೧೪. ಸಬ್ಬಕಾಮಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ದ್ವಿಪಾದಕೋತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಬ್ಬಕಾಮಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಬ್ಬುದಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಠಪೇನ್ತಂ ಏಕಂ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಅನಾಗತೇ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಅಬ್ಬುದಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಠಪೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ತದನುರೂಪಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಅಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಏವ ಭಗವತಿ ವೇಸಾಲಿಯಂ ಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಾಮೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಞಾತಕೇಹಿ ದಾರಪರಿಗ್ಗಹಂ ಕಾರಿತೋ ನಿಸ್ಸರಣಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಘರಾವಾಸಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವೇಸಾಲಿಂ ಉಪಗತೋ ಞಾತಿಘರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ಥ ನಂ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಪತಿವಿಯೋಗದುಕ್ಖಿತಾ ಕಿಸಾ ದುಬ್ಬಣ್ಣಾ ಅನಲಙ್ಕತಾ ಕಿಲಿಟ್ಠವತ್ಥನಿವಸನಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ರೋದಮಾನಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಕರುಣಾಪುರಸ್ಸರಂ ಮೇತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾಪಯತೋ ಅನುಭೂತಾರಮ್ಮಣೇ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ಸಹಸಾ ಕಿಲೇಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ.

ಸೋ ತೇನ ಕಸಾಹಿ ತಾಳಿತೋ ಆಜಾನೀಯೋ ವಿಯ ಸಞ್ಜಾತಸಂವೇಗೋ ತಾವದೇವ ಸುಸಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಅಸುಭನಿಮಿತ್ತಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ, ತತ್ಥ ಪಟಿಲದ್ಧಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ, ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ, ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಸುರೋ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ಧೀತರಂ ಆದಾಯ ಮಹತಾ ಪರಿವಾರೇನ ನಂ ಉಪ್ಪಬ್ಬಾಜೇತುಕಾಮೋ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಾಮೇಸು ವಿರತ್ತಭಾವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚ ಅನುಪಲಿತ್ತತಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ –

೪೫೩. ‘‘ದ್ವಿಪಾದಕೋಯಂ ಅಸುಚಿ, ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ಪರಿಹೀರತಿ;

ನಾನಾಕುಣಪಪರಿಪೂರೋ, ವಿಸ್ಸವನ್ತೋ ತತೋ ತತೋ.

೪೫೪. ‘‘ಮಿಗಂ ನಿಲೀನಂ ಕೂಟೇನ, ಬಳಿಸೇನೇವ ಅಮ್ಬುಜಂ;

ವಾನರಂ ವಿಯ ಲೇಪೇನ, ಬಾಧಯನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಂ.

೪೫೫. ‘‘ರೂಪಾ ಸದ್ದಾ ರಸಾ ಗನ್ಧಾ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಚ ಮನೋರಮಾ;

ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ಏತೇ, ಇತ್ಥಿರೂಪಸ್ಮಿ ದಿಸ್ಸರೇ.

೪೫೬. ‘‘ಯೇ ಏತಾ ಉಪಸೇವನ್ತಿ, ರತ್ತಚಿತ್ತಾ ಪುಥುಜ್ಜನಾ;

ವಡ್ಢೇನ್ತಿ ಕಟಸಿಂ ಘೋರಂ, ಆಚಿನನ್ತಿ ಪುನಬ್ಭವಂ.

೪೫೭. ‘‘ಯೋ ಚೇತಾ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಸಪ್ಪಸ್ಸೇವ ಪದಾ ಸಿರೋ;

ಸೋಮಂ ವಿಸತ್ತಿಕಂ ಲೋಕೇ, ಸತೋ ಸಮತಿವತ್ತತಿ.

೪೫೮. ‘‘ಕಾಮೇಸ್ವಾದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ದಟ್ಠು ಖೇಮತೋ;

ನಿಸ್ಸಟೋ ಸಬ್ಬಕಾಮೇಹಿ, ಪತ್ತೋ ಮೇ ಆಸವಕ್ಖಯೋ’’ತಿ. –

ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ದ್ವಿಪಾದಕೋತಿ ಯದಿಪಿ ಅಪಾದಕಾದಯೋಪಿ ಕಾಯಾ ಅಸುಚೀಯೇವ, ಅಧಿಕಾರವಸೇನ ಪನ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಅಸುಚಿಭೂತಾಪಿ ಕಾಯಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಾದೀಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಭೋಜನೇಪಿ ಉಪನೀಯನ್ತಿ, ನ ಪನ ಮನುಸ್ಸಕಾಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಸುಚಿತರಸಭಾವಮಸ್ಸ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ದ್ವಿಪಾದಕೋ’’ತಿ ಆಹ. ಅಯನ್ತಿ ತದಾ ಉಪಟ್ಠಿತಂ ಇತ್ಥಿರೂಪಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಅಸುಚೀತಿ ಅಸುಚಿ ಏವ, ನ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಸುಚೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ಪರಿಹೀರತೀತಿ ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ಸಮಾನೋ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಪರಿಹರೀಯತಿ. ನಾನಾಕುಣಪಪರಿಪೂರೋತಿ ಕೇಸಾದಿಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಕುಣಪಭರಿತೋ. ವಿಸ್ಸವನ್ತೋ ತತೋ ತತೋತಿ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧಾದೀಹಿಸ್ಸ ಜೇಗುಚ್ಛಭಾವಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಂ ವಾಯಮನ್ತಾನಮ್ಪಿ ತಂ ವಾಯಾಮಂ ನಿಪ್ಫಲಂ ಕತ್ವಾ ನವಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಖೇಳಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾದೀನಿ ಲೋಮಕೂಪೇಹಿ ಚ ಸೇದಜಲ್ಲಿಕಂ ‘ವಿಸ್ಸವನ್ತೋಯೇವ ಪರಿಹೀರತೀ’ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಏವಂ ಜೇಗುಚ್ಛೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಚಾಯಂ ಕಾಯೋ ಕೂಟಾದೀಹಿ ವಿಯ ಮಿಗಾದಿಕೇ ಅತ್ತನೋ ರೂಪಾದೀಹಿ ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನೇ ವಞ್ಚೇತಿಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮಿಗ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಮಿಗಂ ನಿಲೀನಂ ಕೂಟೇನಾತಿ ಪಾಸವಾಕರಾದಿನಾ ಕೂಟೇನ ನಿಲೀನಂ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ಮಿಗಂ ವಿಯ ನೇಸಾದೋ. ವಕ್ಖಮಾನೋ ಹಿ ಇವ-ಸದ್ದೋ ಇಧಾಪಿ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಬಳಿಸೇನೇವ ಅಮ್ಬುಜನ್ತಿ ಅಮ್ಬುಜಂ ಮಚ್ಛಂ ಆಮಿಸಬದ್ಧೇನ ಬಳಿಸೇನ ವಿಯ ಬಾಳಿಸಿಕೋ. ವಾನರಂ ವಿಯ ಲೇಪೇನಾತಿ ರುಕ್ಖಸಿಲಾದೀಸು ಪಕ್ಖಿತ್ತೇನ ಮಕ್ಕಟಲೇಪೇನ ಮಕ್ಕಟಂ ವಿಯ ಮಿಗಲುದ್ದೋ ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನಂ ವಞ್ಚೇನ್ತೋ ಬಾಧೇನ್ತೀತಿ.

ಕೇ ಪನ ಬಾಧೇನ್ತೀತಿ ಆಹ. ‘‘ರೂಪಾ ಸದ್ದಾ’’ತಿಆದಿ. ರೂಪಾದಯೋ ಹಿ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಕೋಟ್ಠಾಸಾ ವಿಸೇಸತೋ ವಿಸಭಾಗವತ್ಥುಸನ್ನಿಸ್ಸಯಾ ವಿಪಲ್ಲಾಸೂಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇನ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಂ ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಮನೋ ರಮೇನ್ತೋ ಕಿಲೇಸವತ್ಥುತಾಯ ಅನತ್ಥಾವಹಭಾವತೋ ತೇ ಬಾಧೇನ್ತಿ ನಾಮ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ರೂಪಾ ಸದ್ದಾ…ಪೇ… ಇತ್ಥಿರೂಪಸ್ಮಿ ದಿಸ್ಸರೇ’’ತಿ.

ಇತ್ಥಿಗ್ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಅಧಿಕಾರವಸೇನ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯೇ ಏತಾ ಉಪಸೇವನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೇ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಏತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ರತ್ತಚಿತ್ತಾ ರಾಗಾಭಿಭೂತಚಿತ್ತಾ ಉಪಭೋಗವತ್ಥುಸಞ್ಞಾಯ ಉಪಸೇವನ್ತಿ. ವಡ್ಢೇನ್ತಿ ಕಟಸಿಂ ಘೋರನ್ತಿ ತೇ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ನಿರಯಾದೀಹಿ ಚ ಘೋರಂ, ಭಯಾನಕಂ, ಅನ್ಧಬಾಲೇಹಿ ಅಭಿರಮಿತಬ್ಬತೋ ಕಟಸಿಸಙ್ಖಾತಂ ಸಂಸಾರಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಮರಣಾದಿನಾ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆಚಿನನ್ತಿ ಪುನಬ್ಭವ’’ನ್ತಿ.

ಯೋ ಚೇತಾತಿ ಯೋ ಪನ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ತತ್ಥ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇನ ವಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನೇನ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಾದೇನ ಸಪ್ಪಸ್ಸ ಸಿರಂ ವಿಯ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಸೋ ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕಂ ವಿಸಜಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕಾಸಙ್ಖಾತಂ ತಣ್ಹಂ ಸತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮತಿವತ್ತತಿ.

ಕಾಮೇಸ್ವಾದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ‘‘ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ೪೧೭; ಚೂಳವ. ೬೫; ಮ. ನಿ. ೧.೨೩೪) ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಸು ಅನೇಕಾಕಾರವೋಕಾರಂ ಆದೀನವಂ, ದೋಸಂ, ದಿಸ್ವಾ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ದಟ್ಠು ಖೇಮತೋತಿ ಕಾಮೇಹಿ ಭವೇಹಿ ಚ ನಿಕ್ಖನ್ತಭಾವತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ, ಖೇಮತೋ, ಅನುಪದ್ದವತೋ, ದಟ್ಠು, ದಿಸ್ವಾ. ಸಬ್ಬಕಾಮೇಹಿಪಿ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇಹಿ ನಿಸ್ಸಟೋ ವಿಸಂಯುತ್ತೋ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇಭೂಮಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಕಾಮನೀಯಟ್ಠೇನ ಕಾಮಾ, ತೇಹಿ ಚ ಥೇರೋ ವಿಸಂಯುತ್ತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪತ್ತೋ ಮೇ ಆಸವಕ್ಖಯೋ’’ತಿ.

ಏವಂ ಥೇರೋ ಆದಿತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಛಟ್ಠಗಾಥಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಸುರೋ ‘‘ಅಯಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಇಮಂ ಕಾಮೇಸು ಪತಾರೇತು’’ನ್ತಿ ಯಥಾಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಗತೋ. ಥೇರೋಪಿ ವಸ್ಸಸತಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಗವತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ವೀಸವಸ್ಸಸತಿಕೋ ಪಥಬ್ಯಾ ಥೇರೋ ಹುತ್ವಾ, ವೇಸಾಲಿಕೇಹಿ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತೇಹಿ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ಅಬ್ಬುದಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ, ದುತಿಯಂ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗೀತಿಂ ಸಙ್ಗಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಧಮ್ಮಾಸೋಕಕಾಲೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಂ ಅಬ್ಬುದಂ ಸೋಧೇಹೀ’’ತಿ ತಿಸ್ಸಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ.

ಸಬ್ಬಕಾಮಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಛಕ್ಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.