೨. ತೇಕಿಚ್ಛಕಾರಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅತಿಹಿತಾ ವೀಹೀತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ತೇಕಿಚ್ಛಕಾರಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ವೇಜ್ಜಸತ್ಥೇ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗತೋ. ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಂ ಅಸೋಕಂ ನಾಮ ಥೇರಂ ಬ್ಯಾಧಿತಂ ಅರೋಗಮಕಾಸಿ, ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಸತ್ತಾನಂ ರೋಗಾಭಿಭೂತಾನಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಸಂವಿದಹಿ.

ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸುಬುದ್ಧಸ್ಸ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ತಿಕಿಚ್ಛಕೇಹಿ ಗಬ್ಭಕಾಲೇ ಪರಿಸ್ಸಯಂ ಅಪಹರಿತ್ವಾ ಪರಿಪಾಲಿತತಾಯ ತೇಕಿಚ್ಛಕಾರೀತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಾನುರೂಪಾನಿ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನಾನಿ ಸಿಪ್ಪಾನಿ ಚ ಸಿಕ್ಖನ್ತೋ ವಡ್ಢತಿ. ತದಾ ಚಾಣಕ್ಕೋ ಸುಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ಕಿರಿಯಾಸು ಉಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಾಜಕುಲೇ ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭನ್ತೋ ಮಂ ಅಭಿಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇಸ್ಸಾಪಕತೋ ರಞ್ಞಾ ಚನ್ದಗುತ್ತೇನ ತಂ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಖಿಪಾಪೇಸಿ. ತೇಕಿಚ್ಛಕಾರೀ ಪಿತು ಬನ್ಧನಾಗಾರಪ್ಪವೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಭೀತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಸಾಣವಾಸಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಂವೇಗಕಾರಣಂ ಥೇರಸ್ಸ ಕಥೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೋ ನೇಸಜ್ಜಿಕೋ ಚ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ಸೀತುಣ್ಹಂ ಅಗಣೇನ್ತೋ ಸಮಣಧಮ್ಮಮೇವ ಕರೋತಿ, ವಿಸೇಸತೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಭಾವನಮನುಯುಞ್ಜತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ‘‘ನ ಇಮಸ್ಸ ಮಮ ವಿಸಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ಸಸ್ಸಾನಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಕಾಲೇ ಖೇತ್ತಗೋಪಕವಣ್ಣೇನ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ನಿಪ್ಪಣ್ಡೇನ್ತೋ –

೩೮೧. ‘‘ಅತಿಹಿತಾ ವೀಹಿ, ಖಲಗತಾ ಸಾಲೀ;

ನ ಚ ಲಭೇ ಪಿಣ್ಡಂ, ಕಥಮಹಂ ಕಸ್ಸ’’ನ್ತಿ. – ಆಹ; ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ –

೩೮೨. ‘‘ಬುದ್ಧಮಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ ಅನುಸ್ಸರ ಪಸನ್ನೋ, ಪೀತಿಯಾ ಫುಟಸರೀರೋ ಹೋಹಿಸಿ ಸತತಮುದಗ್ಗೋ.

೩೮೩. ‘‘ಧಮ್ಮಮಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ …ಪೇ… ಸತತಮುದಗ್ಗೋ.

೩೮೪. ‘‘ಸಙ್ಘಮಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ…ಪೇ… ಸತತಮುದಗ್ಗೋ’’ತಿ. – ಆಹ; ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಾರೋ –

೩೮೫. ‘‘ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ವಿಹರಸಿ, ಸೀತಾ ಹೇಮನ್ತಿಕಾ ಇಮಾ ರತ್ಯೋ;

ಮಾ ಸೀತೇನ ಪರೇತೋ ವಿಹಞ್ಞಿತ್ಥೋ, ಪವಿಸ ತ್ವಂ ವಿಹಾರಂ ಫುಸಿತಗ್ಗಳ’’ನ್ತಿ. –

ಆಹ. ಅಥ ಥೇರೋ –

೩೮೬. ‘‘ಫುಸಿಸ್ಸಂ ಚತಸ್ಸೋ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯೋ, ತಾಹಿ ಚ ಸುಖಿತೋ ವಿಹರಿಸ್ಸಂ;

ನಾಹಂ ಸೀತೇನ ವಿಹಞ್ಞಿಸ್ಸಂ, ಅನಿಞ್ಜಿತೋ ವಿಹರನ್ತೋ’’ತಿ. – ಆಹ;

ತತ್ಥ ಅತಿಹಿತಾ ವೀಹೀತಿ ವೀಹಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರಂ ಅತಿನೇತ್ವಾ ಠಪಿತಾ, ತತ್ಥ ಪಟಿಸಾಮಿತಾ ಖಲತೋ ವಾ ಘರಂ ಉಪನೀತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವೀಹಿಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಇತರಮ್ಪಿ ಧಞ್ಞಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸಾಲೀ ಪನ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ವೀಹಿತೋ ಪಚ್ಛಾ ಪಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಆಹ. ಖಲಗತಾ ಸಾಲೀತಿ ಖಲಂ ಧಞ್ಞಕರಣಟ್ಠಾನಂ ಗತಾ, ತತ್ಥ ರಾಸಿವಸೇನ ಮದ್ದನಚಾವನಾದಿವಸೇನ ಠಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಧಾನಧಞ್ಞಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಾಲೀನಂ ವಿಸುಂ ಗಹಣಂ, ಉಭಯೇನಪಿ ಗಾಮೇ, ಗಾಮತೋ ಬಹಿ ಚ ಧಞ್ಞಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಠಿತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನ ಚ ಲಭೇ ಪಿಣ್ಡನ್ತಿ ಏವಂ ಸುಲಭಧಞ್ಞೇ ಸುಭಿಕ್ಖಕಾಲೇ ಅಹಂ ಪಿಣ್ಡಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಲಭಾಮಿ. ಇದಾನಿ ಕಥಮಹಂ ಕಸ್ಸನ್ತಿ ಅಹಂ ಕಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಥಂ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪರಿಹಾಸಕೇಳಿಂ ಅಕಾಸಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ‘‘ಅಯಂ ವರಾಕೋ ಅತ್ತನಾ ಅತ್ತನೋ ಪವತ್ತಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಮಯಾ ಪನ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾ ಓವದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಮಯಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ಥುತ್ತಯಾನುಸ್ಸತಿಯಂ ಅತ್ತಾನಂ ನಿಯೋಜೇನ್ತೋ ‘‘ಬುದ್ಧಮಪ್ಪಮೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ. ತತ್ಥ ಬುದ್ಧಮಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ ಅನುಸ್ಸರ ಪಸನ್ನೋತಿ ಸವಾಸನಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾನಿದ್ದಾಯ ಅಚ್ಚನ್ತವಿಗಮೇನ, ಬುದ್ಧಿಯಾ ಚ ವಿಕಸಿತಭಾವೇನ ಬುದ್ಧಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಮಾಣಕರಾನಂ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಭಾವಾ ಅಪರಿಮಾಣಗುಣಸಮಙ್ಗಿತಾಯ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತತಾಯ ಚ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ. ಓಕಪ್ಪನಲಕ್ಖಣೇನ ಅಭಿಪ್ಪಸಾದೇನ ಪಸನ್ನೋ, ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೭೪; ಸಂ. ನಿ. ೫.೯೯೭) ಅನುಸ್ಸರ ಅನು ಅನು ಬುದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ ಸತಿಂ ಪವತ್ತೇಹಿ, ಪೀತಿಯಾ ಫುಟಸರೀರೋ ಹೋಹಿಸಿ. ಸತತಮುದಗ್ಗೋತಿ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋವ ಫರಣಲಕ್ಖಣಾಯ ಪೀತಿಯಾ ಸತತಂ ಸಬ್ಬದಾ ಫುಟಸರೀರೋ ಪೀತಿಸಮುಟ್ಠಾನಪಣೀತರೂಪೇಹಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಸರೀರೋ ಉಬ್ಬೇಗಪೀತಿಯಾ ಉದಗ್ಗೋ ಕಾಯಂ ಉದಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಲಙ್ಘಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಚ ಭವೇಯ್ಯಾಸಿ, ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಬುದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ ಉಳಾರಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇಯ್ಯಾಸಿ. ಯತೋ ಸೀತುಣ್ಹೇಹಿ ವಿಯ ಜಿಘಚ್ಛಾಪಿಪಾಸಾಹಿಪಿ ಅನಭಿಭೂತೋ ಹೋಹಿಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅರಿಯಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ. ಸಙ್ಘನ್ತಿ ಅರಿಯಂ ಪರಮತ್ಥಸಙ್ಘಂ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಅನುಸ್ಸರಾತಿ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಧಮ್ಮಂ, ‘‘ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಘಂ ಅನುಸ್ಸರಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಏವಂ ಥೇರೇನ ರತನತ್ತಯಗುಣಾನುಸ್ಸರಣೇ ನಿಯೋಜನವಸೇನ ಅತ್ತನಿ ಓವದಿತೇ ಪುನ ಮಾರೋ ವಿವೇಕವಾಸತೋ ನಂ ವಿವೇಚೇತುಕಾಮೋ ಹಿತೇಸೀಭಾವಂ ವಿಯ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ವಿಹರಸೀ’’ತಿ ಪಞ್ಚಮಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ಕೇನಚಿ ಅಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ವಿವಟಙ್ಗಣೇ ವಿಹರಸಿ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಹೇಮನ್ತಿಕಾ ಹಿಮಪಾತಸಮಯೇ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಇಮಾ ಸೀತಾ ರತ್ತಿಯೋ ವತ್ತನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೀತೇನ ಪರೇತೋ ಅಭಿಭೂತೋ ಹುತ್ವಾ ಮಾ ವಿಹಞ್ಞಿತ್ಥೋ ವಿಘಾತಂ ಮಾ ಆಪಜ್ಜಿ ಮಾ ಕಿಲಮಿ. ಫುಸಿತಗ್ಗಳಂ ಪಿಹಿತಕವಾಟಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪವಿಸ, ಏವಂ ತೇ ಸುಖವಿಹಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಸೇನಾಸನಪರಿಯೇಸನಾಯ ಪಯೋಜನಂ, ಏತ್ಥೇವಾಹಂ ಸುಖವಿಹಾರೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಫುಸಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಛಟ್ಠಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಫುಸಿಸ್ಸಂ ಚತಸ್ಸೋ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯೋತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಗೋಚರತಾಯ ‘‘ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾ’’ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಫುಸಿಸ್ಸಂ ಫುಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ. ತಾಹಿ ಚ ಸುಖಿತೋ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ ತಾಹಿ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾಹಿ ಸುಖಿತೋ ಸಞ್ಜಾತಸುಖೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರಿಸ್ಸಂ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಕಪ್ಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ. ತೇನ ಮಯ್ಹಂ ಸಬ್ಬಕಾಲೇ ಸುಖಮೇವ, ನ ದುಕ್ಖಂ. ಯತೋ ನಾಹಂ ಸೀತೇನ ವಿಹಞ್ಞಿಸ್ಸಂ ಅನ್ತರಟ್ಠಕೇಪಿ ಹಿಮಪಾತಸಮಯೇ ಅಹಂ ಸೀತೇನ ನ ಕಿಲಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಿಞ್ಜಿತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಇಞ್ಜಿತಕಾರಣಾನಂ ಬ್ಯಾಪಾದಾದೀನಂ ಸುಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಿಞ್ಜನಾಯ ಚ ಅಭಾವತೋ ಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖೇನೇವ ಸುಖಿತೋ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಏವಂ ಥೇರೋ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವದನ್ತೋಯೇವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೮.೩೯-೪೪) –

‘‘ನಗರೇ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ, ವೇಜ್ಜೋ ಆಸಿಂ ಸುಸಿಕ್ಖಿತೋ;

ಆತುರಾನಂ ಸದುಕ್ಖಾನಂ, ಮಹಾಜನಸುಖಾವಹೋ.

‘‘ಬ್ಯಾಧಿತಂ ಸಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸೀಲವನ್ತಂ ಮಹಾಜುತಿಂ;

ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ಭೇಸಜ್ಜಮದದಿಂ ತದಾ.

‘‘ಅರೋಗೋ ಆಸಿ ತೇನೇವ, ಸಮಣೋ ಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯೋ;

ಅಸೋಕೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ವಿಪಸ್ಸಿನೋ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಓಸಧಮದಾಸಹಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ ಇದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಇತೋ ಚ ಅಟ್ಠಮೇ ಕಪ್ಪೇ, ಸಬ್ಬೋಸಧಸನಾಮಕೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಪ್ಫಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಬಿನ್ದುಸಾರರಞ್ಞೋ ಕಾಲೇ ಇಮಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಯಂ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಸಙ್ಗೀತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತೇಕಿಚ್ಛಕಾರಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.