘‘ಪುರಪ್ಪವೇಸೇ ಸುಗತಂ, ದಿಸ್ವಾ ವಿಮ್ಹಿತಮಾನಸೋ;

ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾನ ನ ಚಿರಂ, ಅರಹತ್ತಮಪಾಪುಣಿಂ.

‘‘ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಯಂ, ಅಕರಿಂ ತೇನ ಕಮ್ಮುನಾ;

ಲಕುಣ್ಡಕಸರೀರೋಹಂ, ಜಾತೋ ಪರಿಭವಾರಹೋ.

‘‘ಸರೇನ ಮಧುರೇನಾಹಂ, ಪೂಜಿತ್ವಾ ಇಸಿಸತ್ತಮಂ;

ಮಞ್ಜುಸ್ಸರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ, ಅಗ್ಗತ್ತಮನುಪಾಪುಣಿಂ.

‘‘ಫಲದಾನೇನ ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ಗುಣಾನುಸ್ಸರಣೇನ ಚ;

ಸಾಮಞ್ಞಫಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ವಿಹರಾಮಿ ಅನಾಸವೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅಪರಭಾಗೇ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ –

೪೬೬. ‘‘ಪರೇ ಅಮ್ಬಾಟಕಾರಾಮೇ, ವನಸಣ್ಡಮ್ಹಿ ಭದ್ದಿಯೋ;

ಸಮೂಲಂ ತಣ್ಹಮಬ್ಬುಯ್ಹ, ತತ್ಥ ಭದ್ದೋವ ಝಾಯತಿ.

೪೬೭. ‘‘ರಮನ್ತೇಕೇ ಮುದಿಙ್ಗೇಹಿ, ವೀಣಾಹಿ ಪಣವೇಹಿ ಚ;

ಅಹಞ್ಚ ರುಕ್ಖಮೂಲಸ್ಮಿಂ, ರತೋ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ.

೪೬೮. ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಚೇ ಮೇ ವರಂ ದಜ್ಜಾ, ಸೋ ಚ ಲಬ್ಭೇಥ ಮೇ ವರೋ;

ಗಣ್ಹೇಹಂ ಸಬ್ಬಲೋಕಸ್ಸ, ನಿಚ್ಚಂ ಕಾಯಗತಂ ಸತಿ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಪರೇತಿ ಸೇಟ್ಠೇ ಅಧಿಕೇ, ವಿಸಿಟ್ಠೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಧಿಕವಾಚೀ ಹಿ ಅಯಂ ಪರಸದ್ದೋ ‘‘ಪರಂ ವಿಯ ಮತ್ತಾಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಅಮ್ಬಾಟಕಾರಾಮೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಆರಾಮೇ. ಸೋ ಕಿರ ಛಾಯೂದಕಸಮ್ಪನ್ನೋ ವನಸಣ್ಡಮಣ್ಡಿತೋ ರಮಣೀಯೋ ಹೋತಿ ತೇನ ‘‘ಪರೇ’’ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತೋ. ‘‘ಅಮ್ಬಾಟಕವನೇ ಅಮ್ಬಾಟಕೇಹಿ ಅಭಿಲಕ್ಖಿತವನೇ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ವನಸಣ್ಡಮ್ಹೀತಿ ವನಗಹನೇ, ಘನನಿಚಿತರುಕ್ಖಗಚ್ಛಲತಾಸಮೂಹೇ ವನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭದ್ದಿಯೋತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ, ಅತ್ತಾನಮೇವ ಥೇರೋ ಅಞ್ಞಂ ವಿಯ ವದತಿ. ಸಮೂಲಂ ತಣ್ಹಮಬ್ಬುಯ್ಹಾತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಮೂಲಂ ನಾಮ ಅವಿಜ್ಜಾ. ತಸ್ಮಾ ಸಾವಿಜ್ಜಂ ತಣ್ಹಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಭದ್ದೋವ ಝಾಯತೀತಿ ಲೋಕುತ್ತರೇಹಿ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಭದ್ದೋ ಸುನ್ದರೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ವನಸಣ್ಡೇ ಕತಕಿಚ್ಚತಾಯ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರವಸೇನ ಅಗ್ಗಫಲಝಾನೇನ ಝಾಯತಿ.

ಫಲಸುಖೇನ ಚ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತೀಹಿ ಚ ವೀತಿನಾಮೇತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿವೇಕರತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ರಮನ್ತೇಕೇ’’ತಿ ಗಾಥಾಯಪಿ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಮುದಿಙ್ಗೇಹೀತಿ ಅಙ್ಗಿಕಾದೀಹಿ ಮುರಜೇಹಿ. ವೀಣಾಹೀತಿ ನನ್ದಿನೀಆದೀಹಿ ವೀಣಾಹಿ. ಪಣವೇಹೀತಿ ತುರಿಯೇಹಿ ರಮನ್ತಿ ಏಕೇ ಕಾಮಭೋಗಿನೋ, ಸಾ ಪನ ತೇಸಂ ರತಿ ಅನರಿಯಾ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಾ. ಅಹಞ್ಚಾ ತಿ ಅಹಂ ಪನ, ಏಕಕೋ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ರತೋ, ತತೋ ಏವ ರುಕ್ಖಮೂಲಸ್ಮಿಂ ರತೋ ಅಭಿರತೋ ವಿಹರಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ವಿವೇಕಾಭಿರತಿಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯಂ ಕಾಯಗತಾಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಪಸಂಸನತ್ಥಂ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಚೇ ಮೇ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಚೇ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ‘‘ಏಕಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ವರಂ ಯಾಚಾಮೀ’’ತಿ ಮಯಾ ಯಾಚಿತೋ ‘‘ಅತಿಕ್ಕನ್ತವರಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ತಥಾಗತಾ’’ತಿ ಅಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಯಥಾಯಾಚಿತಂ ವರಂ ದದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಚ ವರೋ ಮಮಾಧಿಪ್ಪಾಯಪೂರಕೋ ಲಬ್ಭೇಥ ಮಯ್ಹಂ ಮನೋರಥಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಥೇರೋ ಪರಿಕಪ್ಪವಸೇನ ವದತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಬ್ಬೋ ಲೋಕೋ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಕಾಯಗತಾಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇತೂ’’ತಿ ‘‘ಸಬ್ಬಲೋಕಸ್ಸ ನಿಚ್ಚಂ ಕಾಯಗತಾಸತಿ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಕತ್ವಾ ವರಂ ಗಣ್ಹೇ ಅಹನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಗಣ್ಹೇಹಂ ಸಬ್ಬಲೋಕಸ್ಸ, ನಿಚ್ಚಂ ಕಾಯಗತಂ ಸತಿ’’ನ್ತಿ. ಇದಾನಿ ಅಪರಿಕ್ಖಣಗರಹಾಮುಖೇನ ಪರಿಕ್ಖಣಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ –

೪೬೯. ‘‘ಯೇ ಮಂ ರೂಪೇನ ಪಾಮಿಂಸು, ಯೇ ಚ ಘೋಸೇನ ಅನ್ವಗೂ;

ಛನ್ದರಾಗವಸೂಪೇತಾ, ನ ಮಂ ಜಾನನ್ತಿ ತೇ ಜನಾ.

೪೭೦. ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ನ ಜಾನಾತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ನ ಪಸ್ಸತಿ;

ಸಮನ್ತಾವರಣೋ ಬಾಲೋ, ಸ ವೇ ಘೋಸೇನ ವುಯ್ಹತಿ.

೪೭೧. ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ನ ಜಾನಾತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ವಿಪಸ್ಸತಿ;

ಬಹಿದ್ಧಾ ಫಲದಸ್ಸಾವೀ, ಸೋಪಿ ಘೋಸೇನ ವುಯ್ಹತಿ.

೪೭೨. ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ವಿಪಸ್ಸತಿ;

ಅನಾವರಣದಸ್ಸಾವೀ, ನ ಸೋ ಘೋಸೇನ ವುಯ್ಹತೀ’’ತಿ. –

ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಯೇ ಮಂ ರೂಪೇನ ಪಾಮಿಂಸೂತಿ ಯೇ ಜನಾ ಅವಿದ್ದಸೂ ಮಮ ರೂಪೇನ ಅಪಸಾದಿಕೇನ ನಿಹೀನೇನ ‘‘ಆಕಾರಸದಿಸೀ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿ, ಧಮ್ಮಸರೀರೇನ ಚ ಮಂ ನಿಹೀನಂ ಪಾಮಿಂಸು, ‘‘ಓರಕೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಹೀಳೇನ್ತಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನವಸೇನ ಮಞ್ಞಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇ ಚ ಘೋಸೇನ ಅನ್ವಗೂತಿ ಯೇ ಚ ಸತ್ತಾ ಘೋಸೇನ ಮಞ್ಜುನಾ ಮಂ ಸಮ್ಭಾವನಾವಸೇನ ಅನುಗತಾ ಬಹು ಮಞ್ಞಿಂಸು, ತಂ ತೇಸಂ ಮಿಚ್ಛಾ, ನ ಹಿ ಅಹಂ ರೂಪಮತ್ತೇನ ಅವಮನ್ತಬ್ಬೋ, ಘೋಸಮತ್ತೇನ ವಾ ನ ಬಹುಂ ಮನ್ತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ಛನ್ದರಾಗವಸೂಪೇತಾ, ನ ಮಂ ಜಾನನ್ತಿ ತೇ ಜನಾತಿ ತೇ ದುವಿಧಾಪಿ ಜನಾ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ವಸಂ ಉಪೇತಾ ಅಪ್ಪಹೀನಛನ್ದರಾಗಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹೀನಛನ್ದರಾಗಂ ಮಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ.

ಅವಿಸಯೋ ತೇಸಂ ಮಾದಿಸೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಅಪರಿಞ್ಞಾತವತ್ಥುತಾಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಖನ್ಧಾಯತನಾದಿಧಮ್ಮಂ. ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ಪರಸನ್ತಾನೇ. ಅಥ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ, ಮಮ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಸೇಕ್ಖಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಿಂ. ಬಹಿದ್ಧಾತಿ, ಮಮೇವ ಆಕಪ್ಪಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾದಿಯುತ್ತಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದಿಪ್ಪವತ್ತಿಞ್ಚ. ಸಮನ್ತಾವರಣೋತಿ ಏವಂ ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಅಜಾನನೇನ ಸಮನ್ತತೋ ಆವರಣಯುತ್ತೋ ಆವಟಞಾಣಗತಿಕೋ. ಸ ವೇ ಘೋಸೇನ ವುಯ್ಹತೀತಿ ಸೋ ಪರನೇಯ್ಯಬುದ್ಧಿಕೋ ಬಾಲೋ ಘೋಸೇನ ಪರೇಸಂ ವಚನೇನ ವುಯ್ಹತಿ ನಿಯ್ಯತಿ ಆಕಡ್ಢೀಯತಿ.

ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ವಿಪಸ್ಸತೀತಿ ಯೋ ಚ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಪನ ಸುತಾನುಸಾರೇನ ಆಕಪ್ಪಸಮ್ಪತ್ತಿಆದಿಉಪಧಾರಣೇನ ವಾ ವಿಸೇಸತೋ ಪಸ್ಸತಿ. ‘‘ಗುಣವಿಸೇಸಯುತ್ತೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಸೋಪಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಫಲದಸ್ಸಾವೀ ನಯಗ್ಗಾಹೇನ ಫಲಮತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವುತ್ತನಯೇನ ಘೋಸೇನ ವುಯ್ಹತಿ, ಸೋಪಿ ಮಾದಿಸೇ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯೋ ಪನ ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಸೇಕ್ಖಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಿಗುಣಂ ಜಾನಾತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಚಸ್ಸ ಪಟಿಪತ್ತಿಸಲ್ಲಕ್ಖಣೇನ ವಿಸೇಸತೋ ಗುಣವಿಸೇಸಯೋಗಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಅನಾವರಣದಸ್ಸಾವೀ ಕೇನಚಿ ಅನಾವಟೋ ಹುತ್ವಾ ಅರಿಯಾನಂ ಗುಣೇ ದಟ್ಠುಂ ಞಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ನ ಸೋ ಘೋಸಮತ್ತೇನ ವುಯ್ಹತಿ ಯಾಥಾವತೋ ದಸ್ಸನತೋತಿ.

ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಭದ್ದತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಏಕಪುತ್ತೋತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಭದ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಂ ಭಗವನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ ಸತಸಹಸ್ಸಪರಿಮಾಣಂ ಚೀವರಾದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪೂಜೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ನಿಬ್ಬತ್ತಮಾನೋ ಚ ಅಪುತ್ತಕೇಸು ಮಾತಾಪಿತೂಸು ದೇವತಾಯಾಚನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾಪಿ ಅಲಭನ್ತೇಸು ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಏಕಂ ಪುತ್ತಂ ಲಚ್ಛಾಮ, ತಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಾಸತ್ಥಾಯ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಯಾಚಿತ್ವಾ ಗತೇಸು ಸತ್ಥು ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಖೀಣಾಯುಕೋ ಹುತ್ವಾ ಠಿತೋ ಸಕ್ಕೇನ ದೇವರಞ್ಞಾ ‘‘ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಹೀ’’ತಿ ಆಣತ್ತೋ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಭದ್ದೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತಂ ಸತ್ತವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಂ ಜಾತಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಆಯಾಚಿತ್ವಾ ಲದ್ಧದಾರಕೋ, ಇಮಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ನಿಯ್ಯಾತೇಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಇಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಹೀ’’ತಿ. ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಚ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪಾವಿಸಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಮುಖಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸೂರಿಯೇ ಅನೋಗ್ಗತೇಯೇವ ಭಾವನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೫.೫೪-೬೯) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಮಹಾಮುನಿಂ;

ಉಪೇತಿ ಜನತಾ ಸಬ್ಬಾ, ಸಬ್ಬಲೋಕಗ್ಗನಾಯಕಂ.

‘‘ಸತ್ತುಕಞ್ಚ ಬದ್ಧಕಞ್ಚ, ಆಮಿಸಂ ಪಾನಭೋಜನಂ;

ದದನ್ತಿ ಸತ್ಥುನೋ ಸಬ್ಬೇ, ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತೇ ಅನುತ್ತರೇ.

‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ದೇವದೇವಸ್ಸ ತಾದಿನೋ;

ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ, ಸಙ್ಘಮ್ಪಿ ಚ ಅನುತ್ತರಂ.

‘‘ಉಯ್ಯೋಜಿತಾ ಮಯಾ ಚೇತೇ, ನಿಮನ್ತೇಸುಂ ತಥಾಗತಂ;

ಕೇವಲಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ, ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಅನುತ್ತರಂ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಪಲ್ಲಙ್ಕಂ, ಸೋವಣ್ಣಂ ಗೋನಕತ್ಥತಂ;

ತೂಲಿಕಾಪಟಲಿಕಾಯ, ಖೋಮಕಪ್ಪಾಸಿಕೇಹಿ ಚ;

ಮಹಾರಹಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಿಂ, ಆಸನಂ ಬುದ್ಧಯುತ್ತಕಂ.

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ಲೋಕವಿದೂ, ದೇವದೇವೋ ನರಾಸಭೋ;

ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿಬ್ಯೂಳ್ಹೋ, ಮಮ ದ್ವಾರಮುಪಾಗಮಿ.

‘‘ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಲೋಕನಾಥಂ ಯಸಸ್ಸಿನಂ;

ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ಅಭಿನಾಮಯಿಂ ಸಙ್ಘರಂ.

‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಬುದ್ಧಞ್ಚ ಲೋಕನಾಯಕಂ;

ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ಪರಮನ್ನೇನ ತಪ್ಪಯಿಂ.

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ಲೋಕವಿದೂ, ಆಹುತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ;

ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಥ.

‘‘ಯೇನಿದಂ ಆಸನಂ ದಿನ್ನಂ, ಸೋವಣ್ಣಂ ಗೋನಕತ್ಥತಂ;

ತಮಹಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುಣಾಥ ಮಮ ಭಾಸತೋ.

‘‘ಚತುಸತ್ತತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೋ, ದೇವರಜ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ;

ಅನುಭೋಸ್ಸತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ಅಚ್ಛರಾಹಿ ಪುರಕ್ಖತೋ.

‘‘ಪದೇಸರಜ್ಜಂ ಸಹಸ್ಸಂ, ವಸುಧಂ ಆವಸಿಸ್ಸತಿ;

ಏಕಪಞ್ಞಾಸಕ್ಖತ್ತುಞ್ಚ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಸಬ್ಬಾಸು ಭವಯೋನೀಸು, ಉಚ್ಚಾಕುಲೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ;

ಸೋ ಚ ಪಚ್ಛಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ, ಸುಕ್ಕಮೂಲೇನ ಚೋದಿತೋ;

ಭದ್ದಿಯೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಹೇಸ್ಸತಿ ಸತ್ಥು ಸಾವಕೋ.

‘‘ವಿವೇಕಮನುಯುತ್ತೋಮ್ಹಿ, ಪನ್ತಸೇನನಿವಾಸಹಂ;

ಫಲಞ್ಚಾಧಿಗತಂ ಸಬ್ಬಂ, ಚತ್ತಕ್ಲೇಸೋಮ್ಹಿ ಅಜ್ಜಹಂ.

‘‘ಮಮ ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ, ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ ಮಂ.

‘‘ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಚತಸ್ಸೋ, ವಿಮೋಕ್ಖಾಪಿ ಚ ಅಟ್ಠಿಮೇ;

ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಛಳಭಿಞ್ಞುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಭದ್ದಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಾವದೇವ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಸತ್ಥು ಸಮೀಪೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಸಾ ಏವ ಚಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಅಹೋಸಿ. ಬುದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ನಾಮ ಕಿರೇಸಾ. ಥೇರೋ ಜಾತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಪವತ್ತಿಯಾ ಕಥನಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ –